第8集 第三品:无犹豫品
(8) 3. Apaṇṇakavaggo
《精勤经》的注释
1. Padhānasuttavaṇṇanā
71在第三品的第一部经里,“无过失道”指的是不会走错的路。“他的生(来源)已经发起”意思是他的因已经圆满。“为了诸漏的灭尽”是为了证得阿罗汉果。第二部经的意思很明显。
71. Tatiyavaggassa paṭhame apaṇṇakappaṭipadanti aviraddhappaṭipadaṃ. Yoni cassa āraddhā hotīti kāraṇañcassa paripuṇṇaṃ hoti. Āsavānaṃ khayāyāti arahattatthāya. Dutiyaṃ uttānameva.
3. 《善士经》的注释
3. Sappurisasuttavaṇṇanā
7373. 在第三经中,“非功德”指过失。“显现”就是说出去、公开出来。“被问题引导”指为了回答问题而被引出来。“不失、不缩减”指不使其减损、不令其停滞。在这里,非善人因为心怀恶欲而掩盖自己的过失;善士则因为惭耻而隐藏自己的功德。现在,由于非善人没有惭和愧,与人共住时就会轻视别人;而善士具足惭和愧,即使与人共住也不轻视别人。因此,为了说明非善人的特性,便用刚进门的新媳妇作比喻,如经中所说:“诸比丘,譬如一位新媳妇”等。其中,“新媳妇”就是媳妇。“浓厚”指非常强烈。这里其余的内容意义浅显易懂。
73. Tatiye avaṇṇoti aguṇo. Pātukarotīti katheti, pākaṭaṃ karoti. Pañhābhinītoti pañhatthāya abhinīto. Ahāpetvā alambitvāti aparihīnaṃ alambitaṃ katvā. Ettha ca asappuriso pāpicchatāya attano avaṇṇaṃ chādeti, sappuriso lajjitāya attano vaṇṇaṃ. Idāni yasmā asappuriso hirottapparahito saṃvāsena avajānāti, sappuriso pana hirottappasamannāgato saṃvāsenāpi nāvajānāti. Tasmā asappurisabhāvasādhakaṃ adhunāgatavadhukopammaṃ dassetuṃ seyyathāpi, bhikkhave, vadhukātiādimāha. Tattha vadhukāti suṇisā. Tibbanti bahalaṃ. Sesamettha uttānatthamevāti.
4-5. 两部最胜经的注解
4-5. Aggasuttadvayavaṇṇanā
74-7574-75. 在第四经里,“戒最胜”指达到顶点的、最高的戒。其余各处也都是同样的道理。在第五经里,“色最胜”是指观察色之后证得阿罗汉果,这就叫色最胜。其余的也一样。至于“有最胜”,这里是指安住在某一种生命形态中而证得阿罗汉果,这就叫有最胜。
74-75. Catutthe sīlagganti aggappattaṃ uttamasīlaṃ. Eseva nayo sabbattha. Pañcame rūpagganti yaṃ rūpaṃ sammasitvā arahattaṃ pāpuṇāti, idaṃ rūpaggaṃ nāma. Sesesupi eseva nayo. Bhavagganti ettha pana yasmiṃ attabhāve ṭhito arahattaṃ pāpuṇāti, etaṃ bhavaggaṃ nāmāti.
《拘尸那罗经》的注释
6. Kusinārasuttavaṇṇanā
76第六经的注释。“在回转处”:指东向的娑罗树排,在北边回转后所站立的中间位置。“在两棵娑罗树之间”:就是两棵娑罗树的中间。“疑”:就是心里摇摆不定。“犹豫”:就是没办法做出决断。对于“这是佛吗?不是佛吗?这是法吗?不是法吗?这是僧吗?不是僧吗?这是道吗?不是道吗?这是行道吗?不是行道吗?”——谁要是生起这样的疑惑,“你们就来问我,比丘们”,这就是这里简要的意思。“即使出于对导师的恭敬也不问”:意思是“我们是在导师跟前出家的,我们的四种资具也都是从导师那里得来的。我们这么长时间都没有生起疑惑,难道今天到最后时刻反倒不能生起疑惑吗?”如果这样因为对导师的恭敬而不问。“比丘们,同伴也应当告诉同伴”:你们当中,若某位比丘是某人的相识、亲近之人,那人就应当告诉他:“我要对一位比丘说,他听了我的话之后,你们全都成为无疑者。”这是所显示的。“如是净信”:意思是“我如是信”。“唯是智”:意思是这里如来的“无疑状态”的现前作证之智,唯是智,不只是信而已。“阿难,于此等”:指在这内室中坐着的五百位比丘。“最后者”:以功德而言最后者,正是指阿难长老而说。
76. Chaṭṭhe upavattaneti pācīnagatāya sālapantiyā uttarena nivattitvā ṭhitāya vemajjhaṭṭhāne. Antarena yamakasālānanti dvinnaṃ sālarukkhānaṃ antare. Kaṅkhāti dveḷhakaṃ. Vimatīti vinicchituṃ asamatthatā. ‘‘Buddho nu kho na buddho nu kho, dhammo nu kho na dhammo nu kho, saṅgho nu kho na saṅgho nu kho, maggo nu kho na maggo nu kho, paṭipadā nu kho na paṭipadā nu kho’’ti yassa saṃsayo uppajjeyya, taṃ vo vadāmi pucchatha, bhikkhaveti ayamettha saṅkhepattho. Satthugāravenapi na puccheyyāthāti ‘‘mayaṃ satthu santike pabbajimha, cattāro paccayāpi no satthu santakāva. Te mayaṃ ettakaṃ kālaṃ kaṅkhaṃ akatvā na