行经的注释巴利
1. Carasuttavaṇṇanā
11 第二的(Dutiyassa)第一句(paṭhame)的“忍受”是指把心提起来安住。“不放弃”就是不舍弃。“不驱除”就是不除掉。“不彻底消灭”就是不让它走到尽头、不把它截断围住。“不令归于无有”就是不让它走向不存在、不增长、走向毁灭消失。“行”是指正在行走的时候。“不热忱”就是没有精力。“无愧”就是对责难没有畏惧。“恒常”就是一直如此。“无间”就是没有间断。这样了知各处的含义之后,在善法方面,应当知道这些词的意思与上面所说的完全相反。巴利
11. Dutiyassa paṭhame adhivāsetīti cittaṃ adhiropetvā vāseti. Nappajahatīti na pariccajati. Na vinodetīti na nīharati. Na byantīkarotīti na vigatantaṃ paricchinnaparivaṭumaṃ karoti. Na anabhāvaṃ gametīti na anuabhāvaṃ avaḍḍhiṃ vināsaṃ gameti. Carampīti carantopi. Anātāpīti nibbīriyo. Anottāpīti upavādabhayarahito. Satatanti niccaṃ. Samitanti nirantaraṃ. Evaṃ sabbattha atthaṃ ñatvā sukkapakkhe vuttavipariyāyena attho veditabbo.
在偈颂中,“执著家宅”是指执著烦恼。“能迷惑人的事物”是指能让人产生迷惑的所缘。“不堪”是指不是能承载正法的器皿。“触证无上正觉”是指证得被称为阿拉汉道的最上智慧。巴利
Gāthāsu gehanissitanti kilesanissitaṃ. Mohaneyyesūti mohajanakesu ārammaṇesu. Abhabboti abhājanabhūto. Phuṭṭhuṃ sambodhimuttamanti arahattamaggasaṅkhātaṃ uttamañāṇaṃ phusituṃ.
《戒经》的注释巴利
2. Sīlasuttavaṇṇanā
12 第十二经中,“具足戒”指戒行圆满。“具足巴帝摩卡”指巴帝摩卡受持圆满。“受巴帝摩卡防护所防护”指以巴帝摩卡防护之戒而防护、封闭、具备,安住其中。“具足行与行境”指在行为和行处两方面都圆满具备。“于微细罪”指对极微小的过失。“见有怖畏”指对那些微细的过失也习惯地视为可怖畏。“受持学处而学”指对一切学处都应受持、掌握而学习。通过“具足戒……乃至……于诸学处”这一段法的开示,令人在三学上受持,并对已获得的功德加以赞叹。现在,为了显示还需进一步修习,便说了“彼应如何”等语。其中,“彼应如何”的意思是“应当怎样做”。巴利
12. Dutiye sampannasīlāti paripuṇṇasīlā. Sampannapātimokkhāti paripuṇṇapātimokkhā. Pātimokkhasaṃvarasaṃvutāti pātimokkhasaṃvarasīlena saṃvutā pihitā upetā hutvā viharatha. Ācāragocarasampannāti ācārena ca gocarena ca sampannā samupāgatā bhavatha. Aṇumattesu vajjesūti aṇuppamāṇesu dosesu. Bhayadassāvinoti tāni aṇumattāni vajjāni bhayato dassanasīlā. Samādāya sikkhatha sikkhāpadesūti sabbasikkhākoṭṭhāsesu samādātabbaṃ samādāya gahetvā sikkhatha. ‘‘Sampannasīlānaṃ…pe… sikkhāpadesū’’ti ettakena dhammakkhānena sikkhattaye samādāpetvā ceva paṭiladdhaguṇesu ca vaṇṇaṃ kathetvā idāni uttari kātabbaṃ dassento kimassātiādimāha. Tattha kimassāti kiṃ bhaveyya.
