无上品(Anuttariyavaggo)显示巴利原文
3. Anuttariyavaggo
沙门经等之注释显示巴利原文
1-2. Sāmakasuttādivaṇṇanā
21-22 第三品第一经中,“沙弥村”指因沙弥众多而得名的村庄。“莲花池”指名为莲花池的精舍。“深夜”指过了初夜,进入中夜时分。“美妙容色”指极为悦意的光彩。“唯有一劫天”指整个劫。“照亮池塘”指以自己的光明遍照那座名叫莲花池的大精舍。“共许”指心意相同,同心一意。“难诲性”指难以接受教导的性行。“恶友性”指与低劣之人交往的性行。此经仅开示了退转法;第二经则开示了杂有出世间的诸不退法。显示巴利原文
21-22. Tatiyassa paṭhame sāmagāmaketi sāmakānaṃ ussannattā evaṃladdhanāme gāmake. Pokkharaṇiyāyanti pokkharaṇiyānāmake vihāre. Abhikkantāya rattiyāti rattiyā paṭhamayāmaṃ atikkamma majjhimayāme sampatte. Abhikkantavaṇṇāti abhikkantaatimanāpavaṇṇā. Kevalakappanti sakalakappaṃ. Pokkharaṇiyaṃ obhāsetvāti pokkharaṇiyānāmakaṃ mahāvihāraṃ attano obhāsena pharitvā. Samanuññoti samānaanuñño samānacitto. Dovacassatāti dubbacabhāvo. Pāpamittatāti lāmakamittatā . Imasmiṃ sutte parihāniyadhammāva kathitā. Dutiye aparihāniyadhammā lokuttaramissakā kathitā.
怖畏经注释显示巴利原文
3. Bhayasuttavaṇṇanā
23 第三经中,“染着欲贪者”指被欲贪所染着的人。“被欲贪系缚”指被欲贪所系缚。“怖畏”指内心的惊怖。“泥沼”指烦恼的泥沼。“此两者之结与泥”指结与泥这两者。“这些即称为诸欲,凡夫沉溺于此”指凡夫有情在结与泥中沉溺、陷没、被缠缚。“取”指四种取。“能生起生与死”指作为生与死生起的缘。“无取而解脱”指不执取便得解脱。“于生死灭尽之涅槃”指在名为生死灭尽的涅槃中,借由以涅槃为所缘的解脱而解脱。这里,这位比丘从世间转向后,直接证得了阿拉汉果。接着,为了赞叹那漏尽者,宣说了“他们得安稳”等语。其中的“得安稳”显示巴利原文
23. Tatiye kāmarāgarattāyanti kāmarāgaratto ayaṃ. Chandarāgavinibaddhoti chandarāgena vinibaddho. Bhayāti cittutrāsabhayā. Paṅkāti kilesapaṅkato. Saṅgo paṅko ca ubhayanti saṅgo ca paṅko ca idampi ubhayaṃ. Ete kāmā pavuccanti, yattha satto puthujjanoti yasmiṃ saṅge ca paṅke ca puthujjano satto laggo laggito palibuddho. Upādāneti catubbidhe upādāne. Jātimaraṇasambhaveti jātiyā ca maraṇassa ca sambhave paccayabhūte. Anupādāvimuccantīti anupādiyitvā vimuccanti. Jātimaraṇasaṅkhayeti jātimaraṇānaṃ saṅkhayasaṅkhāte nibbāne, nibbānārammaṇāya vimuttiyā vimuccantīti attho. Imasmiṃ ṭhāne vivaṭṭetvā arahattameva patto esa bhikkhu. Idāni taṃ khīṇāsavaṃ thomento te khemappattātiādimāha. Tattha khemappattāti khemabhāvaṃ pattā. Sukhinoti lokuttarasukhena sukhitā. Diṭṭhadhammābhinibbutāti abbhantare kilesābhāvena diṭṭhadhammeyeva abhinibbutā. Imasmiṃ sutte vaṭṭameva kathetvā gāthāsu vaṭṭavivaṭaṃ kathitaṃ.
