第三品 愚人品注释显示巴利原文
3. Bālavaggavaṇṇanā
22-24 22-24. 第三品中的第一、第二、第三首偈颂,其含义都是显而易见的。显示巴利原文
22-24. Tatiyassa paṭhamadutiyatatiyāni uttānatthāneva.
25 25. 第四偈中,“netabbo(应被引导者)”,意为:从别处引介而来后,当使其觉悟、令其了知。显示巴利原文
25. Catutthe netabboti aññato āharitvā bodhetabbo, ñāpetabboti attho.
27 27. 第六偈中,“no cepi paṭicchādetvā karonti(即使不隐藏而作)”,是指即使造作杀生等恶业时,不加隐藏而行,它依然属于“被隐藏的”(paṭicchannameva)。因为这类业具有应受智者呵责的性质,值得隐藏,所以称为“它只是被隐藏的”。关于“地狱”(niraya):阿鼻地狱等特定的空间类别,以及投生其中的众生,都含摄在“地狱”一词中,故说“地狱,即与器世间共存的诸蕴”(nirayoti sahokāsakā khandhā)。至于“畜生道”(tiracchānayoni),并没有另外独立的空间,所以“在畜生道中,唯得诸蕴”(tiracchānayoniyaṃ khandhāva labbhantī)。显示巴利原文
27. Chaṭṭhe no cepi paṭicchādetvā karontīti pāṇātipātādīni karonto sacepi appaṭicchādetvā karonti. Paṭicchannamevāti viññūhi garahitabbabhāvato paṭicchādanārahattā paṭicchannamevāti vuccati. Avīciādayo padesavisesā tatthūpapannā sattā ca nirayaggahaṇena gahitāti āha ‘‘nirayoti sahokāsakā khandhā’’ti. Tiracchānayoni nāma visuṃ padesaviseso natthīti āha ‘‘tiracchānayoniyaṃ khandhāva labbhantī’’ti.
31 第十偈中,“attho(义)”是果,由于宣说过患,它在此处具有支配力,因此称为“atthavaso(义利)”,意即原因。所以说“atthavaseti kāraṇānī”(“义利”即诸原因)。“araññavanapatthāni(阿兰若、林野)”:指具足阿兰若相的林野。因为“vanapattha(林野)”一词也可指树木丛聚之处,故特别标明“阿兰若”(arañña)。称为“vanaṃ(林)”,是因为它被乐住远离者所向往,或者如同对自身成就的住处有所希求、渴望一般。“patthaṃ(处)”:乐住远离者依止于此,通过证得期望的殊胜境界而安住,故称为“处”。位于林中、作为丛林的坐卧具,即是“vanapatthaṃ(林野坐卧具)”。“kiñcāpī”是不定词,有“允许、可能”之意。允许什么?严格地说(nippariyāyato),村外的阿兰若性即是阿兰若,因此有“严格地说……”等语。可能什么?可能是成就阿兰若支(āraññakaṅganipph显示巴利原文
31. Dasame attho phalaṃ tadadhīnavuttitāya vaso etassāti atthavaso, hetūti āha ‘‘atthavaseti kāraṇānī’’ti. Araññavanapatthānīti araññalakkhaṇappattāni vanapatthāni. Vanapattha-saddo hi saṇḍabhūte rukkhasamūhepi vattatīti araññaggahaṇaṃ. Vanīyati vivekakāmehi bhajīyati, vanute vā te attasampattiyā vasanatthāya yācanto viya hotīti vanaṃ, patiṭṭhahanti ettha vivekakāmā yathādhippetavisesādhigamenāti patthaṃ, vanesu patthaṃ gahanaṭṭhāne senāsanaṃ vanapatthaṃ. Kiñcāpīti anujānanasambhāvanatthe nipāto. Kiṃ anujānāti? Nippariyāyato araññabhāvaṃ gāmato bahi araññanti. Tenāha ‘‘nippariyāyenā’’tiādi. Kiṃ sambhāveti? Āraññakaṅganipphādakattaṃ. Yañhi āraññakaṅganipphādakaṃ, taṃ visesato araññanti vattabbanti. Tenāha ‘‘yaṃ taṃ pañcadhanusatika’’ntiādi. Nikkhamitvā bahi indakhīlāti indakhīlato bahi nikkhamitvā, tato bahi paṭṭhāyāti attho. Bahi indakhīlāti vā yattha dve tīṇi indakhīlāni, tattha bahiddhā indakhīlato paṭṭhāya. Yattha taṃ natthi, tadarahaṭṭhānato paṭṭhāyāti vadanti. Gāmantanti gāmasamīpaṃ. Anupacāraṭṭhānanti niccakiccavasena na upacaritabbaṭṭhānaṃ. Tenāha ‘‘yattha na kasīyati na vapīyatī’’ti.
