(九)4. 「沙门品」
(9) 4. Samaṇavaggo
1. 「沙门经注释」
1. Samaṇasuttavaṇṇanā
8282. 第四经第一(注):“samaṇiyānīti”(沙门的)指属于沙门的东西。“samaṇakaraṇīyānīti”(沙门应做之事)指沙门所应履行的义务。在“adhisīlasikkhāsamādānanti”(增上戒学之受持)等句中,“samādāna”(受持)是指领受;对于增上戒学的领受、执取、圆满,就是增上戒学之受持。其余两句也是如此。在此处,应知如此分别:戒是增上戒,心是增上心,慧是增上慧。其中,五戒称为戒;依此为基,十戒称为增上戒;再依此为基,四种遍净戒称为增上戒。再者,一切世间戒都是戒,出世间戒则称为增上戒,而这些戒因为是应当修学的,故称为“学”。欲界心称为心;依此为基,色界心称为增上心;再依此为基,无色界心称为增上心。再者,一切世间心即是心,出世间心即是增上心。对慧的分析也是同样的道理。“因此”:因为这三者是沙门应做之事,故如此说。“深厚”:指浓厚的。“欲”:指想要去做的善法欲。就这样,在这部经中。
82. Catutthassa paṭhame samaṇiyānīti samaṇasantakāni. Samaṇakaraṇīyānīti samaṇena kattabbakiccāni. Adhisīlasikkhāsamādānantiādīsu samādānaṃ vuccati gahaṇaṃ, adhisīlasikkhāya samādānaṃ gahaṇaṃ pūraṇaṃ adhisīlasikkhāsamādānaṃ. Sesapadadvayepi eseva nayo. Ettha ca sīlaṃ adhisīlaṃ, cittaṃ adhicittaṃ, paññā adhipaññāti ayaṃ vibhāgo veditabbo. Tattha pañcasīlaṃ sīlaṃ nāma, taṃ upādāya dasasīlaṃ adhisīlaṃ nāma, tampi upādāya catupārisuddhisīlaṃ adhisīlaṃ nāma. Apica sabbampi lokiyasīlaṃ sīlaṃ nāma, lokuttarasīlaṃ adhisīlaṃ, tadeva sikkhitabbato sikkhāti vuccati. Kāmāvacaracittaṃ pana cittaṃ nāma, taṃ upādāya rūpāvacaraṃ adhicittaṃ nāma, tampi upādāya arūpāvacaraṃ adhicittaṃ nāma. Apica sabbampi lokiyacittaṃ cittameva, lokuttaraṃ adhicittaṃ. Paññāyapi eseva nayo. Tasmāti yasmā imāni tīṇi samaṇakaraṇīyāni, tasmā. Tibboti bahalo. Chandoti kattukamyatākusalacchando. Iti imasmiṃ suttante tisso sikkhā lokiyalokuttarā kathitāti.
2. 「驴经注释」
2. Gadrabhasuttavaṇṇanā
83第二经中:“piṭṭhito piṭṭhitoti”(从背后、从背后)意为紧随在后、跟在后面。“ahampi dammo ahampi dammo”(我也被调伏、我也被调伏)指驴说着“我正被调伏、我正被调伏”,仿佛自己是一头牛。“seyyathāpi gunnanti”(如同母牛们)的意思正如那些母牛一般。因为母牛有黑、红、白等种种颜色,而驴却没有那样的颜色;正如颜色不同,它的叫声和脚步也全然相异。其余文义浅显易解。此经同样宣说了三种相互交叠的修学。
83. Dutiye piṭṭhito piṭṭhitoti pacchato pacchato. Ahampi dammo ahampi dammoti ahampi ‘‘dammo dammamāno’’ti vadamāno gāvīti. Seyyathāpi gunnanti yathā gāvīnaṃ. Gāvo hi kāḷāpi rattāpi setādivaṇṇāpi honti, gadrabhassa pana tādiso vaṇṇo nāma natthi. Yathā ca vaṇṇo, evaṃ saropi padampi aññādisameva. Sesaṃ uttānatthameva. Imasmimpi sutte tisso sikkhā missikāva kathitāti.