雪山经注释显示巴利原文
4. Himavantasuttavaṇṇanā
24 第四经中,“他将击破”指他将击碎。“以低劣的”指用低劣的方式。“于定之等至为善巧者”指善于进入禅定:在把握了适宜的饮食与气候后,便熟练、能干、堪任地进入禅定。“于定之安住为善巧者”指善于令定安住,能够使定持续安住。“于定之出起为善巧者”指善于从定中出起,能够按照预定的时间出定。“于定之适业为善巧者”指善于调适定,能让定心喜悦并变得适合。“于定之行境为善巧者”指一方面避开对定不适、无益的法,亲近适益的法,另一方面也了知“此是定相所缘,此是相所缘”,这样便称为于定之行境善巧者。“于定之提携为善巧者”指为了逐次证入更高的等至,而能够提携其心。显示巴利原文
24. Catutthe padāleyyāti bhindeyya. Chavāyāti lāmikāya. Samādhissa samāpattikusalo hotīti āhārasappāyautusappāyāni pariggahetvā samādhiṃ samāpajjituṃ kusalo hoti cheko samattho paṭibalo. Samādhissa ṭhitikusaloti samādhissa ṭhitiyaṃ kusalo, samādhiṃ ṭhapetuṃ sakkotīti attho. Samādhissa vuṭṭhānakusaloti samādhissa vuṭṭhāne kusalo, yathāparicchedena vuṭṭhātuṃ sakkotīti attho. Samādhissa kallitakusaloti samādhissa kallatāya kusalo, samādhicittaṃ hāsetuṃ kallaṃ kātuṃ sakkotīti attho. Samādhissa gocarakusaloti samādhissa asappāye anupakārake dhamme vajjetvā sappāye upakārake sevantopi, ‘‘ayaṃ samādhinimittārammaṇo ayaṃ lakkhaṇārammaṇo’’ti jānantopi samādhissa gocarakusalo nāma hoti. Samādhissa abhinīhārakusaloti upariuparisamāpattisamāpajjanatthāya paṭhamajjhānādisamādhiṃ abhinīharituṃ sakkonto samādhissa abhinīhārakusalo nāma hoti. So paṭhamajjhānā vuṭṭhāya dutiyaṃ samāpajjati, dutiyajjhānā…pe… tatiyajjhānā vuṭṭhāya catutthaṃ samāpajjatīti.
随念处经注释显示巴利原文
5. Anussatiṭṭhānasuttavaṇṇanā
25 第五经中:「随念处」指随念的因由。「确实如是,彼世尊……」等在《清净道论》中已有详释。「诸比丘,也以此作为所缘之后」,是说以此佛随念业处作为所缘之后。「他们清净」,是指达至最极清净的涅槃。其余各处,其义明了。但须知,此经中提到了六种兼涉世间的随念处。显示巴利原文
25. Pañcame anussatiṭṭhānānīti anussatikāraṇāni. Itipi so bhagavātiādīni visuddhimagge (visuddhi. 1.123 ādayo) vitthāritāneva. Idampi kho, bhikkhave, ārammaṇaṃ karitvāti idaṃ buddhānussatikammaṭṭhānaṃ ārammaṇaṃ karitvā. Visujjhantīti paramavisuddhiṃ nibbānaṃ pāpuṇanti. Sesaṃ sabbattha uttānatthameva. Imasmiṃ pana sutte cha anussatiṭṭhānāni missakāni kathitānīti veditabbāni.
《大迦旃延经》注释显示巴利原文
6. Mahākaccānasuttavaṇṇanā
26 第六经中:「于逼窄」指在五种欲贪的逼窄中。「得处」之「处」指六随念处,得处即是证得它们。「为清净」就是为了清净。「为超越忧悲」是为了超越忧愁与悲叹。「为至灭没」是为了到达(涅槃的)义利。「为证得理趣」是为了证得与观相应之道。「为作证涅槃」是为了亲自作证无条件的般涅槃。显示巴利原文
26. Chaṭṭhe sambādheti pañcakāmaguṇasambādhe. Okāsādhigamoti ettha okāsā vuccanti cha anussatiṭṭhānāni, tesaṃ adhigamo. Visuddhiyāti visujjhanatthāya. Sokaparidevānaṃ samatikkamāyāti sokānañca paridevānañca samatikkamatthāya. Atthaṅgamāyāti atthaṃ gamanatthāya . Ñāyassa adhigamāyāti sahavipassanakassa maggassa adhigamanatthāya. Nibbānassa sacchikiriyāyāti apaccayaparinibbānassa paccakkhakiriyatthāya.
