行经注显示巴利原文
1. Carasuttavaṇṇanā
11 第二部经的首句,「adhivāsetīti(忍受)」:意为将心向上提升而安住。「nappajahatīti(不断)」:即不舍弃。「na vinodetīti(不驱除)」:即不除去。「na byantīkarotīti(不灭尽)」:即不令其至尽头,不予截断围困。「na anabhāvaṃ gametīti(不令至无有)」:即不将增长引向毁灭,使之消失。「carampi(行)」:指正在行走时。「anātāpī(无热忱)」:即没有精进。「anottāpī(无愧)」:即对恶行无所畏惧。「satataṃ(恒常)」:即持续不断。「samitaṃ(无间)」:即无有间断。如此了知各处的义理之后,应知在善法方面,这些词的意义与上述完全相反。显示巴利原文
11. Dutiyassa paṭhame adhivāsetīti cittaṃ adhiropetvā vāseti. Nappajahatīti na pariccajati. Na vinodetīti na nīharati. Na byantīkarotīti na vigatantaṃ paricchinnaparivaṭumaṃ karoti. Na anabhāvaṃ gametīti na anuabhāvaṃ avaḍḍhiṃ vināsaṃ gameti. Carampīti carantopi. Anātāpīti nibbīriyo. Anottāpīti upavādabhayarahito. Satatanti niccaṃ. Samitanti nirantaraṃ. Evaṃ sabbattha atthaṃ ñatvā sukkapakkhe vuttavipariyāyena attho veditabbo.
在偈颂中,「gehanissitaṃ(家所依)」:意思是依于烦恼。「mohaneyyesu(于能迷惑者中)」:指在能产生迷惑的所缘之中。「abhabbo(不堪)」:即不堪为承载之器。「phuṭṭhuṃ sambodhimuttamaṃ(触达最上正觉)」:指触证那名为阿拉汉道的最上智慧。显示巴利原文
Gāthāsu gehanissitanti kilesanissitaṃ. Mohaneyyesūti mohajanakesu ārammaṇesu. Abhabboti abhājanabhūto. Phuṭṭhuṃ sambodhimuttamanti arahattamaggasaṅkhātaṃ uttamañāṇaṃ phusituṃ.
戒经注显示巴利原文
2. Sīlasuttavaṇṇanā
12 第二部经中,「sampannasīlā(具足戒)」:指戒行圆满。「sampannapātimokkhā(具足巴帝摩卡)」:指巴帝摩卡的受持圆满。「pātimokkhasaṃvarasaṃvutā(巴帝摩卡律仪防护者)」:意思是凭借巴帝摩卡律仪的戒,防护、隔绝而安住其中。「ācāragocarasampannā(具足行与行境者)」:指在行为和行处上都圆满具备。「aṇumattesu vajjesu(于微细罪)」:指对于极其微小的过失。「bhayadassāvino(见怖畏者)」:即对于微细罪过,亦见其为可怖畏的习性。「samādāya sikkhatha sikkhāpadesu(受持学处、于诸学处)」:意思是对于一切学处,应受持而学。通过‘具足戒……乃至……于诸学处’这段开示,令学人受持三学,并赞叹所获功德。现在,为显示还需更进一步修习,便说了‘彼应如何’等语。其中,「kim assā(彼应如何)」的意思是‘应当怎样做’。显示巴利原文
12. Dutiye sampannasīlāti paripuṇṇasīlā. Sampannapātimokkhāti paripuṇṇapātimokkhā. Pātimokkhasaṃvarasaṃvutāti pātimokkhasaṃvarasīlena saṃvutā pihitā upetā hutvā viharatha. Ācāragocarasampannāti ācārena ca gocarena ca sampannā samupāgatā bhavatha. Aṇumattesu vajjesūti aṇuppamāṇesu dosesu. Bhayadassāvinoti tāni aṇumattāni vajjāni bhayato dassanasīlā. Samādāya sikkhatha sikkhāpadesūti sabbasikkhākoṭṭhāsesu samādātabbaṃ samādāya gahetvā sikkhatha. ‘‘Sampannasīlānaṃ…pe… sikkhāpadesū’’ti ettakena dhammakkhānena sikkhattaye samādāpetvā ceva paṭiladdhaguṇesu ca vaṇṇaṃ kathetvā idāni uttari kātabbaṃ dassento kimassātiādimāha. Tattha kimassāti kiṃ bhaveyya.
