第二品:应忆念品
2. Sāraṇīyavaggo
第一应忆念经的注释
1. Paṭhamasāraṇīyasuttavaṇṇanā
11在第二经的第一部分中,「应忆念的」指值得被忆念者。「慈的身业」是指以慈心应作的身业。语业和意业也是同样的道理。这些教导虽为比丘而说,但在家人也同样可以实践。对比丘而言,以慈心圆满阿毗娑摩罗律仪(ābhisamācārika-dhamma)的修持,便称为慈的身业。对在家人而言,为了礼敬塔庙、礼敬菩提树、迎请僧团而前往;见到比丘们入村托钵乞食时,前去迎接、接过钵、铺设座位、随行护送——诸如此类的行为,便称为慈的身业。
11. Dutiyassa paṭhame sāraṇīyāti saritabbayuttakā. Mettaṃ kāyakammanti mettena cittena kātabbaṃ kāyakammaṃ. Vacīkammamanokammesupi eseva nayo. Imāni ca pana bhikkhūnaṃ vasena āgatāni, gihīsupi labbhanti. Bhikkhūnañhi mettena cittena ābhisamācārikadhammapūraṇaṃ mettaṃ kāyakammaṃ nāma. Gihīnaṃ cetiyavandanatthāya bodhivandanatthāya saṅghanimantanatthāya gamanaṃ, gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhe bhikkhū disvā paccuggamanaṃ, pattapaṭiggahaṇaṃ, āsanapaññāpanaṃ, anugamananti evamādikaṃ mettaṃ kāyakammaṃ nāma.
对比丘们来说,以慈心教导戒律学处、谈论禅修业处、开示佛法,乃至宣说三藏佛语,这些都称为慈的语业。对在家人来说,当他们说出——“我们去礼敬塔庙吧,我们去礼敬菩提树吧,我们去听闻法吧,我们去作灯花供养吧,我们受持三种善行去实行吧,我们布施筹票食等吧,我们布施雨安居的资具吧,今天我们向僧团布施四种资具吧,邀请僧团后,准备嚼食等吧,铺设座位吧,备好饮用水吧,前去迎接僧团并请入吧,请他们坐在已铺设的座位上,并生起热心尽力服务吧”这番话时,就称为慈的语业。
Bhikkhūnaṃ mettena cittena ācārapaṇṇattisikkhāpanaṃ, kammaṭṭhānakathanaṃ, dhammadesanā, tepiṭakampi buddhavacanaṃ mettaṃ vacīkammaṃ nāma. Gihīnaṃ ‘‘cetiyavandanāya gacchāma, bodhivandanāya gacchāma, dhammassavanaṃ karissāma, dīpamālāpupphapūjaṃ karissāma, tīṇi sucaritāni samādāya vattissāma, salākabhattādīni dassāma, vassāvāsikaṃ dassāma, ajja saṅghassa cattāro paccaye dassāma, saṅghaṃ nimantetvā khādanīyādīni saṃvidahatha, āsanāni paññāpetha, pānīyaṃ upaṭṭhāpetha, saṅghaṃ paccuggantvā ānetha, paññattāsane nisīdāpetvā ussāhajātā veyyāvaccaṃ karothā’’tiādivacanakāle mettaṃ vacīkammaṃ nāma.
对比丘而言,清晨起来,先料理好身体,完成塔庙庭院等处的义务后,坐于空闲处,内心如是作意:“愿在此寺院中的比丘们快乐,没有怨仇,没有恼害。”这便是慈的意业。对在家人而言,内心作意:“愿尊者们快乐,没有怨仇,没有恼害。”这便是慈的意业。
Bhikkhūnaṃ pātova uṭṭhāya sarīrapaṭijagganaṃ cetiyaṅgaṇavattādīni ca katvā vivittāsane nisīditvā ‘‘imasmiṃ vihāre bhikkhū sukhī hontu averā abyāpajjhā’’ti cintanaṃ mettaṃ manokammaṃ nāma. Gihīnaṃ ‘‘ayyā sukhī hontu averā abyāpajjhā’’ti cintanaṃ mettaṃ manokammaṃ nāma.
“公开与私下”:即当面与背后。其中,对年少比丘,在做衣等事务时予以协助,是当面所行的慈身业;对长老比丘,为其洗脚、供养等一切应行的恭敬行,是当面所行的慈身业。对这两类比丘,将他人随意放置的木器等物,不轻视对方,视同己物般的收拾归位,是背后所行的慈身业。以恭敬的语气称“天长老、提舍长老”,是当面所行的慈语业。而询问不在寺院的人说:“我们的天长老在哪里?我们的提舍长老在哪里?他什么时候会来呢?”像这般的关切言语,是背后所行的慈语业。以慈爱温润的目光,面带喜悦而注视,是当面所行的慈意业。心中作意:“愿天长老、提舍长老健康无病”,是背后所行的慈意业。
Āvi ceva raho cāti sammukhā ca parammukhā ca. Tattha navakānaṃ cīvarakammādīsu sahāyabhāvagamanaṃ sammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma, therānaṃ pana pādadhovanadānādibhedaṃ sabbampi sāmīcikammaṃ sammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma. Ubhayehipi dunnikkhittānaṃ dārubhaṇḍādīnaṃ tesu avaññaṃ akatvā attanā dunnikkhittānaṃ viya paṭisāmanaṃ parammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma. ‘‘Devatthero tissatthero’’ti evaṃ paggayha vacanaṃ sammukhā mettaṃ vacīkammaṃ nāma. Vihāre asantaṃ pana paṭipucchantassa ‘‘kahaṃ amhākaṃ devatthero, kahaṃ amhākaṃ tissatthero, kadā nu kho āgamissatī’’ti evaṃ mamāyanavacanaṃ parammukhā mettaṃ vacīkammaṃ nāma. Mettāsinehasiniddhāni pana nayanāni ummīletvā pasannena mukhena olokanaṃ sammukhā mettaṃ manokammaṃ nāma. ‘‘Devatthero tissatthero arogo hotu appābādho’’ti samannāharaṇaṃ parammukhā mettaṃ manokammaṃ nāma.