「以一切」:以一切方式。「与虚空相似」:因无著、无障碍,故与虚空相似。「以广」:并非狭小。「以大」:已到达广大状态,或说是由大圣弟子们所到达、所行道。「以无量」:由遍满之无量性而为无量。「以无怨」:脱离不善之怨与人之怨。「以无嗔害」:脱离嗔恼之苦。这一切皆是就佛随念心而言;其后亦然。「清净法」:指具有清净自性的法。在此经中,六随念处亦是兼说世间。显示巴利原文
Sabbasoti sabbākārena. Ākāsasamenāti alagganaṭṭhena ceva apalibuddhaṭṭhena ca ākāsasadisena. Vipulenāti na parittakena. Mahaggatenāti mahantabhāvaṃ gatena, mahantehi vā ariyasāvakehi gatena, paṭipannenāti attho. Appamāṇenāti pharaṇaappamāṇatāya appamāṇena. Averenāti akusalaverapuggalaverarahitena. Abyāpajjhenāti kodhadukkhavajjitena. Sabbametaṃ buddhānussaticittameva sandhāya vuttaṃ. Paratopi eseva nayo. Visuddhidhammāti visujjhanasabhāvā. Imasmimpi sutte cha anussatiṭṭhānāni missakāneva kathitānīti.
《第一时经》注释显示巴利原文
7. Paṭhamasamayasuttavaṇṇanā
27 第二十七经中,「manobhāvanīyassa」(意应修习):修习心意、令其增长,故称意应修习。「dassanāya」(为了见)即为了见。「nissaraṇaṃ」(出离)指出离、寂止。「dhammaṃ deseti」(说法):为断除欲贪,开示不净业处。在第二番等之中,为断除嗔恚,开示慈心业处;为断除昏沉睡眠,开示能消除昏沉睡眠的业处,如光明想或精勤事等中的一种;为断除掉举与追悔,开示止业处;为断除疑,开示三宝功德——应当了知如此说法。「āgamma」(依凭)即依止。「manasikaroto」(作意)指以所缘在心中作意的人。「anantarā āsavānaṃ khayo hoti」(无间地诸漏灭尽)意为以无间隔方式,诸漏灭尽。显示巴利原文
27. Sattame manobhāvanīyassāti ettha manaṃ bhāveti vaḍḍhetīti manobhāvanīyo. Dassanāyāti dassanatthaṃ. Nissaraṇanti niggamanaṃ vūpasamanaṃ. Dhammaṃ desetīti kāmarāgappajahanatthāya asubhakammaṭṭhānaṃ katheti. Dutiyavārādīsu byāpādappahānāya mettākammaṭṭhānaṃ, thinamiddhappahānāya thinamiddhavinodanakammaṭṭhānaṃ, ālokasaññaṃ vā vīriyārambhavatthuādīnaṃ vā aññataraṃ, uddhaccakukkuccappahānāya samathakammaṭṭhānaṃ, vicikicchāpahānāya tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇakathaṃ kathento dhammaṃ desetīti veditabbo. Āgammāti ārabbha. Manasikarototi ārammaṇavasena citte karontassa. Anantarā āsavānaṃ khayo hotīti anantarāyena āsavānaṃ khayo hoti.