调伏地行走,就是像行走时保持调伏那样,应当那样行走。这个道理在一切处都适用。坐,就是应当坐下。伸展,就是无论伸展哪个肢体,都要在调伏、收摄的状态下伸展。上方,指上面。横向,指中间。下方,指下面。到这里为止,已经讲了过去、现在、未来的五蕴。凡,是表示限定的说法。世间的趣向,指世间的形成。对诸法、诸蕴的生灭善加观察,就是对这世间中过去等各类五蕴诸法,观察它们的生起和坏灭。正如所说:观察五蕴的生起,见到二十五种相;观察它们的坏灭,也见到二十五种相,这样就是以五十种相正确地观察。心寂止的随顺,指与心寂止相应的方法。正在学,指正在修行,意思是正在圆满。心已发送,指心已朝向目标。“Āhū”意为“他们说”。其余部分在这里很清楚。不过在这部经中,讲了混合的戒之后,在偈颂里说的是漏尽者。巴利
Yataṃ careti yathā caranto yato hoti saṃyato, evaṃ careyya. Esa nayo sabbattha. Accheti nisīdeyya. Yatamenaṃ pasārayeti yaṃ aṅgapaccaṅgaṃ pasāreyya, taṃ yataṃ saṃyatameva katvā pasāreyya. Uddhanti upari. Tiriyanti majjhaṃ. Apācīnanti adho. Ettāvatā atītā paccuppannā anāgatā ca pañcakkhandhā kathitā. Yāvatāti paricchedavacanaṃ. Jagatogatīti lokassa nipphatti. Samavekkhitā ca dhammānaṃ, khandhānaṃ udayabbayanti etesaṃ sabbaloke atītādibhedānaṃ pañcakkhandhadhammānaṃ udayañca vayañca samavekkhitā. ‘‘Pañcakkhandhānaṃ udayaṃ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passati, vayaṃ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passatī’’ti vuttehi samapaññāsāya lakkhaṇehi sammā avekkhitā hoti. Cetosamathasāmīcinti cittasamathassa anucchavikaṃ paṭipadaṃ. Sikkhamānanti paṭipajjamānaṃ, pūrayamānanti attho. Pahitattoti pesitatto. Āhūti kathayanti. Sesamettha uttānameva. Imasmiṃ pana sutte sīlaṃ missakaṃ kathetvā gāthāsu khīṇāsavo kathito.
3. 精勤经的注释巴利
3. Padhānasuttavaṇṇanā
13 13. 在第三首偈颂中,“正勤”是指美好而殊胜的精进。“正勤”是指圆满的精进。“已征服魔境”是指征服并超越了称为三界轮回的魔境,安住其中。“他们无依”是指这些漏尽者,被称为无所依著者。“于生死怖畏”是指由生与死为因而生起的怖畏,或者说就是被称为生死的怖畏本身。“到彼岸者”是指已经到达彼岸。“他们满足”是指这些漏尽者,被称为真正满足者。“战胜魔与魔军”是指战胜了带着军队的魔罗,安住其中。“他们不动”是指这些漏尽者,被称为已无渴爱之动、不动摇者。“那目奇力”是指魔王的力量。“已超越”是指已经越过。“他们快乐”是指这些漏尽者,被称为以出世间之乐而快乐者。因此说——巴利
13. Tatiye sammappadhānānīti sundarapadhānāni uttamavīriyāni. Sammappadhānāti paripuṇṇavīriyā. Māradheyyābhibhūtāti tebhūmakavaṭṭasaṅkhātaṃ māradheyyaṃ abhibhavitvā samatikkamitvā ṭhitā. Te asitāti te khīṇāsavā anissitā nāma. Jātimaraṇabhayassāti jātiñca maraṇañca paṭicca uppajjanakabhayassa, jātimaraṇasaṅkhātasseva vā bhayassa. Pāragūti pāraṅgatā. Te tusitāti te khīṇāsavā tuṭṭhā nāma. Jetvā māraṃ savāhininti sasenakaṃ māraṃ jinitvā ṭhitā. Teanejāti te khīṇāsavā taṇhāsaṅkhātāya ejāya anejā niccalā nāma. Namucibalanti mārabalaṃ. Upātivattāti atikkantā. Te sukhitāti te khīṇāsavā lokuttarasukhena sukhitā nāma. Tenevāha –
“ 阿拉汉们真是安乐,他们的渴爱不存在;
我慢已经被彻底断除,愚痴的网也被撕碎了。”巴利
‘‘Sukhitā vata arahanto, taṇhā nesaṃ na vijjati; Asmimāno samucchinno, mohajālaṃ padālita’’nti. (saṃ. ni. 3.76);
《律仪经》的注释巴利
4. Saṃvarasuttavaṇṇanā
14 第十四段里说的“勤”,指的是精进。其中,“防护勤”是指:在守护眼根等根门时生起的精进。“断除勤”是指:在断除欲寻等时生起的精进。“修习勤”是指:在修习七觉支时生起的精进。“随护勤”是指:在守护定相时生起的精进。巴利
14. Catutthe padhānānīti vīriyāni. Saṃvarappadhānanti cakkhādīni saṃvarantassa uppannavīriyaṃ . Pahānappadhānanti kāmavitakkādayo pajahantassa uppannavīriyaṃ. Bhāvanāppadhānanti sambojjhaṅge bhāventassa uppannavīriyaṃ. Anurakkhaṇāppadhānanti samādhinimittaṃ anurakkhantassa uppannavīriyaṃ.