“所得”:指衣等获得的资具。“如法”:指避免了欺诈等类的邪命,由如法、平等的乞食行仪而获得的。“乃至仅钵中所收的一点”:这是最低限度,即钵内所有的、属于钵中的,仅有两三匙的乞食。“不分而受用者”:此处有两种“分别”,即物资分别与个人分别。其中,以“我将给这么多,我将不给这么多”的心态来分配,称为物资分别;以“我将给某人,我将不给某人”的心态来分配,则称为个人分别。既不那种做,也不这样做,无论得何物都不加区分而受用的人,即称为不分而受用者。“与持戒同梵行者共享”:此处,共享者的特征是——无论得到何等精良之物,既不以希求更多利养的贪求口吻赠予在家人,也不自行独享;接受供养时,心中作意:“愿此成为僧团共享之物”后方才收下,随即敲钟,完全将其视为僧物而受用。
Lābhāti cīvarādayo laddhapaccayā. Dhammikāti kuhanādibhedaṃ micchājīvaṃ vajjetvā dhammena samena bhikkhācariyavattena uppannā. Antamaso pattapariyāpannamattampīti pacchimakoṭiyā pattapariyāpannaṃ pattassa antogataṃ dvattikaṭacchubhikkhāmattampi. Appaṭivibhattabhogīti ettha dve paṭivibhattāni nāma āmisapaṭivibhattaṃ pana puggalapaṭivibhattañca. Tattha ‘‘ettakaṃ dassāmi, ettakaṃ na dassāmī’’ti evaṃ cittena paṭivibhajanaṃ āmisapaṭivibhattaṃ nāma. ‘‘Asukassa dassāmi, asukassa na dassāmī’’ti evaṃ cittena vibhajanaṃ pana puggalapaṭivibhattaṃ nāma. Tadubhayampi akatvā yo appaṭivibhattaṃ bhuñjati, ayaṃ appaṭivibhattabhogī nāma. Sīlavantehi sabrahmacārīhi sādhāraṇabhogīti ettha sādhāraṇabhogino idaṃ lakkhaṇaṃ – yaṃ yaṃ paṇītaṃ labhati, taṃ taṃ neva lābhenalābhaṃ-nijigīsanatāmukhena gihīnaṃ deti, na attanā paribhuñjati, paṭiggaṇhanto ca ‘‘saṅghena sādhāraṇaṃ hotū’’ti gahetvā ghaṇṭiṃ paharitvā paribhuñjitabbaṃ saṅghasantakaṃ viya passati.
那么,谁能圆满此应忆念法,谁不能圆满呢?首先,破戒者不能圆满此法,因为持戒者不会接受属于他的东西。然而,戒行清净、不违犯各项义务的人,则能圆满此法。对此,有如此准则:若有人作特定布施,将东西布施给母亲、父亲、老师、亲教师等人,那样的布施是合适的。但这并非他修习应忆念法,而只是顾及一种牵挂罢了。因为应忆念法只适用于已摆脱牵挂的人。然而,那位作特定布施的人,应当布施给病人、看护人、客比丘、将行比丘,以及新出家还不懂得如何持取僧伽梨衣和钵的人。布施给他们之后,所剩余的部分,从长老的座位开始,不一一少量分发,而是随所需而给。如果这样分配后仍有剩余,则需再入村乞食。回来后,从长老开始,将乞得的精良食物全都布施出去,剩下的自己才食用。因为经中说“与持戒者”,所以即便不布施给破戒者,也是可以的。
Imaṃ pana sāraṇīyadhammaṃ ko pūreti, ko na pūreti? Dussīlo tāva na pūreti. Na hi tassa santakaṃ sīlavantā gaṇhanti. Parisuddhasīlo pana vattaṃ akhaṇḍento pūreti. Tatridaṃ vattaṃ – yo hi odissakaṃ katvā mātu vā pitu vā ācariyupajjhāyādīnaṃ vā deti, so dātabbaṃ deti. Sāraṇīyadhammo panassa na hoti, palibodhajagganaṃ nāma hoti. Sāraṇīyadhammo hi muttapalibodhassa vaṭṭati. Tena pana odissakaṃ dentena gilānagilānupaṭṭhākaāgantukagamikānañceva navapabbajitassa ca saṅghāṭipattaggahaṇaṃ ajānantassa dātabbaṃ. Etesaṃ datvā avasesaṃ therāsanato paṭṭhāya thokaṃ thokaṃ adatvā yo yattakaṃ gaṇhāti, tassa tattakaṃ dātabbaṃ. Avasiṭṭhe asati puna piṇḍāya caritvā therāsanato paṭṭhāya yaṃ yaṃ paṇītaṃ, taṃ taṃ datvā sesaṃ bhuñjitabbaṃ. ‘‘Sīlavantehī’’ti vacanato dussīlassa adātumpi vaṭṭati.
然而,这一应忆念法,在训练有素的僧团中容易圆满。因为在训练有素的僧团中,有人从别处获得供养时,他不会接受;即使无法从别处获得,他也只取适量的,绝不多取。但像这样反复入村乞食,并将所得不断布施出去的人,此应忆念法也须历经十二年才能圆满,不会更短。若在第十二年,那位圆满应忆念法的行者将盛满团食的钵放在食堂后,便去沐浴,这时僧团长老问:“这是谁的钵?”得知“是那位应忆念法圆满者的”后,长老便说:“拿来吧。”于是将所有团食全部分配,自己享用后,只留下空钵放在那里。那时,那位比丘见到空钵,若生起“他们竟没给我留一点,就全吃光了”的忧恼心,他的应忆念法便损坏了,必须再修行圆满十二年。此应忆念法如同外道的遍住,一旦出现缺损,就须重新圆满。然而,若他在见到空钵时,能生起喜悦之心,心想:“我真是获益良多,我得大利益了!我钵中的食物,同梵行者们无需问我,便自行享用了。”对此人而言,此应忆念法才算圆满。
Ayaṃ pana sāraṇīyadhammo susikkhitāya parisāya supūro hoti, susikkhitāya hi parisāya yo aññato labhati, so na gaṇhāti. Aññato alabhantopi pamāṇayuttameva gaṇhati, na atirekaṃ. Ayaṃ pana sāraṇīyadhammo evaṃ punappunaṃ piṇḍāya caritvā laddhaṃ laddhaṃ dentassāpi dvādasahi vassehi pūreti, na tato oraṃ. Sace hi dvādasame vasse sāraṇīyadhammapūrako piṇḍapātapūraṃ pattaṃ āsanasālāyaṃ ṭhapetvā nhāyituṃ gacchati, saṅghatthero ca ‘‘kasseso patto’’ti vatvā ‘‘sāraṇīyadhammapūrakassā’’ti vutte ‘‘āharatha na’’nti sabbaṃ piṇḍapātaṃ vicāretvāva bhuñjitvā rittapattaṃ ṭhapeti. Atha kho so bhikkhu rittapattaṃ disvā ‘‘mayhaṃ asesetvāva paribhuñjiṃsū’’ti domanassaṃ uppādeti, sāraṇīyadhammo bhijjati, puna dvādasa vassāni pūretabbo hoti. Titthiyaparivāsasadiso hesa, sakiṃ khaṇḍe jāte puna pūretabbova. Yo pana ‘‘lābhā vata me, suladdhaṃ vata me, yassa me pattagataṃ anāpucchāva sabrahmacārī paribhuñjantī’’ti somanassaṃ janeti, tassa puṇṇo nāma hoti.
