(10)5. 盐叶品
(10) 5. Loṇakapallavaggo
1. 紧急经注释
1. Accāyikasuttavaṇṇanā
9393. 第五经第一:‘紧急的’指迫切的。‘应当作的’指必须履行的义务。不是必须去做的,称为‘事务’;必须去做的,才称为‘应当作的’。‘迅速、迅速’指以极快的速度。此处‘确实’仅是语气助词。‘无此神通或威势’意思是:没有那种神通,也没有那种威势。‘北雨云’指第三天。‘随顺时节转变’指获得了时节的转变而存在。‘发芽’即在第三天长出白嫩芽,第七天变为青绿嫩芽。‘怀孕’指经过一个半月后怀胎。‘流产’指经过三个月后流产。实际上,佛陀并不需要居士或庄稼,但在教法中,为说明相应的补特伽罗或义理,常引用种种譬喻。因此,为了说明那个义理而引用此喻。
93. Pañcamassa paṭhame accāyikānīti atipātikāni. Karaṇīyānīti avassakiccāni. Yañhi na avassaṃ kātabbaṃ, taṃ kiccanti vuccati. Avassaṃ kātabbaṃ karaṇīyaṃ nāma. Sīghaṃ sīghanti vegena vegena. Tassa kho tanti ettha tanti nipātamattaṃ. Natthi sā iddhi vā ānubhāvo vāti sā vā iddhi so vā ānubhāvo natthi. Uttarasveti tatiyadivase. Utupariṇāminīti laddhautupariṇāmāni hutvā. Jāyantipīti tatiyadivase nikkhantasetaṅkurāni honti, sattāhe patte nīlaṅkurāni honti. Gabbhīnipi hontīti diyaḍḍhamāsaṃ patvā gahitagabbhāni honti. Paccantipīti tayo māse patvā paccanti. Idāni yasmā buddhānaṃ gahapatikena vā sassehi vā attho natthi, sāsane pana tappaṭirūpakaṃ puggalaṃ vā atthaṃ vā dassetuṃ taṃ taṃ opammaṃ āharanti. Tasmā yamatthaṃ dassetukāmena etaṃ ābhataṃ, taṃ dassento evameva khotiādimāha. Taṃ atthato uttānameva. Sikkhā pana idhāpi missikā eva kathitā.
2. 远离经注释
2. Pavivekasuttavaṇṇanā
9494. 第二经:‘袈裟远离’指由袈裟所生的烦恼远离的状态。其余二者,即饮食远离、住所远离,同理。‘麻衣’指麻布衣。‘杂布衣’指杂布制成的衣服。‘尸衣’指从死尸丢弃的衣物,或以芦苇等编织成的下衣。‘粪扫衣’指丢弃在地上的破布。‘树皮衣’指用树皮做成的布料。‘鹿皮’指黑鹿等兽皮。‘鹿皮附蹄’是将那块兽皮中间割开而成,也称带蹄者。‘吉祥草衣’是用吉祥草编织成的衣服。‘树皮衣’和‘叶衣’同理。‘发毛毯’指用人发制成的毯子。‘兽毛衣’指用马毛等制成的毯子。‘鸮翼衣’是用鸮的羽毛编织成的下衣。
94. Dutiye cīvarapavivekanti cīvaraṃ nissāya uppajjanakakilesehi vivittabhāvaṃ. Sesadvayepi eseva nayo. Sāṇānīti sāṇavākacelāni. Masāṇānīti missakacelāni. Chavadussānīti matasarīrato chaḍḍitavatthāni, erakatiṇādīni vā ganthetvā katanivāsanāni. Paṃsukūlānīti pathaviyaṃ chaḍḍitanantakāni. Tirīṭānīti rukkhatacavatthāni. Ajinānīti ajinamigacammāni. Ajinakkhipanti tadeva majjhe phālitaṃ, sahakhurakantipi vadanti. Kusacīranti kusatiṇāni ganthetvā katacīraṃ. Vākacīraphalakacīresupi eseva nayo. Kesakambalanti manussakesehi katakambalaṃ. Vālakambalanti assavālādīhi katakambalaṃ. Ulūkapakkhikanti ulūkapattāni ganthetvā katanivāsanaṃ.
