(6) 1. 盖品显示巴利原文
(6) 1. Nīvaraṇavaggo
1. 障碍经注显示巴利原文
1. Āvaraṇasuttavaṇṇanā
51 51. 在第二经(即障碍经)的第一部分中:从「障」(āvaraṇa)的角度称为障,从「盖」(nīvaraṇa)的角度称为盖。“ceto ajjhāruhantīti”意为“爬上心者”,即“心的爬上者”(cetaso ajjhāruhā)。它们因阻碍观慧与道慧的生起,使之羸弱,故称为“令慧虚弱者”(paññāya dubbalīkaraṇā);或者,与这些盖混合而生起的智慧变得羸弱,因此义亦称为“令慧虚弱者”。“无力”(abalāya)指因被五盖所遮蔽而失去力量。“超越人法、足以称为圣者的殊胜知见”(uttari vā manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesa),即是超越了被称为十善业道的人法,成就圣者境界的……显示巴利原文
51. Dutiyassa paṭhame āvaraṇavasena āvaraṇā. Nīvaraṇavasena nīvaraṇā. Ceto ajjhāruhantīti cetaso ajjhāruhā. Vipassanāpaññañca maggapaññañca uppattinivāraṇaṭṭhena dubbalaṃ karontīti paññāya dubbalīkaraṇā. Yā vā etehi saddhiṃ vokiṇṇā paññā uppajjati, taṃ dubbalaṃ karontītipi paññāya dubbalīkaraṇā. Abalāyāti pañcanīvaraṇapariyonaddhattā apagatabalāya. Uttari vā manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesanti dasakusalakammapathasaṅkhātā manussadhammā uttari ariyabhāvaṃ kātuṃ samatthaṃ ñāṇadassanavisesaṃ. Hārahārinīti haritabbaṃ harituṃ samatthā. Naṅgalamukhānīti mātikāmukhāni. Tāni hi naṅgalasarikkhakattā naṅgalehi ca khatattā naṅgalamukhānīti vuccanti.
“正是这样”(evameva kho)在这里应如此理解:以流水譬喻“观智”;两岸犁嘴张开之时,如同在六根门头防护松懈之时;中间河道里的树根被挖除,覆上稻草、杂草与泥土,水流散乱、四处渗透,恰如被五盖覆盖之时;当这样被覆盖后,原本受阻的水流即便夹带稻草等杂物,也无法抵达大海,这便如同虽以观智击破了一切不善法,却没有能力到达涅槃之海的时候。在善法方面,应以相反的道理理解其关联。此经中阐述了轮转与还灭的道理。第二段的义理很显明。显示巴利原文
Evameva khoti ettha sotaṃ viya vipassanāñāṇaṃ daṭṭhabbaṃ, ubhato naṅgalamukhānaṃ vivaraṇakālo viya chasu dvāresu saṃvarassa vissaṭṭhakālo, majjhenadiyā rukkhapāde koṭṭetvā palālatiṇamattikāhi āvaraṇe kate udakassa vikkhittavisaṭabyādiṇṇakālo viya pañcahi nīvaraṇehi pariyonaddhakālo, evaṃ āvaraṇe kate vihatavegassa udakassa tiṇapalālādīni parikaḍḍhitvā samuddaṃ pāpuṇituṃ asamatthakālo viya vipassanāñāṇena sabbākusale viddhaṃsetvā nibbānasāgaraṃ pāpuṇituṃ asamatthakālo veditabbo. Sukkapakkhe vuttavipallāsena yojanā kātabbā. Imasmiṃ sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ. Dutiyaṃ uttānatthameva.