如此圆满了应忆念法的人,既无嫉妒,也无悭吝。他受人喜爱,受非人喜爱,资具易得。他钵中的食物虽不断布施出去,却似总不减少。在分配物品的场合,他总能得到最好的那份;当遇到危险或饥荒时,天神都会为他操心、给予帮助。
Evaṃ pūritasāraṇīyadhammassa pana neva issā na macchariyaṃ hoti, manussānaṃ piyo hoti, amanussānaṃ piyo hoti, sulabhapaccayo. Pattagatamassa diyyamānampi na khīyati, bhājanīyabhaṇḍaṭṭhāne aggabhaṇḍaṃ labhati, bhaye vā chātake vā patte devatā ussukkaṃ āpajjanti.
于此,有这些事例作为佐证:据说,住在森伽吉里山的帝沙长老依玛哈吉里村而住。一次,五十位大长老为朝礼佛塔前往龙岛,他们在吉里村次第乞食,却一无所获,便离开了。帝沙长老正要进村时见到他们,便问:“尊者们,乞得食物了吗?”他们回答:“贤友,我们刚巡行过一圈。”长老得知他们没有获得食物后,便说:“尊者们,请在我回来之前,先在此稍候。”长老们说:“贤友,我们五十个人,连让钵底湿润那么一点东西都没得到。”长老说:“尊者,常住在当地的人自有办法,即便一时乞不到,也知道哪些乞食路线合适。”于是长老们便留了下来。长老进入村庄,就在村口第一家,一位大近事女已备好乳粥,正望着长老的方向站立等候。长老刚走到她家门口,她便盛满整钵乳粥供养他。长老端着这钵粥,来到那些长老跟前,对僧团长老说:“尊者,请拿去用吧。”僧团长老心想:“我们这么多人一无所获,他却这么快就拿着食物回来,这究竟是怎么回事?”于是望向其他长老。帝沙长老从长老的眼神便知道了他的疑惑。
Tatrimāni vatthūni – senagirivāsī tissatthero kira mahāgirigāmaṃ upanissāya vasati, paññāsa mahātherā nāgadīpaṃ cetiyavandanatthāya gacchantā girigāme piṇḍāya caritvā kiñci aladdhā nikkhamiṃsu. Thero pavisanto te disvā pucchi – ‘‘laddhaṃ, bhante’’ti? Vicarimhā, āvusoti. So aladdhabhāvaṃ ñatvā āha – ‘‘bhante, yāvāhaṃ āgacchāmi, tāva idheva hothā’’ti. Mayaṃ, āvuso, paññāsa janā pattatemanamattampi na labhimhāti. Bhante, nevāsikā nāma paṭibalā honti, alabhantāpi bhikkhācāramaggasabhāgaṃ jānantīti. Therā āgamesuṃ. Thero gāmaṃ pāvisi. Dhurageheyeva mahāupāsikā khīrabhattaṃ sajjetvā theraṃ olokayamānā ṭhitā therassa dvāraṃ sampattasseva pattaṃ pūretvā adāsi. So taṃ ādāya therānaṃ santikaṃ gantvā ‘‘gaṇhatha , bhante’’ti saṅghattheraṃ āha. Thero ‘‘amhehi ettakehi kiñci na laddhaṃ, ayaṃ sīghameva gahetvā āgato, kiṃ nu kho’’ti sesānaṃ mukhaṃ olokesi. Thero olokanākāreneva ñatvā, ‘‘bhante, dhammena samena laddho, nikkukkuccā gaṇhathā’’ti ādito paṭṭhāya sabbesaṃ yāvadatthaṃ datvā attanāpi yāvadatthaṃ bhuñji.
用斋后,长老们问他:“贤友,你是何时证悟出世间法的?”他回答:“尊者,我并没有任何出世间法。”长老们又问:“贤友,那你是得禅那者吗?”他回答:“尊者,这个也没有。”长老们再问:“那么,贤友,难道具有神通变化吗?”他回答道:“尊者,我只是圆满了‘应忆念法’的修行而已。自从我圆满它的那一刻起,即使有十万比丘在场,我钵中的食物也不会耗尽。”长老们赞叹说:“善哉!善哉!善士,这功德确实与你相称。”这便是有关“钵中食物不会耗尽”的第一个事例。
Atha naṃ bhattakiccāvasāne therā pucchiṃsu – ‘‘kadā, āvuso, lokuttaradhammaṃ paṭivijjhī’’ti? Natthi me, bhante, lokuttaradhammoti. Jhānalābhīsi, āvusoti. Etampi, bhante, natthīti? Nanu, āvuso, pāṭihāriyanti. Sāraṇīyadhammo me, bhante, pūrito, tassa me pūritakālato paṭṭhāya sacepi bhikkhusatasahassaṃ hoti, pattagataṃ na khīyatīti. Sādhu sādhu, sappurisa, anucchavikamidaṃ tuyhanti. Idaṃ tāva pattagataṃ na khīyatīti ettha vatthu.