《第二时经》注释显示巴利原文
8. Dutiyasamayasuttavaṇṇanā
28 第二十八经中,「maṇḍalamāḷe」(于圆堂)指在食堂里。「cārittakilamatho」(行乞之疲劳)指出外托钵乞食所产生的疲劳。「bhattakilamatho」(食疲劳)指用餐后的倦怠。「vihārapacchāyāyaṃ」(于精舍边荫)指在精舍边缘的阴凉处。「yadevassadivā samādhinimittaṃ manasikataṃ hoti」(即彼于日间所曾作意之定相)指在此前白天的时段,他在心中作意的那个止相。「tadevassa tasmiṃ samaye samudācarati」(即彼于时现起)指正是在那时,当他坐着进行日间住时,那个止相于意门中转起。「ojaṭṭhāyī」(住立于滋养)即安住、立足于滋养。「phāsukassahoti」(成为安乐)即成为他的安乐。「sammukhā」(面前)是指当面向他说法的人。「sutaṃ」(听)是通过耳闻的。「paṭiggahitaṃ」(领受)是通过心意领受的。显示巴利原文
28. Aṭṭhame maṇḍalamāḷeti bhojanasālāya. Cārittakilamathoti piṇḍapātacariyāya uppannakilamatho. Bhattakilamathoti bhattadaratho. Vihārapacchāyāyanti vihārapaccante chāyāya. Yadevassadivā samādhinimittaṃ manasikataṃ hotīti yaṃ eva tassa tato purimadivasabhāge samathanimittaṃ citte kataṃ hoti. Tadevassa tasmiṃ samaye samudācaratīti taṃyeva etassa tasmiṃ samaye divāvihāre nisinnassa manodvāre sañcarati. Ojaṭṭhāyīti ojāya ṭhito patiṭṭhito. Phāsukassahotīti phāsukaṃ assa hoti. Sammukhāti kathentassa sammukhaṭṭhāne. Sutanti sotena sutaṃ. Paṭiggahitanti cittena paṭiggahitaṃ.
优陀夷经注释显示巴利原文
9. Udāyīsuttavaṇṇanā
29 第二十九经中,「优陀夷」指拉鲁达伊长老。「我听闻,贤友」意为:贤友,我并非聋子,我正在听闻世尊的言教,然而我在仔细审查所问。「增上心」指禅定与观智的心。「尊者,这是随念处」意为:这是以三种禅那所摄的随念之因。「能带来现法安乐住」即为了在此生安住于乐而生起。「光明想」指于光明相所生的想。「安置昼想」即将想确立为“这是白天”。「如于昼,夜亦如是」意为:如同他于白天作意光明想,夜晚也以相同的方式作意它。「如于夜,昼亦如是」意为:如同他于夜晚作意光明想,白天也以相同的方式作意它。「以显露的」即是开敞、明显的。「以无覆盖的」即不被各种盖障所覆蔽。「修习有光辉的心」是为了获得天眼智而培育、增长那带有光辉的心。然而,这里所说的“作意光明想”,是为驱除昏沉睡眠的光明想而说,并非指天眼智所依的光明,这一点应当了知。「为了获得智见」即是为了获得那名为天眼的智见。显示巴利原文
29. Navame udāyinti lāḷudāyittheraṃ. Suṇomahaṃ, āvusoti, āvuso, nāhaṃ badhiro, suṇāmi bhagavato vacanaṃ, pañhaṃ pana upaparikkhāmīti. Adhicittanti samādhivipassanācittaṃ. Idaṃ, bhante, anussatiṭṭhānanti idaṃ jhānattayasaṅkhātaṃ anussatikāraṇaṃ. Diṭṭhadhammasukhavihārāya saṃvattatīti imasmiṃyeva attabhāve sukhavihāratthāya pavattati. Ālokasaññanti ālokanimitte uppannasaññaṃ. Divā saññaṃ adhiṭṭhātīti divāti saññaṃ ṭhapeti . Yathā divā tathā rattinti yathānena divā ālokasaññā manasikatā, rattimpi tatheva taṃ manasi karoti. Yathā rattiṃ tathā divāti yathā vānena rattiṃ ālokasaññā manasikatā, divāpi taṃ tatheva manasi karoti. Vivaṭenāti pākaṭena. Apariyonaddhenāti nīvaraṇehi anonaddhena. Sappabhāsaṃ cittaṃ bhāvetīti dibbacakkhuñāṇatthāya sahobhāsakaṃ cittaṃ brūheti vaḍḍheti. Yaṃ pana ‘‘ālokasaññaṃ manasi karotī’’ti vuttaṃ, taṃ thinamiddhavinodanālokasaññaṃ sandhāya vuttaṃ, na dibbacakkhuñāṇālokanti veditabbaṃ. Ñāṇadassanappaṭilābhāyāti dibbacakkhusaṅkhātassa ñāṇadassanassa paṭilābhāya.