3. 「田经注释」
3. Khettasuttavaṇṇanā
84第三经中:“paṭikaccevāti”(在初始时)意为首先、一开始就。“sukaṭṭhaṃ karotīti”(善耕田)指用犁把田耕好。“sumatikatanti”(善整平)指以智慧将田妥善整平。“kālenāti”(于适时)指在适宜播种的时节。其余文义浅显。此处同样宣说了三种相互交叠的修学。
84. Tatiye paṭikaccevāti paṭhamameva. Sukaṭṭhaṃ karotīti naṅgalena sukaṭṭhaṃ karoti. Sumatikatanti matiyā suṭṭhu samīkataṃ. Kālenāti vapitabbayuttakālena. Sesaṃ uttānameva. Idhāpi tisso sikkhā missikāva kathitā.
4. 「跋耆子经注释」
4. Vajjiputtasuttavaṇṇanā
85第四经中:“vajjiputtakoti”(跋耆子)意指跋耆王族之子。“diyaḍḍhasikkhāpadasatanti”(一百五十学处)即一百五十条学处,这是依当时已制定的学处而说。据说这位比丘秉性正直、生性率直,不谄曲、不虚伪,因此心中思量:“我能否守护如此多的学处呢?”便向大师禀白。经文中的“sakkomahanti”(我能)即是“我能”之意。传述他内心认为:“在这么多学处中修学,于三学的修习并不算繁重”,因而这样回答。此时,世尊的做法,便如同一个人连五十捆草都无力举起,却有人将草捆成一百捆放在他头上;同样地,对于连一门学处尚且难以修习的人,世尊却更将另两门学处加于其上,故说:“是故,比丘!你应当……”。据说,有位名叫乌达拉、自幼娇养长大的乡下人,住在铜殿寺。一些年轻比丘对他说:“乌达拉,火房屋漏了,你去寻些合适的草来补一补。”他便带着草进入森林,将所割的草捆成把。年轻比丘们问他:“乌达拉,你能拿五十把吗?”
85. Catutthe vajjiputtakoti vajjirājakulassa putto. Diyaḍḍhasikkhāpadasatanti paṇṇāsādhikaṃ sikkhāpadasataṃ. Tasmiṃ samaye paññattāni sikkhāpadāneva sandhāyetaṃ vuttaṃ. So kira bhikkhu ajjavasampanno ujujātiko avaṅko akuṭilo, tasmā ‘‘ahaṃ ettakāni sikkhāpadāni rakkhituṃ sakkuṇeyyaṃ vā na vā’’ti cintetvā satthu ārocesi. Sakkomahanti sakkomi ahaṃ. So kira ‘‘ettakesu sikkhāpadesu sikkhantassa agaru tīsu sikkhāsu sikkhitu’’nti maññamāno evamāha. Atha bhagavā yathā nāma paññāsa tiṇakalāpiyo ukkhipituṃ asakkontassa kalāpiyasataṃ bandhitvā sīse ṭhapeyya, evameva ekissāpi sikkhāya sikkhituṃ asakkontassa aparā dvepi sikkhā upari pakkhipanto tasmātiha tvaṃ bhikkhūtiādimāha. Sukhumālo kira uttaro nāma jānapadamanusso lohapāsādavihāre vasati. Atha naṃ daharabhikkhū āhaṃsu – ‘‘uttara, aggisālā ovassati, tiṇaṃ kappiyaṃ katvā dehī’’ti. Taṃ ādāya aṭaviṃ gantvā tena lāyitaṃ tiṇaṃyeva karaḷe bandhitvā ‘‘paññāsa karaḷe gahetuṃ sakkhissasi uttarā’’ti āhaṃsu. So ‘‘na sakkhissāmī’’ti āha. Asītiṃ pana sakkhissasīti? Na sakkhissāmi, bhanteti. Ekaṃ karaḷasataṃ sakkhissasīti? Āma, bhante, gaṇhissāmīti. Daharabhikkhū karaḷasataṃ bandhitvā tassa sīse ṭhapayiṃsu. So ukkhipitvā nitthunanto gantvā aggisālāya samīpe pātesi. Atha naṃ bhikkhū ‘‘kilantarūposi uttarā’’ti āhaṃsu. Āma, bhante, daharā bhikkhū maṃ vañcesuṃ, imaṃ ekampi karaḷasataṃ ukkhipituṃ asakkontaṃ maṃ ‘‘paṇṇāsa karaḷe ukkhipāhī’’ti vadiṃsu. Āma, uttara, vañcayiṃsu tanti. Evaṃ sampadamidaṃ veditabbaṃ. Idhāpi tisso sikkhā missikāva kathitā.