在“依远离”等语句中,远离、离染、灭,这三个都是涅槃的名称。因为涅槃远离了一切执取,所以叫远离;依靠涅槃,贪等烦恼就会消退,所以叫离染;依靠涅槃,它们就会止息,所以叫灭。因此,“依远离”等语句的意思,无论是从所缘的角度,还是从应当证得的角度来说,都是指依止涅槃。巴利
Vivekanissitantiādīsu viveko, virāgo, nirodhoti tīṇipi nibbānassa nāmāni. Nibbānaṃ hi upadhivivekattā viveko, taṃ āgamma rāgādayo virajjantīti virāgo, nirujjhantīti nirodho. Tasmā vivekanissitantiādīsu ārammaṇavasena vā adhigantabbavasena vā nibbānanissitanti attho.
“转向舍遣”这句话里,有两种舍:施舍舍和趣入舍。其中,观以彼分断的方式,舍弃对烦恼和诸蕴的贪染,所以叫施舍舍;道以所缘的方式,趣入涅槃,所以叫趣入舍。因此,“转向舍遣”的意思是:念觉支这样修习时,会为了舍而转向,达到观的阶段和道的阶段;这样修习,就是这里的含义。其余诸句也是同样的道理。“善得”:指已经获得。“定相”:指通过骨想等所证得的定本身。“随护”:指清除贪、嗔、痴等障碍定的法而守护它。这里虽然只提到了骨想等五种想,但在这个主题下,还应当详细解说十不净。它们的详细内容已经在《清净道论》中说明了。偈颂里说的精进,只是指能成就防护等作用的精进。“通达苦尽”:指证得称为苦尽的阿拉汉果。巴利
Vossaggapariṇāminti ettha dve vossaggā – pariccāgavossaggo ca pakkhandanavossaggo ca. Tattha vipassanā tadaṅgavasena kilese ca khandhe ca rāgaṃ pariccajatīti pariccāgavossaggo. Maggo ārammaṇavasena nibbānaṃ pakkhandatīti pakkhandanavossaggo. Tasmā vossaggapariṇāminti yathā bhāviyamāno satisambojjhaṅgo vossaggatthāya pariṇamati, vipassanābhāvañca maggabhāvañca pāpuṇāti, evaṃ taṃ bhāvetīti ayamettha attho. Sesapadesupi eseva nayo. Bhaddakanti laddhakaṃ. Samādhinimittaṃ vuccati aṭṭhikasaññādivasena adhigato samādhiyeva. Anurakkhatīti samādhipāripanthikadhamme rāgadosamohe sodhento rakkhati. Ettha ca aṭṭhikasaññādikā pañceva saññā vuttā, imasmiṃ pana ṭhāne dasapi asubhāni vitthāretvā kathetabbāni. Tesaṃ vitthāro visuddhimagge (visuddhi. 1.102 ādayo) vuttoyeva. Gāthāya saṃvarādinipphādakaṃ vīriyameva vuttaṃ. Khayaṃ dukkhassa pāpuṇeti dukkhakkhayasaṅkhātaṃ arahattaṃ pāpuṇeyyāti.