对于「就是这个身体」等文句中应当说明的内容,已在《清净道论》身至念的业处部分,以一切方式详尽解说过了。「为了断除欲贪」即是为了断除对五种欲的贪染。「譬如有人会看见」意思是如同看见那样。「尸体」指死尸。「弃置于冢间」指被弃置在坟场中。「死已一日之尸」指死后一日之尸。「死已二日之尸」指死后二日之尸。「死已三日之尸」指死后三日之尸。命终之后,由于体内风大次第生起,身体犹如气囊般鼓起;因肿胀而腹部隆起的现象,便称为“膨胀”,膨胀的状态即是「膨胀相」。或者,因为它是可厌、鄙秽的膨胀之物,所以称为「膨胀相」。「青瘀」指颜色已经败坏变异的尸体,青瘀的状态即是「青瘀相」。或者,因为它是可厌、鄙秽的青瘀之物,所以称为「青瘀相」。这是对那种在肌肉丰满处呈现红色、脓液积聚处呈现白色、而大部分为青黑色——如同裹了一层青布——的死尸的称呼。「脓烂」指从身体破裂处或九个疮口流出的脓,脓烂的状态即是「脓烂相」。或者,因为它是可厌、鄙秽的脓烂之物,显示巴利原文
Imameva kāyantiādīsu yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ sabbākārena vitthārato visuddhimagge kāyagatāsatikammaṭṭhāne vuttaṃ. Kāmarāgappahānāyāti pañcakāmaguṇikassa rāgassa pahānatthāya. Seyyathāpi passeyyāti yathā passeyya. Sarīranti matasarīraṃ. Sivathikāya chaḍḍitanti susāne apaviddhaṃ. Ekāhaṃ matassa assāti ekāhamataṃ. Dvīhaṃ matassa assāti dvīhamataṃ. Tīhaṃ matassa assāti tīhamataṃ. Bhastā viya vāyunā uddhaṃ jīvitapariyādānā yathānukkamaṃ samuggatena sūnabhāvena dhumātattā uddhumātaṃ, uddhumātameva uddhumātakaṃ. Paṭikūlattā vā kucchitaṃ uddhumātanti uddhumātakaṃ. Vinīlaṃ vuccati viparibhinnavaṇṇaṃ, vinīlameva vinīlakaṃ. Paṭikūlattā vā kucchitaṃ vinīlanti vinīlakaṃ. Maṃsussadaṭṭhānesu rattavaṇṇassa pubbasannicayaṭṭhānesu setavaṇṇassa yebhuyyena ca nīlavaṇṇassa nīlaṭṭhāne nīlasāṭakapārutasseva chavasarīrassetaṃ adhivacanaṃ. Paribhinnaṭṭhānehi navahi vā vaṇamukhehi vissandamānaṃ pubbaṃ vipubbaṃ, vipubbameva vipubbakaṃ. Paṭikūlattā vā kucchitaṃ vipubbanti vipubbakaṃ. Vipubbakaṃ jātaṃ tathābhāvaṃ gatanti vipubbakajātaṃ.