第五经:有学经的注释
5. Sekkhasuttavaṇṇanā
86第五经(注):「ujumaggānusārinoti」(行于正直道者):正直道即是圣道,这是指随念那条道而修行的人。关于「khayasmiṃ paṭhamaṃ ñāṇaṃ」(于灭尽中,先有智):最先生起的是道智。由于圣道能断除烦恼,故称为“灭尽”;与这灭尽相应的智,便称为“灭尽智”。而「tato aññā anantarā」(此后无间,另生他智):是说从第四道智之后,无间生起了其他智,即阿拉汉果的智慧。「aññāvimuttassāti」(他解脱者):指通过阿拉汉果的解脱而获得解脱的人。「ñāṇaṃ ve hotīti」(便有此智):指生起了省察智。就这样,这经与偈颂中共举出七种有学圣者,并于末尾开示了漏尽者。
86. Pañcame ujumaggānusārinoti ujumaggo vuccati ariyamaggo, taṃ anussarantassa paṭipannakassāti attho. Khayasmiṃ paṭhamaṃ ñāṇanti paṭhamameva maggañāṇaṃ uppajjati. Maggo hi kilesānaṃ khepanato khayo nāma, taṃsampayuttaṃ ñāṇaṃ khayasmiṃ ñāṇaṃ nāma. Tatoaññā anantarāti tato catutthamaggañāṇato anantarā aññā uppajjati, arahattaphalaṃ uppajjatīti attho. Aññāvimuttassāti arahattaphalavimuttiyā vimuttassa. Ñāṇaṃ ve hotīti paccavekkhaṇañāṇaṃ hoti. Iti suttepi gāthāsupi satta sekhā kathitā. Avasāne pana khīṇāsavo dassitoti.
第六经:第一学经的注释
6. Paṭhamasikkhāsuttavaṇṇanā
87第八十七段。「自求利益者」:指愿求自利之人。「凡此一切,皆统合于此」:是说所有这一百五十条学处,都统合在这些学处之中。「为圆满作者」:指完全做到的人。「为有限度作者」:指做到一定程度,而未能全部完成的人。「粗重的和微细的」:指的是四条波罗夷(驱摈罪)以外的其余学处。其中,桑喀地谢沙称为“粗重”,偷兰遮称为“微细”。或者,偷兰遮为“粗重”,波逸提为“微细”;又或者,波逸提为“粗重”,悔过、恶作、恶说为“微细”。然而,有些依循《增支部》大注释传统的老师说:“除四条波罗夷外,其余一切学处皆属‘粗重和微细的’。”关于「他既会违犯,也会出离那些」:于此事中,漏尽者决不会违犯世间罪,唯会违犯制戒罪。他违犯时,可通过身、语、意而犯。以身违犯,如违规搭建小屋、与异性同宿等;以语违犯,如作媒、以法教人等;以意违犯,即接受金银财物。有学圣者的情况也是如此。经文说「诸比丘,在此我并未说有不能」,意为:诸比丘,我并不曾说一位圣者对于……
87. Chaṭṭhe attakāmāti attano hitakāmā. Yatthetaṃ sabbaṃ samodhānaṃ gacchatīti yāsu sikkhāsu sabbametaṃ diyaḍḍhasikkhāpadasataṃ saṅgahaṃ gacchati. Paripūrakārī hotīti samattakārī hoti. Mattaso kārīti pamāṇena kārako, sabbena sabbaṃ kātuṃ na sakkotīti attho. Khuddānukhuddakānīti cattāri pārājikāni ṭhapetvā sesasikkhāpadāni. Tatrāpi saṅghādisesaṃ khuddakaṃ, thullaccayaṃ anukhuddakaṃ nāma. Thullaccayañca khuddakaṃ, pācittiyaṃ anukhuddakaṃ nāma, pācittiyañca khuddakaṃ, pāṭidesaniyadukkaṭadubbhāsitāni anukhuddakāni nāma. Ime pana aṅguttaramahānikāyavaḷañjanakaācariyā ‘‘cattāri pārājikāni ṭhapetvā sesāni sabbānipi khuddānukhuddakānī’’ti vadanti. Tāni āpajjatipi vuṭṭhātipīti ettha pana khīṇāsavo tāva lokavajjaṃ nāpajjati, paṇṇattivajjameva āpajjati. Āpajjanto ca kāyenapi vācāyapi cittenapi āpajjati. Kāyena āpajjanto kuṭikārasahaseyyādīni āpajjati, vācāya āpajjanto sañcarittapadasodhammādīni, cittena āpajjanto rūpiyapaṭiggahaṇaṃ āpajjati. Sekkhesupi eseva nayo. Na hi mettha, bhikkhave, abhabbatā vuttāti, bhikkhave, na hi mayā ettha evarūpaṃ āpattiṃ āpajjane ca vuṭṭhāne ca ariyapuggalassa abhabbatā kathitā. Ādibrahmacariyakānīti maggabrahmacariyassa ādibhūtāni cattāri mahāsīlasikkhāpadāni. Brahmacariyasāruppānīti tāniyeva catumaggabrahmacariyassa sāruppāni anucchavikāni. Tatthāti tesu sikkhāpadesu. Dhuvasīloti nibaddhasīlo. Ṭhitasīloti patiṭṭhitasīlo. Sotāpannoti sotasaṅkhātena maggena phalaṃ āpanno. Avinipātadhammoti catūsu apāyesu apatanasabhāvo. Niyatoti sotāpattimagganiyāmena niyato. Sambodhiparāyaṇoti uparimaggattayasambodhiparāyaṇo.
「薄」:指变薄的状态。一来者的贪等烦恼微薄,如同薄云或蝇翅,而非厚重。「下分」:指属于低下部分的。「结」:即系缚。「由于遍尽」:因为彻底断尽了那些结。「成为化生者」:即成为化生有情。「于彼处般涅槃者」:是说不往下界投生,就在那上层天界中具有般涅槃的本性。「不还法」:指不由生处或趣的牵引而回到这个世间的特性。
Tanuttāti tanubhāvo. Sakadāgāmino hi rāgādayo abbhapaṭalaṃ viya macchikāpattaṃ viya ca tanukā honti, na bahalā. Orambhāgiyānanti heṭṭhābhāgiyānaṃ. Saṃyojanānanti bandhanānaṃ. Parikkhayāti parikkhayena. Opapātiko hotīti uppannako hoti. Tattha parinibbāyīti heṭṭhā anotaritvā upariyeva parinibbānadhammo. Anāvattidhammoti yonigativasena anāgamanadhammo.
关于“部分修作”等说法:所谓“部分修作者”,是指入流者、一来者和不来者,他们只成就了一部分。而“圆满修作者”是指阿拉汉,他圆满地成就了一切。“不落空”的意思是,这些修习并非徒劳无果,而是有真实果报、能起作用的。在此,也是将三学混合在一起说的。
Padesaṃ padesakārītiādīsu padesakārī puggalo nāma sotāpanno ca sakadāgāmī ca anāgāmī ca, so padesameva sampādeti. Paripūrakārī nāma arahā, so paripūrameva sampādeti. Avañjhānīti atucchāni saphalāni saudrayānīti attho. Idhāpi tisso sikkhā missakāva kathitā.