「食菜者」:指食用新鲜蔬菜者。「食稗者」:指食用稗米者。在「野生稻」等中,野生稻指森林中自然生长的稻类。「残皮」:指皮革匠刮削皮革后丢弃的碎屑。「哈塔」:指菌类、苔藓,以及翅子树等树木的树胶。「糠」:即米糠。「粥清」:指粘在锅边的焦饭,也指从丢弃处捡来食用的饭汁。麻饼等也是众所周知的食物。「食落果者」:指食用掉落果实的人。「糠屋」:即打谷的棚舍。
Sākabhakkhāti allasākabhakkhā. Sāmākabhakkhāti sāmākataṇḍulabhakkhā. Nīvārādīsu nīvārā nāma araññe sayaṃ jātavīhijāti. Daddulanti cammakārehi cammaṃ likhitvā chaḍḍitakasaṭaṃ. Haṭaṃ vuccati silesopi sevālopi kaṇikārādirukkhaniyyāsopi. Kaṇanti kuṇḍakaṃ. Ācāmoti bhattaukkhalikāya laggo jhāmaodano. Taṃ chaḍḍitaṭṭhāne gahetvā khādanti, odanakañjiyantipi vadanti. Piññākādayo pākaṭāva. Pavattaphalabhojīti patitaphalabhojī. Bhusāgāranti khalasālaṃ.
「持戒者」:具足四遍清净戒者。「其恶戒已断」:即五种恶戒已断除。「正见者」:指具有如实见者。「邪见者」:指不具有如实见者。「漏」:指四种漏。「达至极顶者」:指达到戒的极顶。「达至核心者」:指获得戒的核心。「清净」:即遍净。「立于核心者」:指安住于戒、定、慧之核心。
Sīlavāti catupārisuddhisīlena samannāgato. Dussīlyañcassa pahīnaṃ hotīti pañca dussīlyāni pahīnāni honti. Sammādiṭṭhikoti yāthāvadiṭṭhiko. Micchādiṭṭhīti ayāthāvadiṭṭhi. Āsavāti cattāro āsavā. Aggappattoti sīlaggappatto. Sārappattoti sīlasāraṃ patto. Suddhoti parisuddho. Sāre patiṭṭhitoti sīlasamādhipaññāsāre patiṭṭhito.
「譬如」:即如同。「成就的」:指完备、充满成熟稻谷的。「令收集」:即让人聚集起来。「令搬出」:即让人运到打谷场。「糠」:即谷壳。「令捣舂」:即让人放入臼中,用杵舂打。「达至极顶」:指达到米粒的顶端。对于「达至核心」等,道理相同。其余的道理很浅显。而此处所说的“其恶戒已断、其邪见已断”等,应知是就依预流道而断除来说的。
Seyyathāpīti yathā nāma. Sampannanti paripuṇṇaṃ paripakkasālibharitaṃ. Saṅgharāpeyyāti saṅkaḍḍhāpeyya. Ubbahāpeyyāti khalaṭṭhānaṃ āharāpeyya. Bhusikanti bhusaṃ. Koṭṭāpeyyāti udukkhale pakkhipāpetvā musalehi paharāpeyya. Aggappattānīti taṇḍulaggaṃ pattāni. Sārappattādīsupi eseva nayo. Sesaṃ uttānameva. Yaṃ panettha ‘‘dussīlyañcassa pahīnaṃ micchādiṭṭhi cassa pahīnā’’ti vuttaṃ, taṃ sotāpattimaggena pahīnabhāvaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ.
3. 秋经注释
3. Saradasuttavaṇṇanā
95在第三经中,「散开」是指因雨云消散而远去。「天空中」意指在虚空里。「冲破」即冲破之后。「何时」指某个时候。「无垢」指没有贪欲等的垢染。由于那些垢染已不存在,因此称为「离垢」。「法眼」是指能通达四圣谛法的预流道之眼。「无结」指他没有两种结,而剩下的结也无法再把他带回此世间,所以称为「无」。本经中说明了被称为禅那不还者的圣者。
95. Tatiye viddheti valāhakavigamena dūrībhūte. Deveti ākāse. Abhivihaccāti abhivihanitvā. Yatoti yasmiṃ kāle. Virajanti rāgarajādirahitaṃ. Tesaṃyeva malānaṃ vigatattā vītamalaṃ. Dhammacakkhunti catusaccadhammapariggāhakaṃ sotāpattimaggacakkhuṃ. Natthi taṃ saṃyojananti duvidhamevassa saṃyojanaṃ natthi, itarampi pana puna imaṃ lokaṃ ānetuṃ asamatthatāya natthīti vuttaṃ. Imasmiṃ sutte jhānānāgāmī nāma kathitoti.
