第四品 战士生活品(Yodhājīvavagga)
(14) 4. Yodhājīvavaggo
1. 战士生活经注释
1. Yodhājīvasuttavaṇṇanā
134关于第四品第一经:「战斗」(yujjhana)即战士(yodho),以此为生者,故称「以战为生者」(yodhājīvo)。或依「以战争维生」之义,依语源学规则理解「以战为生者」一词的构成。故说:「以战争维生,故称以战为生者。」他以……(中略)……见:这是指在前行阶段以观慧思惟,在道心刹那以现观,透过自证慧而见。
134. Catutthassa paṭhame yujjhanaṃ yodho, so ājīvo etassāti yodhājīvo. Yuddhamupajīvatīti vā etasmiṃ atthe yodhājīvoti niruttinayena padasiddhi veditabbā. Tenāha ‘‘yuddhaṃ upajīvatīti yodhājīvo’’ti. Saha…pe… passatīti pubbabhāge vipassanāpaññāya sammasanavasena, maggakkhaṇe abhisamayavasena attapaccakkhena ñāṇena passati.
2. 众会经注释
2. Parisāsuttavaṇṇanā
135第二经中:「未问而调伏者」(appaṭipucchitvā vinītā):指未曾用「诸比丘!你们认为如何?色是常还是无常?」等问题提问,纯然以说法调伏的众会。「难调伏的众会」(dubbinītaparisā):即难以调伏的众会。「问后而调伏者」(pucchitvā vinītā):指用「诸比丘!你们认为如何?」等提问后,通过让其认可、接受而调伏的众会。「善调伏的众会」(suvinītaparisā):即容易调伏的众会,因为以认可、接受的方式调伏,并非难事。
135. Dutiye appaṭipucchitvā vinītāti ‘‘taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave, rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’tiādinā appaṭipucchitvā kevalaṃ dhammadesanāvaseneva vinītaparisā. Dubbinītaparisāti dukkhena vinītaparisā. Pucchitvā vinītāti ‘‘taṃ kiṃ maññatha, bhikkhave’’tiādinā pucchitvā anumatiggahaṇavasena vinītā. Suvinītaparisāti sukhena vinītaparisā. Anumatiggahaṇavasena vinayanañhi na dukkaraṃ hoti.
4. 生起经注释
4. Uppādāsuttavaṇṇanā
137第四经中,关于「诸如来出现或不出现」:即使如来出现,诸行的无常等性质也不取决于如来出现——正如可教化众生的道果生起一样——而是无论如来出现或不出现,它们都一直存在。这便是所说之义。「彼界安住」:无常的性质确实安住,因为它不会变异,诸行在任何时候都不可能不是无常。虽然此性质不像无为界那样是恒常的,但其意图在于表明:它在一切时间中皆是如此。
137. Catutthe uppādā vā tathāgatānanti tathāgatānaṃ uppādepi veneyyapuggalānaṃ maggaphaluppatti viya saṅkhārānaṃ aniccādisabhāvo na tathāgatuppādāyatto, atha kho tathāgatānaṃ uppādepi anuppādepi hotimevāti vuttaṃ hoti. Ṭhitāva sā dhātūti ṭhito eva so aniccasabhāvo byabhicārābhāvato na kadāci saṅkhārā aniccā na hoti. Kāmaṃ asaṅkhatā viya dhātu na nicco so sabhāvo, tathāpi sabbakālikoyevāti adhippāyo.