第七经:第二学经的注释
7. Dutiyasikkhāsuttavaṇṇanā
88第七:“家家”是指从一家到另一家去的人。这里的“家”是指“有”,因此“二家或三家”应理解为二有或三有。这种“家家者”在轮回中流转二有或三有,最多可至六有,故可分为二、三、四、五、六有等情况。“一种子者”:他只拥有一有的种子,所以称为一种子者。关于“上流者”等:有上流而达色究竟天者,有上流却不达色究竟天者,有不上流而达色究竟天者,有不上流亦不达色究竟天者。其中,于此处证得不来果后,生往无热天等处,在那里住满一生的寿命,然后逐级往更高天界受生,最终到达色究竟天,即称为“上流色究竟者”。若生于无热天等处后,不在那里般涅槃,也未到达色究竟天,却在更高的梵天界般涅槃,这便是“上流非色究竟者”。若从此处死后,只生于色究竟天,这便是“不上流色究竟者”。若生于无热天等四天中的某一天,并在那里般涅槃,这便是“不上流非色究竟者”。
88. Sattame kolaṃkoloti kulā kulaṃ gamanako. Kulanti cettha bhavo adhippeto, tasmā ‘‘dve vā tīṇi vā kulānī’’ti etthapi dve vā tayo vā bhaveti attho veditabbo. Ayañhi dve vā bhave sandhāvati tayo vā, uttamakoṭiyā cha vā. Tasmā dve vā tīṇi vā cattāri vā pañca vā cha vāti evamettha vikappo daṭṭhabbo. Ekabījīti ekasseva bhavassa bījaṃ etassa atthīti ekabījī. Uddhaṃsototiādīsu atthi uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmī, atthi uddhaṃsoto na akaniṭṭhagāmī, atthi na uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmī, atthi na uddhaṃsoto na akaniṭṭhagāmī. Tattha yo idha anāgāmiphalaṃ patvā avihādīsu nibbatto tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā uparūpari nibbattitvā akaniṭṭhaṃ pāpuṇāti, ayaṃ uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmī nāma. Yo pana avihādīsu nibbatto tattheva aparinibbāyitvā akaniṭṭhampi appatvā uparimabrahmaloke parinibbāyati, ayaṃ uddhaṃsoto na akaniṭṭhagāmī nāma. Yo ito cavitvā akaniṭṭheyeva nibbattati, ayaṃ na uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmī nāma. Yo pana avihādīsu catūsu aññatarasmiṃ nibbattitvā tattheva parinibbāyati, ayaṃ na uddhaṃsoto na akaniṭṭhagāmī nāma.
无论受生于何处,若需努力用功(有行)而证得阿拉汉,即称为“有行般涅槃者”。若无需努力、轻松证得,则称为“无行般涅槃者”。若在寿命长达一千劫的无热天中受生,超过五百劫后方证得阿拉汉,此人即称为“上流般涅槃者”。在无烦天等处,此理亦同。“中般涅槃者”:尚未度过寿命的一半便般涅槃者,有三种情况。在寿命一千劫的无热天中,有一类人于出生当天即证得阿拉汉;若当天未能证得,则在第一个百劫之顶证得,这是第一种中般涅槃者。另一类人若不能如此,在第二个百劫之顶证得,这是第二种。还有一类人若也不能如此,在第四个百劫之顶证得,这是第三种中般涅槃者。其余的情形,应依如前所述的方法来理解。
Yattha katthaci uppanno pana sasaṅkhārena sappayogena arahattaṃ patto sasaṅkhāraparinibbāyī nāma. Asaṅkhārena appayogena patto asaṅkhāraparinibbāyī nāma. Yo pana kappasahassāyukesu avihesu nibbattitvā pañcamaṃ kappasataṃ atikkamitvā arahattaṃ patto, ayaṃ upahaccaparinibbāyī nāma. Atappādīsupi eseva nayo. Antarāparinibbāyīti yo āyuvemajjhaṃ anatikkamitvā parinibbāyati, so tividho hoti. Kappasahassāyukesu tāva avihesu nibbattitvā eko nibbattadivaseyeva arahattaṃ pāpuṇāti. No ce nibbattadivase pāpuṇāti, paṭhamassa pana kappasatassa matthake pāpuṇāti, ayaṃ paṭhamo antarāparinibbāyī. Aparo evaṃ asakkonto dvinnaṃ kappasatānaṃ matthake pāpuṇāti, ayaṃ dutiyo. Aparo evampi asakkonto catunnaṃ kappasatānaṃ matthake pāpuṇāti, ayaṃ tatiyo antarāparinibbāyī. Sesaṃ vuttanayameva.