还是这位长老,有一次在塔庙山举行盛大的“大山庄严”大供养时,他来到布施场所问道:“这次布施中,最好的供养品是什么?”有人回答:“是两件衣,尊者。”他便说:“那这两件衣应当归我所有了。”一位大臣听见,就去禀告国王:“有一位年轻比丘这样说道。”国王心想:“年轻比丘有如此想法也属自然,但那些细软的上好衣袍,还是给大长老们穿着更合适。”于是便将衣搁在一边,说道:“我要把这些布施给大长老们。”当国王依次排好座次,向比丘僧团供养时,放置在那些长老头顶上方的衣物,却无法落到他们手中,而是飘去了别处。等轮到供养那位年轻比丘时,衣物便自然地落在他手上。国王把衣放到他手上后,注视了大臣的脸,又请长老就座。供养结束,国王遣散僧团,自己则坐在这位年轻比丘面前,问道:“尊者,您是何时证得如此殊胜之法的呢?”那比丘不愿含糊其辞地否认不实之事,便直说道:“大王,我并无任何出世间法。”国王诧异地问:“尊者,可您之前不是那样说了吗?”他答道:“是的,大王,那是因为我是一位‘应忆念法’的圆满行者。自从我……”
Ayameva pana thero cetiyapabbate giribhaṇḍamahāpūjāya dānaṭṭhānaṃ gantvā ‘‘imasmiṃ dāne kiṃ varabhaṇḍa’’nti pucchi. Dve sāṭakā, bhanteti. Ete mayhaṃ pāpuṇissantīti? Taṃ sutvā amacco rañño ārocesi – ‘‘eko daharo evaṃ vadatī’’ti. ‘‘Daharassa evaṃ cittaṃ, mahātherānaṃ pana sukhumasāṭakā vaṭṭantī’’ti vatvā ‘‘mahātherānaṃ dassāmī’’ti ṭhapesi. Tassa bhikkhusaṅghe paṭipāṭiyā ṭhite dentassa matthake ṭhapitāpi te sāṭakā hatthaṃ nārohanti, aññeva ārohanti. Daharassa dānakāle pana hatthaṃ āruḷhā. So tassa hatthe ṭhapetvā amaccassa mukhaṃ oloketvā daharaṃ nisīdāpetvā dānaṃ datvā saṅghaṃ vissajjetvā daharassa santike nisīditvā ‘‘kadā, bhante, imaṃ dhammaṃ paṭivijjhitthā’’ti āha. So pariyāyenapi asantaṃ avadanto ‘‘natthi mayhaṃ, mahārāja, lokuttaradhammo’’ti āha. Nanu, bhante, pubbeva avacutthāti. Āma, mahārāja, sāraṇīyadhammapūrako ahaṃ, tassa me dhammassa pūritakālato paṭṭhāya bhājanīyabhaṇḍaṭṭhāne aggabhaṇḍaṃ pāpuṇātīti. ‘‘Sādhu sādhu, bhante, anucchavikamidaṃ tumhāka’’nti vatvā pakkāmi. Idaṃ bhājanīyabhaṇḍaṭṭhāne aggabhaṇḍaṃ pāpuṇātīti ettha vatthu.
在婆罗门帝沙所引起的恐怖时期,住在兄弟村的比丘尼们,没有告知大长老尼就自行逃走了。破晓时分,那位长老尼觉得村里异常寂静,便吩咐几位年轻比丘尼:“你们先去查看一下。”她们便前去查看,得知所有人都已离开,回来禀报了长老尼。她听后说:“你们不必为她们的离去而忧心,应致力于自己该做的读诵、讨论与如理作意上。”到了乞食时分,她披好衣,连同自己正好十二人,一同站在村口的一棵孟加拉榕树下。住在树上的天神便供养了十二位比丘尼团食,并说道:“圣尼们,请不必再去其他地方了,以后长年都可来此接受供养。”而那位长老尼的弟弟,法号大龙长老,心想:“这实在太恐怖了,根本没法过活,我得渡到对岸去。”于是他也带着包括自己在内的十二人,离开住处,心想“见过长老尼再走”,便来到了兄弟村。长老尼听说长老们来了,上前问道:“尊者,有什么事吗?”长老说明了情况。她说:“今日就在这精舍安住一日,明日再走吧。”长老们便去了精舍。
Brāhmaṇatissabhaye pana bhātaragāmavāsino nāgattheriyā anārocetvāva palāyiṃsu. Therī paccūsasamaye ‘‘ativiya appanigghoso gāmo, upadhāretha tāvā’’ti daharabhikkhuniyo āha. Tā gantvā sabbesaṃ gatabhāvaṃ ñatvā āgamma theriyā ārocesuṃ. Sā sutvā ‘‘mā tumhe tesaṃ gatabhāvaṃ cintayittha, attano uddesaparipucchāyonisomanasikāresuyeva yogaṃ karothā’’ti vatvā bhikkhācāravelāyaṃ pārupitvā attadvādasamā gāmadvāre nigrodharukkhamūle aṭṭhāsi. Rukkhe adhivatthā devatā dvādasannampi bhikkhunīnaṃ piṇḍapātaṃ datvā, ‘‘ayye, aññattha mā gacchatha, niccaṃ idheva āgaccheyyāthā’’ti āha. Theriyā pana kaniṭṭhabhātā nāgatthero nāma atthi. So ‘‘mahantaṃ bhayaṃ, na sakkā yāpetuṃ, paratīraṃ gamissāmī’’ti attadvādasamova attano vasanaṭṭhānā nikkhanto ‘‘theriṃ disvā gamissāmī’’ti bhātaragāmaṃ āgato. Therī ‘‘therā āgatā’’ti sutvā tesaṃ santikaṃ gantvā ‘‘kiṃ ayyā’’ti pucchi. So taṃ pavattiṃ ārocesi. Sā ‘‘ajja ekadivasaṃ vihāreva vasitvā sve gamissathā’’ti āha. Therā vihāraṃ agamiṃsu.
次日,长老尼在树下托钵乞食后,来到长老面前,说:“请受用这钵食吧。”长老说:“长老尼,这如法吗?”说罢便默然不语。长老尼说:“贤者,这是如法的食,请莫生疑虑,放心受用。”长老依然说:“长老尼,这如法吗?”于是她取钵抛向空中,钵便悬停于空中。长老却说:“纵使它能悬浮于七棵棕榈树的高处,那也仍是比丘尼的食物啊,长老尼。”接着又说:“所谓的怖畏,也并非恒常存在。待怖畏平息之后,若有人谈起圣者的传承时,心中带着指责说:‘喂,你这行乞食者,那时是靠比丘尼的食物才撑过来的吧。’若被这样的念头责难,我实难承受。诸位比丘尼,切莫放逸,善自精进。”说完,他便启程了。
Therī punadivase rukkhamūle piṇḍāya caritvā theraṃ upasaṅkamitvā ‘‘imaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjathā’’ti āha. Thero ‘‘vaṭṭissati therī’’ti vatvā tuṇhī aṭṭhāsi. Dhammiko, tāta, piṇḍapāto, kukkuccaṃ akatvā paribhuñjathāti . Vaṭṭissati therīti? Sā pattaṃ gahetvā ākāse khipi, patto ākāse aṭṭhāsi. Thero ‘‘sattatālamatte ṭhitampi bhikkhunībhattameva therī’’ti vatvā ‘‘bhayaṃ nāma sabbakālaṃ na hoti, bhaye vūpasante ariyavaṃsaṃ kathayamāno, ‘bho piṇḍapātika, bhikkhunībhattaṃ bhuñjitvā vītināmayitthā’ti cittena anuvadiyamāno santhambhituṃ na sakkhissāmi, appamattā hotha theriyo’’ti maggaṃ paṭipajji.
