第八集 第三品:无过失品
(8) 3. Apaṇṇakavaggo
1. 精勤经的注疏
1. Padhānasuttavaṇṇanā
71在第三品第一经中,“无过失道”(apaṇṇakappaṭipadaṃ)指不会走错的道路。它的根源已被发起,其因也已圆满。“为漏尽”(āsavānaṃ khayāya)是指为了证得阿拉汉果。第二段经文的意思显而易见。
71. Tatiyavaggassa paṭhame apaṇṇakappaṭipadanti aviraddhappaṭipadaṃ. Yoni cassa āraddhā hotīti kāraṇañcassa paripuṇṇaṃ hoti. Āsavānaṃ khayāyāti arahattatthāya. Dutiyaṃ uttānameva.
3. 善士经的注疏
3. Sappurisasuttavaṇṇanā
73在第三经中,“非功德”(avaṇṇo)指过失。“显现”(pātukaroti)即说出、公开。“被问题引导”(pañhābhinīto)指为了解答问题而被引出。“不失、不缩减”(ahāpetvā alambitvā)意为不使其减损、不令其停滞。在此,非善人因心怀恶欲而掩盖自己的过失;善士则因有惭耻而隐藏自己的功德。又因非善人无惭无愧,共住时便轻视他人;善士有惭有愧,即使同住亦不轻蔑。因此,为说明非善人的特性,便以刚进门的新媳妇为喻,如经所说:“诸比丘,譬如一位新媳妇”(seyyathāpi, bhikkhave, vadhukā)等。此处“新媳妇”(vadhukā)即儿媳。“浓厚”(tibbaṃ)指非常深刻、强烈。其余的意义清晰明了。
73. Tatiye avaṇṇoti aguṇo. Pātukarotīti katheti, pākaṭaṃ karoti. Pañhābhinītoti pañhatthāya abhinīto. Ahāpetvā alambitvāti aparihīnaṃ alambitaṃ katvā. Ettha ca asappuriso pāpicchatāya attano avaṇṇaṃ chādeti, sappuriso lajjitāya attano vaṇṇaṃ. Idāni yasmā asappuriso hirottapparahito saṃvāsena avajānāti, sappuriso pana hirottappasamannāgato saṃvāsenāpi nāvajānāti. Tasmā asappurisabhāvasādhakaṃ adhunāgatavadhukopammaṃ dassetuṃ seyyathāpi, bhikkhave, vadhukātiādimāha. Tattha vadhukāti suṇisā. Tibbanti bahalaṃ. Sesamettha uttānatthamevāti.
4-5. 两部最胜经的注疏
4-5. Aggasuttadvayavaṇṇanā
74-75在第四经中,“戒最胜”(sīlaggaṃ)指达到最高、最殊胜的戒。对其余各项,也应如此理解。在第五经中,“色最胜”(rūpaggaṃ)是指通过观察色法而证得阿拉汉果,此即名为色最胜。其余诸项同理。“有最胜”(bhavaggaṃ)则指安住于某一有身中、证得阿拉汉果,这便称为有最胜。
74-75. Catutthe sīlagganti aggappattaṃ uttamasīlaṃ. Eseva nayo sabbattha. Pañcame rūpagganti yaṃ rūpaṃ sammasitvā arahattaṃ pāpuṇāti, idaṃ rūpaggaṃ nāma. Sesesupi eseva nayo. Bhavagganti ettha pana yasmiṃ attabhāve ṭhito arahattaṃ pāpuṇāti, etaṃ bhavaggaṃ nāmāti.
