(14) 4. 补特伽罗品
(14) 4. Puggalavaggo
1. 《结经》的注释
1. Saṃyojanasuttavaṇṇanā
131第四品第一经。“得再生之结”,指那些依止它而在无间之后便获得再生的结。“得有的结”,指作为再生有生起之缘的结。而“一来者”一词,是就那些结尚未完全断除的圣者中、最上等的一类而言。然而,由于中般涅槃者并没有中间的再生,但他在那里证入的禅那是善法,因此被算作“再生有之缘”。所以,对于中般涅槃者,说“得再生之结已断,得有的结未断”。再就下分结中未断的部分,则笼统地讲“一来者的下分结未断”。其余内容容易了解。
131. Catutthassa paṭhame upapattipaṭilābhiyānīti yehi anantarā upapattiṃ paṭilabhati. Bhavapaṭilābhiyānīti upapattibhavassa paṭilābhāya paccayāni. Sakadāgāmissāti idaṃ appahīnasaṃyojanesu ariyesu uttamakoṭiyā gahitaṃ. Yasmā pana antarāparinibbāyissa antarā upapatti natthi, yaṃ pana so tattha jhānaṃ samāpajjati, taṃ kusalattā ‘‘upapattibhavassa paccayo’’ teva saṅkhyaṃ gacchati. Tasmāssa ‘‘upapattipaṭilābhiyāni saṃyojanāni pahīnāni, bhavapaṭilābhiyāni saṃyojanāni appahīnānī’’ti vuttaṃ. Orambhāgiyesu ca appahīnaṃ upādāya sakadāgāmissa avisesena ‘‘orambhāgiyāni saṃyojanāni appahīnānī’’ti vuttaṃ. Sesamettha uttānameva.
2. 《辩才经》的注释
2. Paṭibhānasuttavaṇṇanā
132第二经。“有合宜辩才而非无碍辩才”,意思是:解答问题时,只作合宜的言论,但并非流畅无碍,而是缓缓道来。其余诸词,依此类推可知。
132. Dutiye yuttappaṭibhāno no muttappaṭibhānoti pañhaṃ kathento yuttameva katheti, sīghaṃ pana na katheti, saṇikameva kathetīti attho. Iminā nayena sabbapadāni veditabbāni.
3. 《略解知者经》的注释
3. Ugghaṭitaññūsuttavaṇṇanā
133第三经:应通过此经了知四种补特伽罗的差别。
133. Tatiye catunnampi puggalānaṃ iminā suttena viseso veditabbo –
什么是略解知者补特伽罗?若有人于开示被宣说时即获得法现观,此人便称为略解知者补特伽罗。什么是广解知者补特伽罗?若有人于义理被详细分别解说时方获得法现观,此人便称为广解知者补特伽罗。什么是引导者?若有人通过听闻开示、请教他人、如理思维,以及亲近、侍奉、承事善知识,随次第渐次获得法现观,此人便称为引导者。什么是文句为最者?若有人虽广泛听闻、讲说、记持、读诵,然而终其一生无法获得法现观,此人便称为文句为最者。(《人施设论》148-151)
‘‘Katamo ca puggalo ugghaṭitaññū, yassa puggalassa saha udāhaṭavelāya dhammābhisamayo hoti, ayaṃ vuccati puggalo ugghaṭitaññū. Katamo ca puggalo vipañcitaññū, yassa puggalassa vitthārena atthe vibhajiyamāne dhammābhisamayo hoti, ayaṃ vuccati puggalo vipañcitaññū. Katamo ca puggalo neyyo, yassa puggalassa uddesato paripucchato yonisomanasikaroto kalyāṇamitte sevato bhajato payirupāsato anupubbena dhammābhisamayo hoti, ayaṃ vuccati puggalo neyyo. Katamo ca puggalo padaparamo, yassa puggalassa bahumpi suṇato bahumpi bhaṇato bahumpi dhārayato bahumpi vācayato na tāya jātiyā dhammābhisamayo hoti, ayaṃ vuccati puggalo padaparamo’’ti (pu. pa. 148-151).
