第四 天使品显示巴利原文
4. Devadūtavaggo
第一 有梵天经注显示巴利原文
1. Sabrahmakasuttavaṇṇanā
31 在第三十一经、第四经的第一部分中,“有梵天的”指拥有最胜者的。“那些”指那些家族。“儿子们”指通过儿子们。由于与“受供养”一词的关联,此处的属格表示工具格意义。“以那”即以食物等。“被照顾与保护”:即通过适时给予所应施之物和提供服务来照顾,并通过消除已生的损害而保护。“他们”指父母亲。为了成就梵天等的状态:由于这些功德,他们在世间被称为梵天、被称为老师、被称为应受供养者;为了表明父母因获得儿子而具备这些梵天等性质,所以说他们是“多所助益者”;接着为了从各方面显示他们的多所助益性,而说“养育者”等。因为父母是儿子生命的养育者、身体的照料者、行为与礼仪的教导者,也是整个世界的展示者。因此他说“对于儿子们”等。向他们展示可意的所缘尚且应当如此,何况不可意的所缘呢?为了让他们了知应当回避的,同样也应展示不可意的所缘。显示巴利原文
31. Catutthassa paṭhame sabrahmakānīti saseṭṭhakāni. Yesanti yesaṃ kulānaṃ. Puttānanti puttehi. Pūjitasaddayogena hi idaṃ karaṇatthe sāmivacanaṃ. Tenāti āhārādinā. Paṭijaggitā gopitāti yathākālaṃ tassa tassa dātabbassa dānena veyyāvaccassa ca karaṇena paṭijaggitā ceva uppannānatthappaharaṇena gopitā ca honti. Tesanti mātāpitūnaṃ. Brahmādibhāvasādhanatthanti tesaṃ guṇānaṃ atthitāya loke brahmā nāma vuccati, ācariyo nāma vuccati, āhuneyyo nāma vuccati, te mātāpitūnaṃ puttakaṃ paṭilabhantīti dassanavasena nesaṃ brahmādibhāvasādhanatthaṃ ‘‘bahukārā’’ti, vatvā taṃ tesaṃ bahukārataṃ nānākārato dassetuṃ ‘‘āpādakā’’tiādi vuttaṃ. Mātāpitaro hi puttānaṃ jīvitassa āpādakā, sarīrassa posakā, ācārasamācārānaṃ sikkhāpakā sakalassapi imassa lokassa dassetāro. Tenāha ‘‘puttānaṃ hī’’tiādi. Iṭṭhārammaṇaṃ tāva te dassentu, aniṭṭhārammaṇaṃ kathanti? Tampi dassetabbameva vajjanīyabhāvajānāpanatthaṃ.
“不曾舍弃”:由于修习这些而投生梵天界,因此那些修习不曾被舍弃。在“爱著年岁——即最初青春时期”中取用“百箭穿身”这一说法,是为表示极度柔软的状况。“各别地”:即分开地。“以此因”:即以此如前所说,依于儿子们而生起、以超越及慈等生起为内涵的因。显示巴利原文
Avijahitā hontīti tāsaṃ bhāvanāya brahmānaṃ brahmaloke uppannattā avijahitā honti bhāvanā. Lobhanīyavayasmiṃ paṭhamayobbane ativiya mudubhāvappattadassanatthaṃ satavihataggahaṇaṃ. Pāṭiyekkanti visuṃ. Iminā kāraṇenāti iminā yathāvuttena puttesu pavattitehi atikkamena mettādisamuppattisaṅkhātena kāraṇena.
“刀剑技艺”:指剑、矛、镖、弓箭等武器的技艺。“手印算术”:即通过屈伸手指等手印进行计算的算术。以“等”字包括生物等。“后师”:指对于那些已在父母跟前学过世俗事务的人,再分别教导他们手工艺等技艺的老师;因此应这样结合:所有最初教导者才名为“老师”。“被恭敬地带来而供奉的”即是“所供奉的”。“以种种方式供奉的”即是“广供奉的”。“特制供奉的”是其同义词。显示巴利原文
Tharusippanti asisattikuntakalāpādiāyudhasippaṃ. Muddāgaṇanāti aṅgulisaṃkocanādinā hatthamuddāya gaṇanā. Ādisaddena pāṇādīnaṃ saṅgaho. Pacchācariyā nāma mātāpitūnaṃ santike uggahitagahaṭṭhavattasseva puggalassa yathāsakaṃ hatthācariyādīnaṃ sippaggāhāpananti katvā sabbapaṭhamaṃ ācariyā nāmāti yojetabbaṃ. Ānīya hutaṃ āhutaṃ. Pakārehi hutaṃ pāhutaṃ. Abhisaṅkhatanti tasseva vevacanaṃ.
「应礼敬」:于傍晚与清晨前去侍奉时,心想“这是我无上的福田”,而行礼敬。关于「以此侍奉」中的“naṁ”,它只是小品词,意思是“以如前所说的侍奉”;或者,「侍奉」指以履行赡养义务、延续家族血脉等五种方式进行的承事。对此已如此说过——显示巴利原文
Namo kareyyāti sāyaṃ pātaṃ upaṭṭhānaṃ gantvā ‘‘idaṃ mayhaṃ uttamapuññakkhetta’’nti namakkāraṃ kareyya. Tāya naṃ pāricariyāyāti ettha nanti nipātamattaṃ, yathāvuttaparicaraṇenāti attho . Atha vā pāricariyāyāti bharaṇakiccakaraṇakulavaṃsappatiṭṭhānāpanādinā pañcavidhaupaṭṭhānena. Vuttañhetaṃ –
Pañcahi kho, gahapatiputta, ṭhānehi puttena puratthimā disā mātāpitaro paccupaṭṭhātabbā – ‘bhato nesaṁ bharissāmi, kiccaṁ nesaṁ karissāmi, kulavaṁsaṁ ṭhapessāmi, dāyajjaṁ paṭipajjāmi, atha vā pana petānaṁ kālakatānaṁ dakkhiṇaṁ anuppadassāmī’ti. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi puttena puratthimā disā mātāpitaro paccupaṭṭhitā pañcahi ṭhānehi puttaṁ anukampanti, pāpā nivārenti, kalyāṇe nivesenti, sippaṁ sikkhāpenti, patirūpena dārena saṁyojenti, samaye dāyajjaṁ niyyādentī’’ti (dī. ni. 3.267). (居士子,儿子应当以五种方式侍奉作为东方的父母:“我受他们养育,我将赡养他们;我将为他们做应做的事;我将维持家族血统;我将接受遗产;并且我也将对已故去世的亡者布施供品。”居士子,儿子以此五种方式侍奉作为东方的父母,而被如此侍奉的父母,也以五种方式慈悯儿子:阻止他作恶,引导他行善,让他学习技艺,为他安排合适的妻子,并在适当的时候交付遗产。)显示巴利原文
‘‘Pañcahi kho, gahapatiputta, ṭhānehi puttena puratthimā disā mātāpitaro paccupaṭṭhātabbā – ‘bhato nesaṃ bharissāmi, kiccaṃ nesaṃ karissāmi, kulavaṃsaṃ ṭhapessāmi, dāyajjaṃ paṭipajjāmi, atha vā pana petānaṃ kālakatānaṃ dakkhiṇaṃ anuppadassāmī’ti. Imehi kho, gahapatiputta, pañcahi ṭhānehi puttena puratthimā disā mātāpitaro paccupaṭṭhitā pañcahi ṭhānehi puttaṃ anukampanti, pāpā nivārenti, kalyāṇe nivesenti, sippaṃ sikkhāpenti, patirūpena dārena saṃyojenti, samaye dāyajjaṃ niyyādentī’’ti (dī. ni. 3.267).
再者,若有人先令父母对三宝生起清净信,或令他们安住于戒,或劝其出家,而后承事供养,应知此人是一切奉事父母者中之最上者。而这种侍奉,能为儿子带来两世的利益与安乐。为显示此义,故说:“他于现世即受称赞,死后生于天界享乐。”「称赞」:人们于现世这样当面称赞他:“这位敬母敬父者,正在圆满趣向天界的行道。”「欣乐」:生起欢喜。「极欣乐」:以种种方式而生起的极欢喜。显示巴利原文
Apica yo mātāpitaro tīsu vatthūsu abhippasanne katvā sīlesu vā patiṭṭhāpetvā pabbajjāya vā niyojetvā upaṭṭhahati, ayaṃ mātāpitūpaṭṭhākānaṃ aggoti veditabbo. Sā panāyaṃ pāricariyā puttassa ubhayalokahitasukhāvahāti taṃ dassetuṃ ‘‘idheva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodatī’’ti vuttaṃ. Pasaṃsantīti ‘‘ayaṃ puggalo matteyyo petteyyo saggasaṃvattaniyaṃ paṭipadaṃ pūretī’’ti idheva naṃ pasaṃsanti. Āmodati ādito paṭṭhāya modappattiyā. Pamodati nānappakāramodasampavattiyā.
2. 《阿难经》注释显示巴利原文
2. Ānandasuttavaṇṇanā
32 第二经中,“如是自性者”指具有如实的自性。“心一境性的获得”指证得心一境性。所谓的“色相”,即色本身,因它能成为令烦恼生起的缘由。其余诸相,亦应依此理解。“常见等相”是指常见、断见的修习相。“补特伽罗相”是指对补特伽罗的执取相。“法相”是指名为法所缘的那个相。长老问:“尊者,会有……的可能吗?”世尊答:“有的。”这是就证得出世间定而言,因为他见涅槃是寂静、殊胜的。所以世尊说:“阿难,在这里……”等等。显示巴利原文
32. Dutiye tathājātikoti tathāsabhāvo. Cittekaggatālābhoti cittekaggatāya adhigamo. Rūpameva kilesuppattiyā kāraṇabhāvato rūpanimittaṃ. Esa nayo sesesupi. Sassatādinimittanti sassatucchedabhāvanimittaṃ. Puggalanimittanti puggalābhinivesananimittaṃ. Dhammanimittanti dhammārammaṇasaṅkhātaṃ nimittaṃ. ‘‘Siyā nu kho, bhante’’ti therena puṭṭho bhagavā ‘‘siyā’’ti avoca lokuttarasamādhippaṭilābhaṃ sandhāya. So hi nibbānaṃ santaṃ paṇītanti ca passati. Tenāha ‘‘idhānandā’’tiādi.
“以涅槃是寂静的而进入定”是指:作意“涅槃是寂静的”之后,进入果定。“以一日等”是用来显示无为界极其寂静、极其殊胜等性质。“于八种中”是指“寂静、殊胜、一切行寂止、一切依着弃舍、爱尽、离贪、灭、涅槃”这八种作意引转。此中的处格表示列举。在此处……都能获得:正如“阿难,在这里,比丘会这样”所引的这段经文中,哪怕只有一种作意引转,由于它们对作意者皆能带来利益,因此所有八种作意引转也都能获得。显示巴利原文
Nibbānaṃsantanti samāpattiṃ appetvāti nibbānaṃ santanti ābhujitvā phalasamāpattiṃ appetvā . Divasampītiādinā asaṅkhatāya dhātuyā accantasantapaṇītādibhāvaṃ dasseti. Aṭṭhavidheti ‘‘santaṃ paṇītaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbāna’’nti evaṃ aṭṭhavidhe ābhogasaññite samannāhāre. Niddhāraṇe cetaṃ bhummaṃ. Imasmiṃ ṭhāne…pe… labbhantevāti ‘‘idhānanda, bhikkhuno evaṃ hotī’’ti āgate imasmiṃ suttappadese ekopi ābhogasamannāhāro cepi sabbe aṭṭhapi ābhogasamannāhārā labbhanteva samannāharataṃ atthāvahattā.
“以智了知”:以伴随观智的道智了知。其他与较低的眼等诸处。“以寂静性”:以止息之性。“远离身恶行等之烟”:身恶行等因有烧恼之义而称为烟,此处指远离那些烟。“无恼”:即无恶。因为提及生、老,即已包含病、死,故说“以彼状态而存在”。显示巴利原文
Ñāṇena jānitvāti vipassanāñāṇasahitena maggañāṇena jānitvā. Parāni ca oparāni ca cakkhādīni āyatanāni. Santatāyāti paṭippassaddhitāya. Kāyaduccaritādidhūmavirahitoti kāyaduccaritādi eva santāpanaṭṭhena dhūmo, tena virahito. Anīghoti apāpo. Jātijarāgahaṇeneva byādhimaraṇampi gahitamevāti tabbhāvabhāvatoti vuttaṃ.
3. 《舍利弗经》注释显示巴利原文
3. Sāriputtasuttavaṇṇanā
33 第三经中,世尊说:“舍利弗,我以简略方式所说的法,即使如你一般的人也不容易了知。”这句话意在表明长老的智慧超越一切。而通过“能了知者亦难得”这一通说,将舍利弗长老也包含在内,由此显示,即使是他,也难以通达世尊的教示。显示巴利原文
33. Tatiye, ‘‘sāriputta, mayā saṃkhittena desitaṃ dhammaṃ tādisenapi na sukaraṃ viññātu’’nti iminā adhippāyeneva vadanto therassa ñāṇaṃ sabbamatikkamaṃ. Aññātāro ca dullabhāti hi iminā sāmaññavacanena sāriputtattherampi antogadhaṃ katvā dassento tenapi attano desanāya duppaṭividdhabhāvaṃ dasseti.
「正」(sammā)意即因由、原因。因此说“以方便”等。「慢的现观」指对慢的见现观。「断现观」与「见现观」二者,皆属遍知现观。阿拉汉道通过完成遍知的作用,以作用的方式见慢,即是以不迷乱通达的方式,这便是它的见现观。通过见现观,断现观也被见到。譬如被毒蛇咬伤的人,因见到毒而丧失性命,这便是其断现观。然而在注疏中,由于断现观与见现观之间无有间隔,故仅说“以断现观”。提到断现观时,见现观即已被包含其中。显示巴利原文
Sammāti hetunā kāraṇena. Tenāha ‘‘upāyenā’’tiādi. Mānābhisamayāti mānassa dassanābhisamayā. Pahānābhisamayoti ca dassanābhisamayoti ca pariññābhisamayo vutto. Arahattamaggo hi pariññākiccasiddhiyā kiccavasena mānaṃ passati, asammohappaṭivedhavasenāti vuttaṃ hoti, ayamassa dassanābhisamayo. Tena diṭṭho pana pahānābhisamayo ca. Dassanābhisamayena hi pariññābhisamayameva pahīyati. Diṭṭhavisena diṭṭhasattānaṃ jīvitaṃ viya ayamassa pahānābhisamayo . Aṭṭhakathāyaṃ pana pahānābhisamayassa dassanābhisamayanānantariyakattā ‘‘pahānābhisamayena’’icceva vuttaṃ. Pahānābhisamaye hi gahite dassanābhisamayo gahitova hoti.