第5篇《施设经》的注释巴利
5. Paññattisuttavaṇṇanā
15 15. 在第五经中,最胜施设指的是最殊胜的施设。于有身者中,指的是具有身体的有情。所谓罗睺阿修罗王,就是这位罗睺阿修罗王最为殊胜。据说,罗睺阿修罗王身高四千八百由旬,两臂之间宽一千二百由旬,手掌和脚掌的宽度是三百由旬,手指节五十由旬,两眉之间五十由旬,额头三百由旬,头九百由旬。在享受欲乐者中,所谓顶生王,就是这位名叫顶生王的国王,在天界和人间享受欲乐的有情中被称为最上。他投生在人寿不可计量的时代,随心所欲降下金雨,长久享受人间的欲乐。而在天界,直到三十六位天王的寿量那么长的时间里,一直享受殊胜的欲乐。因此在享受欲乐者中被称为最上。在增上者中,增上指的是行使主权、居于尊长地位的人。如来被称为最上,是凭借世间和出世间的功德,如来被称为最胜、最殊胜、最卓越。巴利
15. Pañcame aggapaññattiyoti uttamapaññattiyo. Attabhāvīnanti attabhāvavantānaṃ. Yadidaṃ rāhu asurindoti yo esa rāhu asurindo ayaṃ aggoti. Ettha rāhu kira asurindo cattāri yojanasahassāni aṭṭha ca yojanasatāni ucco, bāhantaramassa dvādasayojanasatāni, hatthatalapādatalānaṃ puthulatā tīṇi yojanasatāni. Aṅgulipabbāni paṇṇāsa yojanāni, bhamukantaraṃ paṇṇāsayojanaṃ, nalāṭaṃ tiyojanasataṃ, sīsaṃ navayojanasataṃ. Kāmabhogīnaṃ yadidaṃ rājā mandhātāti yo esa rājā mandhātā nāma, ayaṃ dibbepi mānusakepi kāme paribhuñjanakānaṃ sattānaṃ aggo nāma. Esa hi asaṅkheyyāyukesu manussesu nibbattitvā icchiticchitakkhaṇe hiraññavassaṃ vassāpento mānusake kāme dīgharattaṃ paribhuñji. Devaloke pana yāva chattiṃsāya indānaṃ āyuppamāṇaṃ, tāva paṇīte kāme paribhuñjīti kāmabhogīnaṃ aggo nāma jāto. Ādhipateyyānanti adhipatiṭṭhānaṃ jeṭṭhakaṭṭhānaṃ karontānaṃ. Tathāgato aggamakkhāyatīti lokiyalokuttarehi guṇehi tathāgato aggo seṭṭho uttamo akkhāyati.
这些众生以神通与名声而闪耀,也以天界成就的圆满和被称为眷属的名声而闪耀。上方、横向、下方,就是指上面、中间和下面。遍及世界的趣向,就是指一切世间的生成。巴利
Iddhiyā yasasā jalanti dibbasampattisamiddhiyā ca parivārasaṅkhātena yasasā ca jalantānaṃ. Uddhaṃ tiriyaṃ apācīnanti upari ca majjhe ca heṭṭhā ca. Yāvatā jagato gatīti yattakā lokanipphatti.
6. 《微细经》的注释巴利
6. Sokhummasuttavaṇṇanā
16 16. 第六经里说的“微细”,是指能看透微细特相的诸智。“具足色微细”,是说具备把握色之微细特相的智慧。“最胜”,就是最殊胜。“以此色微细”,是指以这种达到随顺阶段的、把握微细特相的智慧,他“不见”,就是根本不认为它存在;“不希求”,就是根本不希求它存在。对受等微细,也是同样的道理。巴利
16. Chaṭṭhe sokhummānīti sukhumalakkhaṇapaṭivijjhanakāni ñāṇāni. Rūpasokhummena samannāgato hotīti rūpe saṇhasukhumalakkhaṇapariggāhakena ñāṇena samannāgato hoti. Paramenāti uttamena. Tena ca rūpasokhummenāti tena yāva anulomabhāvaṃ pattena sukhumalakkhaṇapariggāhakañāṇena. Na samanupassatīti natthibhāveneva na passati. Na patthetīti natthibhāveneva na pattheti. Vedanāsokhummādīsupi eseva nayo.