3. 精勤支经注显示巴利原文
3. Padhāniyaṅgasuttavaṇṇanā
53 53. 第三经中,“精勤支”(padhāniyaṅgāni):“精勤”是指努力精进的状态;具有这种精勤的人便是“精勤者”,精勤比丘的构成要素即“精勤支”。“有信”(saddho):指具足信。信有四种:随教信、证得信、胜解信、净信。其中,一切知菩萨的信,从发愿之时便自然具备,故称随教信;圣弟子们因通达圣道而证得,故称证得信;听闻佛、法、僧时,能以坚定不移的方式生起的决定信,称为胜解信;以清净心而生起的信,称为净信。此处所指为胜解信。“觉悟”(bodhi):指四道智。他相信此四道智已被如来善巧通达。以上只是开示的要点,……显示巴利原文
53. Tatiye padhāniyaṅgānīti padhānaṃ vuccati padahanabhāvo, padhānamassa atthīti padhāniyo, padhāniyassa bhikkhuno aṅgānīti padhāniyaṅgāni. Saddhoti saddhāya samannāgato. Saddhā panesā āgamasaddhā adhigamasaddhā okappanasaddhā pasādasaddhāti catubbidhā. Tattha sabbaññubodhisattānaṃ saddhā, abhinīhārato paṭṭhāya āgatattā āgamasaddhā nāma. Ariyasāvakānaṃ paṭivedhena adhigatattā adhigamasaddhā nāma. Buddho dhammo saṅghoti vutte acalabhāvena okappanaṃ okappanasaddhā nāma. Pasāduppatti pasādasaddhā nāma. Idha okappanasaddhā adhippetā. Bodhinti catumaggañāṇaṃ. Taṃ suppaṭividdhaṃ tathāgatenāti saddahati. Desanāsīsameva cetaṃ, iminā pana aṅgena tīsupi ratanesu saddhā adhippetā. Yassa hi buddhādīsu pasādo balavā, tassa padhānavīriyaṃ ijjhati.
“少病”(appābādho):即健康无病。“无疾”(appātaṅko):即没有痛苦。“消化火力均匀成熟”(samavepākiniyā):指能产生均匀异熟的消化功能,也就是业生火界。“不太冷、不太热”(nātisītāya nāccuṇhāyā):因为取用极冷食物的人会畏寒,取用极热食物的人会畏热,这些人的精勤便不能成就;取用适中食物的人则能成就。因此说“适中,堪能精勤”(majjhimāya padhānakkhamāyā)。“如实显露自身者”(yathābhūtaṃ attānaṃ āvikattā):即能如实显露自身缺点的人。“能到达生起与利益”(udayatthagāminiyā):指能抉择(法的)生起与利益的智慧。这里是指掌握了相(如无常相等)的生灭智(udayabbayañāṇa)。显示巴利原文
Appābādhoti arogo. Appātaṅkoti niddukkho. Samavepākiniyāti samavipākiniyā. Gahaṇiyāti kammajatejodhātuyā. Nātisītāya nāccuṇhāyāti atisītalaggahaṇiko hi sītabhīruko hoti, accuṇhaggahaṇiko uṇhabhīruko, tesaṃ padhānaṃ na ijjhati, majjhimaggahaṇikassa ijjhati. Tenāha – majjhimāya padhānakkhamāyāti. Yathābhūtaṃattānaṃ āvikattāti yathābhūtaṃ attano aguṇaṃ pakāsetā. Udayatthagāminiyāti udayañca atthañca gantuṃ paricchindituṃ samatthāya. Etena paññāsalakkhaṇapariggāhakaṃ udayabbayañāṇaṃ vuttaṃ. Ariyāyāti parisuddhāya. Nibbedhikāyāti anibbiddhapubbe lobhakkhandhādayo nibbijjhituṃ samatthāya. Sammā dukkhakkhayagāminiyāti tadaṅgavasena kilesānaṃ pahīnattā yaṃ dukkhaṃ khīyati, tassa dukkhassa khayagāminiyā. Iti sabbehipi imehi padehi vipassanāpaññāva kathitā. Duppaññassa hi padhānaṃ na ijjhati.
4. 时经注显示巴利原文
4. Samayasuttavaṇṇanā
54 54. 第四句,“为策励”(padhānāyāti):即为策发精进的意思。“难以靠乞食维生”(na sukaraṃ uñchena paggahena yāpetunti):意思是不能持钵依乞食而存活。此经中也只宣说了流转与还灭。显示巴利原文
54. Catutthe padhānāyāti vīriyakaraṇatthāya. Na sukaraṃ uñchena paggahena yāpetunti na sakkā hoti pattaṃ gahetvā uñchācariyāya yāpetuṃ. Imasmimpi sutte vaṭṭavivaṭṭameva kathitaṃ.