已摄护而行:无论怎样行走,都应如此保持调伏而行。此理适用于一切处。坐:即应安坐。已摄护而伸展:无论伸展任何肢体,都应在调伏、收摄的状态下伸展。上:指上方。横:指中间。下:指下方。至此,过去、现在、未来的五蕴皆已阐明。凡:这是表示限定的词。世间之趣:指世间的众生。于诸法、诸蕴的生灭善观察:即对于这世间中过去等分类的五蕴诸法,观察到它们的生起与坏灭。如所说:‘观察五蕴的生起,现见二十五种相;观察其坏灭,也现见二十五种相’,如此以五十种相而能正确观察。心寂止随顺行道:指与心寂止随顺之道。显示巴利原文
Yataṃ careti yathā caranto yato hoti saṃyato, evaṃ careyya. Esa nayo sabbattha. Accheti nisīdeyya. Yatamenaṃ pasārayeti yaṃ aṅgapaccaṅgaṃ pasāreyya, taṃ yataṃ saṃyatameva katvā pasāreyya. Uddhanti upari. Tiriyanti majjhaṃ. Apācīnanti adho. Ettāvatā atītā paccuppannā anāgatā ca pañcakkhandhā kathitā. Yāvatāti paricchedavacanaṃ. Jagatogatīti lokassa nipphatti. Samavekkhitā ca dhammānaṃ, khandhānaṃ udayabbayanti etesaṃ sabbaloke atītādibhedānaṃ pañcakkhandhadhammānaṃ udayañca vayañca samavekkhitā. ‘‘Pañcakkhandhānaṃ udayaṃ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passati, vayaṃ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passatī’’ti vuttehi samapaññāsāya lakkhaṇehi sammā avekkhitā hoti. Cetosamathasāmīcinti cittasamathassa anucchavikaṃ paṭipadaṃ. Sikkhamānanti paṭipajjamānaṃ, pūrayamānanti attho. Pahitattoti pesitatto. Āhūti kathayanti. Sesamettha uttānameva. Imasmiṃ pana sutte sīlaṃ missakaṃ kathetvā gāthāsu khīṇāsavo kathito.
精勤经注显示巴利原文
3. Padhānasuttavaṇṇanā
13 于第三部经中,「正勤」指美好、殊胜的精进。「正勤」又指圆满、不懈怠的努力。「已胜魔境」:是说已经征服并超越了被称为三界轮回的魔境,安住于此。「他们无依」:是说这些漏尽者,可称为无所依者。「于生死恐怖」:是指缘于生与老死而生起的恐怖,亦即名为生死轮回的恐怖本身。「度彼岸」:是说已经到达了彼岸。「他们满足」:是说这些漏尽者,可称为真正满足者。「战胜魔与魔军」:是说战胜了魔王及其军队,并安住于此。「他们无动」:是说这些漏尽者,在称为渴爱的动摇中全然不动,如山般安稳。「那木支力」:即魔王的力量。「已超越」:是说已经彻底超越。「他们安乐」:是说这些漏尽者,藉由出世间的无上安乐,获得了真正的安乐。因此,世尊这样说道:显示巴利原文
13. Tatiye sammappadhānānīti sundarapadhānāni uttamavīriyāni. Sammappadhānāti paripuṇṇavīriyā. Māradheyyābhibhūtāti tebhūmakavaṭṭasaṅkhātaṃ māradheyyaṃ abhibhavitvā samatikkamitvā ṭhitā. Te asitāti te khīṇāsavā anissitā nāma. Jātimaraṇabhayassāti jātiñca maraṇañca paṭicca uppajjanakabhayassa, jātimaraṇasaṅkhātasseva vā bhayassa. Pāragūti pāraṅgatā. Te tusitāti te khīṇāsavā tuṭṭhā nāma. Jetvā māraṃ savāhininti sasenakaṃ māraṃ jinitvā ṭhitā. Teanejāti te khīṇāsavā taṇhāsaṅkhātāya ejāya anejā niccalā nāma. Namucibalanti mārabalaṃ. Upātivattāti atikkantā. Te sukhitāti te khīṇāsavā lokuttarasukhena sukhitā nāma. Tenevāha –