通过智慧把握色蕴的微细相,从而了知色的微细性。“了知受的生起”——了知受蕴的起因。“想从何处生起”——了知想蕴以何为因缘而生起、产生。“在何处灭去”——了知它在何处灭尽。“了知行蕴为他物”——因为行蕴无常、有坏灭的性质,所以了知它为异己之物。这一句说的是无常随观。“是苦,非我”——这一句说的是苦随观和无我随观。“寂静”——因为烦恼止息,所以寂静。“乐于寂静处”——乐于涅槃。这样,经文中在四个地方只说了观智,偈颂里也说了出世间法。巴利
Rūpasokhummataṃ ñatvāti rūpakkhandhassa saṇhasukhumalakkhaṇapariggāhakena ñāṇena sukhumataṃ jānitvā. Vedanānañca sambhavanti vedanākkhandhassa ca pabhavaṃ jānitvā. Saññā yato samudetīti yasmā kāraṇā saññākkhandho samudeti nibbattati, tañca jānitvā. Atthaṃgacchati yattha cāti yasmiṃ ṭhāne nirujjhati, tañca jānitvā. Saṅkhāre parato ñatvāti saṅkhārakkhandhaṃ aniccatāya lujjanabhāvena parato jānitvā. Iminā hi padena aniccānupassanā kathitā. Dukkhato no ca attatoti iminā dukkhānattānupassanā. Santoti kilesasantatāya santo. Santipade ratoti nibbāne rato. Iti suttante catūsu ṭhānesu vipassanāva kathitā, gāthāsu lokuttaradhammopīti.
7. 《第一非道经》的注释。巴利
7. Paṭhamaagatisuttavaṇṇanā
17-19 17-19. 在第七经中,“非趣之行”就是指不正当的行走。“以欲而行非趣”是指因为欲而走向非趣,做不该做的事。其余几种情况也是同样的道理。“因欲、因嗔、因怖、因痴”就是指因为欲、因为嗔、因为怖、因为痴。“超越”就是指越过。第八经则浅显易懂。第九经是以两种方式来说明那些能如此了知的人的。巴利
17-19. Sattame agatigamanānīti nagatigamanāni. Chandāgatiṃ gacchatīti chandena agatiṃ gacchati, akattabbaṃ karoti. Sesesupi eseva nayo. Chandā dosā bhayā mohāti chandena, dosena, bhayena, mohena. Ativattatīti atikkamati. Aṭṭhamaṃ uttānameva. Navame tathābujjhanakānaṃ vasena dvīhipi nayehi kathitaṃ.
第10篇《食物分配者经》的注释巴利
10. Bhattuddesakasuttavaṇṇanā
20 第十项里,“分食者”是指负责分配筹签饭食等的人。“在诸欲中不节制”是指在事欲上因烦恼欲而不节制。这个人也被称为“众中的渣滓”,意思就是说,像这样的人就叫作这类众中的渣滓。“由沙门”是指由佛陀沙门。而这个人也被称为“众的精髓”,意思就是说,像这样的众,因为清净,就叫作众的精髓。巴利
20. Dasame bhattuddesakoti salākabhattādīnaṃ uddesako. Kāmesu asaṃyatāti vatthukāmesu kilesakāmehi asaṃyatā. Parisākasaṭoca panesa vuccatīti ayañca pana so evarūpā parisākacavaro nāma vuccatīti attho. Samaṇenāti buddhasamaṇena. Parisāya maṇḍo ca panesa vuccatīti ayaṃ evarūpā parisā vippasannena parisāmaṇḍoti vuccatīti.