4. 众经注释
4. Parisāsuttavaṇṇanā
96在第四经中,「不贪求众多资具」是指不成为资具众多的人。「不怠惰」是指不放松三学、不受持懈怠。「于退堕中舍离重担」:「退堕」从退离的意义来说,即五种盖;在这些盖中舍离了重担。「以远离为先」是指以身远离、心远离、依远离这三种远离为先。「发起精进」是指提起两种精进。「未得者」指尚未获得的禅那、观智、道果等殊胜成就。其余两句亦同此理。「后辈众」是指共住弟子、依止弟子等。「随顺所见而行」是指效法阿阇梨与亲教师之所行。凡是那些后辈众对于阿阇梨与亲教师所见的,随顺而行,便称为随顺所见而行。「诸比丘,此名为最胜众」意思是:诸比丘,这样的众会被称为具备最胜者的众会。
96. Catutthe na bāhulikā hontīti paccayabāhullikā na honti. Na sāthalikāti tisso sikkhā sithilaṃ katvā na gaṇhanti. Okkamane nikkhittadhurāti okkamanaṃ vuccati avagamanaṭṭhena pañca nīvaraṇāni, tesu nikkhittadhurā. Paviveke pubbaṅgamāti kāyacittaupadhivivekasaṅkhāte tividhepi viveke pubbaṅgamā. Vīriyaṃ ārabhantīti duvidhampi vīriyaṃ paggaṇhanti. Appattassāti jhānavipassanāmaggaphalasaṅkhātassa appattavisesassa. Sesapadadvayepi eseva nayo. Pacchimājanatāti saddhivihārikaantevāsikādayo. Diṭṭhānugatiṃ āpajjatīti ācariyupajjhāyehi kataṃ anukaroti. Yaṃ tāya janatāya ācariyupajjhāyesu diṭṭhaṃ, tassa anugatiṃ āpajjati nāma. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, aggavatī parisāti, bhikkhave, ayaṃ parisā aggapuggalavatī nāma vuccati.
「好诤者」是指已起诤论的人。「好斗者」是指已起斗诤的人。在此,「诤」是斗诤的前阶段;以动手抓拉等违犯行为为特征的,称为「斗」。「陷入争论者」是指陷入对立言论的人。「以口舌」:因为能刺伤功德,粗恶的言语被称为「口舌」;他们即用这些口舌。「刺伤而住」是指以刺伤他人而安住。
Bhaṇḍanajātāti jātabhaṇḍanā. Kalahajātāti jātakalahā. Bhaṇḍananti cettha kalahassa pubbabhāgo, hatthaparāmāsādivasena vītikkamo kalaho nāma. Vivādāpannāti viruddhavādaṃ āpannā. Mukhasattīhīti guṇavijjhanaṭṭhena pharusā vācā ‘‘mukhasattiyo’’ti vuccanti, tāhi mukhasattīhi. Vitudantā viharantīti vijjhantā vicaranti.
「和合」:团结一致。「相喜」:彼此具足喜悦。「如乳水合一」:像牛奶与水那样相融。「以慈眼」:以寂静的慈爱之眼。「喜生起」:五种喜生起。「身轻安」:名身与色身皆远离躁动不安。「轻安之身」:无躁动之身。「感受乐」:感受身乐与心乐。「得定」:心于所缘正确安住。
Samaggāti sahitā. Sammodamānāti samappavattamodā. Khīrodakībhūtāti khīrodakaṃ viya bhūtā. Piyacakkhūhīti upasantehi mettacakkhūhi. Pīti jāyatīti pañcavaṇṇā pīti uppajjati. Kāyo passambhatīti nāmakāyopi rūpakāyopi vigatadaratho hoti. Passaddhakāyoti asāraddhakāyo. Sukhaṃ vediyatīti kāyikacetasikasukhaṃ vediyati. Samādhiyatīti ārammaṇe sammā ṭhapīyati.
「粗滴」:大颗雨滴。「山、山洞、岩裂、支流」:其中,「山洞」指被名为“ka”的水切割、冲刷而成的山体部分,也称为“山麓”或“河湾”。「岩裂」指连续八月下雨后地面龟裂之处。「支流」指流入小水沟的小水道。「小水沟」:小水坑。「大水沟」:大水坑。「小河」:小溪流。「大河」:如恒河、阎牟那河等大河流。
Thullaphusitaketi mahāphusitake. Pabbatakandarapadarasākhāti ettha kandaro nāma ‘‘ka’’nti laddhanāmena udakena dārito udakabhinno pabbatappadeso, yo ‘‘nitambho’’tipi ‘‘nadikuñjo’’tipi vuccati. Padaraṃ nāma aṭṭha māse deve avassante phalito bhūmippadeso. Sākhāti kusobbhagāminiyo khuddakamātikāyo. Kusobbhāti khuddakaāvāṭā. Mahāsobbhāti mahāāvāṭā. Kunnadiyoti khuddakanadiyo. Mahānadiyoti gaṅgāyamunādikā mahāsaritā.