第四《精进果经》注释
4. Uṭṭhānaphalasuttavaṇṇanā
134第四经中,有人唯依精进努力度过一日,仅得其等流果的少许果报而维持生计,依靠此精进却未获得任何福果,这类人称爲“依精进果活命者”,而非“依业果活命者”。然而,从四大王天开始的一切诸天,不须精进努力而唯依福果而活,因此他们是“依业果活命者”,而不是“依精进果活命者”。国王、大臣等既可以是“依精进果活命者”,也可以是“依业果活命者”。地狱众生既非“依精进果活命者”,也非“依业果活命者”。在此经中,所谓“业果”特指福果,而地狱众生并无此福果。
134. Catutthe uṭṭhānavīriyeneva divasaṃ vītināmetvā tassa nissandaphalamattaṃ kiñcideva labhitvā jīvikaṃ kappeti, taṃ pana uṭṭhānaṃ āgamma kiñci puññaphalaṃ nappaṭilabhati , ayaṃ uṭṭhānaphalūpajīvī na kammaphalūpajīvī nāma. Cātumahārājike pana deve ādiṃ katvā sabbepi devā uṭṭhānavīriyena vinā puññaphalasseva upajīvanato kammaphalūpajīvino na uṭṭhānaphalūpajīvino nāma. Rājarājamahāmattādayo uṭṭhānaphalūpajīvino ca kammaphalūpajīvino ca. Nerayikasattā neva uṭṭhānaphalūpajīvino na kammaphalūpajīvino. Imasmiṃ sutte puññaphalameva kammaphalanti adhippetaṃ, tañca tesaṃ natthi.
第五《有过失经》注释
5. Sāvajjasuttavaṇṇanā
135第五部中,第一类是无闻凡夫,第二类是间歇行善的世间凡夫,第三类是入流者,一来者与不来者也包含于其中;第四类是漏尽者,他们完全无有过失。
135. Pañcame paṭhamo andhabālaputhujjano, dutiyo antarantarā kusalakārako lokiyaputhujjano, tatiyo sotāpanno, sakadāgāmianāgāminopi eteneva saṅgahitā. Catuttho khīṇāsavo. So hi ekanteneva anavajjo.
第六、第七《戒经》等注释
6-7. Sīlasuttādivaṇṇanā
136-137第六部中:第一类是世间大众;第二类是干观行者、入流者以及一来者;第三类是不来者。因为不来者必定能证得与投生之相相应的禅那,哪怕只是刹那间的,所以即使是干观行者,在定上也是圆满者。第四类则唯是漏尽者。由于漏尽者已断尽一切与戒等相违的烦恼,故于一切处皆称‘圆满者’。第七部中各类补特伽罗的界定,亦应依第六部所述之理来理解。
136-137. Chaṭṭhe paṭhamo lokiyamahājano, dutiyo sukkhavipassako sotāpanno ca sakadāgāmī ca, tatiyo anāgāmī. So hi yasmā taṅkhaṇikampi upapattinimittakaṃ jhānaṃ paṭilabhatiyeva, tasmā sukkhavipassakopi samādhismiṃ paripūrakārīyeva. Catuttho khīṇāsavoyeva . So hi sabbesaṃ sīlādipaccanīkānaṃ pahīnattā sabbattha paripūrakārī nāma. Sattamepi chaṭṭhe vuttanayeneva puggalaparicchedo veditabbo.
第八《附近经》注释
8. Nikaṭṭhasuttavaṇṇanā
138第八部中,‘身已远离’指身体已经出离;‘心未远离’指心尚未进入。也就是说:身体虽然离开了村落,但心虽住在林野,却仍入了村落,正是此意。一切处皆应依此方式了知其中的义理。
138. Aṭṭhame nikaṭṭhakāyoti niggatakāyo. Anikaṭṭhacittoti anupaviṭṭhacitto. Kāyeneva gāmato nikkhanto, cittena araññe vasantopi gāmameva paviṭṭhoti vuttaṃ hoti. Iminā nayena sabbattha attho veditabbo.
9. 《说法者经》的注释
9. Dhammakathikasuttavaṇṇanā
139第九部中,‘不相合’指在义理上不相系属。‘非善巧’意即不聪明。‘合与不合者’,指依止于义或不依止于义。一切处皆应如此了知其中的义理。
139. Navame asahitanti atthena asaṃyuttaṃ. Na kusalā hotīti na chekā hoti. Sahitāsahitassāti atthanissitassa vā anissitassa vā. Evaṃ sabbattha attho veditabbo.
10. 《论议者经》的注释
10. Vādīsuttavaṇṇanā
140140. 第十部中,“于义理上耗尽”:若被问及注释,其义理便耗尽、枯竭,无法讲说。“非于文句上”:其文句却仍在进行,不会枯竭。此理适用于一切处。
140. Dasame atthato pariyādānaṃ gacchatīti aṭṭhakathaṃ pucchito pariyādānaṃ parikkhayaṃ gacchati, kathetuṃ na sakkoti. No byañjanatoti byañjanaṃ panassa pavattati na pariyādiyati. Eseva nayo sabbatthāti.