5. 《母子经》注释显示巴利原文
5. Mātāputtasuttavaṇṇanā
55 55. 第五句,“遍取而住”(pariyādāya tiṭṭhatīti):即遍取、执取、耗尽之后而安住。“膨胀的”(Ugghātitā):即肿胀的。显示巴利原文
55. Pañcame pariyādāya tiṭṭhatīti pariyādiyitvā gahetvā khepetvā tiṭṭhati. Ugghātitāti uddhumātā.
“持刀者”(Asihatthenāti):指为砍头而持刀前来的人。“毕舍遮鬼”(Pisācenāti):指为啖食而来的鬼。“接近”(Āsīdeti):即侵扰。“柔和”(Mañjunāti):即以柔和的方式。“被欲流冲走者”(Kāmoghavuḷhānanti):即被欲流冲走、拖拽的人。“于生死轮转中死去”(Kālaṃgati bhavābhavanti):即在轮回的时节与趣向中,于一次次再有的状态中死去。“被置于前”(Purakkhatāti):即作为前导,走在前面。“那些于欲遍知者”(Ye ca kāme pariññāyāti):即那些智者,以三种遍知完全了知两种欲之后。“无畏而行”(Caranti akutobhayāti):就漏尽者而言,从任何处皆无怖畏,所以他们无畏而行。“到彼岸者”(Pāraṅgatāti):所谓“彼岸”即是涅槃,到达彼岸即作证后安住。“漏尽”(Āsavakkhayanti):即阿拉汉果。在此经中宣说了流转,而在偈颂中则宣说了流转与还灭。显示巴利原文
Asihatthenāti sīsacchedanatthāya asiṃ ādāya āgatenāpi. Pisācenāti khādituṃ āgatayakkhenāpi. Āsīdeti ghaṭṭeyya. Mañjunāti mudukena. Kāmoghavuḷhānanti kāmoghena vuḷhānaṃ kaḍḍhitānaṃ. Kālaṃgati bhavābhavanti vaṭṭakālaṃ gatiñca punappunabbhave ca. Purakkhatāti purecārikā purato gatāyeva. Ye ca kāme pariññāyāti ye paṇḍitā duvidhepi kāme tīhi pariññāhi parijānitvā. Caranti akutobhayāti khīṇāsavānaṃ kutoci bhayaṃ nāma natthi, tasmā te akutobhayā hutvā caranti. Pāraṅgatāti pāraṃ vuccati nibbānaṃ, taṃ upagatā, sacchikatvā ṭhitāti attho. Āsavakkhayanti arahattaṃ. Imasmiṃ sutte vaṭṭameva kathetvā gāthāsu vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ.
6. 《亲教师经》注释显示巴利原文
6. Upajjhāyasuttavaṇṇanā
56 第六句中,「生起尊重状态」(madhurakajātoti):指内心生起敬重。「诸方于我不显」(Disā ca me na pakkhāyantīti):他说:“四正方向和四隅方向对我而言皆不显现。”「诸法于我不现」(Dhammā ca maṃ nappaṭibhantīti):指止与观的诸法对我也都不显现。「我不喜乐修习梵行」(Anabhirato ca brahmacariyaṃ carāmīti):指感到厌烦而住在梵行生活中。「他前往世尊所在之处」(Yena bhagavā tenupasaṅkamīti):听了他的话后,心想“这是一位应被佛陀调伏的人”,为了将此缘由禀告世尊而前往。「于不观诸善法者」(Avipassakassa kusalānaṃ dhammānanti):对于不观善法、不寻求不探求的人。「菩提分法」(Bodhipakkhiyānaṃ dhammānanti):即念住等三十七法。显示巴利原文
56. Chaṭṭhe madhurakajātoti sañjātagarubhāvo. Disā ca me na pakkhāyantīti catasso disā ca anudisā ca mayhaṃ na upaṭṭhahantīti vadati. Dhammā ca maṃ nappaṭibhantīti samathavipassanādhammāpi me na upaṭṭhahanti. Anabhirato ca brahmacariyaṃ carāmīti ukkaṇṭhito hutvā brahmacariyavāsaṃ vasāmi. Yena bhagavā tenupasaṅkamīti tassa kathaṃ sutvā ‘‘buddhaveneyyapuggalo aya’’nti taṃ kāraṇaṃ bhagavato ārocetuṃ upasaṅkami. Avipassakassa kusalānaṃ dhammānanti kusaladhamme avipassantassa, anesantassa agavesantassāti attho. Bodhipakkhiyānaṃ dhammānanti satipaṭṭhānādīnaṃ sattatiṃsadhammānaṃ.