「作苦之边际」:由于以阿拉汉道断除了慢,故有四种边际:称为最终界限的边际,如“腰带内面磨损”或“绿色边界”等所说;称为低劣的边际,如“比丘们,这是活命之边际”所说;称为部分的边际,如“自身是一边”所说;以及同样称为部分的边际,如“此即苦之边际,由具缘之灭尽”所说。在这四种边际中,他对一切轮回之苦,造成了那第四种即名为“边际”的边际──也就是划定了界限,作了终结,只留下最后一点由集所生的苦。因此说“作轮回之苦的边际”。显示巴利原文
Antamakāsidukkhassāti arahattamaggena mānassa pahīnattā ye ime ‘‘kāyabandhanassa anto jīrati (cūḷava. 278), haritantaṃ vā’’ti (ma. ni. 1.304) evaṃ vuttaantimamariyādanto ca ‘‘antamidaṃ, bhikkhave, jīvikāna’’nti (saṃ. ni. 3.80; itivu. 91) evaṃ vuttalāmakanto ca ‘‘sakkāyo eko anto’’ti (saṃ. ni. 3.103) evaṃ vuttakoṭṭhāsanto ca ‘‘esevanto dukkhassa sapaccayasaṅkhayā’’ti evaṃ vuttakoṭṭhāsanto cāti cattāro antā, tesu sabbasseva vaṭṭadukkhassa aduṃ catutthakoṭisaṅkhātaṃ antamakāsi, paricchedaṃ parivaṭumaṃ akāsi, antimasamudayamattāvasesaṃ dukkhamakāsīti vuttaṃ hoti. Tenāha ‘‘vaṭṭadukkhassa antamakāsī’’ti.
难道在“断”一词的释义中没有提及涅槃吗?此处所指的,是称为寂止断的阿拉汉果,因此有人提出:“这与释义岂不矛盾?”于是回答:“然而在释义中……”等。在那里出现的词句,即该释义中的“断、寂止、弃舍”等词句。显示巴利原文
Nanu ca ‘‘pahāna’’nti imassa niddese nibbānaṃ āgataṃ? Idha paṭippassaddhippahānasaṅkhātaṃ arahattaphalaṃ vuttaṃ, tasmā niddesenāyaṃ vaṇṇanā virujjhatīti āha ‘‘niddese panā’’tiādi. Tattha tāni padāni āgatānīti tasmiṃ niddese ‘‘pahānaṃ vūpasamaṃ paṭinissagga’’ntiādīni (cūḷani. 75 udayamāṇavapucchāniddeso) padāni āgatāni.
“以法思为前导”:此句说明安住于第四禅那解脱中,观察禅支之后所证得的阿拉汉解脱。因为阿拉汉解脱之与道相应的正思惟——即所谓“法思”,正是其前导。显示巴利原文
Dhammatakkapurejavanti iminā tasmiṃ catutthajjhānavimokkhe ṭhatvā jhānaṅgāni vipassitvā adhigataṃ arahattavimokkhaṃ vadati. Arahattavimokkhassa hi maggasampayuttasammāsaṅkappasaṅkhāto dhammatakko purejavo hoti.
4. 起因经注疏显示巴利原文
4. Nidānasuttavaṇṇanā
34 “为了聚集”(piṇḍakaraṇatthāya):即通过累积的作用而做成堆。“未破损”(abhinnāni):指即使在某一部分上也未曾破损。因为种子一旦破损,便无法再发挥种子的功用。“未腐烂”(apūtīni):指未曾被水浸渍而达到腐烂的状态。腐烂的种子不能用作种子。因此他说:“以腐烂而尚未丧失种子特性。”“未被风或日晒损坏的”(na vātena na ca ātapena hatāni):指既未被风吹损,也未被日晒伤,未变得干枯无力。干瘪劣质的种子不能发挥种子的功用。“带壳的”(sārādāni):因为带着含有米粒的谷壳,所以称为带壳。去壳的米粒不能用作种子。因此他说:“壳被保留”,即是壳安稳地包覆着。“以积聚的状态舒适地躺着”(sannicayabhāvena sukhaṃ sayitāni):指在谷仓中,依四个月存放的方式,舒适地卧存着。显示巴利原文
34. Catutthe piṇḍakaraṇatthāyāti āyūhanavasena rāsikaraṇatthāya. Abhinnānīti ekadesenapi akhaṇḍitāni. Bhinnakālato paṭṭhāya hi bījaṃ bījakiccāya na upakappati. Apūtīnīti udakatemanena pūtibhāvaṃ na upagatāni. Pūtibījañhi bījatthāya na upakappati. Tenāha ‘‘pūtibhāvena abījattaṃ appattānī’’ti. Na vātena na ca ātapena hatānīti vātena ca ātapena ca na hatāni, nirojataṃ na pāpitāni. Nirojañhi kasaṭabījaṃ bījatthāya na upakappati. Sārādānīti taṇḍulasārassa ādānato sārādāni. Nissārañhi bījaṃ bījatthāya na upakappati. Tenāha ‘‘gahitasārānī’’ti, patiṭṭhitasārānīti attho. Sannicayabhāvena sukhaṃ sayitānīti cattāro māse koṭṭhapakkhittaniyāmeneva sukhasayitāni.
“业分别”(kammavibhattī)即业的分类。所谓“现法”(diṭṭhadhamma),是指现前可见、现在这一有身;于此有身中应感受其果报的业,名为“现法受业”(diṭṭhadhammavedanīya)。在现有生命之后的紧接着下一生中应感受果报的业,名为“次生受业”(upapajjavedanīya)。“后后受业”(aparapariyāyavedanīya),是指在现法之后,于另一有身之轮转、另一有身之更迭中应感受果报的业。不被对立因素所制伏,又因获得殊胜之缘而成就特别的状态,从而变得极为有力——依仗此过去行为之势,变得格外强大而转起的第一速行思,即在同一个有身中给予果报,这便称为现法受业。因为第一速行思虽如所说那样强而有力,在速行相续中伴随着功德殊胜的状态,依助益或非助益的方式转起,但由于未获得重复串习等机会,且果报微小,故不似另外两种业那样需要等待所依的相续止息,也不会等待未来的时机,它犹如花一般,仅在这个有身中令果报转起而已。而所谓……”
},
{显示巴利原文
Kammavibhattīti kammavibhāgo. Diṭṭhadhammo vuccati paccakkhabhūto paccuppanno attabhāvo, tattha veditabbaphalaṃ kammaṃ diṭṭhadhammavedanīyaṃ. Paccupannabhavato anantaraṃ veditabbaphalaṃ kammaṃ upapajjavedanīyaṃ. Aparapariyāyavedanīyanti diṭṭhadhammānantarabhavato aññasmiṃ attabhāvapariyāye attabhāvaparivatte veditabbaphalaṃ kammaṃ. Paṭipakkhehi anabhibhūtatāya paccayavisesena paṭiladdhavisesatāya ca balavabhāvappattā tādisassa pubbābhisaṅkhārassa vasena sātisayā hutvā pavattā paṭhamajavanacetanā tasmiṃyeva attabhāve phaladāyinī diṭṭhadhammavedanīyakammaṃ nāma. Sā hi vuttākārena balavatī javanasantāne guṇavisesayuttesu upakārānupakāravasappavattiyā āsevanālābhena appavipākatāya ca paṭhamajavanacetanā itaradvayaṃ viya pavattasantānuparamāpekkhaṃ okāsalābhāpekkhañca kammaṃ na hotīti idheva pupphamattaṃ viya pavattivipākamattaṃ phalaṃ deti. Tathā asakkontanti kammassa vipākadānaṃ nāma upadhippayogādipaccayantarasamavāyeneva hotīti tadabhāvato tasmiṃyeva attabhāve vipākaṃ dātuṃ asakkontaṃ. Ahosikammanti ahosi eva kammaṃ, na tassa vipāko ahosi atthi bhavissati cāti evaṃ veditabbaṃ kammaṃ.
「成就义利者」:指能完成布施、杀生等目标的。那么,它是哪一个呢?回答说:“第七速行思”。因为这个决定思,依照前面所说的方法获得了殊胜性,并得到了前面诸速行思的资助,就成了在紧接着的有身中给出果报的业,这称为「次生受业」。正如前面的譬喻,也就是猎杀鹿的譬喻那样。显示巴利原文
Atthasādhikāti dānādipāṇātipātādiatthassa nipphādikā. Kā pana sāti āha ‘‘sattamajavanacetanā’’ti. Sā hi sanniṭṭhāpakacetanā vuttanayena paṭiladdhavisesā purimajavanacetanāhi laddhāsevanā ca samānā anantarattabhāve vipākadāyinī upapajjavedanīyakammaṃ nāma. Purimaupamāyayevāti migaluddakopamāyayeva.
“当轮回流转存在时”:以此说明,若轮回流转不存在,则此业便归于无果业之类,因为缺少成熟果报的时机。所谓“重业”,是指不善的重罪,以及善而有大神力的业。无论是善或不善,凡是重业——如杀母等业或大业——即最先成熟。故说:「然于善不善中……」等。所谓“惯习业”,是指反复造作、时常串习的业。故说:「然于善不善中,凡是惯习者……」等。所谓“近业”,是指临死时所忆念的业;若是临死前不久所造,更不必说。故说:「然于善不善中,凡临近死时者……」等。“忆念”:指因印象清晰而能回想起来。显示巴利原文
Sati saṃsārappavattiyāti iminā asati saṃsārappavattiyaṃ ahosikammapakkhe tiṭṭhati vipaccanokāsassa abhāvatoti dīpeti. Yaṃ garukanti yaṃ akusalaṃ mahāsāvajjaṃ, kusalañca mahānubhāvaṃ kammaṃ. Kusalaṃ vā hi hotu akusalaṃ vā, yaṃ garukaṃ mātughātādikammaṃ vā mahaggatakammaṃ vā, tadeva paṭhamaṃ vipaccati. Tenāha ‘‘kusalākusalesu panā’’tiādi. Yaṃ bahulanti yaṃ bahulaṃ abhiṇhaso kataṃ samāsevitaṃ. Tenāha ‘‘kusalākusalesu pana yaṃ bahulaṃ hotī’’tiādi. Yadāsannaṃ nāma maraṇakāle anussaritaṃ kammaṃ, āsannakāle kate pana vattabbameva natthīti āha ‘‘yaṃ pana kusalākusalesu āsannamaraṇe’’tiādi. Anussaritunti paribyattabhāvena anussarituṃ.
“当那些业不存在时”,是指那三种业——重业等——不存在的时候。“无论在何处都给出果报”,是指以结生的方式给出果报。确实,依结生的角度安立了重业等四类业。其中,重业最先成熟;若无重业,则惯习业成熟;若无惯习业,则近业成熟;若无近业,则“或由宿作”所说的前生所作之业成熟。对于惯习业、近业及宿作业,应了知其强弱:于恶业中,有更恶之业与善业作为惯习业;于善业中,有更善之业与恶业作为惯习业。再者,强业比宿作业等更有力,又因对反复忆念或不忆念而生追悔等,因对立之业未完全成熟,因已开始结果的业或未尽的后后受业尚有余势,以及由于相续转变的差别等种种原因,所积累的果报会最先成熟。在《大那罗陀迦叶本生》中,毗提诃王的将军阿拉陀、奴仆毕阇迦与王女露奢,便是其例证。确实,这是世尊所说:显示巴利原文
Tesaṃ abhāveti tesaṃ yaṃgarukādīnaṃ tiṇṇaṃ kammānaṃ abhāve. Yattha katthaci vipākaṃ detīti paṭisandhijanakavasena vipākaṃ deti. Paṭisandhijanakavasena hi garukādikammacatukkaṃ vuttaṃ. Tattha garukaṃ sabbapaṭhamaṃ vipaccati, garuke asati bahulīkataṃ, tasmiṃ asati yadāsannaṃ , tasmiṃ asati ‘‘kaṭattā vā panā’’ti vuttaṃ purimajātīsu katakammaṃ vipaccati. Bahulāsannapubbakatesu ca balābalaṃ jānitabbaṃ. Pāpato pāpantaraṃ kalyāṇañca, kalyāṇato kalyāṇantaraṃ pāpañca bahulīkataṃ. Tato mahatova pubbakatādi appañca bahulānussaraṇena vippaṭisārādijananato, paṭipakkhassa aparipuṇṇatāya āraddhavipākassa kammassa kammasesassa vā aparapariyāyavedanīyassa aparikkhīṇatāya santatiyā pariṇāmavisesatoti tehi tehi kāraṇehi āyūhitaphalaṃ paṭhamaṃ vipaccati. Mahānāradakassapajātake (jā. 2.22.1153 ādayo) videharañño senāpati alāto, bījako dāso, rājakaññā rucā ca ettha nidassanaṃ. Tathā hi vuttaṃ bhagavatā –
“阿难,在此,若有一个人,是杀生者……乃至……是邪见者,他于身坏命终之后,投生到无福处、恶趣、堕落处、地狱。这或许是因为他过去曾造下应受苦报的恶业,或许是因为他后来造下应受苦报的恶业,又或许是他临死时成就并受持了邪见。因此,他于身坏命终之后,投生到无福处、恶趣、堕落处、地狱。”显示巴利原文
‘‘Tatrānanda, yvāyaṃ puggalo idha pāṇātipātī…pe… micchādiṭṭhi. Kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati, pubbe vāssa taṃ kataṃ hoti pāpakammaṃ dukkhavedanīyaṃ, pacchā vāssa taṃ kataṃ hoti pāpakammaṃ dukkhavedanīyaṃ, maraṇakāle vāssa hoti micchādiṭṭhi samattā samādinnā, tena so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjatī’’ti –
等等。整部《大业分别经》皆应广说。何须多言?如来所具的‘大业分别智’,其领域正是:以种种因缘,说明此业彼业先成熟、后成熟的确立。显示巴利原文
Ādi . Sabbaṃ mahākammavibhaṅgasuttaṃ (ma. ni. 3.303) vitthāretabbaṃ. Kiṃ bahunā. Yaṃ taṃ tathāgatassa mahākammavibhaṅgañāṇaṃ, tassevāyaṃ visayo, yadidaṃ tassa tassa kammassa tena tena kāraṇena pubbāparavipākatā samatthīyati.