那棵树的神祇心中也一直思惟:“如果长老受用了长老尼手授的钵食,我就不阻拦他;若他不受用,我必设法挽留。”当她看见长老正要离去,便从树上下来,说:“尊者,请把钵给我。”接钵后,她将长老带回那棵榕树下,敷设座位,供养钵食。待他受食毕,并令其作出允诺,此后的七年里,这位天神一直护持着这十二位比丘尼与十二位比丘。这正是“天神为之殷勤操持”的事例。在这个故事中,那位长老尼正是圆满修习“应忆念法”的行者。
Rukkhadevatāpi ‘‘sace thero theriyā hatthato piṇḍapātaṃ paribhuñjissati, na taṃ nivattessāmi. Sace na paribhuñjissati, nivattessāmī’’ti cintayamānā ṭhatvā therassa gamanaṃ disvā rukkhā oruyha ‘‘pattaṃ, bhante, dethā’’ti vatvā pattaṃ gahetvā theraṃ rukkhamūlaṃyeva ānetvā āsanaṃ paññāpetvā piṇḍapātaṃ datvā katabhattakiccaṃ paṭiññaṃ kāretvā dvādasa bhikkhuniyo dvādasa ca bhikkhū satta vassāni upaṭṭhahi. Idaṃ devatā ussukkaṃ āpajjantīti ettha vatthu. Tatra hi therī sāraṇīyadhammapūrikā ahosi.
于“无缺”等中:若有人于七种犯戒聚中,在开头或末尾毁破了学处,他的戒便如边缘绽裂之衣,名为“破缺”;若在中间毁破,则如中间穿孔之衣,名为“有洞”;若次第毁破二条或三条,则如牛背或牛腹生起异色斑块,名为“有斑”;若间隔毁破,则如各处夹杂异色斑点的母牛,名为“杂色”。若全然未破,彼戒则称为“无缺”“无洞”“无斑”“无杂色”。再者,这些戒由于从渴爱的奴役中解脱而获自主,故称“自在”;因被佛陀等智者所赞叹,故称“智者所赞”;因不被渴爱与邪见执取,且无任何人能指斥“你曾犯此”,故称“不执取”;因能引生近行定或安止定,故称“定的资助者”。
Akhaṇḍānītiādīsu yassa sattasu āpattikkhandhesu ādimhi vā ante vā sikkhāpadaṃ bhinnaṃ hoti, tassa sīlaṃ pariyante chinnasāṭako viya khaṇḍaṃ nāma. Yassa pana vemajjhe bhinnaṃ, tassa chiddasāṭako viya chiddaṃ nāma hoti. Yassa paṭipāṭiyā dve tīṇi bhinnāni, tassa piṭṭhiyaṃ vā kucchiyaṃ vā uṭṭhitena visabhāgavaṇṇena kāḷarattādīnaṃ aññataravaṇṇā gāvī viya sabalaṃ nāma hoti. Yassa antarantarā bhinnāni, tassa antarantarā visabhāgabinduvicitrā gāvī viya kammāsaṃ nāma hoti. Yassa pana sabbena sabbaṃ abhinnāni, tassa tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni nāma honti. Tāni panetāni taṇhādāsabyato mocetvā bhujissabhāvakaraṇato bhujissāni, buddhādīhi viññūhi pasatthattā viññuppasatthāni, taṇhādiṭṭhīhi aparāmaṭṭhattā ‘‘idaṃ nāma tvaṃ āpannapubbo’’ti kenaci parāmaṭṭhuṃ asakkuṇeyyattā ca aparāmaṭṭhāni, upacārasamādhiṃ appanāsamādhiṃ vā saṃvattayantīti samādhisaṃvattanikānīti vuccanti.
「戒同分而住」是指:与居住于各处的比丘达到戒的同等状态而安住。因为入流者等人的戒,即使对于住在大海之中或天界的其他入流者,其戒也完全等同;在道戒上并无差别。这是依此义而说的。
Sīlasāmaññagatoviharatīti tesu tesu disābhāgesu viharantehi bhikkhūhi saddhiṃ samānabhāvūpagatasīlo viharati. Sotāpannādīnañhi sīlaṃ samuddantarepi devalokepi vasantānaṃ aññesaṃ sotāpannādīnaṃ sīlena samānameva hoti, natthi maggasīle nānattaṃ. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ.
「此见」即与道相应的正见。「圣」即无过失。「能出离」即导向出离。「于彼行者」即对于如此修行的人。「为苦灭尽」即为灭尽一切苦。「见同分而住」即达到同见而安住。
Yāyaṃ diṭṭhīti maggasampayuttā sammādiṭṭhi. Ariyāti niddosā. Niyyātīti niyyānikā. Takkarassāti yo tathākārī hoti. Dukkhakkhayāyāti sabbadukkhakkhayatthaṃ. Diṭṭhisāmaññagatoti samānadiṭṭhibhāvaṃ upagato hutvā viharatīti.
第二可念经注释
2. Dutiyasāraṇīyasuttavaṇṇanā
1212. 在第二经中:「他圆满那些法,令同梵行者喜爱」——因此称为「作喜爱」;「令尊重」——因此称为「作尊重」;「为摄受」指为摄持之义;「为无诤」指为不诤论之义;「为和合」指为和合状态之义;「为一体」指为单一、无差别之义;「转起」指发生、运行。
12. Dutiye yo te dhamme pūreti, taṃ sabrahmacārīnaṃ piyaṃ karontīti piyakaraṇā. Garuṃ karontīti garukaraṇā. Saṅgahāyāti saṅgaṇhanatthāya. Avivādāyāti avivadanatthāya. Sāmaggiyāti samaggabhāvatthāya. Ekībhāvāyāti ekabhāvatthāya ninnānākaraṇāya. Saṃvattantīti vattanti pavattanti.