阿拉汉确实是安乐的,他们没有渴爱;
我慢已彻底断除,愚痴之网亦被破开。
显示巴利原文 ‘‘Sukhitā vata arahanto, taṇhā nesaṃ na vijjati; Asmimāno samucchinno, mohajālaṃ padālita’’nti. (saṃ. ni. 3.76);
防护经注显示巴利原文
4. Saṃvarasuttavaṇṇanā
14 第四经中,「勤」指诸精进。其中,「防护勤」:在眼等根门作防护时,所生起的精进。「断除勤」:在断除欲寻等不善寻思时,所生起的精进。「修习勤」:在修习七觉支时,所生起的精进。「随护勤」:在守护定相时,所生起的精进。显示巴利原文
14. Catutthe padhānānīti vīriyāni. Saṃvarappadhānanti cakkhādīni saṃvarantassa uppannavīriyaṃ . Pahānappadhānanti kāmavitakkādayo pajahantassa uppannavīriyaṃ. Bhāvanāppadhānanti sambojjhaṅge bhāventassa uppannavīriyaṃ. Anurakkhaṇāppadhānanti samādhinimittaṃ anurakkhantassa uppannavīriyaṃ.
在「依远离」等语句中:远离、离染、灭——这三者都是涅槃的名称。为何如此称说?因为涅槃远离一切依着,故称远离;依止涅槃,贪等烦恼便会消退,故称离染;依止涅槃,诸法便会止息,故称灭。因此,「依远离」等语句的意思,或就所缘而言,或就应证悟而言,都是指依止涅槃。显示巴利原文
Vivekanissitantiādīsu viveko, virāgo, nirodhoti tīṇipi nibbānassa nāmāni. Nibbānaṃ hi upadhivivekattā viveko, taṃ āgamma rāgādayo virajjantīti virāgo, nirujjhantīti nirodho. Tasmā vivekanissitantiādīsu ārammaṇavasena vā adhigantabbavasena vā nibbānanissitanti attho.
在「转向舍遣」这一句中:此处有两种舍遣——施舍舍遣与趣入舍遣。其中,观以彼分断的方式,舍弃对烦恼与诸蕴的贪染,故为施舍舍遣;道以所缘的方式,趣入涅槃,故为趣入舍遣。因此,「转向舍遣」的意思是:当修习念觉支时,它为了舍遣而转向,达到了观的阶段与道的阶段;如此修习,即是此处的含义。其余诸句同理。「善得」:指已获得。「定相」:指由骨想等所证得的定本身。「随护」:指清除贪、嗔、痴等定的障碍法而守护。这里虽提到了骨想等五种想,但在此主题下,还应详细解说十不净。其详细内容已于《清净道论》中阐明。偈颂中所说的精进,仅指能成就防护等功效的精进。「通达苦尽」:指证得称为苦尽的阿罗汉果。显示巴利原文
Vossaggapariṇāminti ettha dve vossaggā – pariccāgavossaggo ca pakkhandanavossaggo ca. Tattha vipassanā tadaṅgavasena kilese ca khandhe ca rāgaṃ pariccajatīti pariccāgavossaggo. Maggo ārammaṇavasena nibbānaṃ pakkhandatīti pakkhandanavossaggo. Tasmā vossaggapariṇāminti yathā bhāviyamāno satisambojjhaṅgo vossaggatthāya pariṇamati, vipassanābhāvañca maggabhāvañca pāpuṇāti, evaṃ taṃ bhāvetīti ayamettha attho. Sesapadesupi eseva nayo. Bhaddakanti laddhakaṃ. Samādhinimittaṃ vuccati aṭṭhikasaññādivasena adhigato samādhiyeva. Anurakkhatīti samādhipāripanthikadhamme rāgadosamohe sodhento rakkhati. Ettha ca aṭṭhikasaññādikā pañceva saññā vuttā, imasmiṃ pana ṭhāne dasapi asubhāni vitthāretvā kathetabbāni. Tesaṃ vitthāro visuddhimagge (visuddhi. 1.102 ādayo) vuttoyeva. Gāthāya saṃvarādinipphādakaṃ vīriyameva vuttaṃ. Khayaṃ dukkhassa pāpuṇeti dukkhakkhayasaṅkhātaṃ arahattaṃ pāpuṇeyyāti.