现在,为解释能生等四种业,而说“能生业”等。“不令转起生起”:即不产生转起果。第一种方式中,能生业仅被说为结生果;为了认可它也能给出转起果,故又说“另一种方式”等。其中,能生业是通过给与结生等,令果报相续生起的。支持业则是在长时间中,成为苦乐相续或名色相续转起之因而给予支持的,因此说“支持苦乐,令长时间转起”。阻碍业是在苦乐相续转起时,逐渐令其减损的,因此说“压迫、损恼苦乐,不让长时间转起”。显示巴利原文
Idāni janakādikammacatukkaṃ vibhajanto ‘‘janakaṃ nāmā’’tiādimāha. Pavattiṃ na janetīti pavattivipākaṃ na janeti. Paṭhamanaye janakakammassa paṭisandhivipākamattasseva vuttattā tassa pavattivipākadāyakattampi anujānanto ‘‘aparo nayo’’tiādimāha. Tattha paṭisandhidānādivasena vipākasantānassa nibbattakaṃ janakaṃ. Sukhadukkhasantānassa nāmarūpappabandhassa vā cirataraṃ pavattihetubhūtaṃ upatthambhakaṃ. Tenāha ‘‘sukhadukkhaṃ upatthambheti, addhānaṃ pavattetī’’ti. Upapīḷakaṃ sukhadukkhappabandhe pavattamāne saṇikaṃ saṇikaṃ hāpeti. Tenāha ‘‘sukhadukkhaṃ pīḷeti bādheti, addhānaṃ pavattituṃ na detī’’ti.
所谓“年老的风黑长者不能杀盗贼”:据说他年老时,不能一击砍断人头,击打两三次反令对方受苦,因此众人这样说了。“获得了随顺忍”:即在入流道之前,获得了随顺忍。“被年轻小母牛踩踏而命终”:据说有一位女夜叉化作母牛而来,撞击他的胸口,夺其性命,这句话正是就此而说。“生于城市者为市民”。显示巴利原文
Vātakāḷako mahallako core ghātetuṃ na sakkotīti so kira mahallakakāle ekappahārena sīsaṃ chindituṃ na sakkoti, dve tayo vāre paharanto manusse kilameti, tasmā te evamāhaṃsu. Anulomikaṃ khantiṃ paṭilabhitvāti sotāpattimaggassa orato anulomikaṃ khantiṃ labhitvā . Taruṇavacchāya gāviyā madditvā jīvitakkhayaṃ pāpitoti ekā kira yakkhinī dhenuvesena āgantvā ure paharitvā māresi, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Nagare bhavo nāgariyo.
“已杀”(Ghātetvā):即已切断。所谓切断业,即是阻碍其果报,因此说“阻碍其果报”。而且,那是在为自己的果报生起创造机会,因此说“为自己的果报创造机会”。当业为果报的成熟创造了机会,该果报便称为已生起,因此说:“如此,当业创造了机会时,那个果报就称为已生起”。阻碍业阻碍其他业的果报,而不给予自己的果报;毁坏业则在切断弱业之后,产生自己的果报——这就是它们的差别。某些业由多病等条件聚集而阻碍果报,这就是阻碍业;同样,也有完全切断果报的。而毁坏业,通过毁坏(其他业)并为自己果报创造机会,在成熟时,便成为能生业。所谓能生等性质,应理解为相对于果报而言,并非相对于业本身。因此,似乎只有对果报的毁坏性才说得通,对此需仔细考察。显示巴利原文
Ghātetvāti upacchinditvā. Kammassa upacchindanaṃ nāma tassa vipākappaṭibāhanamevāti āha ‘‘tassa vipākaṃ paṭibāhitvā’’ti. Tañca attano vipākuppattiyā okāsakaraṇanti vuttaṃ ‘‘attano vipākassa okāsaṃ karotī’’ti. Vipaccanāya katokāsaṃ kammaṃ vipakkammeva nāma hotīti āha ‘‘evaṃ pana kammena kate okāse taṃ vipākaṃ uppannaṃ nāma vuccatī’’ti. Upapīḷakaṃ aññassa vipākaṃ upacchindati, na sayaṃ attano vipākaṃ deti. Upaghātakaṃ pana dubbalakammaṃ upacchinditvā attano vipākaṃ uppādetīti ayametesaṃ viseso. Kiñci bahvābādhatādipaccayūpasannipātena vipākassa vibādhakaṃ upapīḷakaṃ, tathā vipākasseva upacchedakaṃ. Upaghātakakammaṃ pana upaghātetvā attano vipākassa okāsakaraṇena vipaccane sati janakameva siyā. Janakādibhāvo nāma vipākaṃ pati icchitabbo, na kammaṃ patīti vipākasseva upaghātakatā yuttā viya dissati, vīmaṃsitabbaṃ.
另一种解释——「令生业」:当某种业被造作时,能在结生与转起中引生果报名色;「支持业」:当某种业被造作时,对于由其他业所生的可意或不可意果报,不带来阻碍、切断之缘,而给予助长之缘,随顺令生业的能力,令果报更清净、更长久地持续;「压迫业」:由令生业所生的善或不善果报,被性质相反、以疾病与界不平等为相的业所压迫;「毁坏业」:某种业虽依令生业之力,果报本应持续长久,却因带来切断之缘而被破坏、断除。这是此处的要义。显示巴利原文
Aparo nayo – yasmiṃ kamme kate paṭisandhiyaṃ pavatte ca vipākakaṭattārūpānaṃ uppatti hoti, taṃ janakaṃ. Yasmiṃ pana kate aññena janitassa iṭṭhassa vā aniṭṭhassa vā phalassa vibādhakavicchedakapaccayānuppattiyā upabrūhanapaccayuppattiyā janakasāmatthiyānurūpaṃ parisuddhiciratarappabandhā hoti, taṃ upatthambhakaṃ. Janakena nibbattitaṃ kusalaphalaṃ vā akusalaphalaṃ vā yena paccanīkabhūtena rogadhātuvisamatādinimittatāya vibādhayati, taṃ upapīḷakaṃ. Yena pana kammunā janakasāmatthiyavasena ciratarappabandhārahampi samānaṃ phalaṃ vicchedakapaccayuppattiyā upahaññati vicchijjati, taṃ upaghātakanti ayamettha sāro.
在此,有人解释说,第二种业(支持业)的善性,表现在令已得此人身的众生转起为少病、长寿等;后两种业(压迫业和毁坏业)的不善性,则表现在令其转起为多病、短命等。正如《中部·小业分别经注》中所说:显示巴利原文
Tattha keci dutiyassa kusalabhāvaṃ itthattamāgatassa appābādhadīghāyukatāsaṃvattanavasena, pacchimānaṃ dvinnaṃ akusalabhāvaṃ bahvābādhaappāyukatāsaṃvattanavasena vaṇṇenti. Tathā ca vuttaṃ majjhimanikāye cūḷakammavibhaṅgasuttavaṇṇanāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 3.290) –
「确实有四种业:压迫业、切断业、令生业、支持业。当一有情由强力业所生,正在生命流转中时,压迫业便前来,其含义犹如这样说:『若我早知,定不让你于此出生,而将你投入四恶趣。也罢,无论你生于何处,我这名为压迫业者,必将压迫你,令你无力、无精华、成为残渣。』此后,它便如此实行。如何实行?带来灾祸,破坏财富。」显示巴利原文
‘‘Cattāri hi kammāni – upapīḷakaṃ, upacchedakaṃ, janakaṃ, upatthambhakanti. Balavakammena hi nibbattaṃ pavatte upapīḷakaṃ āgantvā atthato evaṃ vadati nāma ‘sacāhaṃ paṭhamataraṃ jāneyyaṃ, na te idha nibbattituṃ dadeyyaṃ, catūsuyeva taṃ apāyesu nibbattāpeyyaṃ. Hotu, tvaṃ yattha katthaci nibbatta, ahaṃ upapīḷakakammaṃ nāma taṃ pīḷetvā nirojaṃ niyūsaṃ kasaṭaṃ karissāmī’ti. Tato paṭṭhāya taṃ tādisaṃ karoti. Kiṃ karoti? Parissayaṃ upaneti, bhoge vināseti.
在此,从婴儿结生母胎之时起,母亲便感受不到舒适或快乐,反而给父母带来痛苦。如此,它带来灾祸。而且,从婴儿结生母胎之时起,家中的财产犹如盐溶于水一般,因国王等缘故而散失;原本能挤满一桶奶的奶牛不再产奶;温顺的牛变得凶暴,有的瞎眼,有的跛脚;牛群中瘟疫流行;仆人们不听吩咐;播种的庄稼不生长;放在家中的财物便在家中消失,置于林间的便在林间散失;渐渐地,连维生的衣食也难以为继;孕期没有妥善的照料,分娩时母亲的乳汁断绝。婴儿无人照料,饱受折磨,变得毫无活力、了无精华,如同残渣。这就叫作压迫业。显示巴利原文
‘‘Tattha dārakassa mātukucchiyaṃ nibbattakālato paṭṭhāya mātu assādo vā sukhaṃ vā na hoti, mātāpitūnaṃ pīḷāva uppajjati. Evaṃ parissayaṃ upaneti. Dārakassa pana mātukucchimhi nibbattakālato paṭṭhāya gehe bhogā udakaṃ patvā loṇaṃ viya rājādīnaṃ vasena nassanti, kumbhadohanadhenuyo khīraṃ na denti, sūratā goṇā caṇḍā honti, kāṇā honti, khañjā honti, gomaṇḍale rogo patati, dāsādayo vacanaṃ na karonti, vāpitaṃ sassaṃ na jāyati, gehagataṃ gehe, araññagataṃ araññe nassati, anupubbena ghāsacchādanamattaṃ dullabhaṃ hoti, gabbhaparihāro na hoti, vijātakāle mātu thaññaṃ chijjati, dārako parihāraṃ alabhanto pīḷito nirojo niyūso kasaṭo hoti. Idaṃ upapīḷakakammaṃ nāma.
由长寿业投生的人,切断业会前来断其寿命。正如有人射箭,那箭已飞越八牛吼之远,另一人却用木槌猛击刚离弓弦的箭,令其当场落下;同样地,切断业断除由长寿业所生之人的寿命。它起什么作用?它使人闯入盗贼出没的丛林,落入猛兽或湍急水流之处,或引至其他充满危险的地方。这就叫作切断业,它的另一个名字是‘毁坏业’。而能引生结生的业,即名为令生业。对于生在少财家庭等处的人,能为他带来财富圆满等作用的业,就名为支持业。显示巴利原文
‘‘Dīghāyukakammena pana nibbattassa upacchedakakammaṃ āgantvā āyuṃ chindati. Yathā hi puriso aṭṭhusabhagamanaṃ katvā saraṃ khipeyya, tamañño dhanuto muttamattaṃ muggarena paharitvā tattheva pāteyya, evaṃ dīghāyukakammena nibbattassa upacchedakakammaṃ āyuṃ chindati. Kiṃ karoti? Corānaṃ aṭaviṃ paveseti, vāḷamacchodakaṃ otāreti, aññataraṃ vā pana saparissayaṭhānaṃ upaneti. Idaṃ upacchedakakammaṃ nāma. ‘Upaghātaka’ntipi etasseva nāmaṃ. Paṭisandhinibbattakaṃ pana kammaṃ janakakammaṃ nāma. Appabhogakulādīsu nibbattassa bhogasampadādikaraṇena upatthambhakakammaṃ upatthambhakakammaṃ nāma.
即使是由微小业所引生,在生命流转中,不杀生等远离恶行的业到来时,从意义上犹如这样说:‘若我先前知道,便不会让你投生此处,而会让你出生于天界。也罢,无论你生于何处,我这个名为支持业的,就要给你支持。’于是它给予支持。它起什么作用?它消除灾祸,带来财富。显示巴利原文
‘‘Parittakammenapi nibbattaṃ etaṃ pavatte pāṇātipātādiviratikammaṃ āgantvā atthato evaṃ vadati nāma ‘sacāhaṃ paṭhamataraṃ jāneyyaṃ, na te idha nibbattituṃ dadeyyaṃ, devalokeyeva taṃ nibbattāpeyyaṃ, hotu, tvaṃ yattha katthaci nibbatta, ahaṃ upatthambhakakammaṃ nāma upatthambhaṃ te karissāmī’ti upatthambhaṃ karoti. Kiṃ karoti? Parissayaṃ nāseti, bhoge uppādeti.
在此,自男童结生于母胎那一刻起,父母便唯感安乐与舒适。那些平日所遇的人间与非人灾祸,悉数远离。如此,灾祸便得以消除。而且,自男童结生于母胎起,家中财富便不可计数,宝罐甚至自行围绕屋舍,从前、后方滚来。就连他人寄存于父母处的财物,也都自然显露。奶牛产乳极丰,牛群性情温顺,耕种之田地庄稼尽获丰收。财富如自增长,即便是暂时贷出的钱财,无需催讨,对方便会主动奉还。奴仆皆各顺从,事业永不衰败。此男童于母胎中即得周全守护,并常有擅长儿科的医女随侍左右。若生于居士家,日后将得居士领袖之位;生于大臣等家族,则得将军等高位。如此,财富得以广聚。他远离灾祸,坐拥财富,安享长寿。这便是支持业。在这四种业中,前两种唯是不善,令生业则通善与不善,而支持业唯是善。显示巴利原文
‘‘Tattha dārakassa mātukucchiyaṃ nibbattakālato paṭṭhāya mātāpitūnaṃ sukhameva sātameva hoti. Yepi pakatiyā manussāmanussaparissayā honti, te sabbe apagacchanti . Evaṃ parissayaṃ nāseti. Dārakassa pana mātukucchimhi nibbattakālato paṭṭhāya gehe bhogānaṃ pamāṇaṃ na hoti, nidhikumbhiyo puratopi pacchatopi gehaṃ parivaṭṭamānā pavisanti. Mātāpitaro parehi ṭhapitadhanassapi sammukhībhāvaṃ gacchanti, dhenuyo bahukhīrā honti, goṇā sukhasīlā honti, vappaṭṭhāne sassāni sampajjanti, vaḍḍhiyā vā sampayuttaṃ, tāvakālikaṃ vā dinnaṃ dhanaṃ acoditā sayameva āharitvā denti, dāsādayo subbacā honti, kammantā na parihāyanti, dārako gabbhato paṭṭhāya parihāraṃ labhati, komārikavejjā sannihitāva honti. Gahapatikule jāto seṭṭhiṭṭhānaṃ, amaccakulādīsu jāto senāpatiṭṭhānādīni labhati. Evaṃ bhoge uppādeti. So aparissayo sabhogo ciraṃ jīvati. Idaṃ upatthambhakakammaṃ nāma. Imesu catūsu purimāni dve akusalāneva, janakaṃ kusalampi akusalampi, upatthambhakaṃ kusalamevā’’ti.