另有一解:「彼界安住」,是指“一切行无常”这一界、这个本质,无论在如来往昔未出现时,还是出现之后,虽未被证知,却并非由如来所造;而是在一切时中,一切行本来就是无常的,那个界本来就一直安住。只是,如来以自觉的智慧证悟了此法,并宣说“此法已被如来所证悟”,令以往未曾流传的法得以生起,故而如来被称为法主。因此才说「彼界安住」。
Aparo nayo – ṭhitāva sā dhātūti ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’ti esā dhātu esa sabhāvo tathāgatānaṃ uppādato pubbe uddhañca appaṭivijjhiyamāno na tathāgatehi uppādito, atha kho sabbakālaṃ sabbe saṅkhārā aniccā, ṭhitāva sā dhātu, kevalaṃ pana sayambhuñāṇena abhisambujjhanato ‘‘ayaṃ dhammo tathāgatena abhisambuddho’’ti pavedanato ca tathāgato dhammassāmīti vuccati apubbassa tassa uppādanato. Tena vuttaṃ ‘‘ṭhitāva sā dhātū’’ti.
「Abhisambujjhati」(正觉):指以智慧彻底觉悟。「Abhisameti」(正达):指以智慧完全通达。「Ācikkhati」(宣说):即予以讲说。「Deseti」(开示):即予以展示。「Paññāpeti」(施设):即令人了知。「Paṭṭhapeti」(建立):即安置于智门之前。「Vivarati」(开显):即打开而示现。「Vibhajati」(分别):即分门别类地展示。「Uttānīkaroti」(显了):即令其清楚明白。
Abhisambujjhatīti ñāṇena abhisambujjhati. Abhisametīti ñāṇena abhisamāgacchati. Ācikkhatīti katheti. Desetīti dasseti. Paññāpetīti jānāpeti. Paṭṭhapetīti ñāṇamukhe ṭhapeti. Vivaratīti vivaritvā dasseti. Vibhajatīti vibhāgato dasseti. Uttānīkarotīti pākaṭaṃ karoti.
或者这样理解:「Abhisambujjhati」(正觉)是指通过亲证而现前觉悟,即如实地通达。正因如此,「Abhisameti」(正达)即现前而达。从起始便予以宣讲,这是「Ācikkhati」(宣说),意为指出要旨。能令这一指示圆满究竟,这是「Deseti」(开示)。通过譬喻等方式,令所指示的义理以种种方式被了知,这是「Paññāpeti」(施设)。以种种方式将此义理确立下来,这是「Paṭṭhapeti」(建立)。通过譬喻等方式,将所指示的义理打开、分化解说,这是「Vivarati」(开显)和「Vibhajati」(分别)。对于已开显、已分解的义理,再通过给出因由和例证令其清楚明白,这是「Uttānīkaroti」(显了)。
Atha vā abhisambujjhatīti paccakkhakaraṇena abhimukhaṃ bujjhati, yāthāvato paṭivijjhati. Tato eva abhisameti abhimukhaṃ samāgacchati. Ādito kathento ācikkhati, uddisatīti attho. Tameva uddesaṃ pariyosāpento deseti. Yathāuddiṭṭhamatthaṃ nidassanavasena pakārehi ñāpento paññāpeti. Pakārehi etamatthaṃ patiṭṭhapento paṭṭhapeti. Yathāuddiṭṭhaṃ paṭinidassanavasena vivarati vibhajati. Vivaṭaṃ vibhattañca atthaṃ hetūdāharaṇadassanehi pākaṭaṃ karonto uttānīkaroti.