「他将此身与彼身结合」意思是:那位比丘以智慧,将自身的这个身体与那具尸体联系起来、进行比对。如何比对呢?即思惟:“确实,我这个身体同样具有这样的性质,必将变成如此,无法超越这种结局。”这是说:由于寿命、体温和意识这三者存在,这个身体才能站立、行走等;当这三者离去,这个身体便会“具有同样的性质”——即以腐烂为本质。「将会变成如此」意即将来必定会变成这样,呈现膨胀等各种不同的状态。「无法超越这种结局」意即无法避免、无法超越这种变成膨胀等的结局。显示巴利原文
Soimameva kāyanti so bhikkhu imaṃ attano kāyaṃ tena kāyena saddhiṃ ñāṇena upasaṃharati upaneti. Kathaṃ? Ayampi kho kāyo evaṃdhammo evaṃbhāvī evaṃanatītoti. Idaṃ vuttaṃ hoti – āyu usmā viññāṇanti imesaṃ tiṇṇaṃ dhammānaṃ atthitāya ayaṃ kāyo ṭhānagamanādikhamo hoti, imesaṃ pana vigamā ayampi evaṃdhammo evaṃpūtikasabhāvoyevāti. Evaṃbhāvīti evamevaṃ uddhumātādibhedo bhavissati. Evaṃ anatītoti evaṃ uddhumātādibhāvaṃ anatikkanto.
「正被吞食的」指尸体停在腹部等处,乌鸦等撕扯腹部的肉、嘴唇的肉、眼窝的肉等,正在被它们吞食。「带有等量血肉的」指尸体仍粘连着残余的血肉。「沾染着无血肉迹的」是指即使肉已被食尽,血迹却未干涸,就此状态而说。「以另一处」指用朝另一边的肢体部分。「手骨」指分为六十四块的手部骨头,每一节都各自散落各处。对于「足骨」等的解说,理亦如此。「超过一年的」指时间已超过一年的白骨。「腐朽的」指那些暴露在露天之下,受到风吹、日晒、雨淋的侵蚀,超过一年便腐朽了;而埋在地下的骨头则可保存更长时间。「已成粉末的」指骨头破碎,化为粉末状四处散落。在这一切情境中,「他将此身与彼身结合」都应依照前面“正被吞食”等观想方式来连结理解。「为了根除我慢」即是为了彻底断除以“我是”为表现形式的九种慢。「为了通达种种界」即是为了通达种种不同的界。「他具念而行」意思是:向前行进时,他安住于念与慧而行。「他具念而返」意思是:转身返回时,他也安住于念与慧而转。对于其余“前瞻”、“后顾”等文句,也应依此类推。显示巴利原文
Khajjamānanti udarādīsu nisīditvā udaramaṃsaoṭṭhamaṃsaakkhikamaṃsādīni luñcitvā luñcitvā khādiyamānaṃ. Samaṃsalohitanti sesāvasesamaṃsalohitayuttaṃ. Nimmaṃsalohitamakkhitanti maṃse khīṇepi lohitaṃ na sussati, taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘nimmaṃsalohitamakkhita’’nti. Aññenāti aññena disābhāgena. Hatthaṭṭhikanti catusaṭṭhibhedampi hatthaṭṭhikaṃ pāṭiyekkaṃ pāṭiyekkaṃ vippakiṇṇaṃ. Pādaṭṭhikādīsupi eseva nayo. Terovassikānīti atikkantasaṃvaccharāni. Pūtīnīti abbhokāse ṭhitāni vātātapavuṭṭhisamphassena terovassikāneva pūtīni honti, antobhūmigatāni pana cirataraṃ tiṭṭhanti. Cuṇṇakajātānīti cuṇṇavicuṇṇaṃ hutvā vippakiṇṇāni. Sabbattha so imamevāti vuttanayena khajjamānādīnaṃ vasena yojanā kātabbā. Asmimānasamugghātāyāti asmīti pavattassa navavidhassa mānassa samugghātatthāya. Anekadhātupaṭivedhāyāti anekadhātūnaṃ paṭivijjhanatthāya. Satova abhikkamatīti gacchanto satipaññāhi samannāgatova gacchati. Satova paṭikkamatīti paṭinivattantopi satipaññāhi samannāgatova nivattati. Sesapadesupi eseva nayo. Satisampajaññāyāti satiyā ca ñāṇassa ca atthāya. Iti imasmiṃ sutte satiñāṇāni missakāni kathitānīti.