在此,所谓的‘困扰与毁坏’,若用于善的果报上实不合理,基于这一含义,故言‘前两种唯是不善’。然而,对于提婆达多等转生为象等旁生者,以及那些从此处死后依凭他力而活的饿鬼,还有在地狱等处受苦的众生,确实存在着不善果报的支持、压迫与毁坏等业,因此四种业皆通于善与不善,并无矛盾。而且,依此而论,当有人造作了众多无间业时,以其一业获取结生,其余无间业则成其助缘,此说也就言之成理了。显示巴利原文
Ettha vibādhūpaghātā nāma kusalavipākamhi na yuttāti adhippāyena ‘‘dve akusalānevā’’ti vuttaṃ. Devadattādīnaṃ pana nāgādīnaṃ ito anuppadinnayāpanakapetānañca narakādīsu akusalavipākūpatthambhanūpapīḷanūpaghātakāni santīti catunnampi kusalākusalabhāvo na virujjhati. Evañca katvā yā bahūsu ānantariyesu katesu ekena gahitappaṭisandhikassa itaresaṃ tassa anubalappadāyitā vuttā, sāpi samatthitā hoti.
借由经教的方式开演了十一种业之后,现在为显示阿毗达摩范畴内的业,遂以‘有些恶的业之造作’等语句,开示《分别论》的分别品。其中,‘为趣成就所遮止’者,即是指被圆满的趣——也就是天、人二界——所阻碍、所阻挡、所遮止之义。其余文句,亦同此理。在此之中,‘趣成就’即圆满的趣,所谓天界与人界;‘趣失坏’即败坏的趣,所谓四恶趣;‘依身成就’即圆满的有身状态;‘依身失坏’即低劣的有身状态;‘时成就’即名为善王、善人时代的圆满时节;‘时失坏’即名为恶王、恶人时代的败落时节;‘加行成就’即正确的加行;‘加行失坏’即错误的加行。显示巴利原文
Suttantapariyāyena ekādasa kammāni vibhajitvā idāni abhidhammapariyāpannaṃ dassento ‘‘atthekaccāni pāpakāni kammasamādānānī’’tiādinā vibhaṅgapāḷiṃ (vibha. 810) dasseti. Tattha gatisampattipaṭibāḷhānīti gatisampattiyā paṭibāhitāni nivāritāni paṭisedhitāni. Sesapadesupi eseva nayo. Tattha ca gatisampattīti sampannagati devaloko ca manussaloko ca. Gativipattīti vipannagati cattāro apāyā. Upadhisampattīti attabhāvasamiddhi. Upadhivipattīti hīnaattabhāvatā. Kālasampattīti surājasumanussakālasaṅkhāto sampannakālo. Kālavipattīti durājadummanussakālasaṅkhāto vipannakālo. Payogasampattīti sammāpayogo. Payogavipattīti micchāpayogo.
现在解释前述所说分别品的含义,故说“其中”等。其中“在能领受不可爱所缘的业存在时”这一句,是显示能领受不可爱所缘之因——恶业的存在性。“那业”即指此恶业。对于某一类有情,虽有众多能令其领受不可爱所缘的恶业存在,但唯有在“趣失坏”的状态下才会成熟。然而,若他因某个善业而投生于“趣成就”,即在天界或人界结生,那时,不善业便无成熟的机会,唯有善业决定,那恶业即为趣成就所遮止,不再成熟。“成为被遮止的”指被阻碍了。“有身成功”中,“身”指的是身体的成就。“卑劣的业”是指象夫、牧羊人、牧马人、牧牛人等所从事的业。“应逃避之时”,是指与大象等敌人遭遇之时。“给贿赂”是指为求“如此阻碍后,便不受他人控制”而行贿赂。“应行盗窃之时”,是指得到党羽、势力等的时机。“中间劫”是指直到世界终结的中间劫。显示巴利原文
Idāni yathāvuttapāḷiyā atthaṃ dassento ‘‘tatthā’’tiādimāha. Tattha aniṭṭhārammaṇānubhavanārahe kamme vijjamāneyevāti iminā aniṭṭhārammaṇānubhavananimmittakassa pāpakammassa sabbhāvaṃ dasseti. Taṃ kammanti taṃ pāpakaṃ kammaṃ. Ekaccassa hi aniṭṭhārammaṇānubhavananimittaṃ bahupāpakammaṃ vijjamānampi gativipattiyaṃ ṭhitasseva vipaccati. Yadi pana so ekena kalyāṇakammena gatisampattiyaṃ devesu vā manussesu vā nibbatteyya, tādise ṭhāne akusalassa vāro natthi, ekantaṃ kusalassevāti taṃ kammaṃ gatisampattipaṭibāḷhaṃ na vipaccati. Patibāhitaṃ hutvāti bādhitaṃ hutvā. Attabhāvasamiddhiyanti sarīrasampattiyaṃ. Kiliṭṭhakammassāti hatthimeṇḍaassabandhakagopālakādikammassa. Palāyitabbayuttakāleti hatthiādipaccatthikasamāgamakāle. Lañjaṃ detīti evaṃ me bādhataṃ paresaṃ vase na hotīti deti. Corikayuttakāleti pakkhabalādīnaṃ labbhamānakāle. Antarakappeti pariyosānappatte antarakappe.
以阿毗达摩的方式分析了十六种业后,现在为了显示以《无碍解道》的方式(《无碍解道》1.234-235)所分析的十二种业,而说“另外的”等。其中,对于在过去生中所造的业,若在那些过去生中即已领受其成熟的异熟,便称为“曾有业,曾有业异熟”,对此他说到“凡过去已造作的业”等。「异熟机会」是指成熟的机会、异熟的时机。“得到异熟机会”,即是以“令结生生起”等来阐明所说之义。这里,通过“令结生生起”这一句,也说明了能给予结生的业所具有的、能给予转起异熟的体性。但他以令色法生起为要点的原因,是为了说明它仅仅是转起异熟的给予者。对于那同一个过去业,其中的现法受业和次生受业,由于所缘欠缺,在那些过去生中便无成熟的异熟;还有,对于在那些过去生中已般涅槃者的现法受、次生受及后后际受业,亦无成熟的异熟。这种情况,便称为“曾有业,非有业异熟”,因此他说“凡未得到异熟机会的”等。显示巴利原文
Abhidhammanayena soḷasa kammāni vibhajitvā paṭisambhidāmaggapariyāyena (paṭi. ma. 1.234-235) dvādasa kammāni vibhajitvā dassetuṃ ‘‘aparānipī’’tiādimāha. Tattha atītabhavesu katassa kammassa atītabhavesuyeva vipakkavipākaṃ gahetvā ‘‘ahosi kammaṃ ahosi kammavipāko’’ti vuttanti āha ‘‘yaṃ kammaṃ atīte āyūhita’’ntiādi. Vipākavāranti vipaccanāvasaraṃ vipākavāraṃ. ‘‘Vipākavāraṃ labhatī’’ti iminā vuttamevatthaṃ ‘‘paṭisandhiṃ janesī’’tiādinā vibhāveti. Tattha paṭisandhiṃ janesīti iminā ca paṭisandhidāyakassa kammassa pavattivipākadāyitāpi vuttā hoti. Pavattivipākasseva pana dāyakaṃ rūpajanakasīsena vadati. Tasseva atītassa kammassa diṭṭhadhammavedanīyassa upapajjavedanīyassa ca paccayavekallena atītabhavesuyeva avipakkavipākañca, atīteyeva parinibbutassa diṭṭhadhammavedanīyaupapajjavedanīyaaparapariyāyavedanīyassa kammassa avipakkavipākañca gahetvā ‘‘ahosi kammaṃ nāhosi kammavipāko’’tipi vuttanti āha ‘‘yaṃ pana vipākavāraṃ na labhī’’tiādi.
对于过去所造而尚未得异熟成熟的业,在现世因缘具足而成熟其异熟时,便称为“曾有业,现有业异熟”,因此他说“凡过去已造作的”等。对于过去所造而业已超过异熟成熟时限的,以及将在现世般涅槃者的业,其异熟不再成熟,便称为“曾有业,无有业异熟”,所以他说“凡未得到异熟机会的”等。对于过去所造、应得异熟而尚未成熟、在未来世因缘具足时将会成熟其异熟的业,为了显示其称为“曾有业,将有业异熟”,而说“凡过去已造作的”等。对于过去所造、异熟时限已过,以及将在未来世般涅槃者的业,其异熟将不会成熟,便称为“曾有业,将无有业异熟”,所以他说“凡在未来不会得到异熟机会的”等。如此,先就过去业,依过去、现在、未来三世的有异熟及无异熟,显示为六种。显示巴利原文
Atītasseva kammassa avipakkavipākassa paccuppannabhave paccayasampattiyā vipaccamānaṃ vipākaṃ gahetvā ‘‘ahosi kammaṃ atthi kammavipāko’’ti vuttanti āha ‘‘yaṃ pana atīte āyūhita’’ntiādimāha. Atītasseva kammassa atikkantavipākakālassa ca paccuppannabhave parinibbāyantassa ca avipaccamānavipākaṃ gahetvā ‘‘ahosi kammaṃ natthi kammavipāko’’ti vuttanti āha ‘‘aladdhavipākavāra’’ntiādi. Atītasseva kammassa vipākārahassa avipakkavipākassa anāgatabhave paccayasampattiyā vipaccitabbaṃ vipākaṃ gahetvā ‘‘ahosi kammaṃ bhavissati kammavipāko’’ti vuttanti dassento ‘‘yaṃ pana atīte āyūhita’’ntiādimāha. Atītasseva kammassa atikkantavipākakālassa ca anāgatabhave parinibbāyitabbassa avipaccitabbavipākañca gahetvā ‘‘ahosi kammaṃ na bhavissati kammavipāko’’ti vuttanti āha ‘‘yaṃ anāgate vipākavāraṃ na labhissatī’’tiādi. Evaṃ tāva atītakammaṃ atītapaccuppannānāgatavipākāvipākavasena chadhā dassitaṃ.
现在,取现在生中所造的现法受业——其异熟正在此生中成熟者,说为“有业、有业异熟”,为明此义,故说“凡现在已造作的”等。以“凡现在未得异熟机会”等,说明那现在业因缺少缘而于此生未熟,以及对于见法即般涅槃者,其于此生未熟的异熟,此即称为“有业、无有业异熟”。于那现在业中,次生受与后后际受——应于未来生中成熟之异熟,称为“有业、将有业异熟”,故他说“凡现在已造作且在未来将得异熟机会的”等。于那现在业中的次生受,因缺少缘而于未来生中无可成熟之异熟,以及对于在未来生中将般涅槃者的后后际受,也无可成熟之异熟,此即称为“有业、将无有业异熟”,故他说“凡将不会得到异熟机会的”等。显示巴利原文
Idāni paccuppannabhave katassa diṭṭhadhammavedanīyassa idheva vipaccamānaṃ vipākaṃ gahetvā ‘‘atthi kammaṃ atthi kammavipāko’’ti vuttanti dassento ‘‘yaṃ pana etarahi āyūhita’’ntiādimāha. Yaṃ pana etarahi vipākavāraṃ na labhatītiādinā tasseva paccuppannassa kammassa paccayavekallena idha avipaccamānañca diṭṭheva dhamme parinibbāyantassa idha avipaccamānañca vipākaṃ gahetvā ‘‘atthi kammaṃ natthi kammavipāko’’ti vuttanti dasseti. Paccuppannasseva kammassa upapajjavedanīyassa aparapariyāyavedanīyassa ca anāgatabhave vipaccitabbavipākaṃ gahetvā ‘‘atthi kammaṃ bhavissati kammavipāko’’ti vuttanti āha ‘‘yaṃ pana etarahi āyūhitaṃ anāgate vipākavāraṃ labhissatī’’tiādi. Paccuppannasseva kammassa upapajjavedanīyassa paccayavekallena anāgatabhave avipaccitabbañca anāgatabhave parinibbāyitabbassa aparapariyāyavedanīyassa avipaccitabbañca vipākaṃ gahetvā ‘‘atthi kammaṃ na bhavissati kammavipāko’’ti vuttanti āha ‘‘yaṃ pana vipākavāraṃ na labhissatī’’tiādi.
如是,依现在、未来的有异熟与无异熟,将现在业显示为四种之后,现在取未来生中所造之业——其应于未来成熟的异熟,称为“将有业、将有业异熟”,为明此义,故说“凡在未来将造作的”等。对于那未来业,因缺少缘而无可成熟之异熟,以及对于在未来生中将般涅槃者,也无可成熟之异熟,此即称为“将有业、将无有业异熟”,故他说“凡将不会得到异熟机会的”等。如此,未来业依未来的有异熟与无异熟,被显示为二种。以“如是”等来总结上述十二种业。显示巴利原文
Evañca paccuppannakammaṃ paccuppannānāgatavipākāvipākavasena catudhā dassetvā idāni anāgatabhave katassa kammassa anāgate vipaccitabbavipākaṃ gahetvā ‘‘bhavissati kammaṃ bhavissati kammavipāko’’ti vuttanti dassento ‘‘yaṃ panānāgate āyūhissatī’’tiādimāha. Tasseva anāgatassa kammassa paccayavekallena avipaccitabbañca anāgatabhave parinibbāyitabbassa avipaccitabbañca vipākaṃ gahetvā ‘‘bhavissati kammaṃ na bhavissati kammavipāko’’ti vuttanti āha ‘‘yaṃ pana vipākavāraṃ na labhissatī’’tiādi . Evaṃ anāgatakammaṃ anāgatavipākāvipākavasena dvidhā dassitaṃ. Evantiādinā yathāvuttadvādasakammāni nigameti.