7. 《应常审察处经》注释显示巴利原文
7. Abhiṇhapaccavekkhitabbaṭhānasuttavaṇṇanā
57 第七句中,「我是老法」(jarādhammomhīti):指我具有老的本性。「未超越老」(Jaraṃ anatītoti):未超越老,实处于老之中。其余文句同理。「业是我所有」(Kammassakoti)等句中,「业是我所有」指业是我的、属于我自己的。「业的继承者」(Kammadāyādo):意为业之继承者,业是我的遗产、属于我的财产。「业是起源」(Kammayoni):业是根源、原因。「业是亲族」(Kammabandhu):业是亲族,即与业有亲属关系。「业是皈依」(Kammapaṭisaraṇo):业是皈依处、庇护所。「我将成为彼之继承者」(Tassa dāyādo bhavissāmīti):我将成为那业的继承者,接受那业所赋予的果报。「青春骄慢」(Yobbanamadoti):缘于青春而生起的骄慢,其余类推。「道生起」(Maggo sañjāyatīti):出世间道生起。「诸结被完全断除」(Saṃyojanāni sabbaso):一切结缚完全断除。显示巴利原文
57. Sattame jarādhammomhīti jarāsabhāvo amhi. Jaraṃ anatītoti jaraṃ anatikkanto, antojarāya eva carāmi. Sesapadesupi eseva nayo. Kammassakotiādīsu kammaṃ mayhaṃ sakaṃ attano santakanti kammassako amhi. Kammassa dāyādoti kammadāyādo, kammaṃ mayhaṃ dāyajjaṃ santakanti attho. Kammaṃ mayhaṃ yoni kāraṇanti kammayoni. Kammaṃ mayhaṃ bandhūti kammabandhu, kammañātakoti attho. Kammaṃ mayhaṃ paṭisaraṇaṃ patiṭṭhāti kammapaṭisaraṇo. Tassa dāyādo bhavissāmīti tassa kammassa dāyādo tena dinnaphalapaṭiggāhako bhavissāmīti attho. Yobbanamadoti yobbanaṃ ārabbha uppannamado. Sesesupi eseva nayo. Maggo sañjāyatīti lokuttaramaggo sañjāyati. Saṃyojanāni sabbaso pahīyantīti dasa saṃyojanāni sabbaso pahīyanti. Anusayā byantīhontīti satta anusayā vigatantā paricchinnā parivaṭumā honti. Evamettha heṭṭhā pañcasu ṭhānesu vipassanā kathitā, imesu pañcasu lokuttaramaggo.
现在,他用偈颂来收摄要义,说出「病法」等句。在这里,「了知无依着之法后」:是指了知了无所依着的阿拉汉道之后。「我于一切骄慢已胜伏」:是指我已经胜伏、超越了这三种骄慢中的一切骄慢而安住。「见出离为安稳」:是见到了出家为安稳。「我于彼生起精进,现观涅槃」:是指对于那个正在现观涅槃的我,精进生起了。「我将不退转」:是指我将从出家生活中不退转,从梵行生活中不退转,从一切知智中不退转。「以梵行为究竟」:是指以道的梵行为最终归宿。透过这句话,出世间的八支道已经宣说了。显示巴利原文
Idāni gāthāhi kūṭaṃ gaṇhanto byādhidhammātiādimāha. Tattha ñatvā dhammaṃ nirūpadhinti upadhirahitaṃ arahattamaggaṃ ñatvā. Sabbe made abhibhosmīti sabbe ime tayopi made adhibhaviṃ, atikkamma ṭhitosmīti attho. Nekkhammaṃ daṭṭhu khematoti pabbajjaṃ khemato disvā. Tassa me ahu ussāho, nibbānaṃ abhipassatoti tassa mayhaṃ nibbānaṃ abhipassantassa vāyāmo ahosi. Anivatti bhavissāmīti pabbajjato anivattiko bhavissāmi, brahmacariyavāsato anivattiko, sabbaññutaññāṇato anivattiko bhavissāmi. Brahmacariyaparāyaṇoti maggabrahmacariyaparāyaṇo. Iminā lokuttaro aṭṭhaṅgiko maggo kathitoti.
