(6) 1. Puggalavagga解释
12 段
（6）1. 补特伽罗品注释
(6) 1. Puggalavaggavaṇṇanā
5353. 第二五十篇的第一经中，因与转轮圣王一并提及，故未说“出于对世间的悲悯”。此处，转轮圣王出现时，世间能获得两种成就；诸佛出现时，则能获得三种成就。
53. Dutiyapaṇṇāsakassa paṭhame cakkavattinā saddhiṃ gahitattā ‘‘lokānukampāyā’’ti na vuttaṃ. Ettha ca cakkavattino uppattiyā dve sampattiyo labhanti, buddhānaṃ uppattiyā tissopi.
5454. 第二经中，“稀有之人”：指品行惯常超群、令人惊叹之人。
54. Dutiye acchariyamanussāti āciṇṇamanussā abbhutamanussā.
55第三经中，“令许多人生起懊恼”：即成为令大众懊恼的人。其中，转轮圣王的命终，使一个轮围世界的天与人感到懊恼；如来的命终，则使十千轮围世界的天与人感到懊恼。
55. Tatiye bahuno janassa anutappā hotīti mahājanassa anutāpakārī hoti. Tattha cakkavattino kālakiriyā ekacakkavāḷe devamanussānaṃ anutāpaṃ karoti, tathāgatassa kālakiriyā dasasu cakkavāḷasahassesu.
56第四经中，“应受塔者”：指适合建塔的、与之相称的。因为照料转轮圣王的塔庙，可获得两种成就；照料诸佛的塔庙，则可获得全部三种成就。
56. Catutthe thūpārahāti thūpassa yuttā anucchavikā. Cakkavattino hi cetiyaṃ paṭijaggitvā dve sampattiyo labhanti, buddhānaṃ cetiyaṃ paṭijaggitvā tissopi.
57第五经中，“觉者”：指凭借自身威力觉悟了四圣谛的人。
57. Pañcame buddhāti attano ānubhāvena cattāri saccāni buddhā.
58第六经中，“发出声音的”（phalantiyā）：指制造声响的。“不恐惧”（na santasanti）：指不害怕。其中，漏尽者因为已断除自己的有身见，所以不恐惧；良种象因为仍有很强的有身见，所以恐惧。第七、第八经中，道理亦同。
58. Chaṭṭhe phalantiyāti saddaṃ karontiyā. Na santasantīti na bhāyanti. Tattha khīṇāsavo attano sakkāyadiṭṭhiyā pahīnattā na bhāyati, hatthājānīyo sakkāyadiṭṭhiyā balavattāti. Sattamaṭṭhamesupi eseva nayo.
61第九经中，“紧那罗”（kiṃpurisā）：就是紧那罗（kinnarā）。“不说人语”：指不谈论人间的话语。据说，曾有人带来一只紧那罗，呈给法阿育王看。国王说：“让它开口说话。”紧那罗不愿开口。有一人便说：“我能让它说话。”便把那紧那罗带到宫殿下方，钉下两个桩子，架上一口锅。那锅从两边掉下来。紧那罗见状，只说了这么一句：“怎么不再钉另一个桩子呢？”其后，又有人带来两只紧那罗呈给国王。国王说：“让他们说话。”他们也不愿开口。一人说：“我能让他们说话。”便带着他们去了市场。在那里，一只紧那罗看见了芒果和鱼；另一只看见了木苹果和酸角。于是，先看见的那只说：“人类吃如此剧毒，怎么不得白癜风呢？”后看见的那只说：“人类凭着这种东西，怎么不得麻风病呢？”如此，尽管他们能说人间的言语，但因为见到了这两种事的过患，平常并不开口。
61. Navame kiṃpurisāti kinnarā. Mānusiṃ vācaṃ na bhāsantīti manussakathaṃ na kathenti. Dhammāsokassa kira ekaṃ kinnaraṃ ānetvā dassesuṃ. So ‘‘kathāpetha na’’nti āha. Kinnaro kathetuṃ na icchati. Eko puriso ‘‘ahametaṃ kathāpessāmī’’ti heṭṭhāpāsādaṃ otāretvā dve khāṇuke koṭṭetvā ukkhaliṃ āropesi. Sā ubhatopassehi patati. Taṃ disvā kinnaro ‘‘kiṃ aññaṃ ekaṃ khāṇukaṃ koṭṭetuṃ na vaṭṭatī’’ti ettakameva āha. Puna aparabhāge dve kinnare ānetvā dassesuṃ. Rājā ‘‘kathāpetha ne’’ti āha. Te kathetuṃ na icchiṃsu. Eko puriso ‘‘ahamete kathāpessāmī’’ti te gahetvā antarāpaṇaṃ agamāsi. Tattheko ambapakkañca macche ca addasa, eko kabiṭṭhaphalañca ambilikāphalañca. Tattha purimo ‘‘mahāvisaṃ manussā khādanti, kathaṃ te kilāsino na hontī’’ti āha. Itaro ‘‘kathaṃ ime etaṃ nissāya kuṭṭhino na hontī’’ti āha. Evaṃ mānusiṃ vācaṃ kathetuṃ sakkontāpi dve atthe sampassamānā na kathentīti.