现在,在如前所述种种分类的诸业之中,依阿毗达摩方式所分析的十六种业,以及依《无碍解道》义门所分析的十二种业,这一切都涵盖在以经教义门所分析的十一种业之中;而这十一种业,又统摄于现法受、次生受、后后际受这三种业中。为明此理,故说“如是这些以及”等。其中,“从自己的处所退下”是指从自己依上述十二种、十六种分类所安立的处所退减,即舍弃那些种种分类之意。“都成为十一种业”,因对那些自性相同的业,作了十二种、十六种的分别来说,故有此言。因以十一种方式所说的业,可能是现法受,或是次生受,或是后后际受,故说“都成为三种业”。显示巴利原文
Idāni sabbesu yathāvuttappabhedesu kammesu yāni abhidhammanayena vibhattāni soḷasa kammāni, yāni ca paṭisambhidāmaggapariyāyena vibhattāni dvādasa kammāni, tāni sabbāni suttantikapariyāyena vibhattesu ekādasavidhesuyeva kammesu antogadhāni, tāni ca diṭṭhadhammavedanīyaupapajjavedanīyaaparapariyāyavedanīyesu tīsuyeva antogadhānīti dassento ‘‘iti imāni cevā’’tiādimāha. Tattha attano ṭhānā osakkitvāti attano yathāvuttadvādasasoḷasappabhedasaṅkhātaṭṭhānato parihāpetvā, taṃ taṃ pabhedaṃ hitvāti vuttaṃ hoti. Ekādasa kammāniyevabhavantīti taṃsabhāvānaṃyeva kammānaṃ dvādasadhā soḷasadhā ca vibhajitvā vuttattā evamāha. Yasmā ekādasadhā vuttakammāni diṭṭhadhammavedanīyāni vā siyuṃ upapajjavedanīyāni vā aparapariyāyavedanīyāni vā, tasmā vuttaṃ ‘‘tīṇiyeva kammāni hontī’’ti.
“它们没有转易”:指这些现法受等业不会转易——所谓转易,即是转变为次生受等状态。因此,他说“各住于自己的处所”,意思是它们各自安立于现法受等自类的位置上。第一速行思唯是现法受,第七速行思唯是次生受,中间五个速行思唯是后后际受,彼此不相杂入,所以它们各各安住于现法受等的自性。正是因此,世尊开示了三种可能:“或于现法,或于次生,或于后际。”于是他宣说“现法受业”等。在此之中,若非决定不变,大师便不会说“或于现法”,而只会说“如果在现法”之类。然而,因为它们没有转易,这些业的自性是决定不变的,所以大师说了“或于现法”等。显示巴利原文
Tesaṃ saṅkamanaṃ natthīti tesaṃ diṭṭhadhammavedanīyādīnaṃ saṅkamanaṃ natthi, saṅkamanaṃ upapajjavedanīyādibhāvāpatti. Tenāha ‘‘yathāṭhāneyeva tiṭṭhantī’’ti, attano diṭṭhadhammavedanīyādiṭṭhāneyeva tiṭṭhantīti attho. Diṭṭhadhammavedanīyameva hi paṭhamajavanacetanā, upapajjavedanīyameva sattamajavanacetanā, majjhe pañca aparapariyāyavedanīyamevāti natthi tesaṃ aññamaññaṃ saṅgaho, tasmā attano attano diṭṭhadhammavedanīyādisabhāveyeva tiṭṭhanti. Teneva bhagavatā – ‘‘diṭṭhe vā dhamme, upapajja vā, apare vā pariyāye’’ti tayo vikappā dassitā. Tenevāha ‘‘diṭṭhadhammavedanīyaṃ kamma’’ntiādi. Tattha ‘‘diṭṭhe vā dhamme’’ti satthā na vadeyyāti asati niyāme na vadeyya. Yasmā pana tesaṃ saṅkamanaṃ natthi, niyatasabhāvā hi tāni, tasmā satthā ‘‘diṭṭhe vā dhamme’’tiādimavoca.
“白分”:即善分,指由“无贪是诸业生起之因”等语句所引出的善的部分。“寂灭时”:指通过证得圣道,以不再生起的灭尽方式而寂灭之时。“如同多罗树根被破坏所作”:恰如把多罗树砍断后,在其原处便不再有任何生长;同样地,业一旦被舍断,就再也不会有任何异熟生起——这便是它的内涵。另一种说法是:“多罗树根”即顶部被砍断的多罗树,因为它不再长出叶、果、嫩芽与针刺等物。因此,它是不会再生长的法。同样地,圣者的相续也已如此断除了业,故说“如同顶部被砍断的多罗树”。所谓“成为无力”:由于此后不再有法的转起,所以说“如同”等,犹如种子完全无法再生的时刻;因为烦恼之根被彻底切断,所以称为“根断者”——烦恼就是诸蕴的根。显示巴利原文
Sukkapakkheti ‘‘alobho nidānaṃ kammānaṃ samudayāyā’’tiādinā āgate kusalapakkhe. Niruddheti ariyamaggādhigamena anuppādanirodhena niruddhe. Tālavatthu viya katanti yathā tāle chinne ṭhitaṭṭhāne kiñci na hoti, evaṃ kamme pahīne kiñci na hotīti attho. Tālavatthūti vā matthakacchinno tālo vutto pattaphalamakulasūciādīnaṃ abhāvato. Tato eva so aviruḷhidhammo. Evaṃ pahīnakammo sattasantāno. Tenāha ‘‘matthakacchinnatālo viyā’’ti. Anuabhāvaṃ kataṃ pacchato dhammappavattiyā abhāvato. Tenāha ‘‘yathā’’tiādi. Appavattikatakālo viyāti bījānaṃ sabbaso appavattiyā katakālo viya. Chinnamūlakānanti kilesamūlassa sabbaso chinnattā chinnamūlakānaṃ. Kilesā hi khandhānaṃ mūlāni.
“应受”:即应当被领受的。“没有其他所依”:指没有另外的依止之处。即便是被称为善趣之处,也因为尚不能脱离行苦,所以说“一切皆是恶趣”——在此处应如此领会其义。因为有贪作为它的成因,故称为“贪所生”,即由贪因所生之业;同样地,“嗔所生”也是如此。因此他说:“以贪与嗔为首要,所指的即是贪所生业与嗔所生业。”“轮转与还灭”:即轮回与出离轮回。显示巴利原文
Vedanīyanti veditabbaṃ. Aññaṃ vatthu natthīti aññaṃ adhiṭṭhānaṃ natthi. Sugatisaññitāpi heṭṭhimantena saṅkhāradukkhato anapagatattā duggatiyo evāti vuttaṃ ‘‘sabbā duggatiyo’’ti, evaṃ vā ettha attho daṭṭhabbo. Lobho etassa kāraṇabhūto atthīti lobhaṃ, lobhanimittaṃ kammaṃ. Tathā dosanti etthāpi. Tenāha ‘‘lobhadosasīsena lobhajañca dosajañca kammameva niddiṭṭha’’nti. Vaṭṭavivaṭṭanti vaṭṭañca vivaṭṭañca.
第五、《手长者经》注释显示巴利原文
5. Hatthakasuttavaṇṇanā
35 在第五经中,「在阿罗毘的」意指阿罗毘国,并非阿罗毘城。因此他说:「‘在阿罗毘的’意思是在阿罗毘国。」其中,「当时」(atha)是表示无间断的不变词,意谓世尊在此处的宴坐相续无间。因此他说「就这样」等。「从手到手被传递」:意指从阿罗毘夜叉之手传到正自觉者之手,再从正自觉者之手传到国王随从们之手,如此次第传递而来。显示巴利原文
35. Pañcame āḷaviyanti āḷaviraṭṭhe, na āḷavinagare. Tenāha ‘‘āḷaviyanti āḷaviraṭṭhe’’ti. Athāti avicchedatthe nipāto. Tattha bhagavato nisajjāya avicchinnāya evāti attho. Tenāha ‘‘eva’’ntiādi. Hatthato hatthaṃ gatattāti āḷavakassa yakkhassa hatthato sammāsambuddhassa hatthaṃ, tato rājapurisānaṃ hatthaṃ gatattā.
「摩伽月(Māgha)的」:指摩伽月的。同理,「颇求那月(Phagguṇa)的」也是如此。「泥从蹄缝间涌出而停留」:即泥泞从蹄缝间涌出并停驻在那里。「毘蓝婆风」:指从四方吹来的风,因其类似毘蓝婆风而得此名。显示巴利原文
Māghassāti māghamāsassa. Evaṃ phaggunassāti etthāpi. Khurantarehi kaddamo uggantvā tiṭṭhatīti kaddamo khurantarehi uggantvā tiṭṭhati. Catūhi disāhi vāyanto vāto verambhoti vuccati verambhavātasadisattā.
「五门身」:即依随五门而生起的识身。「正在扰动」:指以烦恼的扰乱之力而扰动,令心产生动摇。「心的(cetasikā)」:指依止于意门心而生起的心所法。因此他说「正在扰动意门」。「那样的贪」:指与此贪相似的贪。因为当两者相似时,便可用同一名称来指称,正如「就是那只鹧鸪,就是那些药草」的说法。实际上,于某补特伽罗所生起的贪,由于贪的本性共通,于另一人也是如此,故说「那样的贪」等。当得不到所欲,或可意的事物被阻断时,忧便由此生起,由此应知嗔恚之热恼的产生。显示巴利原文
Pañcadvārakāyanti pañcadvārānusārena pavattaṃ viññāṇakāyaṃ. Khobhayamānāti kilesakhobhavasena khobhayamānā cittaṃ saṅkhobhaṃ karontā. Cetasikāti manodvārikacittasannissitā. Tenāha ‘‘manodvāraṃ khobhayamānā’’ti. So rāgoti taṃsadiso rāgo. Bhavati hi taṃsadise tabbohāro yathā ‘‘sā eva tittirikā, tāni eva osadhānī’’ti. Yādiso hi ekassa puggalassa uppajjanakarāgo, tādiso eva tato aññassa rāgabhāvasāmaññato. Tena vuttaṃ ‘‘tathārūporāgo’’tiādi. Icchitālābhena rajanīyesu vā niruddhesu vatthūsu domanassuppattiyā dosapariḷāhānaṃ sambhavo veditabbo.
「不染著」:指心无所染著。「清凉」:因已寂灭一切热恼而清凉。「执著(āsattiyo)」:即渴爱,因它在各处执取。「焦虑(daratha)」:即所生的热恼。「心的(cetaso)」:是属格形式。显示巴利原文
Na limpati anupalittacittattā. Sītibhūto nibbutasabbapariḷāhattā. Āsattiyo vuccanti taṇhāyo tattha tattha āsañjanaṭṭhena. Darathanti pariḷāhajātaṃ. Cetasoti sāmivacanaṃ.
第六《天使经》注释显示巴利原文
6. Devadūtasuttavaṇṇanā
36 第六经中,将「devadūtāni」(天使,中性)转变词性而说为「devadūtā」(阳性);或者该词兼具两性,因此经文以中性形式出现,而此处以阳性形式显示其含义。「天(deva)」即死神(maccu):因为他能征服一切众生、令众生随顺己意,所以死王被称为「天」。正如天神征服一般,死神征服一切众生,因此如同天神,故称为天。在说了「他的使者」之后,为阐明使者的性质,接着说「老、病、死」等。以鞭策行动的意义,他们如同死天的使者,因此称为「天使」。就如死天命令使者说:「我将去收拾某人,你抓住他的头发,别让他跑掉」,所以这些被称为使者。显示巴利原文
36. Chaṭṭhe devadūtānīti liṅgavipallāsaṃ katvā vuttanti āha ‘‘devadūtā’’ti, ubhayaliṅgaṃ vā etaṃ padaṃ, tasmā napuṃsakaliṅgavasena pāḷiyaṃ vuttassa pulliṅgavasena atthadassanaṃ kataṃ. Devoti maccūti abhibhavanaṭṭhena sattānaṃ attano vase vattāpanato maccurājā ‘‘devo’’ti vuccati. Yathā hi devo pakatisatte abhibhavati, evaṃ maccu sabbasatte abhibhavati, tasmā devo viyāti devo. ‘‘Tassa dūtā’’ti vatvā idānissa dūte tesaṃ dūtabhāvañca vibhāvetuṃ ‘‘jiṇṇabyādhimatā hī’’tiādi vuttaṃ. Tena codanatthena devassa dūtā viyāti devadūtāti dasseti. ‘‘Ahaṃ asukaṃ pamaddituṃ āgamissāmi, tuvaṃ tassa kese gahetvā mā vissajjehī’’ti maccudevassa āṇākarā dūtā viyāti hi dūtāti vuccanti.
现在,以应受敬信的意义,说明「像天神一样的使者」即天使,故说「如天般的使者」等。其中,「装饰华美」是指展示自身的天神威力而显现,为表明此意而说。如同天神的授记,因为不久老、病、死就会发生。「清净天」是指诸漏尽的梵天。他们在最后生中为菩萨们示现老相等,因此,由于最后有菩萨被清净天所侍奉,对于其他未被侍奉者,也可沿用这一说法,这是通过引申而成立的,应如此理解。「见已」:就是从清净天所展示的相中见到。正因如此,他们才被称为清净天的使者。显示巴利原文
Idāni saddhātabbaṭṭhena devā viya dūtāti devadūtāti dassento ‘‘devā viya dūtā’’tiādimāha. Tattha alaṅkatappaṭiyattāyāti idaṃ attano dibbānubhāvaṃ āvikatvā ṭhitāyāti dassanatthaṃ vuttaṃ. Devatāya byākaraṇasadisameva hoti na cirasseva jarābyādhimaraṇassa sambhavato. Visuddhidevānanti khīṇāsavabrahmānaṃ. Te hi carimabhave bodhisattānaṃ jiṇṇādibhedaṃ dassenti, tasmā antimabhavikabodhisattānaṃ visuddhidevehi upaṭṭhāpitabhāvaṃ upādāya tadaññesampi tehi anupaṭṭhāpitānampi tathā voharitabbatā pariyāyasiddhāti veditabbā. Disvāvāti visuddhidevehi dassite disvāva. Tatoyeva hi te visuddhidevānaṃ dūtā vuttā.
若问:“为何以此开端?”其用意是:为何不将天使的真实形相直接显示出来?为说明天使的显现方式,故这样说:“天使……审问”。此处的“天使……为了显示”,是指为了显示那导致审问天使之处的业。显示巴利原文
Kasmā āraddhanti kevalaṃ devadūte eva sarūpato adassetvāti adhippāyo. Devānaṃ dūtānaṃ dassanūpāyattā tathā vuttanti dassento ‘‘devadūtā…pe… samanuyuñjatī’’ti āha. Tattha devadūtā…pe… dassanatthanti devadūtānaṃ anuyuñjanaṭṭhānūpagassa kammassa dassanatthaṃ.