然而,依此立场,应说明有二十四位入流者、十二位一来者、四十八位不来者以及十二位阿拉汉。因为在此教法中,有信为前导与慧为前导两种前导,以及苦行道迟通达等四种行道。其中,有一类人依信为前导而投入,证得入流果后,仅再受生一次便穷尽苦边,这种人称为‘一种子者’。依行道来分,他具有四种类型。如同此人,依慧为前导而投入者也是如此,因此共有八位一种子者。同样,‘家家’与‘极七返’等也是如此,这些合起来便是二十四位入流者。再者,在三解脱中,依空解脱证得一来地者,依四种行道而有四位一来者;同样,依无相解脱证得者有四位;依无愿解脱证得者有四位,这些便是十二位一来者。在无热天中,有三位中般涅槃者、一位生般涅槃者、一位上流至色究竟者,共五种不来者;而无行般涅槃者在此处有五位,有行般涅槃者也有五位,合为十种。无烦天等诸天也是如此。在色究竟天中,并没有上流者,因此那里有四位有行般涅槃者、四位无行般涅槃者,共八位。这些便是四十八位不来者。然而,如同对一来者的说明方式,阿拉汉也应当被了知为有十二位。在这里,三学也是混在一起宣说的。
Imasmiṃ pana ṭhāne ṭhatvā catuvīsati sotāpannā, dvādasa sakadāgāmino, aṭṭhacattālīsa anāgāmino, dvādasa ca arahanto kathetabbā. Imasmiṃ hi sāsane saddhādhuraṃ paññādhuranti dve dhurāni, dukkhapaṭipadādandhābhiññādayo catasso paṭipadā. Tattheko saddhādhurena abhinivisitvā sotāpattiphalaṃ patvā ekameva bhavaṃ nibbattitvā dukkhassantaṃ karoti, ayameko ekabījī. So paṭipadāvasena catubbidho hoti. Yathā cesa, evaṃ paññādhurena abhiniviṭṭhopīti aṭṭha ekabījino. Tathā kolaṃkolā sattakkhattuparamā cāti ime catuvīsati sotāpannā nāma. Tīsu pana vimokkhesu suññatavimokkhena sakadāgāmibhūmiṃ pattā catunnaṃ paṭipadānaṃ vasena cattāro sakadāgāmino, tathā animittavimokkhena pattā cattāro, appaṇihitavimokkhena pattā cattāroti ime dvādasa sakadāgāmino. Avihesu pana tayo antarāparinibbāyino, eko upahaccaparinibbāyī, eko uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmīti pañca anāgāmino, te asaṅkhāraparinibbāyino pañca, sasaṅkhāraparinibbāyino pañcāti dasa honti, tathā atappādīsu. Akaniṭṭhesu pana uddhaṃsoto natthi , tasmā tattha cattāro sasaṅkhāraparinibbāyī, cattāro asaṅkhāraparinibbāyīti aṭṭha, ime aṭṭhacattālīsa anāgāmino. Yathā pana sakadāgāmino, tatheva arahantopi dvādasa veditabbā. Idhāpi tisso sikkhā missikāva kathitā.