62第十经中，“不退转”（appaṭivāno）：指不厌倦、不退堕。
62. Dasame appaṭivānoti anukaṇṭhito apaccosakkito.
63第十一经中，“非善人的共住”：指非善人的共住。“不应说”：指不应以教诫或教授的方式说话，意思是“不要说”。“我亦不应说长老”：指我也不应以教诫或教授的方式对长老比丘说话。“同情不利者”：指希望他人不利者。“不同情利益者”：指不希望他人得利者。“不”：是指对他说“我不会照你的话做”。“恼害”：指由于不照他的话做而产生的恼害。“即使看见也不回应”：指即使看见、知道了，我也不会照他的话做。以此方法，一切处皆可理解其义。而在善的方面，“善哉”：是指对他所说的话生起欢喜而称赞道：“善哉！善妙！善说！你说得好！”
63. Ekādasame asantasannivāsanti asappurisānaṃ sannivāsaṃ. Na vadeyyāti ovādena vā anusāsaniyā vā na vadeyya, mā vadatūti attho. Therampāhaṃ na vadeyyanti ahampi theraṃ bhikkhuṃ ovādānusāsanivasena na vadeyyaṃ. Ahitānukampīti ahitaṃ icchamāno. No hitānukampīti hitaṃ anicchamāno. Noti naṃ vadeyyanti ‘‘ahaṃ tava vacanaṃ na karissa’’nti naṃ vadeyyaṃ. Viheṭheyyanti vacanassa akaraṇena viheṭheyyaṃ. Passampissanappaṭikareyyanti passantopi jānantopi ahaṃ tassa vacanaṃ na kareyyaṃ. Iminā upāyena sabbattha attho veditabbo. Sukkapakkhe pana sādhūti naṃ vadeyyanti ‘‘sādhu bhaddakaṃ sukathitaṃ tayā’’ti tassa kathaṃ abhinandanto naṃ vadeyyanti attho.
64第十二经中，“两边语流转”：指在双方之间，以互相辱骂与回骂的方式流转变迁的语言，这便是语流转。“见诤”：指依于见而生起的、以执取两边为特征的诤论，称为见诤。“心的嗔怒”：就是忿怒，因为它生起时会伤害心。“不悦”：指不满的状态，即忧。“不欣喜”：也是忿怒，因其基于不欢喜而得名。“内不寂静”：所有这些，在自身内——即自己心中，以及在称为同住比丘与学童的随众中，均不寂静。所谓“于此之中”，即“于此中”的意思。其余的部分应依前述之理来理解。
64. Dvādasame ubhato vacīsaṃsāroti dvīsupi pakkhesu aññamaññaṃ akkosanapaccakkosanavasena saṃsaramānā vācā vacīsaṃsāro. Diṭṭhipaḷāsoti diṭṭhiṃ nissāya uppajjanako yugaggāhalakkhaṇo paḷāso diṭṭhipaḷāso nāma. Cetaso āghātoti kopo. So hi cittaṃ āghātento uppajjati. Appaccayoti atuṭṭhākāro, domanassanti attho. Anabhiraddhīti kopoyeva. So hi anabhirādhanavasena anabhiraddhīti vuccati. Ajjhattaṃ avūpasantaṃ hotīti sabbampetaṃ niyakajjhattasaṅkhāte attano citte ca saddhivihārikaantevāsikasaṅkhātāya attano parisāya ca avūpasantaṃ hoti. Tasmetanti tasmiṃ etaṃ. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbanti.