“某些长老”系针对安达卡等唯识论者而言。“地狱卒”:他们在地狱中守护地狱众生,以使其不得逃脱的方式看守,故称地狱卒;又因其有能力惩治那些被地狱之苦所裹挟的地狱众生,故称地狱卒。“此”指“没有地狱卒”这一说法。“已被否定”,指在阿毗达摩中,以“地狱中有地狱卒,亦有行刑者”等方式已被否定。若地狱卒真实无有,则业用亦将无存;也就是说,只要存在执行者,便必定有业的作用。故说“正如”等。于此有问:“这些地狱卒是地狱众生,还是非地狱众生?”若先为地狱众生,由引生地狱之业所生,则自身亦受地狱之苦;如此便无能加害其他地狱众生,且“此为地狱众生,此为地狱卒”的差异亦将不存。再者,若加害者与被害者身形、体力、大小皆相若,则被害者不应生起恐惧。若为非地狱众生,又如何能现身于地狱之中?答:非地狱众生的地狱卒,是由不导致地狱趣的业所生;即由有别于引生地狱之业的其他业所生,因为属于显示巴利原文
Ekacce therāti andhakādike viññāṇavādino ca sandhāya vadati. Nerayike niraye pālenti tato niggantuṃ appadānavasena rakkhantīti nirayapālā. Atha vā nirayapālatāya nerayikānaṃ nirayadukkhena pariyonaddhāya alaṃ samatthāti nirayapālā. Tanti ‘‘natthi nirayapālā’’ti vacanaṃ. Paṭisedhitamevāti ‘‘atthi nirayesu nirayapālā atthi ca kāraṇikā’’tiādinā nayena abhidhamme (kathā. 866) paṭisedhitameva. Yadi nirayapālā nāma na siyuṃ, kammakāraṇāpi na bhaveyya. Sati hi kāraṇike kammakāraṇāya bhavitabbanti adhippāyo. Tenāha ‘‘yathā hī’’tiādi. Etthāha – ‘‘kiṃ panete nirayapālā nerayikā, udāhu anerayikā’’ti. Kiñcettha – yadi tāva nerayikā nirayasaṃvattaniyena kammena nibbattā, sayampi nirayadukkhaṃ paccanubhaveyyuṃ, tathā sati aññesaṃ nerayikānaṃ ghātanāya asamatthā siyuṃ, ‘‘ime nerayikā ime nirayapālā’’ti vavatthānañca na siyā. Ye ca ye ghātenti, tehi samānarūpabalappamāṇehi itaresaṃ bhayasantāsā na siyuṃ. Atha anerayikā, nesaṃ tattha kathaṃ sambhavoti? Vuccate – anerayikā nirayapālā anirayagatisaṃvattaniyakammanibbattito. Nirayūpapattisaṃvattaniyakammato hi aññeneva kammunā te nibbattanti rakkhasajātikattā. Tathā hi vadanti sabbatthivādino –
因瞋怒而造作残忍之行,又好乐不善之事,
他们对受苦者心生欢喜,便投生为阎摩罗刹。
显示巴利原文 ‘‘Kodhā kurūrakammantā, pāpābhirucino tathā; Dukkhitesu ca nandanti, jāyanti yamarakkhasā’’ti.
关于此处,有些人说:“他们应当感受刑罚之苦,或者互相残杀”等等,这种说法没有实质意义,因为地狱狱卒根本不是地狱生者。如果狱卒并非地狱生者,那么他们在纯铁所造、炽燃、遍烧、全然成为一团火焰的地狱地面上行走时,又怎能不感受到灼烧之苦呢?这是由于业力的威德。就像具足神通、心得自在的大目犍连等圣者,出于对地狱众生的悲悯,以神通力到达地狱界时,并不会被灼烧之苦所逼恼一样;此处也应如此理解。显示巴利原文
Tattha yadeke vadanti ‘‘yātanādukkhaṃ paṭisaṃvedeyyuṃ, atha vā aññamaññaṃ ghāteyyu’’ntiādi, tayidaṃ asāraṃ nirayapālānaṃ nerayikabhāvasseva abhāvato. Yadipi anerayikā nirayapālā, ayomayāya pana ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya nirayabhūmiyā parikkamamānā kathaṃ dāhadukkhaṃ nānubhavantīti? Kammānubhāvato. Yathā hi iddhimanto cetovasippattā mahāmoggallānādayo nerayike anukampantā iddhibalena nirayabhūmiṃ upagatā dāhadukkhena na bādhīyanti, evaṃ sampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ.
如果说“神通境界是不可思议的”,那么这也同样成立,因为业异熟也是不可思议的。他们正是由那样的业所生:既不被地狱之苦所逼恼,又能杀害地狱里的众生。由此,外在境域并非不存在,这并不违背可意、不可意等情形,因为在各个门卫处,其自性也各自显现出差异。确实,就某一道门而言,有人觉得可意,有人觉得不可意;对有人不可意,对另一人又可意。如此成立之后,若有人说“依靠业力所产生的热,并不能使其他人热恼”等,这种说法便被破除了。又若有人说:“他们并非地狱生者,怎会生在那里呢?”这可以通过地狱中确有地狱众生领受刑罚之苦来成立。能产生适合刑罚地狱众生的有身之业,被那种倾向所牵引,仅在地狱之处生起。他们相较于地狱众生,实则力量、体态、身高都更为增上,具有极其怖畏可畏的形相,并且施行极为残酷的加害。由此,应当了知,地狱中加害地狱众生的乌鸦、狗等众生的出生,也应被容许成立。显示巴利原文
Iddhivisayassa acinteyyabhāvatoti ce? Idampi taṃsamānaṃ kammavipākassa acinteyyabhāvato. Tathārūpena hi kammunā te nibbattā yathā nirayadukkhena abādhitā eva hutvā nerayike ghātenti, na cettakena bāhiravisayābhāvo yujjati iṭṭhāniṭṭhatāya paccekaṃ dvārapurisesupi vibhattasabhāvattā. Tathā hi ekaccassa dvārassa purisassa ca iṭṭhaṃ ekaccassa aniṭṭhaṃ, ekaccassa ca aniṭṭhaṃ ekaccassa iṭṭhaṃ hoti. Evañca katvā yadeke vadanti ‘‘natthi kammavasena tejasā parūpatāpana’’ntiādi, tadapāhataṃ hoti. Yaṃ pana vadanti ‘‘anerayikānaṃ tesaṃ kathaṃ tattha sambhavo’’ti niraye nerayikānaṃ yātanāsabbhāvabhāvato. Nerayikasattayātanāyoggañhi attabhāvaṃ nibbattentaṃ kammaṃ tādisanikanti vināmitaṃ nirayaṭṭhāne eva nibbatteti. Te hi nerayikehi adhikatarabalārohapariṇāhā ativiya bhayānakadassanā kurūratarapayogā ca honti. Eteneva tattha nerayikānaṃ vibādhakakākasunakhādīnampi nibbattiyā atthibhāvo saṃvaṇṇitoti daṭṭhabbo.
不应说“他趣众生如何加害他趣众生”,因为于其他处亦见到如此情形。如果有些人说:“地狱里的狱卒,以及地狱中的狗等,实际上是非有情的自性”,这仅是他们的臆想,因为在其他地方从未见过这种情况。确实,没有任何法的现起,既具有非有情的自性,又能在没有现存有情的策动下成就义利——这种情况从来未曾见到过。在饿鬼中,那些手持棍棒等遮挡饮水的有情,其存在与非有情自性之间,并无差别因。如果那样的有情能存在,那对于恶者又有什么不能说的呢?梦中加害也能成办义利,因此仅仅通过见等量度也能达成其目的。确实,在梦中,并不是通过受用饮食等来成就义利的。然而,在此,神通所化之色是被许的,因为神通境界不可思议。如果认为此处也是因为业异熟不可思议呢?那不行,因为尚未成立。地狱众生的业异熟即是地狱卒,这本身是成立的。依据上述道理,并结合圣典,恰恰成立了它们是有情的自性。确实可以说:被称为地狱卒的、属于有情所摄的法之转起,是有意图地加害其他有情,并能成就义利的,如同取食等的罗刹相续一般。显示巴利原文
Kathamaññagatikehi aññagatikabādhananti ca na vattabbaṃ aññatthāpi tathā dassanato. Yaṃ paneke vadanti ‘‘asattasabhāvā eva niraye nirayapālā niraye sunakhādayo cā’’ti, tampetesaṃ matimattaṃ aññattha tathā adassanato. Na hi kāci atthi tādisī dhammappavatti, yā asattasabhāvā, sampatisattehi appayojitā ca atthakiccaṃ sādhentī diṭṭhapubbā. Petānaṃ pānīyanivārakānaṃ daṇḍādihatthānañca purisānaṃ sabbhāve asattabhāve ca visesakāraṇaṃ natthīti tādisānaṃ sabbhāve kiṃ pāpakānaṃ vattabbaṃ. Supinopaghātopi atthakiccasamatthatāya appamāṇaṃ dassanādimattenapi tadatthasiddhito. Tathā hi supine āhārūpabhogādinā na atthasiddhi, iddhinimmānarūpaṃ panettha laddhaparihāraṃ iddhivisayassa acinteyyabhāvato. Idhāpi kammavipākassa acinteyyabhāvatoti ce? Taṃ na, asiddhattā. Nerayikānaṃ kammavipāko nirayapālāti siddhamettaṃ, vuttanayena pāḷito ca tesaṃ sattabhāvo eva siddho. Sakkā hi vattuṃ sattasaṅkhātā nirayapālasaññitā dhammappavatti sābhisandhikaparūpaghāti atthakiccasabbhāvato ojāhārādi rakkhasasantati viya. Abhisandhipubbakatā cettha na sakkā paṭikkhipituṃ tathā tathā abhisandhiyā ghātanato. Tato eva na saṅghātapabbatehi anekantikatā. Ye pana vadanti ‘‘bhūtavisesā eva te vaṇṇasaṇṭhānādivisesavanto bheravākārā narakapālāti samaññaṃ labhantī’’ti, tadasiddhaṃ ujukameva pāḷiyaṃ ‘‘atthi niraye nirayapālā’’ti vādassa patiṭṭhāpitattā.
再者,如同在圣律中,狱卒的实有性并不成立,在唯施设论者那里,实有性也同样不成立,因为他们完全不承认色法等诸法是存在的。确实,对他们来说,所谓的“实有”在胜义上并不存在。如果他们是就胜义而说,那又为何要否定眼、色等呢?此事暂且搁置,这不过是对那些住于不稳固思择、未断除颠倒之人所持主张的审察罢了。因此,此处应得出如是结论:“地狱中确有地狱卒。”当它们存在时,那种认为“即使没有外在境域,地狱中也会有处所等的决定”的说法便不能成立;唯有外在境域存在时,方有处所等的决定,应当这样理解。显示巴利原文
Apica yathā ariyavinaye narakapālānaṃ bhūtamattatā asiddhā, tathā paññattimattavādinopi bhūtamattatā asiddhā sabbaso rūpadhammānaṃ atthibhāvasseva appaṭijānanato. Na hi tassa bhūtāni nāma paramatthato santi. Yadi paramatthaṃ gahetvā voharati, atha kasmā cakkhurūpādīni paṭikkhipatīti? Tiṭṭhatesā anavaṭṭhitatakkānaṃ appahīnavipallāsānaṃ vādavīmaṃsā. Evaṃ attheva niraye nirayapālāti niṭṭhamettha gantabbaṃ. Sati ca nesaṃ sabbhāve asatipi bāhire visaye narake viya desādiniyamo hotīti vādo na sijjhati, sati eva pana bāhire visaye desādiniyamoti daṭṭhabbaṃ.
“阎魔”:以忆念天使的威力,令众生随其所积福业而被调伏、制约,故称阎魔。这位阎魔因为是化乐天鬼的王,所以称为王。因此说“名为阎魔王的,是化乐天鬼王”。“业异熟”:指不善业的异熟。化乐天鬼们依黑业与白业而造作杂业,如同堕落天女依善业而取结生一样。事实上,在他们之中也有证得道果的。在生命流转期间,随业的不同,他们有时受福果,有时受非福果。如果在他们中生起了圣道,那么从证道时开始,就只会生起福果。另有一些人说:非福果不再像从前那样酷烈,如同处在人身时那样,会变得柔和。“法王”:此处,其“如法”性应知为依出生便决定的法性,正如法天子一般。“于诸门”:指无间大地狱的四门。“诸漏尽者被称为婆罗门”:这是以最上之说而说的。显示巴利原文
Devadūtasarāpanavasena satte yathūpacite puññakamme yameti niyametīti yamo. Tassa yamassa vemānikapetānaṃ rājabhāvato rañño. Tenāha ‘‘yamarājā nāma vemānikapetarājā’’ti. Kammavipākanti akusalakammavipākaṃ. Vemānikapetā hi kaṇhasukkavasena missakaṃ kammaṃ katvā vinipātikadevatā viya sukkena kammunā paṭisandhiṃ gaṇhanti. Tathā hi maggaphalabhāginopi honti, pavattiyaṃ pana kammānurūpaṃ kadāci puññaphalaṃ, kadāci apuññaphalaṃ paccanubhavanti. Yesaṃ pana ariyamaggo uppajjati, tesaṃ maggādhigamato paṭṭhāya puññaphalameva uppajjatīti daṭṭhabbaṃ. Apuññaphalaṃ pubbe viya kaṭukaṃ na hoti, manussattabhāve ṭhitānaṃ viya mudukameva hotīti apare. Dhammiko rājāti ettha tassa dhammikabhāvo dhammadevaputtassa viya uppattiniyato dhammatāvasena veditabbo. Dvāresūti avīcimahānarakassa catūsu dvāresu. Khīṇāsavā brāhmaṇā nāma ukkaṭṭhaniddesena.
「审问的仪则」:指进行审问时所应遵行的规则。「令提出」:意为令他作答,即针对自己的提问让他给出答复,如此发问。因为想要了解他人的意图,便采取与之相应的方法发问,这就叫做问。「得」:指执取,即获取观点。「令安立」:意为让他在那件事情上持续不断地去做。「问因的人」:指询问合理理由的人。「善劝导」:就是将所审问的意义清晰地解说明白。显示巴利原文
Anuyogavattanti anuyoge kate vattitabbavattaṃ. Āropentoti kārāpento, attano pucchaṃ uddissa paṭivacanaṃ dāpento pucchati. Parassa hi adhippāyaṃ ñātuṃ icchanto tadupagaṃ payogaṃ karonto pucchati nāma. Laddhinti gāhaṃ. Patiṭṭhāpentoti tattha niccakālaṃ kārāpento. Kāraṇaṃ pucchantoti yuttiṃ pucchanto. Samanubhāsatīti yathānuyuttamatthaṃ vibhūtaṃ katvā katheti.