颂中“attano ca diṭṭhadhammasukhavihāraṃ”(及自己的现法乐住),导师以此表明自身乐住于远离。此处,“diṭṭhadhammo(现法)”指此能现证的现有有身(paccakkho attabhāvo),“sukhavihāro(乐住)”则指四种威仪中的安乐。对于林中独住者,乃至大小便利等事,一切威仪皆得安乐。因此,此处的意义应理解为现法中的乐住,即“现法乐住”(diṭṭhadhammasukhavihāraṃ),当如是理解。显示巴利原文
Attano ca diṭṭhadhammasukhavihāranti etena satthā attano vivekābhiratiṃ pakāseti. Tattha diṭṭhadhammo nāma ayaṃ paccakkho attabhāvo, sukhavihāro nāma catunnaṃ iriyāpathavihārānaṃ phāsutā. Ekakassa hi araññe antamaso uccāravassāvakiccaṃ upādāya sabbe iriyāpathā phāsukā honti, tasmā diṭṭhadhamme sukhavihāraṃ diṭṭhadhammasukhavihāranti evaṃ vā ettha attho daṭṭhabbo.
“及怜悯后世众生(pacchimañca janataṃ anukampamāno)”:为何住于阿兰若能怜悯后世众生?那些从净信出家的善男子,见世尊住于阿兰若,便思惟:“世尊——那位已无任何应遍知、应断、应修习、应作证的圣者,尚且不舍阿兰若坐卧处,何况我等?”如此思惟后,他们必定依此而住,不久便能作证苦之边际。这样,后世众生便得到了怜悯。正为说明此义,颂中说:“怜悯我未来的弟子们(pacchime mama sāvake anukampamano)”。显示巴利原文
Pacchimañca janataṃ anukampamānoti kathaṃ araññavāsena pacchimā janatā anukampitā hoti? Saddhāpabbajitā hi kulaputtā bhagavato araññavāsaṃ disvā ‘‘bhagavāpi nāma araññasenāsanāni na muñcati, yassa nevatthi pariññātabbaṃ na pahātabbaṃ na bhāvetabbaṃ na sacchikātabbaṃ, kimaṅgaṃ pana maya’’nti cintetvā tattha vasitabbameva maññissanti, evaṃ khippameva dukkhassantakarā bhavissanti. Evaṃ pacchimā janatā anukampitā hoti. Etamatthaṃ dassento āha ‘‘pacchime mama sāvake anukampanto’’ti.
32 第十一偈中,“vijjaṃ bhajantī(修习明)”:即明分(vijjābhāgiyā),因处于明的一部分、明的类别之中,故称明分。“padaṃ pacchindati(割断其足)”:意为将道心的立足处切断,不令道心得立。“Ubbaṭṭetvā(拔除)”:以正断的方式连根拔除。“Aṭṭhasu ṭhānesū(于八种处)”:指对佛陀等八种处所之疑。“Rāgassa khayavirāgena(以贪的灭尽之离染)”:以名为“贪的灭尽”的离染,即令贪达至不再生起之法性的离染,这样说。显示巴利原文
32. Ekādasame vijjaṃ bhajantīti vijjābhāgiyā, vijjābhāge vijjākoṭṭhāse vattantītipi vijjābhāgiyā. Padaṃ pacchindatīti maggacittassa patiṭṭhaṃ upacchindati, maggacittaṃ patiṭṭhāpetuṃ na detīti attho. Ubbaṭṭetvāti samucchedavasena samūlaṃ uddharitvā. Aṭṭhasu ṭhānesūti buddhādīsu aṭṭhasu ṭhānesu. Rāgassa khayavirāgenāti rāgassa khayasaṅkhātena virāgena, rāgassa anuppattidhammatāpādanenāti vuttaṃ hoti.