5-7. 第一贤马等经注释
5-7. Paṭhamaājānīyasuttādivaṇṇanā
97-99在第五经中,「以诸支」:以功德之支。「王应」:值得国王、适合国王。「王受用」:为国王所受用。「王之支分」:因与国王的手足等支分类似,故称支分。「具色」:具足身色。「具力」:具足身力。「应请」:适于接受名为供养的团食。「应宾客」:适于宾客的饮食。「应施」:因以信施舍弃十种布施事,故适于称为信施的供养。「应合掌」:适于合掌致意。「世间无上福田」:于一切世间,无与伦比的生长福德之处。
97-99. Pañcame aṅgehīti guṇaṅgehi. Rājārahoti rañño araho anucchaviko. Rājabhoggoti rañño upabhogabhūto. Rañño aṅganti rañño hatthapādādiaṅgasamatāya aṅganteva saṅkhaṃ gacchati. Vaṇṇasampannoti sarīravaṇṇena sampanno. Balasampannoti kāyabalena sampanno. Āhuneyyoti āhutisaṅkhātaṃ piṇḍapātaṃ paṭiggahetuṃ yutto. Pāhuneyyoti pāhunakabhattassa anucchaviko. Dakkhiṇeyyoti dasavidhadānavatthupariccāgavasena saddhādānasaṅkhātāya dakkhiṇāya anucchaviko. Añjalikaraṇīyoti añjalipaggahaṇassa anucchaviko. Anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassāti sabbalokassa asadisaṃ puññaviruhanaṭṭhānaṃ.
“具色”指具足功德之色。“具力”指具足精进力。“具速”指具足智速。“有坚力”指具备智慧的力量。“坚固精进”指精进坚稳。“不舍负担”即“不弃担者”,意为已挑起负担、高举重担,谓“未证阿拉汉果之前,我决不放下精进的担子”,是依此而行的人。在此经中,以四谛说入流道,借入流道显示具足智速。第六经中,以三向与三果,用三道果来说明具足智速。第七经中,以阿拉汉果说明道的作用。而果,因其以速疾的方式生起,故也可称为“速”。
Vaṇṇasampannoti guṇavaṇṇena sampanno. Balasampannoti vīriyabalena sampanno. Javasampannoti ñāṇajavena sampanno. Thāmavāti ñāṇathāmena samannāgato. Daḷhaparakkamoti thiraparakkamo. Anikkhittadhuroti aṭṭhapitadhuro paggahitadhuro, aggaphalaṃ arahattaṃ appatvā vīriyadhuraṃ na nikkhipissāmīti evaṃ paṭipanno. Imasmiṃ sutte catusaccavasena sotāpattimaggo, sotāpattimaggena ca ñāṇajavasampannatā kathitāti. Chaṭṭhe tīṇi ca maggāni tīṇi ca phalāni, tīhi maggaphalehi ca ñāṇajavasampannatā kathitā. Sattame arahattaphalaṃ, arahattaphaleneva ca maggakiccaṃ kathitaṃ. Phalaṃ pana javitajavena uppajjanato javoti ca vattuṃ vaṭṭati.
8. 书经注释
8. Potthakasuttavaṇṇanā
100第八经中,“新”是就制作而言。“书”指由树皮纤维制成的衣。“中等”指在使用上属于中等。“破旧”指在使用上已破旧。“拂拭钵”指用以擦拭钵的布。“恶戒”指无戒。“因丑陋”指因缺乏功德之色而丑陋。“随顺所见而行”指效仿他的所作而行。“非大果”指从异熟果的角度而言不是大果。“非大利益”指从异熟利益的角度而言没有大利益。“因微劣”指就异熟价值来看是微劣的。“迦尸衣”指用三种棉纱织成、且唯产于迦尸国的衣。其余的文义易知。这里所说的戒是杂戒。
100. Aṭṭhame navoti karaṇaṃ upādāya vuccati. Potthakoti vākamayavatthaṃ. Majjhimoti paribhogamajjhimo. Jiṇṇoti paribhogajiṇṇo. Ukkhaliparimajjananti ukkhaliparipuñchanaṃ dussīloti nissīlo. Dubbaṇṇatāyāti guṇavaṇṇābhāvena dubbaṇṇatāya. Diṭṭhānugatiṃ āpajjantīti tena kataṃ anukaronti. Na mahapphalaṃ hotīti vipākaphalena mahapphalaṃ na hoti. Na mahānisaṃsanti vipākānisaṃseneva na mahānisaṃsaṃ. Appagghatāyāti vipākagghena appagghatāya. Kāsikaṃ vatthanti tīhi kappāsaaṃsūhi suttaṃ kantitvā katavatthaṃ, tañca kho kāsiraṭṭheyeva uṭṭhitaṃ. Sesaṃ uttānameva. Sīlaṃ panettha missakaṃ kathitanti.