出离经注(Nissāraṇīyasuttavaṇṇanā)
3. Nissāraṇīyasuttavaṇṇanā
1313. 第三偈中,“应出离的界”(nissāraṇīyā dhātuyo)就是指那个出离界本身(nissaraṇadhātuyova)。“我的慈心解脱”(mettā hi kho me cetovimuttīti)——在此,由于从敌对法(paccanīkadhammehi)中解脱,依三禅或四禅的慈就称为慈心解脱(mettācetovimutti)。“已修习”(bhāvitā)指已增长(vaḍḍhitā)。“多所作”(bahulīkatā)指反复做(punappunaṃ katā)。“乘具所作”(yānīkatā)指使它成为如同已套好的车乘一样(yuttayānasadisā katā)。“基所作”(vatthukatā)指使成为依止(patiṭṭhā katā)。“近住”(anuṭṭhitā)指使安立(adhiṭṭhitā)。“善累积”(paricitā)指从各方面累积、聚集、修习(samantato citā ācitā upacitā)。“善策励”(susamāraddhā)指以善巧熟练地策励(suppaguṇakaraṇena suṭṭhu samāraddhā)。“遍取而住”(pariyādāya tiṭṭhati)指遍取并执持后而安住(pariyādiyitvā gahetvā tiṭṭhati)。“不应对他说”(mā hevantissa vacanīyo)——因为他说了不真实的记说,所以应当说“不要这样说”。“所谓慈心解脱者”(yadidaṃ mettācetovimutti)即这就是慈心解脱,这是对嗔恚(byāpāda)的出离,意思是从嗔恚中脱离。然而,有些人从慈的三禅或四禅出定后,观察诸行,证得第三道后,以第三果见涅槃,“不再有嗔恚”,他的心就是对嗔恚的究竟出离。以这个方法,应知一切处的意义。
13. Tatiye nissāraṇīyā dhātuyoti nissaraṇadhātuyova. Mettā hi kho me cetovimuttīti ettha paccanīkadhammehi vimuttattā tikacatukkajjhānikā mettāva mettācetovimutti nāma . Bhāvitāti vaḍḍhitā. Bahulīkatāti punappunaṃ katā. Yānīkatāti yuttayānasadisā katā. Vatthukatāti patiṭṭhā katā. Anuṭṭhitāti adhiṭṭhitā. Paricitāti samantato citā ācitā upacitā. Susamāraddhāti suppaguṇakaraṇena suṭṭhu samāraddhā. Pariyādāya tiṭṭhatīti pariyādiyitvā gahetvā tiṭṭhati. Mā hevantissa vacanīyoti yasmā abhūtabyākaraṇaṃ byākaroti, tasmā ‘‘mā evaṃ bhaṇī’’ti vattabbo. Yadidaṃ mettācetovimuttīti yā ayaṃ mettācetovimutti, idaṃ nissaraṇaṃ byāpādassa, byāpādato nissaṭāti attho. Yo pana mettāya tikacatukkajjhānato vuṭṭhito saṅkhāre sammasitvā tatiyamaggaṃ patvā ‘‘puna byāpādo natthī’’ti tatiyaphalena nibbānaṃ passati, tassa cittaṃ accantanissaraṇaṃ byāpādassa. Etenupāyena sabbattha attho veditabbo.
“无相心解脱”指有力的观。然而长部诵者说它是阿拉汉果定。因为那里没有贪等相、色等相及常等相,故说为无相。“随逐相者”:即具有随逐所说种种相的性质。
Animittācetovimuttīti balavavipassanā. Dīghabhāṇakā pana arahattaphalasamāpattīti vadanti. Sā hi rāganimittādīnañceva rūpanimittādīnañca niccanimittādīnañca abhāvā animittāti vuttā. Nimittānusārīti vuttappabhedaṃ nimittaṃ anusaraṇasabhāvaṃ.
“我是”即我慢。“此是我”指于五蕴中,认为“此是我”。至此,即已记说阿拉汉果。“疑与犹豫之箭”指成为疑的犹豫之箭。“不应对他说”意为:若你生起初道所断之疑,则阿拉汉果的记说便成虚妄,故应遮止他说:“莫执取不实”。“我慢的断除”即阿拉汉道。正因为以阿拉汉道与阿拉汉果之力见涅槃后,不再有任何我慢,阿拉汉道才被称为“我慢的断除”。如此,在这部经中,便讲述了不实的记说。
Asmīti asmimāno. Ayamahamasmīti pañcasu khandhesu ayaṃ nāma ahaṃ asmīti. Ettāvatā arahattaṃ byākataṃ hoti. Vicikicchākathaṃkathāsallanti vicikicchābhūtaṃ kathaṃkathāsallaṃ. Mā hevantissa vacanīyoti sace te paṭhamamaggavajjhā vicikicchā uppajjati, arahattabyākaraṇaṃ micchā hoti, tasmā ‘‘mā abhūtaṃ gaṇhī’’ti vāretabbo. Asmītimānasamugghātoti arahattamaggo. Arahattamaggaphalavasena hi nibbāne diṭṭhe puna asmimāno natthīti arahattamaggo ‘‘asmīti mānasamugghāto’’ti vutto. Iti imasmiṃ sutte abhūtabyākaraṇaṃ nāma kathitaṃ.
4. 跋达迦经注(Bhaddakasuttavaṇṇanā)
4. Bhaddakasuttavaṇṇanā
14第十四偈中:“非善”是指没有得到好的。在此,若人恐惧而死,他的死便不是好的;若人在恶趣中结生,他的命终便不是好的。“喜爱造作的人”等词中,乐于对象就称为乐,即欣喜投入的意思。“喜爱造作的人”是指对建造精舍等新工程事务感到有乐趣的人。“安住于造作之乐的人”是指沉迷于此造作业的人。“持续投入造作的人”则是指反复不断地投入这种造作之乐的人。这一解释方法适用于以下一切情况。在这里,“谈论”指交谈、闲聊;“睡眠”指睡觉;“聚会”指与众人混在一起。这应这样理解:“当一人有第二个伙伴时,两人就会有第三个伙伴等等类似情形。”“交际”是指通过相见、相闻、相互交谈、共享物品而产生的交往。
14. Catutthe na bhaddakanti na laddhakaṃ. Tattha yo hi bhītabhīto marati, tassa na bhaddakaṃ maraṇaṃ hoti. Yo apāye paṭisandhiṃ gaṇhāti, tassa na bhaddikā kālakiriyā hoti. Kammārāmotiādīsu āramaṇaṃ ārāmo, abhiratīti attho. Vihārakaraṇādimhi navakamme ārāmo assāti kammārāmo. Tasmiṃyeva kamme ratoti kammarato. Tadeva kammārāmataṃ punappunaṃ yuttoti anuyutto. Esa nayo sabbattha. Ettha ca bhassanti ālāpasallāpo. Niddāti soppaṃ. Saṅgaṇikāti gaṇasaṅgaṇikā. Sā ‘‘ekassa dutiyo hoti, dvinnaṃ hoti tatiyako’’tiādinā nayena veditabbā. Saṃsaggoti dassanasavanasamullāpasambhogakāyasaṃsaggavasena pavatto saṃsaṭṭhabhāvo. Papañcoti taṇhādiṭṭhimānavasena pavatto madanākārasaṇṭhito kilesapapañco. Sakkāyanti tebhūmakavaṭṭaṃ. Sammā dukkhassa antakiriyāyāti hetunā nayena sakalavaṭṭadukkhassa parivaṭumaparicchedakaraṇatthaṃ. Magoti magasadiso. Nippapañcapadeti nibbānapade. Ārādhayīti paripūrayi taṃ sampādesīti.