5. 《施设经》注释显示巴利原文
5. Paññattisuttavaṇṇanā
15 在第五篇经文中,「最胜施设」指最殊胜的施设。「于有身者」指具有有身的众生。其中,「所谓罗睺阿修罗王」:即此罗睺阿修罗王为最胜。据传,罗睺阿修罗王身高四千八百由旬,两臂伸展宽一千二百由旬,手掌与脚掌各宽三百由旬,指节各五十由旬,两眉间距五十由旬,额头宽三百由旬,头部长九百由旬。在欲乐享受者中,「所谓曼陀多王」:即这位名为曼陀多的国王,在天界和人间的欲乐享受者中被誉为最上。他出生于人寿不可计量的时代,随心所欲降下金雨,长久受用人间欲乐;在天界,于三十六位天王寿量期间享受殊胜欲乐,故在欲乐享受者中被称为最上。在行增上者中,「增上」指行使主权、居于尊长之位的人。如来被赞为最上:凭借世间与出世间的功德,如来被称扬为最胜、最殊胜、最卓越者。显示巴利原文
15. Pañcame aggapaññattiyoti uttamapaññattiyo. Attabhāvīnanti attabhāvavantānaṃ. Yadidaṃ rāhu asurindoti yo esa rāhu asurindo ayaṃ aggoti. Ettha rāhu kira asurindo cattāri yojanasahassāni aṭṭha ca yojanasatāni ucco, bāhantaramassa dvādasayojanasatāni, hatthatalapādatalānaṃ puthulatā tīṇi yojanasatāni. Aṅgulipabbāni paṇṇāsa yojanāni, bhamukantaraṃ paṇṇāsayojanaṃ, nalāṭaṃ tiyojanasataṃ, sīsaṃ navayojanasataṃ. Kāmabhogīnaṃ yadidaṃ rājā mandhātāti yo esa rājā mandhātā nāma, ayaṃ dibbepi mānusakepi kāme paribhuñjanakānaṃ sattānaṃ aggo nāma. Esa hi asaṅkheyyāyukesu manussesu nibbattitvā icchiticchitakkhaṇe hiraññavassaṃ vassāpento mānusake kāme dīgharattaṃ paribhuñji. Devaloke pana yāva chattiṃsāya indānaṃ āyuppamāṇaṃ, tāva paṇīte kāme paribhuñjīti kāmabhogīnaṃ aggo nāma jāto. Ādhipateyyānanti adhipatiṭṭhānaṃ jeṭṭhakaṭṭhānaṃ karontānaṃ. Tathāgato aggamakkhāyatīti lokiyalokuttarehi guṇehi tathāgato aggo seṭṭho uttamo akkhāyati.
指凭借神通与荣光而闪耀的众生,也就是因天界成就的圆满以及称为眷属的荣光而闪耀的众生。「上方、横向、下方」指上方、中间与下方。「遍及世界之趣」指一切世间生起之处。显示巴利原文
Iddhiyā yasasā jalanti dibbasampattisamiddhiyā ca parivārasaṅkhātena yasasā ca jalantānaṃ. Uddhaṃ tiriyaṃ apācīnanti upari ca majjhe ca heṭṭhā ca. Yāvatā jagato gatīti yattakā lokanipphatti.
6. 《微细经》注释显示巴利原文
6. Sokhummasuttavaṇṇanā
16 第六经中,「微细」指能通达微细相的智慧。「具足色微细」即具足把握色法微细相的智慧。「最胜」即最殊胜。而「以此色微细」指以此达到随顺阶段的、把握微细相的智慧。他「更不见」即不见其存在,「更不希求」即不希求其存在。对于受等微细,也是如此。显示巴利原文
16. Chaṭṭhe sokhummānīti sukhumalakkhaṇapaṭivijjhanakāni ñāṇāni. Rūpasokhummena samannāgato hotīti rūpe saṇhasukhumalakkhaṇapariggāhakena ñāṇena samannāgato hoti. Paramenāti uttamena. Tena ca rūpasokhummenāti tena yāva anulomabhāvaṃ pattena sukhumalakkhaṇapariggāhakañāṇena. Na samanupassatīti natthibhāveneva na passati. Na patthetīti natthibhāveneva na pattheti. Vedanāsokhummādīsupi eseva nayo.