第九 盐块经注
9. Loṇakapallasuttavaṇṇanā
101第九经中,“正如这样那样”意为“正如这样这个”。“这样那样”意为“如此如此的业”。这是说:若有人如此说——“人如何造业,便如何感受其果报。因为已造之业的果报无法遮止。因此,造多少业,就必定感受多少果报。”“若如此存在”即“如果是这样存在的话”。“便无梵行住”:因在修道之前已造作的、将于未来受报的业,必然要受报,故即便修习梵行也等同未修。“便无机会完全尽苦”:既然如此,便有业的积聚与果报的领受,依此理路,彻底终结流转苦的机会便不可得了。
101. Navame yathā yathāyanti yathā yathā ayaṃ. Tathā tathā tanti tathā tathā taṃ kammaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – yo evaṃ vadeyya – ‘‘yathā yathā kammaṃ karoti, tathā tathāssa vipākaṃ paṭisaṃvediyateva. Na hi sakkā katassa kammassa vipākaṃ paṭisedhetuṃ. Tasmā yattakaṃ kammaṃ karoti, tattakassa vipākaṃ paṭisaṃvediyatevā’’ti. Evaṃ santanti evaṃ sante. Brahmacariyavāso na hotīti yaṃ maggabhāvanato pubbe upapajjavedanīyaṃ kammaṃ kataṃ, tassa avassaṃ paṭisaṃvedanīyattā brahmacariyaṃ vutthampi avutthameva hoti. Okāso na paññāyati sammā dukkhassa antakiriyāyāti yasmā ca evaṃ sante tena kammāyūhanañceva vipākānubhavanā ca hoti, tasmā hetunā nayena vaṭṭadukkhassa antakiriyāya okāso na paññāyati nāma.
“随其所应受”:即依种种方式所应了知的业。“如是如是感受其果报”:即以那些方式领受其果报。意即:在七个速行心中,若具足因缘,第一速行心的业获得受报机会,便成为现法受业;若无因缘,则称为无效业。第七速行心的业,若具足因缘,即成为当来受业;若无因缘,即为无效业。中间五速行心的业,只要流转尚在,便称为后后受业。在这些情形中,那人造作了依何种方式所应了知的业,即称为他以那种方式感受果报。因为注释中说,唯有得到受报机会的业,才名为“随应受业”。“比丘们,若如此,则有梵行住”:对于能尽业者,由于存在可被尽的业,梵行住方名为梵行住,意即“已住即是善住”。“便可能完全尽苦”:因为如此一来,依各别之道,以行与识的灭尽,于种种有中,未来的流转苦便不再生起,故完全尽苦的机会可得而见。
Yathā yathā vedanīyanti yena yenākārena veditabbaṃ. Tathātathāssa vipākaṃ paṭisaṃvediyatīti tena tenākārena assa vipākaṃ paccanubhoti. Idaṃ vuttaṃ hoti – yadetaṃ sattasu javanesu paṭhamajavanakammaṃ sati paccaye vipākavāraṃ labhantameva diṭṭhadhammavedanīyaṃ hoti, asati ahosikammaṃ nāma. Yañca sattamajavanakammaṃ sati paccaye upapajjavedanīyaṃ hoti, asati ahosikammaṃ nāma. Yañca majjhe pañcajavanakammaṃ yāva saṃsārappavatti, tāva aparapariyāyavedanīyaṃ nāma hoti. Etesu ākāresu yena yenākārena veditabbaṃ kammaṃ ayaṃ puriso karoti, tena tenevassa vipākaṃ paṭisaṃvediyati nāma. Aṭṭhakathāyañhi laddhavipākavārameva kammaṃ yathāvedanīyaṃ kammaṃ nāmāti vuttaṃ. Evaṃ santaṃ, bhikkhave, brahmacariyavāso hotīti kammakkhayakarassa brahmacariyassa khepetabbakammasambhavato vāso nāma hoti, vutthaṃ suvutthameva hotīti attho. Okāso paññāyati sammā dukkhassa antakiriyāyāti yasmā evaṃ sante tena tena maggena abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodhena tesu tesu bhavesu āyatiṃ vaṭṭadukkhaṃ na uppajjati, tasmā okāso paññāyati sammā dukkhassa antakiriyāya.