5. 阿奴答毘耶经注(Anutappiyasuttavaṇṇanā)
5. Anutappiyasuttavaṇṇanā
15第十五偈中:“无追悔”是指没有可悔恨的事,因而不会导致追悔之苦。在这两篇经的偈颂中,叙说了轮回与出离。
15. Pañcame anutappāti anusocitabbā anutāpakārī. Imesu dvīsupi suttesu gāthāsu ca vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ.
6. 那拘罗父经注(Nakulapitusuttavaṇṇanā)
6. Nakulapitusuttavaṇṇanā
16第六经中:“重病”即是极重的病。“她说了这番话”的意思是:她(那拘罗母)为丈夫施用药物后,仍无法平息疾病,于是为了发出狮子吼,以真实语的力量平息丈夫的病,便坐在他身旁,说了“你千万不要……”等这番话。“有所期望”是指仍存有渴爱的人。“并非像那拘罗母那样”这一句中,否定词“不”应与后文连接起来理解,即“不能”的意思。“缝合起来”的意思是使其没有缝隙、安顿好。“把羊毛梳理成辫子”的意思是,将山羊毛梳理、拆解开来后编织成辫子。
16. Chaṭṭhe bāḷhagilānoti adhimattagilāno. Etadavocāti sāmikassa bhesajjaṃ katvā byādhiṃ vūpasametuṃ asakkontī idāni sīhanādaṃ naditvā saccakiriyāya byādhiṃ vūpasametuṃ santike nisīditvā etaṃ ‘‘mā kho tva’’ntiādivacanaṃ avoca. Sāpekkhoti sataṇho. Na nakulamātāti ettha na-kāro na sakkhatīti evaṃ parapadena yojetabbo. Santharitunti nicchiddaṃ kātuṃ, saṇṭhapetunti attho. Veṇiṃ olikhitunti eḷakalomāni kappetvā vijaṭetvā veṇiṃ kātuṃ.
“会去另一个家”(aññaṃ gharaṃ gamissati)意思是她将接受另一丈夫,即改嫁。“在这十六年中,我圆满行持了在家梵行生活”(soḷasa vassāni gahaṭṭhakaṃ brahmacariyaṃ samāciṇṇaṃ)意思是:从十六岁起,她圆满行持了在家人的梵行。“更渴望见到您”(dassanakāmatarā)指极度渴望见到世尊。她以此三事作狮子吼,并说真实语:“凭借此真实之语,愿你身体的疾病平息。”
Aññaṃ gharaṃ gamissatīti aññaṃ sāmikaṃ gaṇhissati. Soḷasa vassāni gahaṭṭhakaṃ brahmacariyaṃ samāciṇṇanti ito soḷasavassamatthake gahaṭṭhabrahmacariyavāso samāciṇṇo. Dassanakāmatarāti atirekena dassanakāmā. Imehi tīhi aṅgehi sīhanādaṃ naditvā ‘‘iminā saccena tava sarīre byādhi phāsu hotū’’ti saccakiriyaṃ akāsi.
现在,她以世尊为证,依恃自己的戒等功德来作真实语,于是说出“可能有的,那对你……”这段话。其中:“paripūrakārinī”,意为圆满的行者。“Cetosamathassā”,指心寂止,即定业处。“Ogādhappattā”,意为达到深入、完全渗透。“Patigādhappattā”,意为达到立足处、获得安止。“Assāsappattā”,意为获得安心、获得依处。“Vesārajjappattā”,意为得无所畏,即获得喜悦智。“Aparappaccayā”,意为不依赖他人;所谓“他依”是指依靠他人的信仰、依靠他人的皈依,因此这个词表示远离那种依赖。她以这三支,依恃自己的功德作了真实语。“Gilānā vuṭṭhito”,意为从病中起来,即康复。“Yāvatā”,意为凡有。“Tāsaṃ aññatarā”,意为在她们之中的一位。“Anukampikā”,意为有利益悲悯的人。“Ovādikā”,意为给予教诫的人。“Anusāsikā”,意为给予教导的人。
Idāni bhagavantaṃ sakkhiṃ katvā attano sīlādiguṇehipi saccakiriyaṃ kātuṃ siyā khopana tetiādimāha. Tattha paripūrakārinīti samattakārinī. Cetosamathassāti samādhikammaṭṭhānassa. Ogādhappattāti ogādhaṃ anuppavesaṃ pattā. Patigādhappattāti patigādhaṃ patiṭṭhaṃ pattā. Assāsappattāti assāsaṃ avassayaṃ pattā. Vesārajjappattāti somanassañāṇaṃ pattā. Aparappaccayāti parappaccayo vuccati parasaddhā parapattiyāyanā, tāya virahitāti attho. Imehi tīhi aṅgehi attano guṇe ārabbha saccakiriyaṃ akāsi. Gilānā vuṭṭhitoti gilāno hutvā vuṭṭhito. Yāvatāti yattikāyo. Tāsaṃ aññatarāti tāsaṃ antare ekā. Anukampikāti hitānukampikā. Ovādikāti ovādadāyikā. Anusāsikāti anusiṭṭhidāyikā.