「衰老」:指因老迈而衰朽。有些人从年轻时便因黄疸等病被身体所征服,看起来如同衰老,但此处所指并非这种情形,而是由于年老的缘故而衰朽。「弯曲如椽子」:像弯曲的椽子一样佝偻。因为不会用不弯的椽子来显示弯曲的状态。「破碎」:指身体破碎,因腰部损坏。所以说“这也只是显示它的弯曲状态”。「以拐杖为依靠」:站立行走时,拐杖是他的依靠,离开它便无法活动。因此说“以拐杖为伴”。「被老所折磨」:由于老,身体备受苦恼。「大秃头」:头顶仿佛被打过一般,完全光秃。「生起皱纹」:周围都生起了皱纹。「有老法」:意思是本性即老。因此说“老为自性”。所谓的自性,如同火界的热性一样,任何时候都不会消失,因此说“未解脱于老”等等。显示巴利原文
Jiṇṇanti jarāpattiyā jiṇṇaṃ. Ekacco daharakālato paṭṭhāya paṇḍurogādinā abhibhūtakāyatāya jiṇṇasadiso hoti, ayaṃ na tathā jarāpattiyā jiṇṇoti dasseti. Gopānasī viya vaṅkanti vaṅkagopānasī viya vaṅkaṃ. Na hi vaṅkabhāvassa nidassanatthaṃ avaṅkagopānasī gayhati. Bhagganti bhaggasarīraṃ kaṭiyaṃ bhaggakāyattā. Tenāha ‘‘imināpissa vaṅkabhāvameva dīpetī’’ti. Daṇḍapaṭisaraṇanti ṭhānagamanesu daṇḍo paṭisaraṇaṃ etassāti daṇḍapaṭisaraṇaṃ tena vinā vattituṃ asamatthattā. Tenāha ‘‘daṇḍadutiya’’nti. Jarāturanti jarāya patthatasaṃkilantakāyaṃ. Sabbaso kimihataṃ viya mahākhallāṭaṃ sīsamassāti mahākhallāṭasīsaṃ. Sañjātavalinti samantato jātavalikaṃ. Jarādhammoti jarāpakatiko. Tenāha ‘‘jarāsabhāvo’’ti. Sabhāvo ca nāma tejodhātuyā uṇhatā viya na kadāci vigacchatīti āha ‘‘aparimutto jarāyā’’tiādi.
就义理而言,即使不用言语说出,从义理上也如同对智者说了一样,这就是它的含义。我年轻时,具足青春。「有腿力」:指具有大腿的力量,以此显示他具备远行、往返和跳跃等能力。「有臂力」:则是显示他以手完成事务的能力。「掌握速度」:显示他能够快速运作。「消失」:指灭去。在这里,“不正是我吗”等是显示老作为天使的状态。因此说“于是他成为所谓的天使”。「有病」:因为有病,所以称为“有病”。「病」:种种苦使之烧灼,故为“病”;或者特别地,由此而被苦恼,所以称为病。「生病者」:已生起病,故为“生病者”。对于「苦者」也可依此类推。显示巴利原文
Atthato evaṃ vadati nāma, vācāya avadantopi atthāpattito evaṃ vadanto viya hoti viññūnanti attho. Taruṇo ahosiṃ yobbanena samannāgato. Ūrūnaṃ balaṃ etassa atthīti ūrubalī. Tena dūrepi gamanāgamanalaṅghanādisamatthataṃ dasseti, bāhubalīti pana iminā hatthehi kātabbakiccasamatthataṃ, javaggahaṇena vegasā pavattisamatthataṃ. Antarahitāti naṭṭhā. Ettha ca na kho panāhantiādi jarāya devadūtabhāvadassanaṃ. Tenāha ‘‘tenesa devadūto nāma jāto’’ti. Ābādhassa atthitāya ābādhikaṃ. Vividhaṃ dukkhaṃ ādahatīti byādhi, visesena vā ādhiyati etenāti byādhi, byādhi saṃjāto etassāti byādhitaṃ. Esa nayo dukkhitanti etthāpi.
对于“第二天使”,义理同样应如前所述的方式了知。“被病所击”即是被疾病所折磨,也就是为病所逼恼的意思。显示巴利原文
Dutiyaṃ devadūtanti etthāpi vuttanayeneva attho veditabbo. Byādhinā abhihatoti byādhinā bādhito, upaddutoti attho.
“变坏颜色”指青黑色已坏散。因为尸体先前被鸟兽等抓取之处,变为黄白色;在肌肉饱满的部位,则呈红色;而整体大多犹如披覆着一块青布。所以说“青黑色已变坏”。显示巴利原文
Viparibhinnavaṇṇoti viparibhinnanīlavaṇṇo. Tañhi yattha yattha gahitapubbakaṃ, tattha tattha paṇḍuvaṇṇaṃ, maṃsussadaṭṭhāne rattavaṇṇaṃ, yebhuyyena ca nīlasāṭakapārutaṃ viya hoti. Tena vuttaṃ ‘‘viparibhinnanīlavaṇṇo’’ti.
「谁得到,谁没得到?」这是针对将堕地狱者的审察,因此开始叙述「他造作了许多恶业」等。「造作了许多恶业」指反复地造作恶业,以此说明恶业的不断累积。或者,「许多」也指重大。因为在「确实做了很多」等语句中,「多」这个词也可以表示重大的意思,也就是粗重。无论是造作了粗重还是频繁的恶业而安住的人,必定会在地狱里出生,而不是被阎魔的属下带到阎魔面前去。「小」是从量的渺小和时间的短暂这两方面来说的。就前一种意义而言,是指不重大;就后一种意义而言,则指不频繁。为了用譬喻来阐明所说的义理,才说了「就好像……」等等。「只做该做的事」是指他们只负责制作刑杖。「审察后」就是经过调查之后。「判决处」是指进行审判裁决的地方。「小恶业者」是指恶业力量薄弱的人。「由于自己的法性」是说,即使别人没有提醒,他们也会依自己法性而记忆起来。这是因为他们恶业的力量薄弱,而已经造作并累积起来的、有资格带来果报的善业力量强大,所以即使凭自身的法性,他们也能记起。「在别人提醒时」是指,当别人提醒说:「这就是你所做过的福德业」的时候。显示巴利原文
‘‘Kolabhati, ko na labhatī’’ti nirayupagasseva vasenāyaṃ vicāraṇāti ‘‘yena tāva bahu pāpaṃ kata’’ntiādi āraddhaṃ. Bahu pāpaṃ katanti bahuso pāpaṃ kataṃ. Tena pāpassa bahulīkaraṇamāha. Bahūti vā mahantaṃ. Mahatthopi hi bahusaddo dissati ‘‘bahu vata kataṃ assā’’tiādīsu, garukanti vuttaṃ hoti. So garukaṃ bahulaṃ vā pāpaṃ katvā ṭhito niraye nibbattatiyeva, na yamapurisehi yamassa santikaṃ nīyatīti. Parittanti pamāṇaparittatāya kālaparittatāya ca parittaṃ. Purimasmiṃ atthe agarūti attho, dutiyasmiṃ abahulanti. Yathāvuttamatthaṃ upamāya vibhāvetuṃ ‘‘yathā hī’’tiādi vuttaṃ. Kattabbameva karontīti daṇḍameva karonti. Anuvijjitvāti vīmaṃsitvā. Vinicchayaṭṭhānanti aṭṭakaraṇaṭṭhānaṃ. Parittapāpakammāti dubbalapāpakammā. Attano dhammatāyāti parehi asāriyamānepi attano dhammatāya saranti. Te hi pāpakammassa dubbalabhāvato katūpacitassa ca okāsārahakusalakammassa balavabhāvato attano dhammatāyapi saranti. Sāriyamānāpīti ‘‘idaṃ nāma tayā kataṃ puññakamma’’nti parehi sāriyamānāpi.
“虚空塔”意指建于山顶、露天空旷处的塔。“以红布”即用红色布料做成幢幡而行供养。他仅闻地狱火焰炽燃的爆裂声,因先前风吹幢幡之声已被心取以为相,便回忆起自己所供的红布,心想:“这声音正如当时我在虚空塔供养红布时,风吹幢幡所发出的声响。”显示巴利原文
Ākāsacetiyanti girisikhare abbhokāse vivaṭaṅgaṇe katacetiyaṃ. Rattapaṭenāti rattavaṇṇena paṭena pūjesi paṭākaṃ katvā. Aggijālasaddanti paṭapaṭāyantaṃ narake aggijālasaddaṃ sutvāva. Attanā pūjitapaṭaṃ anussarīti tadā paṭākāya vātappahārasadde nimittassa gahitattā ‘‘mayā tadā ākāsacetiye pūjitarattapaṭasaddo viyā’’ti attanā pūjitapaṭaṃ anussari.
“用一罐素馨花”意为以满满一罐之量的素馨花堆。有论师说是一千零十那利罐的量,另有说是五庵摩罗罐的量。纵然面对这三种逼迫相,他仍未能忆起,因其被极重恶业所惑。他默然无语,因思及“此业应受此报”,于彼不见任何补救之方,便即默然。显示巴利原文
Sumanapupphakumbhenāti kumbhaparimāṇena sumanapuppharāsinā. ‘‘Dasādhikaṃ nāḷisahassakumbha’’nti keci, ‘‘pañcaambaṇa’’nti apare. Tīhipina sarati balavato pāpakammena byāmohito. Tuṇhī ahosīti ‘‘kammāraho aya’’nti tattha paṭikāraṃ apassanto tuṇhī ahosi.
“仅以一面的覆盖物为量”是指以能覆盖中等大小房屋一面屋顶之量的木片。“以线穿起来”即拉上黑线。如同整辆铁车全体炽燃,其轭等部件亦皆炽燃,成为一团光焰,故经中说“连同……套在车上”。“大尖顶屋的量”意指相当于七层大尖顶屋那般的大小。显示巴利原文
Ekapakkhacchadanamattāhīti majjhimappamāṇassa gehassa ekacchadanappamāṇehi. Suttāhataṃ karitvāti kāḷasuttaṃ pātetvā. Yathā ratho sabbaso pajjalito hoti ayomayo, evaṃ yugādayopissa pajjalitā sajotibhūtā eva hontīti āha ‘‘saddhiṃ…pe… rathe yojetvā’’ti. Mahākūṭāgārappamāṇanti sattabhūmakamahākūṭāgārappamāṇaṃ.
「别异」是指因与众生共通的恶业,而令身体现起种种差别之相。「低劣身」是指低劣的众生群体,或低劣的个体生命。「取」指四种取。从义理而言,它即是渴爱与邪见的执取,故说为「渴爱邪见的执取」。老死由此而生,故说取「是生与死的六因」。「不取」即不执取。因此说「不执取」。「超越整个轮回之苦」是指因最后心的灭尽,轮回之苦与烦恼不再生起,由此超越一切轮回之苦。显示巴利原文
Vibhattoti sattānaṃ sādhāraṇena pāpakammunā vibhatto. Hīnaṃ kāyanti hīnaṃ sattanikāyaṃ, hīnaṃ vā attabhāvaṃ. Upādāneti catubbidhe upādāne. Atthato pana taṇhādiṭṭhiggāhoti āha ‘‘taṇhādiṭṭhiggahaṇe’’ti . Sambhavati jarāmaraṇaṃ etenāti sambhavo, upādānanti āha ‘‘jātiyā ca maraṇassa cha kāraṇabhūte’’ti. Anupādāti anupādāya. Tenāha ‘‘anupādiyitvā’’ti. Sakalavaṭṭadukkhaṃ atikkantāti carimacittanirodhena vaṭṭadukkhassa kilesānampi asambhavato sabbaṃ vaṭṭadukkhaṃ atikkantā.
7. 四大王经注 37. 第七:「amā」意为同伴,他们一起执行各自的任务,所以称为「amaccā」(大臣,团结的)。「Parisati」意为在集会中,「bhavā」意为存在,因此「pārisajjā」(会众)指属于集会中作为随从的成员,即属于众中的人。因此说「paricārikadevatā」(女仆天神)。「Tātā」是称呼语(意为亲爱的)。「Evan」指以「是否有许多人?」等方式所说的内容。「Aṭṭha vāre」(八次)意为在半个月中四次,同样在另一个半月中四次,这样一共八次。「Adhiṭṭhahantī」意为「adhitiṭṭhanti」(他们确立)。「Paṭijāgarontī」意为「paṭi paṭi jāgaronti」(他们各自觉醒)。因为行善的众生被称为觉醒者,由于他们致力于应做之事;而其他众生被称为睡眠者,由于他们脱离了自利和利他(sahitaparahitavimuttattā)。就像十四日布萨的随行,十五日布萨的迎接不可得,因为这一天不存在。显示巴利原文
7. Catumahārājasuttavaṇṇanā
37 37. 在第七经中:「amā saha vattanti tasmiṃ tasmiṃ kicce」意为「共同一起执行各自的任务」,故称为「amaccā」(大臣)。「parisati bhavā」意为「在集会中存在的,即属于眷属的随众」。因此经中说「paricārikadevatā」(奉侍天神)。「tātā」是呼唤词。「evam」是指如「kacci bahū manussā」等那样的表达方式。「aṭṭha vāre」意为在一个半月内四次,另一个半月也是如此,总共八次。「adhiṭṭhahanti」意为确立、守护。「paṭijāgaronti」意为各自警觉、醒觉。行善的有情由于致力于应作之事而称为醒觉,其余人则因自他二利皆已解脱而称为睡眠。就像追随十四布萨日,而迎接十五布萨日是不可能的,因为十五布萨日本身并不存在。显示巴利原文
37. Sattame amā saha vattanti tasmiṃ tasmiṃ kicceti amaccā, sahitā. Parisati bhavāti pārisajjā, parivāraṭṭhāniyā parisāpariyāpannā. Tenāha ‘‘paricārikadevatā’’ti. Tātāti ālapanaṃ. Evanti ‘‘kacci bahū manussā’’tiādinā vuttākārena. Aṭṭha vāreti ekasmiṃ aḍḍhamāse catukkhattuṃ tathā itarasminti evaṃ aṭṭha vāre. Adhiṭṭhahantīti adhitiṭṭhanti. Paṭijāgarontīti paṭi paṭi jāgaronti. Puññaṃ karontā hi sattā jāgaronti nāma kātabbakiccappasutattā, itare pana supanti nāma sahitaparahitavimuttattā. Cātuddasiuposathassa anugamanaṃ viya pannarasiuposathassa paccuggamanaṃ na labbhati divasābhāvato.