现在,为显示此随应受业的本质,而说:“比丘们,于此,有一类人……”其中,“微小”:指少量、微少、薄弱、低劣的恶业。“如同那样”:指与彼业同类的业。“现法受”:即彼业于现世成熟、得到受报机会,名现法受业。“连微尘也不显现”:在第二生中,连微尘许的果报亦不显现,意即于第二生中不给予极少量的果报。“很多吗?”:而是会显现很多果报吗?这是说法者的意思。“身未修习者”等文句,是显示未修身、尚处流转的凡夫。“狭小者”:功德狭小之人。“于我小者”:“我”指自身;因功德狭小,纵然自身高大,亦只是“于我小者”。“少苦而住者”:因少许恶业而成为多苦而住之人。“身已修习者”等文句,是显示诸漏尽者。他由名为身随观的身修习而成为身已修习者;或者,由已修习、已增广身,故称身已修习者。“已修习戒者”:已增广戒者。其余二句亦同此理。或者,以五门修习为身已修习,以此表示根律仪戒;以“已修习戒者”表示其余三种戒。“非狭小者”:非功德狭小之人。“广”
Idāni taṃ yathāvedanīyakammasabhāvaṃ dassento idha, bhikkhave, ekaccassātiādimāha. Tattha appamattakanti parittaṃ thokaṃ mandaṃ lāmakaṃ. Tādisaṃyevāti taṃsarikkhakameva. Diṭṭhadhammavedanīyanti tasmiṃ kammeyeva diṭṭhadhamme vipaccitabbaṃ vipākavāraṃ labhantaṃ diṭṭhadhammavedanīyaṃ hoti. Nāṇupi khāyatīti dutiye attabhāve aṇupi na khāyati, aṇumattampi dutiye attabhāve vipākaṃ na detīti attho. Bahudevāti bahukaṃ pana vipākaṃ kimeva dassatīti adhippāyo. Abhāvitakāyotiādīhi kāyabhāvanārahito vaṭṭagāmī puthujjano dassito. Parittoti parittaguṇo. Appātumoti ātumā vuccati attabhāvo, tasmiṃ mahantepi guṇaparittatāya appātumoyeva. Appadukkhavihārīti appakenapi pāpena dukkhavihārī. Bhāvitakāyotiādīhi khīṇāsavo dassito. So hi kāyānupassanāsaṅkhātāya kāyabhāvanāya bhāvitakāyo nāma. Kāyassa vā vaḍḍhitattā bhāvitakāyo. Bhāvitasīloti vaḍḍhitasīlo. Sesapadadvayepi eseva nayo. Pañcadvārabhāvanāya vā bhāvitakāyo. Etena indriyasaṃvarasīlaṃ vuttaṃ, bhāvitasīloti iminā sesāni tīṇi sīlāni. Aparittoti na parittaguṇo. Mahattoti attabhāve parittepi guṇamahantatāya mahatto. Appamāṇavihārīti khīṇāsavassetaṃ nāmameva. So hi pamāṇakarānaṃ rāgādīnaṃ abhāvena appamāṇavihārī nāma.
“小皿”:指小容器。“水瓶”:指水碗。“牧羊人”:指羊主。“杀羊者”:指屠夫。“使他损失”:以财产亏损来损害他。也有读作“jhāpetuṃ(烧恼)”的,意义相同。“或者随其所应而作”:指随己意而行。“羊财”:指以羊估值的本钱。对于他,若愿意,便给予;若不情愿,便抓住脖子驱逐出去。其余应以先前所述方式了知。于此经中,已宣说流转与还灭。
Paritteti khuddake. Udakamallaketi udakasarāve. Orabbhikoti urabbhasāmiko. Urabbhaghātakoti sūnakāro. Jāpetuṃ vāti dhanajāniyā jāpetuṃ. Jhāpetuntipi pāṭho, ayamevattho. Yathāpaccayaṃ vā kātunti yathā icchati, tathā kātuṃ. Urabbhadhananti eḷakaagghanakamūlaṃ. So panassa sace icchati, deti. No ce icchati, gīvāyaṃ gahetvā nikkaḍḍhāpeti. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Imasmiṃ pana sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitanti.