6. 拘尸那罗经的注疏
6. Kusinārasuttavaṇṇanā
7676. 第六经中,“于回转处”(upavattane):指东向娑罗树林之北,回转之处正中间的位置。“于两株娑罗树间”(antarena yamakasālānaṃ):即两棵娑罗树的中间。“疑”(kaṅkhā):指心意摇摆不定。“犹豫”(vimati):即无法决断。对于“这是佛?不是佛?这是法?不是法?这是僧?不是僧?这是道?不是道?这是行道?不是行道?”生起如此疑惑者,“你们就来问我吧,比丘们”——这是此处简略的意思。“出于对导师的恭敬而不问”:意思是“我们依止导师出家,连四种资具也都属于导师。长时以来我们都不曾起疑,实在不应在此最后时刻再生疑惑”。若如此出于对导师的恭敬心,便不提问。“朋友啊,比丘们,朋友应告诉朋友”:这是世尊开示:“你们之中,谁与哪位比丘亲近、交好,便应去告知那位比丘。我将为某位比丘说法,你们听闻之后,皆能断疑。”“如是净信”:意为“我如是信”。“即是智”:意思是,于
76. Chaṭṭhe upavattaneti pācīnagatāya sālapantiyā uttarena nivattitvā ṭhitāya vemajjhaṭṭhāne. Antarena yamakasālānanti dvinnaṃ sālarukkhānaṃ antare. Kaṅkhāti dveḷhakaṃ. Vimatīti vinicchituṃ asamatthatā. ‘‘Buddho nu kho na buddho nu kho, dhammo nu kho na dhammo nu kho, saṅgho nu kho na saṅgho nu kho, maggo nu kho na maggo nu kho, paṭipadā nu kho na paṭipadā nu kho’’ti yassa saṃsayo uppajjeyya, taṃ vo vadāmi pucchatha, bhikkhaveti ayamettha saṅkhepattho. Satthugāravenapi na puccheyyāthāti ‘‘mayaṃ satthu santike pabbajimha, cattāro paccayāpi no satthu santakāva. Te mayaṃ ettakaṃ kālaṃ kaṅkhaṃ akatvā na arahāma ajja pacchime kāle kaṅkhaṃ kātu’’nti sace evaṃ satthari gāravena na pucchatha. Sahāyakopi, bhikkhave, sahāyakassa ārocetūti tumhākaṃ yo yassa bhikkhussa sandiṭṭho sambhatto, so tassa ārocetu, ahaṃ ekassa bhikkhussa kathessāmi, tassa kathaṃ sutvā sabbe nikkaṅkhā bhavathāti dasseti. Evaṃ pasannoti evaṃ saddahāmi ahanti attho. Ñāṇamevāti nikkaṅkhabhāvapaccakkhakaraṇañāṇaṃyeva ettha tathāgatassa, na saddhāmattanti attho. Imesañhi, ānandāti imesaṃ antosāṇiyaṃ nisinnānaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ. Yo pacchimakoti yo guṇavasena pacchimako, ānandattheraṃyeva sandhāyāha.
7. 不可思议经的注疏
7. Acinteyyasuttavaṇṇanā
7777. 第七经中,“不应思议者”(acinteyyāni):即不适合去思惟的对象。“不应思惟”(na cintetabbāni):正因为是不应思议的对象,所以不可去思惟。“若思惟何等”(yāni cintento):指思惟那些缘由时。“致疯狂”(ummādassa):指陷入癫狂的状态。“致恼害”(vighātassa):指导致忧苦。“佛之境界”(buddhavisayo):指诸佛的境界,即一切知智等佛陀功德的显现与威力。“禅那境界”(jhānavisayo):指神通与禅那的境界。“业之异熟”(kammavipāko):指现法受业等种种业的果报。“世间思惟”(lokacintā):指诸如“日月究竟是谁所造?大地是谁所造?大海是谁所造?众生是谁所创造?山岳是谁所造?芒果、多罗、椰子等又是谁所造?”这样的世间妄想。
77. Sattame acinteyyānīti cintetuṃ ayuttāni. Na cintetabbānīti acinteyyattāyeva na cintetabbāni. Yāni cintentoti yāni kāraṇāni cintento. Ummādassāti ummattakabhāvassa. Vighātassāti dukkhassa. Buddhavisayoti buddhānaṃ visayo, sabbaññutaññāṇādīnaṃ buddhaguṇānaṃ pavatti ca ānubhāvo ca. Jhānavisayoti abhiññājhānavisayo. Kammavipākoti diṭṭhadhammavedanīyādīnaṃ kammānaṃ vipāko. Lokacintāti ‘‘kena nu kho candimasūriyā katā, kena mahāpathavī, kena mahāsamuddo, kena sattā uppāditā, kena pabbatā, kena ambatālanāḷikerādayo’’ti evarūpā lokacintā.
8. 施经的注疏
8. Dakkhiṇasuttavaṇṇanā
7878. 第八经中,“施之清净”(dakkhiṇāvisuddhiyoti):指情称为布施的供养得以清净的因缘。“由施主而清净”(dāyakato visujjhati):指布施因成就大果报而清净,也就是说,成为大果报。“善法者”(kalyāṇadhammoti):指清净的法。“恶法者”(pāpadhammoti):指低劣的法。于“由施主而清净”处,应讲述须大拏大王的故事。因为他将自己的儿女布施给朱加嘎婆罗门后,令大地为之震动。于“由受者而清净”处,应讲述住在迦利耶那提底门渔夫的故事。据说他曾三次向长苏马长老供养团食,后来他躺在临终床上时说:“尊者,我供养长苏马长老的团食,正救我脱离苦难。”于“既非由施主……”处,应讲述住在毗达弥那猎鹿人的故事。据说他在做饿鬼供时,先后三次只布施给一位无戒德者。到第三次时他哭喊道:“那个非人无戒德者,在抢夺我的东西!”后来他供养了一位具足戒行的比丘,供养才毕,那位饿鬼即刻便得受用。于“由施主亦清净、由受者亦清净”处
78. Aṭṭhame dakkhiṇāvisuddhiyoti dānasaṅkhātāya dakkhiṇāya visujjhanakāraṇāni. Dāyakato visujjhatīti mahapphalabhāvena visujjhati, mahapphalā hotīti attho. Kalyāṇadhammoti sucidhammo. Pāpadhammoti lāmakadhammo. Dāyakato visujjhatīti ettha vessantaramahārājā kathetabbo. So hi jūjakabrāhmaṇassa dārake datvā mahāpathaviṃ kampesi. Paṭiggāhakato visujjhatīti ettha kalyāṇīnadīmukhadvāravāsī kevaṭṭo kathetabbo. So kira dīghasumattherassa tikkhattuṃ piṇḍapātaṃ datvā maraṇamañce nipanno ‘‘ayyassa maṃ dīghasumattherassa dinnapiṇḍapāto uddharatī’’ti āha. Neva dāyakatoti ettha vaḍḍhamānavāsī luddako kathetabbo. So kira petadakkhiṇaṃ dento ekassa dussīlasseva tayo vāre adāsi. Tatiyavāre ‘‘amanusso dussīlo maṃ vilumpatī’’ti viravi. Ekassa sīlavato bhikkhuno datvā pāpitakāleyevassa pāpuṇi. Dāyakato ceva visujjhati paṭiggāhakato cāti ettha asadisadānaṃ kathetabbanti.