8. 第三学经注释
8. Tatiyasikkhāsuttavaṇṇanā
89第八经中:‘或者,不能克服、不能通达’,即不能证得、不能通达那阿拉汉果。依此理趣,于一切处应知含义。在这里,三学也是混在一起宣说的。第九经意义浅显。在这里,三学也是混在一起宣说的。
89. Aṭṭhame taṃ vā pana anabhisambhavaṃ appaṭivijjhanti taṃ arahattaṃ apāpuṇanto appaṭivijjhanto. Iminā nayena sabbaṭṭhānesu attho veditabbo. Idhāpi tisso sikkhā missikāva kathitā. Navamaṃ uttānatthameva. Idhāpi tisso sikkhā missikāva kathitā.
10. 第二三学经注释
10. Dutiyasikkhattayasuttavaṇṇanā
91第十经中:‘由于诸漏的灭尽’——在此,阿拉汉道称为增上慧学。然而,果是由已修学者而生起,故不应称为‘学’。
91. Dasame āsavānaṃ khayāti ettha arahattamaggo adhipaññāsikkhā nāma. Phalaṃ pana sikkhitasikkhassa uppajjanato sikkhāti na vattabbaṃ.
'如前,后亦如是':意思是,如同最初在三学上修习,后来也同样如此修习。第二句也以同样的方式理解。'如下,上亦如是':意思是,如同以不净观观察下身,上身也同样遍布。第二句也以同样的方式理解。'如昼,夜亦如是':意思是,如同白昼修习三学,夜间也同样修习。'超越一切方':即以所缘之力超越一切方。'以无量定':即以阿拉汉道之定。
Yathāpure tathā pacchāti yathā paṭhamaṃ tīsu sikkhāsu sikkhati, pacchā tatheva sikkhatīti attho. Dutiyapadepi eseva nayo. Yathā adho tathā uddhanti yathā heṭṭhimakāyaṃ asubhavasena passati, uparimakāyampi tatheva pharati. Dutiyapadepi eseva nayo. Yathā divā tathā rattinti yathā divā tisso sikkhā sikkhati, rattimpi tatheva sikkhatīti attho. Abhibhuyya disā sabbāti sabbā disā ārammaṇavasena abhibhavitvā. Appamāṇasamādhināti arahattamaggasamādhinā.
'有学':指正在修学、尚有应作之事的人。'行道':指已行道者。'行纯净':指有纯净行、戒清净者。'正自觉者':即通达四谛之佛陀。'智者已达行道之终点':依蕴智者和处智者而言,指智者、具足坚固智者,已达行道终点。'识':即最后之识。'爱尽解脱者':即具足称为爱尽解脱的阿拉汉果解脱者。'如灯之般涅槃':犹如油灯熄灭一般。'心得解脱':心解脱、脱离,不再生起。对于爱尽解脱的诸漏尽者,由最后识的灭尽,如同般涅槃一样,心得到解脱,不知其所去之处,唯入于不可施设的状态,这就是它的意思。
Sekkhanti sikkhamānaṃ sakaraṇīyaṃ. Paṭipadanti paṭipannakaṃ. Saṃsuddhacāriyanti saṃsuddhacaraṇaṃ parisuddhasīlaṃ. Sambuddhanti catusaccabuddhaṃ. Dhīraṃ paṭipadantagunti khandhadhīraāyatanadhīravasena dhīraṃ dhitisampannaṃ paṭipattiyā antaṃ gataṃ. Viññāṇassāti carimakaviññāṇassa. Taṇhākkhayavimuttinoti taṇhākkhayavimuttisaṅkhātāya arahattaphalavimuttiyā samannāgatassa. Pajjotasseva nibbānanti padīpanibbānaṃ viya. Vimokkho hoti cetasoti cittassa vimutti vimuccanā appavattibhāvo hoti. Taṇhākkhayavimuttino hi khīṇāsavassa carimakaviññāṇanirodhena parinibbānaṃ viya cetaso vimokkho hoti, na gataṭṭhānaṃ paññāyati, apaṇṇattikabhāvūpagamoyeva hotīti attho.