arahāma ajja pacchime kāle kaṅkhaṃ kātu’’nti sace evaṃ satthari gāravena na pucchatha. Sahāyakopi, bhikkhave, sahāyakassa ārocetūti tumhākaṃ yo yassa bhikkhussa sandiṭṭho sambhatto, so tassa ārocetu, ahaṃ ekassa bhikkhussa kathessāmi, tassa kathaṃ sutvā sabbe nikkaṅkhā bhavathāti dasseti. Evaṃ pasannoti evaṃ saddahāmi ahanti attho. Ñāṇamevāti nikkaṅkhabhāvapaccakkhakaraṇañāṇaṃyeva ettha tathāgatassa, na saddhāmattanti attho. Imesañhi, ānandāti imesaṃ antosāṇiyaṃ nisinnānaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ. Yo pacchimakoti yo guṇavasena pacchimako, ānandattheraṃyeva sandhāyāha.
第七经《不可思议经》的注释
7. Acinteyyasuttavaṇṇanā
7777. 在第七经中,“不可思议”指的是不适合去思考的事物。“不应被思考”指的是正因为不可思议,所以不应被思考。“那些思考的人”指的是思考那些原因的人。“发疯”指的是精神失常的状态。“伤害”指的是痛苦。“佛的境界”指的是诸佛的境界,也就是一切知智等佛陀功德的运作与威力。“禅那的境界”指的是神通与禅那的范围。“业的异熟”指的是现法受业等的果报。“世间的思惟”指的是这样的世间思惟:“日月到底是谁造的?大地是谁造的?大海是谁造的?众生是谁创造的?山是谁造的?芒果、多罗树、椰子树等是谁造的?”
77. Sattame acinteyyānīti cintetuṃ ayuttāni. Na cintetabbānīti acinteyyattāyeva na cintetabbāni. Yāni cintentoti yāni kāraṇāni cintento. Ummādassāti ummattakabhāvassa. Vighātassāti dukkhassa. Buddhavisayoti buddhānaṃ visayo, sabbaññutaññāṇādīnaṃ buddhaguṇānaṃ pavatti ca ānubhāvo ca. Jhānavisayoti abhiññājhānavisayo. Kammavipākoti diṭṭhadhammavedanīyādīnaṃ kammānaṃ vipāko. Lokacintāti ‘‘kena nu kho candimasūriyā katā, kena mahāpathavī, kena mahāsamuddo, kena sattā uppāditā, kena pabbatā, kena ambatālanāḷikerādayo’’ti evarūpā lokacintā.
8. 《施经》的注释
8. Dakkhiṇasuttavaṇṇanā
7878. 第八经中,“布施清净”是指以布施为名的供养得以清净的原因。从施主方面来说清净,是指因为具有大果报而清净,意思就是成为大果报。“善法”是指清净的法。“恶法”是指低劣的法。在“从施主方面来说清净”这里,应当讲述须大拏大王的故事。因为他把自己的儿女布施给朱加嘎婆罗门后,令大地震动。在“从受者方面来说清净”这里,应当讲述住在迦利耶那河口的渔夫的故事。据说他曾三次向长苏马长老供养团食,后来躺在临终床上时说:“尊者,我供养长苏马长老的团食,正在把我救拔出来。”在“既非从施主方面”这里,应当讲述住在毗达弥那的猎人的故事。据说他在做饿鬼供时,三次都只布施给同一位无戒德者。到第三次时,他哭喊道:“那个无戒德的非人在抢夺我的东西!”后来他供养了一位具戒的比丘,供养刚一完成,那饿鬼立刻就得到了受用。在“从施主方面也清净、从受者方面也清净”这里,应当讲述无等施的故事。
78. Aṭṭhame dakkhiṇāvisuddhiyoti dānasaṅkhātāya dakkhiṇāya visujjhanakāraṇāni. Dāyakato visujjhatīti mahapphalabhāvena visujjhati, mahapphalā hotīti attho. Kalyāṇadhammoti sucidhammo. Pāpadhammoti lāmakadhammo. Dāyakato visujjhatīti ettha vessantaramahārājā kathetabbo. So hi jūjakabrāhmaṇassa dārake datvā mahāpathaviṃ kampesi. Paṭiggāhakato visujjhatīti ettha kalyāṇīnadīmukhadvāravāsī kevaṭṭo kathetabbo. So kira dīghasumattherassa tikkhattuṃ piṇḍapātaṃ datvā maraṇamañce nipanno ‘‘ayyassa maṃ dīghasumattherassa dinnapiṇḍapāto uddharatī’’ti āha. Neva dāyakatoti ettha vaḍḍhamānavāsī luddako kathetabbo. So kira petadakkhiṇaṃ dento ekassa dussīlasseva tayo vāre adāsi. Tatiyavāre ‘‘amanusso dussīlo maṃ vilumpatī’’ti viravi. Ekassa sīlavato bhikkhuno datvā pāpitakāleyevassa pāpuṇi. Dāyakato ceva visujjhati paṭiggāhakato cāti ettha asadisadānaṃ kathetabbanti.