9. 商贾经的注疏
9. Vaṇijjasuttavaṇṇanā
79第七十九段。第九部经中,“那样的”:即与其相同、类似。“成为断坏”:指走向断灭坏失,意为所期望的一切全都丧失。“非如所愿”:指结果不随心意所期待。“超所愿”:指结果超出其期待,所得的果报远多于他所想的。关于“或沙门或婆罗门”,应如此理解:依“止息了恶法”与“断除了恶法”两种功德,而得沙门、婆罗门之称。“尊者,请以资具说”:意为尊者,请您说明所需——即四种衣等资具,这样进行邀请。“以何物邀请”:指限定之后,以某数量的物品邀请。“不给彼物”:指完全不给所承诺之物。“不如所愿给”:指无法按照对方内心所期待的去给,而是打了折扣,只给少许。“如所愿给”:指对方想要多少,便完全照那数量给予。“超所愿给”:指起初以少量邀请,随后却超出原有的承诺,慷慨施予大量。
79. Navame tādisā vāti taṃsadisāva taṃsarikkhakāva. Chedagāminī hotīti chedaṃ gacchati. Yaṃ patthitaṃ, taṃ sabbaṃ nassatīti attho. Na yathādhippāyā hotīti yathājjhāsayā na hoti. Parādhippāyā hotīti parajjhāsayā ajjhāsayato adhikataraphalā hoti. Samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vāti ettha samitapāpabāhitapāpatāhi samaṇabrāhmaṇatā veditabbā. Vadatu, bhante, paccayenāti, bhante, catubbidhena cīvarādinā paccayena vadeyyāsīti evaṃ pavāreti nimanteti. Yena pavāretīti paricchinditvā yattakena pavāreti. Taṃ na detīti taṃ sabbasova na deti. Na yathādhippāyaṃ detīti yathā tassa ajjhāsayo, evaṃ dātuṃ na sakkoti, hāpetvā appakaṃ deti. Yathādhippāyaṃ detīti yattakaṃ so icchati, tattakameva deti. Parādhippāyaṃ detīti appakaṃ pavāretvā avattharitvā bahuṃ deti.
第十部分:《剑浮阇经》注疏
10. Kambojasuttavaṇṇanā
80第十项中,“不坐于会议室”:指为了审理案件,他绝不坐于裁判集会厅中。“不从事业务”:不从事农耕、经商等大型业务。“不去剑浮阇”:为了积攒财富,不去剑浮阇国。这仅是举例的说法,真实含义是不去任何外国。至于“易怒者等”这些词:因易怒,心被嗔恚缠缚,便分不清何者应作、何者不应作;因嫉妒,不能容忍他人的成就;因吝啬,不能以财物成办应作之事;因无慧,不能妥善安排事务。因此,正是这些原因使得他们不去做前往会议厅就坐等事情。
80. Dasame neva sabhāyaṃ nisīdatīti vinicchayakaraṇatthaṃ vinicchayasabhāyaṃ neva nisīdati . Na kammantaṃ payojetīti kasivaṇijjādimahākammantaṃ nappayojeti. Na kambojaṃ gacchatīti bhoge sambharaṇatthāya kambojaraṭṭhaṃ na gacchati. Desanāmattameva cetaṃ, yaṃ kiñci tiroraṭṭhaṃ na gacchatīti attho. Kodhanotiādīsu kodhanatāya kodhapariyuṭṭhito atthānatthaṃ na jānāti, issukitāya parasampattiṃ na sahati, maccharitāya dhanaṃ datvā kiccaṃ kātuṃ na sakkoti, nippaññatāya kiccaṃ saṃvidhātuṃ na sakkoti. Tasmā etāni sabhānisīdanādīni na karotīti.