11. 僧伽婆经注释
11. Saṅkavāsuttavaṇṇanā
92第十一经中:'僧伽婆'是憍萨罗国的一个市镇,名为僧伽婆。'住者':指承担事务者,创建新寺院,修整旧寺院。'与学处相应':即与名为学处的诸句相应,意为具足三学。'开示':即如同当面显示一般。'劝勉':即令其接受。'激励':即策励。'令欣喜':即通过称赞其已得功德,令其欢喜。'极致净化':即极度净化,极度净化之后,以甚为微细的方式开示。
92. Ekādasame saṅkavā nāma kosalānaṃ nigamoti saṅkavāti evaṃnāmako kosalaraṭṭhe nigamo. Āvāsikoti bhārahāro nave āvāse samuṭṭhāpeti, purāṇe paṭijaggati. Sikkhāpadapaṭisaṃyuttāyāti sikkhāsaṅkhātehi padehi paṭisaṃyuttāya, tīhi sikkhāhi samannāgatāyāti attho. Sandassetīti sammukhe viya katvā dasseti. Samādapetīti gaṇhāpeti. Samuttejetīti samussāheti. Sampahaṃsetīti paṭiladdhaguṇehi vaṇṇaṃ kathento vodāpeti. Adhisallikhateti ativiya sallikhati, ativiya sallikhitaṃ katvā saṇhaṃ saṇhaṃ kathetīti attho.
‘过犯’指过失。‘违越我’指超越我、压制我而生起。‘确有不忍’即确实有不堪忍。‘确有不满’即有不悦的表现。‘愿容纳’即请原谅。‘为未来防护’意为为了未来的防护,为了不再犯这样的过失、嗔怒或错失。‘确实’即决定。‘如法对治’即依正法而行,意思是请原谅。‘我等接受彼’即我们原谅你的这个过失。‘迦叶!此乃增长于圣律’:迦叶!这在佛陀世尊的教法中,名为增长。哪种增长?即见过失确为过失,如法对治后,生起未来防护。然而,在作个人依止之说时,说:‘若人见过犯为过犯,如法对治,未来防护生起。’‘不乐修学’即不喜欢三学,不欲求、不希望。‘对于修学之具足’即修学圆满。‘不赞说’即不称赞功德。‘适时’指在适当的时候。其余在此意义清楚。
Accayoti aparādho. Maṃ accagamāti maṃ atikkamma adhibhavitvā pavatto. Ahudeva akkhantīti ahosiyeva anadhivāsanā. Ahu appaccayoti ahosi atuṭṭhākāro. Paṭiggaṇhātūti khamatu. Āyatiṃ saṃvarāyāti anāgate saṃvaratthāya, puna evarūpassa aparādhassa dosassa khalitassa vā akaraṇatthāyāti attho. Tagghāti ekaṃsena. Yathādhammaṃ paṭikarosīti yathā dhammo ṭhito, tathā karosi, khamāpesīti vuttaṃ hoti. Taṃ te mayaṃ paṭiggaṇhāmāti taṃ tava aparādhaṃ mayaṃ khamāma. Vuddhihesā, kassapa, ariyassa vinayeti esā kassapa buddhassa bhagavato sāsane vuddhi nāma. Katamā? Yāyaṃ accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikaritvā āyatiṃ saṃvarāpajjanā. Desanaṃ pana puggalādhiṭṭhānaṃ karonto ‘‘yo accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikaroti, āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjatī’’ti āha. Na sikkhākāmoti tisso sikkhā na kāmeti na pattheti na piheti. Sikkhāsamādānassāti sikkhāparipūraṇassa. Na vaṇṇavādīti guṇaṃ na katheti. Kālenāti yuttappayuttakālena. Sesamettha uttānatthamevāti.