10. 无上经注释显示巴利原文
10. Anuttariyasuttavaṇṇanā
30 第十经中:“或高或低”:无论大小、优劣的事物。“卑劣的”:下贱的。“粗俗的”:属于凡俗村民的见识。“属于凡夫的”:凡夫所有。“非圣的”:非圣者所具,非最上、非清净。“无义之集”:不基于真舍利益。“不为了厌离”:不是为了对轮回生起厌离。“不为了离染”:不是为了远离贪等烦恼。“不为了灭尽”:不是为了令烦恼不再生起而灭。“不为了寂静”:不是为了烦恼的止息。“不为了证知”:不是为了自证。“不为了正觉”:不是为了通达称为正觉的四道智。“不为了涅槃”:不是为了亲证涅槃。显示巴利原文
30. Dasame uccāvacanti yaṃ kiñci mahantakhuddakaṃ, uccanīcaṃ vā. Hīnanti nihīnaṃ. Gammanti gāmavāsikānaṃ dassanaṃ. Pothujjanikanti puthujjanānaṃ santakaṃ. Anariyanti na ariyaṃ na uttamaṃ na parisuddhaṃ. Anatthasaṃhitanti na atthasannissitaṃ. Na nibbidāyāti na vaṭṭe nibbindanatthāya. Na virāgāyāti na rāgādīnaṃ virajjanatthāya. Na nirodhāyāti na rāgādīnaṃ appavattinirodhāya. Na upasamāyāti na rāgādīnaṃ vūpasamanatthāya. Na abhiññāyāti na abhijānanatthāya. Na sambodhāyāti na sambodhisaṅkhātassa catumaggañāṇassa paṭivijjhanatthāya. Na nibbānāyāti na nibbānassa sacchikiriyāya.
“净信已确立的”:信心已稳固建立。“敬爱已确立的”:敬爱已稳固建立。“已达究竟的”:已达终极,即获得不动摇的状态。“极净信的”:极度清净的信。“此是无上的”:这便是无上。在“他也学习象学”一句中,指他学习象的征相,即象的技艺。其余马学、车学等文句,也依此理理解。而“或高或低”在此处表示他学习或大或小的种种技艺。显示巴利原文
Niviṭṭhasaddhoti patiṭṭhitasaddho. Niviṭṭhapemoti patiṭṭhitapemo. Ekantagatoti ekantaṃ gato, acalappattoti attho. Abhippasannoti ativiya pasanno. Etadānuttariyanti etaṃ anuttaraṃ. Hatthismimpi sikkhatīti hatthinimittaṃ sikkhitabbaṃ hatthisippaṃ sikkhati. Sesapadesupi eseva nayo. Uccāvacanti mahantakhuddakaṃ sippaṃ sikkhati.
“已准备承事”:为了承事而现前准备好。“他们修习随念”:他们修习无上的随念。“连结于远离的”:使其以涅槃为依靠。“安稳”:没有灾祸。“导向不死的”:导向涅槃,即修习圣道。“于不放逸中欣悦”:在名为念、从不放逸的不忘失中感到欢喜、愉悦。“明智”:具备善巧。“以戒自护”:用戒防护自己,关闭恶行。“他们适时了解”:他们确实在恰当的时机了知。“于彼处苦灭”:在那个状态中,一切轮转之苦完全息灭,那些比丘了知不死的大般涅槃。在这部经中,混合宣说了六种无上。显示巴利原文
Upaṭṭhitā pāricariyeti pāricariyāya paccupaṭṭhitā. Bhāvayanti anussatinti anuttaraṃ anussatiṃ bhāventi. Vivekappaṭisaṃyuttanti nibbānanissitaṃ katvā. Khemanti nirupaddavaṃ. Amatagāminanti nibbānagāminaṃ, ariyamaggaṃ bhāventīti attho. Appamāde pamoditāti satiyā avippavāsasaṅkhāte appamāde āmoditā pamoditā. Nipakāti nepakkena samannāgatā. Sīlasaṃvutāti sīlena saṃvutā pihitā. Te ve kālena paccentīti te ve yuttappayuttakāle jānanti. Yattha dukkhaṃ nirujjhatīti yasmiṃ ṭhāne sakalaṃ vaṭṭadukkhaṃ nirujjhati, taṃ amataṃ mahānibbānaṃ te bhikkhū jānantīti. Imasmiṃ sutte cha anuttariyāni missakāni kathitānīti.