「了知色微细性」:以把握色蕴微细相的智慧了知其微细性。「及了知受之生起」:了知受蕴的生起。「从何处想生起」:了知想蕴从何种因缘生起、产生。「及在何处灭去」:了知它在何处灭尽。「了知行蕴为敌」:因行蕴无常、会坏灭,故了知其为敌对之物。此句宣说无常随观。‘是苦,非我’宣说苦随观与无我随观。「寂静」:因烦恼止息,故称寂静。「乐于寂静处」:乐于涅槃。如是,此经于四处唯说观智,偈颂中亦说出世间法。显示巴利原文
Rūpasokhummataṃ ñatvāti rūpakkhandhassa saṇhasukhumalakkhaṇapariggāhakena ñāṇena sukhumataṃ jānitvā. Vedanānañca sambhavanti vedanākkhandhassa ca pabhavaṃ jānitvā. Saññā yato samudetīti yasmā kāraṇā saññākkhandho samudeti nibbattati, tañca jānitvā. Atthaṃgacchati yattha cāti yasmiṃ ṭhāne nirujjhati, tañca jānitvā. Saṅkhāre parato ñatvāti saṅkhārakkhandhaṃ aniccatāya lujjanabhāvena parato jānitvā. Iminā hi padena aniccānupassanā kathitā. Dukkhato no ca attatoti iminā dukkhānattānupassanā. Santoti kilesasantatāya santo. Santipade ratoti nibbāne rato. Iti suttante catūsu ṭhānesu vipassanāva kathitā, gāthāsu lokuttaradhammopīti.
7. 第一非趣经注释。在第七篇经文中,「不走上邪途」指不行走于邪途。「以欲走上邪途」指因贪欲而走上邪途,做不应做之事。其余情况同理。「因欲、嗔、怖、痴」指因为贪欲、嗔怒、恐惧、愚痴。「超越」指逾越。第八篇经文浅显易懂。第九篇根据能如此了知的人,用两种方式宣说了。显示巴利原文
7. Paṭhamaagatisuttavaṇṇanā
17-19 第十经《食分配者经》注释:「食分配者」指分配筹签食物等的人。「于欲不调御者」指因烦恼欲而对感官欲乐不调御者。此人亦被称为大众中的糟粕。「由沙门」指由佛陀沙门。而此人又被称为大众中的精粹;也就是说,因具足清净者,此大众方称为大众中的精粹。显示巴利原文
17-19. Sattame agatigamanānīti nagatigamanāni. Chandāgatiṃ gacchatīti chandena agatiṃ gacchati, akattabbaṃ karoti. Sesesupi eseva nayo. Chandā dosā bhayā mohāti chandena, dosena, bhayena, mohena. Ativattatīti atikkamati. Aṭṭhamaṃ uttānameva. Navame tathābujjhanakānaṃ vasena dvīhipi nayehi kathitaṃ.
10. 《食物指定者经》注释显示巴利原文
10. Bhattuddesakasuttavaṇṇanā
20 第二十项中,“bhattuddesaka”(分食者)指负责分配筹签饭食等的人。“kāmesu asaṃyatā”(于欲不节制)指于事物欲因烦恼欲而不加节制。“parisākacavaro”(众中的渣滓)是说此人被称为这类众中的渣滓,即此义。“samaṇena”(由沙门)指由佛陀沙门。“parisāmaṇḍo”(众的精髓)是说像这样的众,因清净而被称为众的精髓。显示巴利原文
20. Dasame bhattuddesakoti salākabhattādīnaṃ uddesako. Kāmesu asaṃyatāti vatthukāmesu kilesakāmehi asaṃyatā. Parisākasaṭoca panesa vuccatīti ayañca pana so evarūpā parisākacavaro nāma vuccatīti attho. Samaṇenāti buddhasamaṇena. Parisāya maṇḍo ca panesa vuccatīti ayaṃ evarūpā parisā vippasannena parisāmaṇḍoti vuccatīti.