布萨是恒常、固定的,每年皆应遵守、实行,故称为教诫神变半月(pāṭihāriyapakkha)。「Guṇaṅgehi」(以功德支)即指布萨支(uposathaṅgehi)。显示巴利原文
Tatoti tato tato. Taṃ upanissāyāti tā tā gāmanigamarājadhāniyo upanissāya. Adhivatthāti ārāmavanarukkhādīsu adhivatthā devatā. Teti te devā. Sandhāya kathetīti bhagavā katheti. Vuttanti aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.
“Vutthavāso”意为已完成的梵行生活(vusitabrahmacariyavāso)。“Kattabbakiccaṃ”意为应做之事,即对苦等应遍知等事。“Otāretvā”意为放下,即抛弃(chaḍḍetvā)。“Parikkhīṇabhavasaṃyojano”意为彻底断尽有结的束缚者(sabbaso khīṇabhavabandhano)。“Kāraṇena jānitvā”意为以因了知,即以与观慧相应的道慧了知四圣谛(cattāri ariyasaccāni)。显示巴利原文
Niccaṃ nibaddhaṃ uposatho saṃvacchare saṃvacchare paṭi paṭi haritabbato pavattetabbato pāṭihāriyapakkho nāma. Guṇaṅgehīti uposathaṅgehi.
“住于已住者”指已住于梵行。“应作之事”指对苦等应遍知等事。“令入”即舍弃。“已尽有结”指彻底断尽有的系缚。“以因知”指以与观慧俱的道慧了知四圣谛。显示巴利原文
Vutthavāsoti vusitabrahmacariyavāso. Kattabbakiccanti dukkhādīsu pariññātādikiccaṃ. Otāretvāti chaḍḍetvā. Parikkhīṇabhavasaṃyojanoti sabbaso khīṇabhavabandhano. Kāraṇena jānitvāti vipassanāpaññāsahitāya maggapaññāya cattāri ariyasaccāni jānitvā.
“知者”指如此了知布萨羯磨的功德:“这是效仿阿拉汉的行道,即正确地奉行布萨。”“以如是”指依世尊所制定的布萨方式,以如此效仿阿拉汉的布萨羯磨。由此能够激扬精进,策励修观,证得漏尽成就。第八偈的意义明显,其方法已于第七偈中说明。显示巴利原文
Jānantoti ‘‘arahantānaṃ anukaraṇappaṭipatti esā, yadidaṃ sammadeva uposathānuṭṭhāna’’nti evaṃ uposathakammassa guṇaṃ jānanto. Evarūpenāti yādiso bhagavato uposathabhāvo vihito, evarūpena arahantānukaraṇena uposathakammena. Sakkā pahitatto vipassanaṃ ussukkāpetvā khīṇāsavasampattiṃ pāpuṇituṃ. Aṭṭhamaṃ uttānatthameva sattame vuttanayattā.
9. 柔软经注显示巴利原文
9. Sukhumālasuttavaṇṇanā
39 第39偈中,“无苦”指远离了身苦与心苦。因为有苦、有损恼时,柔软便无由生起,因此,有乐者由于无苦而名为“柔软”。他的柔软达到了极致,所以说“极柔软”,意即极为柔软。究竟、至极,恒常柔软,故说“恒常无苦”。“修行时”指行菩提行的时期。“由彼”指由菩萨。在别处,“paduma”指红莲,“puṇḍarīka”指白莲。“其他”即其他的池塘。“据说菩萨”等语,是显示池塘的出现。“作咕达喇咖工作者”即指挖掘者。“池塘地点”指适于挖掘池塘之处。“使取”意为令人挖掘。这里,“池塘”一词适用于这样的蓄水处,应视为与“莲花”等词同类。阶梯扶手顶端的位置称为“头冠”。“洒水水管”指喷水与排水的管道装置。“五种”即依颜色和种类。显示巴利原文
39. Navame niddukkhoti kāyikacetasikadukkhavirahito. Sadukkhe hi savighāte sukhumālattā anavasarā, tasmā sukhito niddukkhatāya sukhumālo nāma. Yāvassa sukhumālattā paramukkaṃsagatāti āha ‘‘paramasukhumālo’’ti. Ativiya sukhumāloti attho. Antamatītaṃ accantaṃ. Sabbadā sukhumāloti āha ‘‘satataniddukkho’’ti. Cariyakāleti bodhicariyāya caraṇakāle. Tenāti bodhisattena. Aññattha pana padumanti rattaṃ kamalaṃ. Puṇḍarīkanti setaṃ vuccati. Itarāti itarapokkharaṇiyo. ‘‘Bodhisattassa kirā’’tiādikaṃ pokkharaṇīnaṃ uppattidassanaṃ. Kuddālakammakāreti khaṇake. Pokkharaṇiṭṭhānānīti pokkharaṇikhaṇanayoggaṭṭhānāni. Gaṇhāpesīti khaṇāpesi. Pokkharaṇisaddo cettha tādise jalāsaye niruḷho daṭṭhabbo paṅkajādisaddā viya. Sopānabāhukānaṃ matthakaṭṭhānaṃ uṇhīsanti adhippetaṃ. Udakasecananāḷikāti udakacchaṭāvissajjananāḷiyantāni. Pañcavidhāti vaṇṇavasena jātivasena ca.
“然而对他来说”仅是一个语气词。“迦尸”一词惯用于极为柔软、精细、贵重的布料,对于其他类似之物,也依惯用而引申称之,应作如是观。因此说“非迦尸的栴檀”。冬季的住处称为“冬天”,适合冬季的便称为“冬天的宫殿”。说“其他季节也是如此”之后,为显示它们各自的适宜性,才接着说“其中,冬天的宫殿”等。“有网的”指设有网窗,“水机械”指能令水流出的机械。“在宫殿顶部”指宫殿上方的空中平台。“绑住”指在已装好的机械上绑住干水牛皮。“转动机械”指为了将石头吊起以及再将其释放而转动机关。“在那里释放”指在屋顶上绑好的干水牛皮处释放。显示巴利原文
Kho panassāti nipātamattaṃ. Kāsika-saddo ativiya saṇhe sukhume mahagghavatthe niruḷho, aññasmimpi tathājātike ruḷhivasena pavattatīti daṭṭhabbaṃ. Tenāha ‘‘akāsikaṃ candana’’nti. Hemante vāso hemantaṃ, hemantaṃ arahatīti hemantiko, pāsādo. ‘‘Itaresupi eseva nayo’’ti vatvā tadeva nesaṃ arahataṃ dassetuṃ ‘‘tattha hemantiko’’tiādi vuttaṃ. Sajālānīti sajālavātapānāni, udakayantānīti udakadhārāvissandanakayantāni. Pāsādamatthaketi pāsādassa upariākāsatale. Bandhitvāti payojitayante sukkhamahiṃsacammaṃ bandhitvā. Yantaṃ parivattetvāti yathāpayojitaṃ yantaṃ pāsāṇāropanatthañceva puna tesaṃ vissajjanatthañca parivattetvā. Tasmiṃ vissajjentīti chadanapiṭṭhe baddhasukkhamahiṃsacamme vissajjenti.
“千力”指千人之力,即能承载千人方能抬起的重担。“坐在跏趺座上”是说如同安坐于宝石所成的跏趺座上一般。“呈欲飞起之状”指如同正要飞起而悬住的样子。“拨动弓弦者”即正在击打弓弦的人。“弓弦打击声”便是击打弓弦所发出的声响。“绑在机关上”指做成机关绑住并安放在那里。“声音之间”指中等力气的人能听到声音的范围。“俱卢舍的四分之一”也称为“俱舍”,是二千杖的量度。显示巴利原文
Sahassathāmanti purisasahassabalaṃ, purisasahassena vahitabbabhāravahaṃ. Pallaṅke nisinnovāti ratanamayapallaṅke yathānisinno eva. Uppatanākārapattanti uppatitvā ṭhitaṃ viya. Jiyaṃ pothentassāti jiyāghātaṃ karontassa. Jiyappahārasaddoti jiyāghātasaddo. Yante baddhanti yantabaddhaṃ katvā ṭhapitaṃ. Saddantareti thāmamajjhimassa purisassa saddasavanaṭṭhāne. Gāvutassa catuttho bhāgo kosotipi vuccati dvisahassadaṇḍappamāṇaṭṭhānaṃ.
“一切处”是指大人(菩萨)的各个安住之处。“顶髻结”是特为显示丈夫之本然。“没有说高举之义”,是指没有去说那种称为高举状态的意义。因为他的桥梁就在菩提树下已被斩断。“因此”是由于开显了不放逸相。“超越了自我”,是指不再顾虑自己的老苦等事,因而感到羞愧。但这烦恼并非由道所断除,因为当时他尚未证得道。“拒绝学处”,是指舍弃了如法受持的学处。显示巴利原文
Sabbaṭṭhānānīti mahāpurisassa tāni tāni sabbāni vasanaṭṭhānāni. Sikhābaddhoti purisasabhāvasseva visesato dassanametaṃ. Na uppilāvitabhāvatthanti uppilāvitabhāvasaṅkhātaṃ atthaṃ na kathesīti attho. Tassa hi bodhimūleyeva setughāto. Tenevāti appamādalakkhaṇassa dīpanato eva. Attānaṃ atikkamitvāti attano jarāpattiṃ acintetvā aṭṭīyati. Na panesa maggena pahīno tadā maggassa anadhigatattā. Sikkhaṃ paṭikkhipitvāti yathāsamādinnasikkhaṃ pahāya.
“无颠倒的病等自性”,是指必定就是病等自性。“如此以厌离住”,是说如此对整个轮回之苦深感厌离而安住的人。“这样厌离”,是指这样厌离他人。“不厌离他人”,则指以悲悯心如此不厌弃他人。“我征服”,意思是我是征服者。“有精勤”是说,生起了具足四支的精勤,以及四正勤的精勤,并由此成为以道梵行为归宿的人。显示巴利原文
Aviparītabyādhiādisabhāvāvāti ekantena byādhiādisabhāvā eva. Evaṃ jigucchāvihārenāti evaṃ sakalasseva vaṭṭadukkhassa jigucchanavihārena viharantassa. Evaṃ jigucchananti evaṃ parassa jigucchanaṃ. Paraṃ ajigucchamānoti karuṇāyanena evaṃ paraṃ ajigucchanto. Abhibhosmīti abhibhavitā asmi. Ussāho ahūti caturaṅgasamannāgataṃ vīriyameva catubbidhasammappadhānavīriyañca ahosi, yena maggabrahmacariyaparāyaṇo jāto.
第十部 《所依经》的注释显示巴利原文
10. Ādhipateyyasuttavaṇṇanā
40 在第十经中:“增上”是以征服而转起的意思。凡是把任何最上者——而非造作者——视作自己的增上,即以自己本身为增上,由此而来的是“自增上”。因此他说“自己”等。“世间”,是指有情世间。而这里所指的,是那些具足神变等殊胜功德者,因为增上性正是针对他们而说的。“九种出世间法”,是以最胜的方式宣说的。“此有”,就是指这样的成就有,在那里如此地增长。“成就有的因”,是指各个成就有,以及在那里增长的原因。由于作为生之因的业有已被造作与累积,所以“生”已进入其中。对于老等也是同样的道理,这是从因的成立推知果的成立来说的。显示巴利原文
40. Dasame abhibhavitvā pavattanaṭṭhena adhipati yaṃ kiñci jeṭṭhakaṃ na kārakaṃ attānaṃ adhipatīti katvā attā eva adhipati, tato āgataṃ attādhipateyyaṃ. Tenāha ‘‘attāna’’ntiādi. Lokanti sattalokaṃ. So ca kho iddhividhādiguṇavisesayutto adhippeto adhipatibhāvassa adhippetattā. Navavidhaṃ lokuttaradhammanti ukkaṭṭhaniddesena vuttaṃ. Iti bhavoti evaṃ sampattibhavo, tattha evaṃ abhivuddhīti. Sampattibhavassa hetūti taṃtaṃsampattibhavassa tattha ca abhivuddhiyā hetu. Jātinimittassa kammabhavassa katūpacitattā jāti antopaviṭṭhā. Jarādīsupi eseva nayo hetusiddhiyā phalasiddhito.
“不懈怠”指未陷入退缩。“已现前”是指通过观察身等自性而现前。“无忘失”是因为没有迷乱。“不激昂”是通过镇伏激昂及激昂之因,而远离激昂。“一境”是因为散乱的状态已被彻底驱散。“使无垢”是通过去除贪等垢秽,令心无垢。“守护”是指保护其免遭染污之害。“此”指如此修行的比丘。“保持自己清净”:由于连不清净的烦恼也不存在,故保持自己清净。显示巴利原文
Asallīnanti na saṅkocappattaṃ. Upaṭṭhitāti kāyādisabhāvasallakkhaṇavasena upaṭṭhitā. Asammuṭṭhā sammosābhāvato. Asāraddhoti sārambhassa sārambhahetūnañca vikkhambhanena asāraddho. Ekaggaṃ anekaggabhāvassa dūrasamussāpitattā. Nimmalaṃ katvāti rāgādimalānaṃ apanayanena malarahitaṃ katvā. Gopāyatīti saṃkilesānatthato rakkhati. Ayanti evaṃpaṭipanno bhikkhu. Suddhamattānaṃ pariharati asuddhabhāvassa kilesassapi abhāvato.
“你以为已超越”:指你并未做到,却自以为已超越。“由彼渴爱而生”即由彼渴爱所造、受渴爱支配。这种状态便称为“由彼所成”,即完全被渴爱掌控的状态。由于没有此种“由彼所成”,且已获得智慧等功德的广大增长,故为“不退减”。显示巴利原文
Atikkamitvāmaññasīti asakkhiṃ katvā maññasi. Tāya taṇhāya nibbattoti tammayo, taṇhāvasiko. Tassa bhāvo tammayatā, tassā tammayatāya abhāvena. Na hāyati paññādiguṇavepullappattiyā.