5-10. 盖萨甘巴喇经等的注释
5-10. Kesakambalasuttādivaṇṇanā
138-143关于第五经中“织成的衣服”:这是因为它与“任何”一词为同位语,因此注释说它是“在别业语境中的属格”。“Vāyitānaṃ”的意思即是被编织的。“低劣”是指下贱。关于“末迦梨·瞿舍罗,那个愚人”:这里的“末迦梨”是他的名字。据说,他拿着油罐走在泥泞的地上,主人对他说:“喂,别滑倒(mā khalī)!”他却因疏忽而滑倒,因害怕主人而逃跑。主人追上去抓住他的衣角,他索性丢下衣布,化为裸形者逃走了。他既不用树叶也不用草来遮蔽身体,便以那与生俱来的样子走进一座村庄。人们看见他,心想:“这位沙门是阿拉汉,少欲知足,无人能比。”于是拿着糕饼等食物来亲近他。他便想:“我的衣服正好是因为不穿才得来的啊。”从此以后,即使得到衣服他也不穿,并以此为他的出家行持。在他身边,有五百人陆续随之出家。正因为这件事,经中说他是“末迦梨·瞿舍罗,那个愚人”。第六经及随后的那些经,意义都很明显。
138-143. Pañcame tantāvutānaṃ vatthānanti idaṃ ‘‘yāni kānicī’’ti iminā samānādhikaraṇanti āha ‘‘paccatte sāmivacana’’nti. Vāyitānanti vītānaṃ. Lāmakoti nihīno, makkhali moghapurisoti ettha makkhalīti tassa nāmaṃ. Taṃ kira sakaddamāya bhūmiyā telaghaṭaṃ gahetvā gacchantaṃ, ‘‘tāta, mā khalī’’ti sāmiko āha. So pamādena khalitvā patitvā sāmikassa bhayena palāyituṃ āraddho. Sāmiko upadhāvitvā naṃ dussakaṇṇe aggahesi, sāṭakaṃ chaḍḍetvā acelako hutvā palāyi. So paṇṇena vā tiṇena vā paṭicchādetumpi ajānanto jātarūpeneva ekaṃ gāmaṃ pāvisi. Manussā taṃ disvā ‘‘ayaṃ samaṇo arahā appiccho, natthi iminā sadiso’’ti pūvabhattādīni gahetvā upasaṅkamanti. So ‘‘mayhaṃ sāṭakaṃ anivatthabhāvena idaṃ uppanna’’nti tato paṭṭhāya sāṭakaṃ labhitvāpi na nivāsesi, tadeva ca pabbajjaṃ aggahesi. Tassa santike aññepi aññepīti pañcasatā manussā pabbajiṃsu. Taṃ sandhāyāha ‘‘makkhali moghapuriso’’ti. Chaṭṭhādīni uttānatthāni eva.
11-13. 第一孔雀饲养处经等注释
11-13. Paṭhamamoranivāpasuttādivaṇṇanā
144-146第十一经中:由于具有不动的性质,已超越以灭坏和衰变称为尽头者,故为“究竟”;又因如此不退失的自性,此究竟即是其终点,故为“究竟终尽者”。因此说“超越尽头的终尽者”等。因为已证悟出世间法者,其见确实无有动摇。“坚固终尽者”即恒常的终尽者。“究竟离轭安稳者”:究竟地从四种轭中获得安稳,故有此称,即恒常离轭安稳者的意思。由于道的梵行已住于圆满,具有不退失的自性,故为“究竟梵行者”,即恒常梵行者的意思。终结:指梵行的终结与轮回苦的终结。他拥有究竟的终结,故为“究竟终结者”。第十二、十三经的意义很明显。
144-146. Ekādasame akuppadhammatāya khayavayasaṅkhātaṃ antaṃ atītāti accantā, evaṃ aparihāyanasabhāvattā accantā niṭṭhā assāti accantaniṭṭho. Tenāha ‘‘antaṃ atikkantaniṭṭho’’tiādi. Na hi paṭividdhassa lokuttaradhammassa dassanaṃ kuppanaṃ nāma atthi. Dhuvaniṭṭhoti satataniṭṭho. Accantameva catūhi yogehi khemo etassa atthīti accantayogakkhemī, niccayogakkhemīti attho. Maggabrahmacariyassa vusitattā tassa avihāyanasabhāvattā accantaṃ brahmacārīti accantabrahmacārī, niccabrahmacārīti attho. Pariyosānanti brahmacariyapariyosānaṃ vaṭṭadukkhapariyosānañca . Accantaṃ pariyosānamassāti accantapariyosāno. Dvādasamaterasamāni uttānatthāneva.
147-156《吉祥品》的意义很明显。
147-156. Maṅgalavaggo uttānatthoyeva.