第十 尘垢洗除者经注
10. Paṃsudhovakasuttavaṇṇanā
102在第十经中,「洗」即冲洗。「善加洗」即充分地洗、反复地洗。「洗净」即除去污垢之后再洗。「未除垢的」指未去除瑕疵、未清除污垢的。「易碎的」指本性易碎,除了需要小心处理的部分,仅以拳头一击即碎。「薄片」指用金片捶打而成。「颈饰的」指用于颈部的装饰物。
102. Dasame dhovatīti vikkhāleti. Sandhovatīti suṭṭhu dhovati, punappunaṃ dhovati. Niddhovatīti niggaṇhitvā dhovati. Aniddhantakasāvanti anīhatadosaṃ anapanītakasāvaṃ. Pabhaṅgūti pabhijjanasabhāvaṃ, adhikaraṇīyaṃ ṭhapetvā muṭṭhikāya pahaṭamattaṃ bhijjati. Paṭṭikāyāti suvaṇṇapaṭṭakāya. Gīveyyaketi gīvālaṅkāre.
「增上心」指修习止、观的心。「对……专注」指正在修习的状态。「有念者」指具足正念者。「聪慧种性者」指具有智者种性的人。在欲寻等中,缘于欲而生起的寻是「欲寻」。与嗔、害相应的寻,称为「嗔害寻」。在亲属寻等中,以“我们的亲属众多、富有福德”等方式缘于亲属而生起的寻,是「亲属寻」;以“某处安稳、食物易得”等方式缘于地方而生起的寻,是「地方寻」。生起“但愿别人不轻视我”的寻,是与不轻视想相应的寻。「其余的法寻」即十种观随染寻。「那是定,既不寂静」:那剩余的法寻,即此观之定,因烦恼尚未寂静,故称不寂静。「非殊胜」指尚未练达、还不精纯。「未得轻安」指尚未获得烦恼止息的轻安。「未成就一境」指尚未达到心一境性。「有行折伏防护而行」:这是指依靠刻意的加行、有所用力地折伏并防护烦恼之后才获得防护;并非从烦恼彻底断尽之处生起,而是通过防护烦恼之后才生起的。
Adhicittanti samathavipassanācittaṃ. Anuyuttassāti bhāventassa. Sacetasoti cittasampanno. Dabbajātikoti paṇḍitajātiko. Kāmavitakkādīsu kāme ārabbha uppanno vitakko kāmavitakko. Byāpādavihiṃsasampayuttā vitakkā byāpādavihiṃsavitakkā nāma. Ñātivitakkādīsu ‘‘amhākaṃ ñātakā bahū puññavantā’’tiādinā nayena ñātake ārabbha uppanno vitakko ñātivitakko. ‘‘Asuko janapado khemo subhikkho’’tiādinā nayena janapadamārabbha uppanno vitakko janapadavitakko. ‘‘Aho vata maṃ pare na avajāneyyu’’nti evaṃ uppanno vitakko anavaññattipaṭisaṃyutto vitakko nāma. Dhammavitakkāvasissantīti dhammavitakkā nāma dasavipassanupakkilesavitakkā. So hoti samādhi na ceva santoti so avasiṭṭhadhammavitakko vipassanāsamādhi avūpasantakilesattā santo na hoti. Na paṇītoti na atappako. Nappaṭippassaddhiladdhoti na kilesapaṭippassaddhiyā laddho. Na ekodibhāvādhigatoti na ekaggabhāvappatto. Sasaṅkhāraniggayhavāritagatoti sasaṅkhārena sappayogena kilese niggaṇhitvā vāretvā vārito, na kilesānaṃ chinnante uppanno, kilese pana vāretvā uppanno.