8. 《离车童子经》注释显示巴利原文
8. Licchavikumārakasuttavaṇṇanā
58 第八经中,“弦已紧系的诸弓”:是指已绷上弦、搭好箭的弓。“他们见到”:是他们看见了。“跋耆王族将会壮大”:指跋耆族的王族们将会变得强大兴盛。“不增长者”:指倚仗慢心而骄傲自满、不再进步之人。“向后踢”:指跑到后面,用脚踢别人的背。“国土主”等相关句中,“国土主”指受用国土的人。“受父财者”指享用父亲所给予的财富之人。“将军”是军队的统帅、首领。“诸村落之主”指各个村落的头人,即村落所有者。“群体之主”指某个群体的领袖。“于诸家族中”:在各个不同的家族里。“行使个别主权”:指各自担任首领的职位。“以善心意悲悯”:指用美好的心意去慈悯、护念。“于农作边际之共事者”:指那些田地与自己的农地相邻的田主,以及所有用绳子和丈量竿测量土地范围的相关人员。“受供祭之天神”:指依循家族传承而一直护佑他们的守护天神。“尊敬”:指用最好的粥、饭等食物去供奉、尊敬那些天神。显示巴利原文
58. Aṭṭhame sajjāni dhanūnīti sajiyāni āropitadhanūni. Addasūti addasaṃsu. Bhavissanti vajjīti vaḍḍhissanti vajjirājāno. Apānubhāti avaḍḍhinissitā mānathaddhā. Pacchāliyaṃ khipantīti pacchato gantvā piṭṭhiṃ pādena paharanti. Raṭṭhikassātiādīsu raṭṭhaṃ bhuñjatīti raṭṭhiko. Pitarā dattaṃ sāpateyyaṃ bhuñjatīti pettaniko. Senāya pati jeṭṭhakoti senāpatiko. Gāmagāmaṇikassāti gāmānaṃ gāmaṇikassa, gāmasāmikassāti attho. Pūgagāmaṇikassāti gaṇajeṭṭhakassa. Kulesūti tesu tesu kulesu. Paccekādhipaccaṃ kārentīti paccekaṃ jeṭṭhakaṭṭhānaṃ kārenti. Kalyāṇena manasā anukampantīti sundarena cittena anuggaṇhanti. Khettakammantasāmantasabyohāreti ye ca attano khettakammantānaṃ sāmantā anantarakkhettasāmino, te ca rajjudaṇḍehi bhūmippamāṇaggāhake sabbohāre ca. Balipaṭiggāhikādevatāti kulappaveṇiyā āgatā ārakkhadevatā. Sakkarotīti tā devatā aggayāgubhattādīhi sakkaroti.
“作应作者”:指所生起之事务的完成者。“以及那些依彼而活者”:指那些依此人而活的人。“为两者之利益”:意为为了这两者的利益而行持。“对于已故的先亡者”:指已往生他世的亲属。“及于现法中活着的人”:指于现法中活着的亲属。如此,以这两个词也显示了过去的和现在的亲属。“令生喜悦者”:即令生欢喜者。“居家而住”:即过着在家生活。“应受供养、应受称赞”:即应被供养及应被称赞。显示巴利原文
Kiccakaroti uppannānaṃ kiccānaṃ kārako. Ye cassa anujīvinoti ye ca etaṃ upanissāya jīvanti. Ubhinnañceva atthāyāti ubhinnampi hitatthāya paṭipanno hotīti attho. Pubbapetānanti paralokagatānaṃ. Diṭṭhe dhamme ca jīvatanti ye ca diṭṭhe dhamme jīvanti. Iti padadvayenāpi atītapaccuppanne ñātayo dasseti. Vittisañjananoti tuṭṭhijanano. Gharamāvasanti gharāvāsaṃ vasanto. Pujjo hoti pasaṃsiyoti pūjetabbo ca pasaṃsitabbo ca hotīti.
第九、第十《老出家者双经》注释显示巴利原文
9-10. Vuḍḍhapabbajitasuttadvayavaṇṇanā
59-60 第九经中,“微妙”:指柔和、了知细微事理者。“威仪具足”:指具足沙门威仪。第十经中,“以右旋恭敬接受”:指对于所给予的教导,以右旋的方式接受。其余各处,文义皆浅显明了。显示巴利原文
59-60. Navame nipuṇoti saṇho sukhumakāraṇaññū. Ākappasampannoti samaṇākappena sampanno. Dasame padakkhiṇaggāhīti dinnovādaṃ padakkhiṇato gaṇhanto. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.