《睡眠者经》注
7. Soppasuttavaṇṇanā
17在第七经中,“paṭisallānā vuṭṭhito”意指从独处禅修、法审察忍及果等至定中起身。“Yathāvihāran”指各自的住处。“Navā”指刚出家不久的新学比丘,大约有五百人。“Kākacchamānā”指发出如乌鸦般的声音,咬牙切齿。“Therā”指达到稳固境界的长老。“Tena no”意为“是由于那个吗?”“Seyyasukhādīni”指前面已说的内容。“Raṭṭhiko”指治理国家的人。“Pettaṇiko”指继承父业的人。“Senāpatiko”指军队统帅。“Gāmagāmaṇiko”指管理村落的人,即村长。“Pūgagāmaṇiko”指群体的首领。“Avipassako kusalānaṃ dhammānan”意为对于善法不寻求、不探究。“Bodhipakkhiyānaṃ dhammānan”指三十七菩提分法。
17. Sattame paṭisallānā vuṭṭhitoti ekībhāvāya dhammanijjhānakkhantito phalasamāpattivihārato vuṭṭhito. Yathāvihāranti attano attano vasanavihāraṃ. Navāti pabbajjāya navakā. Te pañcasatamattā ahesuṃ. Kākacchamānāti kākasaddaṃ karontā dante khādantā. Therāti thirabhāvaṃ pattā. Tena noti tena nu. Seyyasukhādīni heṭṭhā vuttatthāneva. Raṭṭhikoti yo raṭṭhaṃ bhuñjati. Pettaṇikoti yo pitarā bhuttānubhuttaṃ bhuñjati. Senāpatikoti senāya jeṭṭhako. Gāmagāmaṇikoti gāmabhojako. Pūgagāmaṇikoti gaṇajeṭṭhako. Avipassakokusalānaṃ dhammānanti kusalānaṃ dhammānaṃ anesako agavesako hutvā. Bodhipakkhiyānaṃ dhammānanti sattatiṃsāya bodhipakkhiyadhammānaṃ.
《鱼缚经》注
8. Macchabandhasuttavaṇṇanā
18第八经中,“macchikaṃ”指捕鱼人,即杀鱼者。“Hatthinā yātī”指骑象而行者,以下类推。“Vajjhe”指应被处决者。“Vadhāyanīte”指被带去行刑者。“Pāpakena manasā”指以低劣的杀心。经文中则写作“vadhāyupanīte”。“Māgaviko”即猎鹿者。“Ko pana vādo manussabhūtan”:若有人以恶心对待人类,那就更不待言了。这是为了显示恶业带来不可意果报的相状。然而,如果有人虽从事那样的恶业却获得名声,当知那是依于彼不善业而使善业成熟的结果;但由于被彼不善业所损害,这样的果报并不得久长。本经所阐述的,是不善的一面。
18. Aṭṭhame macchikanti macchaghātakaṃ. Hatthinā yātīti hatthiyāyī. Paratopi eseva nayo. Vajjheti vadhitabbe. Vadhāyanīteti vadhāya upanīte. Pāpakena manasāti lāmakena vadhakacittena. Pāḷiyaṃ pana vadhāyupanīteti likhanti. Māgavikoti migaghātako. Ko pana vādo manussabhūtanti yo manussabhūtaṃ pāpakena manasā anupekkhati, tassa sampattiyā abhāve kimeva vattabbaṃ. Idaṃ pāpakassa kammuno aniṭṭhaphalabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Yesaṃ pana tādisaṃ kammaṃ karontānampi yasapaṭilābho hoti, tesaṃ taṃ akusalaṃ nissāya kusalaṃ vipaccatīti veditabbaṃ . Tena panassa akusalakammena upahatattā vipāko na ciraṭṭhitiko hoti. Imasmiṃ sutte akusalapakkhova kathito.
《第一死念经》注
9. Paṭhamamaraṇassatisuttavaṇṇanā
19第九经中,“nātike”指名为那低卡村的村落。“Giñjakāvasathe”指砖砌的殿堂。“Amatogadhā”意为潜入不死,即深入涅槃,以涅槃为安立处。“Bhāvetha no”:意思是“你们应当修习吗?”“Maraṇassatin”:即死随念业处。“Aho vatā”:是表示希求的感叹词。“Bahuṃ vata me kataṃ assā”:意即“但愿我在你们的教法中,已做了许多应做之事。”“Tadantaran”:指在那刹那间、那个间隙、那个时机。“Assasitvā vā passasāmī”:其中,“assāso”指入息,即进入身体的风;“passāso”指出息,即呼出身体的风。这位比丘如此说:就在入息之后出息、出息之后入息,于这呼吸之间,希望能维持生命。“Dandhan”:意为缓慢、沉重、不轻快。“Āsavānaṃ khayāyā”:为了漏尽,即为证得阿拉汉果。本经中,死随念业处被说为能导向阿拉汉果。
19. Navame nātiketi evaṃnāmake gāme. Giñjakāvasatheti iṭṭhakāmaye pāsāde. Amatogadhāti nibbānogadhā, nibbānapatiṭṭhāti attho. Bhāvetha noti bhāvetha nu. Maraṇassatinti maraṇassatikammaṭṭhānaṃ. Aho vatāti patthanatthe nipāto. Bahuṃvata me kataṃ assāti tumhākaṃ sāsane mama kiccaṃ bahu kataṃ assa. Tadantaranti taṃ antaraṃ khaṇaṃ okāsaṃ. Assasitvā vā passasāmīti ettha assāso vuccati anto pavisanavāto, passāso bahi nikkhamanavāto. Iti ayaṃ bhikkhu yāva anto paviṭṭhavāto bahi nikkhamati, bahi nikkhanto vāto anto pavisati, tāva jīvitaṃ patthento evamāha. Dandhanti mandaṃ garukaṃ asīghappavattaṃ. Āsavānaṃ khayāyāti arahattaphalatthāya. Imasmiṃ sutte maraṇassati arahattaṃ pāpetvā kathitāti.
《第二死念经》注
10. Dutiyamaraṇassatisuttavaṇṇanā
20第十经中,“patigatāya”意为已行道。“iti paṭisañcikkhati”指如此省察。“So mamassa antarāyo”(这对我成为障碍)中,有三种障碍:生命障碍、沙门法障碍,以及对于寿尽而死的凡夫,既有生天障碍又有道障碍。这一切是针对这些而说。“Byāpajjeyya”指因不消化等原因而败坏。“Adhimatta”指强猛的。“Chanda”指想要做的欲。“Vāyāma”指精勤。“Ussāha”指策励。“Ussoḷhī”指成就的精进。“Appaṭivānī”指不厌倦、不退转。其余各处,其义易明。
20. Dasame patigatāyāti paṭipannāya. Iti paṭisañcikkhatīti evaṃ paccavekkhati. So mamassa antarāyoti ettha tividho antarāyo jīvitantarāyo, samaṇadhammantarāyo, puthujjanakālakiriyaṃ karontassa saggantarāyo ceva maggantarāyo cāti. Taṃ sabbampi sandhāyevamāha. Byāpajjeyyāti ajiṇṇakādivasena vipajjeyya. Adhimattoti balavā. Chandoti kattukamyatāchando. Vāyāmoti payogavīriyaṃ. Ussāhoti ussāpanavīriyaṃ. Ussoḷhīti sampādanavīriyaṃ. Appaṭivānīti anukkaṇṭhanā appaṭisaṅgharaṇā. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.