第9经《商贾经》的注释
9. Vaṇijjasuttavaṇṇanā
7979. 第九经中,“那样的”指跟它一样、跟它相似的。“成为断坏”就是走向断灭,意思是所期望的一切全都丧失。“不如所愿”就是结果不随他心里所期待的。“超所愿”就是结果超出他的期待,比他所想的果报更多。说到“或沙门或婆罗门”,这里应当理解为:因为止息了恶法、断除了恶法,才被称为沙门、婆罗门。“尊者,请以资具说”,意思是:尊者,请您以四种衣等资具来说明所需,就这样邀请、劝请。“以何物邀请”,就是限定之后,“不给彼物”就是完全不给所承诺之物;“不如所愿给”就是无法按照对方内心所期待的去给,而是打了折扣,只给少许;“如所愿给”就是他想要多少,就给那么多;“超所愿给”就是起初以少量邀请,随后却超出原有的承诺,慷慨施予大量。
79. Navame tādisā vāti taṃsadisāva taṃsarikkhakāva. Chedagāminī hotīti chedaṃ gacchati. Yaṃ patthitaṃ, taṃ sabbaṃ nassatīti attho. Na yathādhippāyā hotīti yathājjhāsayā na hoti. Parādhippāyā hotīti parajjhāsayā ajjhāsayato adhikataraphalā hoti. Samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vāti ettha samitapāpabāhitapāpatāhi samaṇabrāhmaṇatā veditabbā. Vadatu, bhante, paccayenāti, bhante, catubbidhena cīvarādinā paccayena vadeyyāsīti evaṃ pavāreti nimanteti. Yena pavāretīti paricchinditvā yattakena pavāreti. Taṃ na detīti taṃ sabbasova na deti. Na yathādhippāyaṃ detīti yathā tassa ajjhāsayo, evaṃ dātuṃ na sakkoti, hāpetvā appakaṃ deti. Yathādhippāyaṃ detīti yattakaṃ so icchati, tattakameva deti. Parādhippāyaṃ detīti appakaṃ pavāretvā avattharitvā bahuṃ deti.
第十部分:甘玻迦经的注释
10. Kambojasuttavaṇṇanā
80第十项中,“不坐在集会厅里”:意思是,为了裁决案件,他不会坐在裁判集会厅中。“不从事业务”:不从事农耕、经商等大型营生。“不去剑浮阇”:为了积攒财富,不去剑浮阇国。这只是一种举例说法,实际意思是不去任何外国。“易怒者”等词:因为易怒,心被嗔怒缠住,就分不清什么该做、什么不该做;因为嫉妒,就容不下别人的成就;因为吝啬,就没法拿出财物去办该办的事;因为没有智慧,就没法把事务安排好。所以,正是这些原因,他们才不去做前往集会厅就坐等事情。
80. Dasame neva sabhāyaṃ nisīdatīti vinicchayakaraṇatthaṃ vinicchayasabhāyaṃ neva nisīdati . Na kammantaṃ payojetīti kasivaṇijjādimahākammantaṃ nappayojeti. Na kambojaṃ gacchatīti bhoge sambharaṇatthāya kambojaraṭṭhaṃ na gacchati. Desanāmattameva cetaṃ, yaṃ kiñci tiroraṭṭhaṃ na gacchatīti attho. Kodhanotiādīsu kodhanatāya kodhapariyuṭṭhito atthānatthaṃ na jānāti, issukitāya parasampattiṃ na sahati, maccharitāya dhanaṃ datvā kiccaṃ kātuṃ na sakkoti, nippaññatāya kiccaṃ saṃvidhātuṃ na sakkoti. Tasmā etāni sabhānisīdanādīni na karotīti.