“比丘们,适时”在此处,「时」指获得五种适合机缘——气候适宜、食物适宜、住处适宜、人际适宜、听闻佛法适宜——的时刻。「那心」指彼时的修观之心。「唯内住」即唯安住于自身之中。此处,「内」指自身的内部,亦可理解为行境之内,即舍弃种种所缘,唯安住于涅槃这一行境之中。「善安住」即善巧地安住。「成为一境」即成为专一的心。「等持」即正确地安住。在“寂静”等词中,因与之敌对的烦恼已止息,故称寂静;以无恼热的含义而称殊胜;因已获得烦恼止息的轻安,故称「得轻安者」;因已达到心一境性,故称「成就一境者」;因从烦恼断尽之处生起,而非通过功用折伏、防护烦恼之后才获得防护,故称「非有行折伏防护而行者」。达到这一程度,这位比丘从轮回中出离,便名为证得阿拉汉果。
Hotiso, bhikkhave, samayoti ettha samayo nāma utusappāyaṃ āhārasappāyaṃ senāsanasappāyaṃ puggalasappāyaṃ dhammassavanasappāyanti imesaṃ pañcannaṃ sappāyānaṃ paṭilābhakālo. Yaṃ taṃ cittanti yasmiṃ samaye taṃ vipassanācittaṃ. Ajjhattaṃyeva santiṭṭhatīti attaniyeva tiṭṭhati. Niyakajjhattañhi idha ajjhattaṃ nāma. Gocarajjhattampi vaṭṭati. Puthuttārammaṇaṃ pahāya ekasmiṃ nibbānagocareyeva tiṭṭhatīti vuttaṃ hoti. Sannisīdatīti suṭṭhu nisīdati. Ekodi hotīti ekaggaṃ hoti. Samādhiyatīti sammā ādhiyati. Santotiādīsu paccanīkakilesavūpasamena santo. Atappakaṭṭhena paṇīto. Kilesapaṭippassaddhiyā laddhattā paṭippassaddhaladdho. Ekaggabhāvaṃ gatattā ekodibhāvādhigato. Kilesānaṃ chinnante uppannattā na sappayogena kilese niggaṇhitvā vāretvā vāritoti na sasaṅkhāraniggayhavāritagato. Ettāvatā ayaṃ bhikkhu vivaṭṭetvā arahattaṃ patto nāma hoti.
现在,为了显示漏尽者具念的证知行,而说“对于任何……”等。在此,“所应证知的证知”,是指对先已通达、而后须现证的事物进行证知。“当有彼念处时”,是指具备了作为前因的、以及现在应获得的诸念因缘——也就是以证知基础禅那等为类别的念因缘之时。然而,关于证知的详细解说,应依《清净道论》(Visuddhimagga 2.365等)所述来理解。而此处的“诸漏尽”等,当知是从果定的角度而说的。
Idāni khīṇāsavassa sato abhiññāpaṭipadaṃ dassento yassa yassa cātiādimāha. Tattha abhiññā sacchikaraṇīyassāti abhijānitvā paccakkhaṃ kātabbassa. Sati satiāyataneti pubbahetusaṅkhāte ceva idāni ca paṭiladdhabbe abhiññāpādakajjhānādibhede ca sati satikāraṇe. Vitthārato pana ayaṃ abhiññākathā visuddhimagge (visuddhi. 2.365 ādayo) vuttanayeneva veditabbā. Āsavānaṃ khayātiādi cettha phalasamāpattivasena vuttanti veditabbaṃ.
11. 相经注
11. Nimittasuttavaṇṇanā
103103. 在第十一经中,“增上心”同样是指修止与修观的心。“三相”是指三种原因。“适时”指在不同的时间点,也就是在合适的时候。在“应于适时作意定相”等处,意即善加观察各个时机,于心一境性合适之时作意心一境性。因为在这里,心一境性被称为“定相”。此处的词义是:定本身就是相,故称定相。其余两句的道理也一样。而“策励”是精进的名称,“舍”是指中舍的状态。因此,在精进合适之时应当作意精进,在中舍合适之时应当安住于中舍。“有此因缘,该心可能会转向懈怠”,意思是存在着某种原因,凭借此原因,这颗心会停留在懈怠的状态中。其他那些说法,道理也同样。至于“唯应作意舍相”,其内在含义是:应当让智慧运作,保持中舍。所谓“为诸漏尽”,目的是为了证得阿拉汉果。
103. Ekādasamepi adhicittaṃ samathavipassanācittameva. Tīṇi nimittānīti tīṇi kāraṇāni. Kālena kālanti kāle kāle, yuttakāleti attho. Kālena kālaṃ samādhinimittaṃ manasikātabbantiādīsu taṃ taṃ kālaṃ sallakkhetvā ekaggatāya yuttakāle ekaggatā manasikātabbā. Ekaggatā hi idha samādhinimittanti vuttā. Tatra vacanattho – samādhiyeva nimittaṃ samādhinimittaṃ. Sesapadadvayepi eseva nayo. Paggahoti pana vīriyassa nāmaṃ, upekkhāti majjhattabhāvassa. Tasmā vīriyassa yuttakāle vīriyaṃ manasikātabbaṃ, majjhattabhāvassa yuttakāle majjhattabhāve ṭhātabbanti. Ṭhānaṃ taṃ cittaṃ kosajjāya saṃvatteyyāti kāraṇaṃ vijjati yena taṃ cittaṃ kosajjabhāve tiṭṭheyya. Itaresupi eseva nayo. Upekkhānimittaṃyeva manasi kareyyāti ettha ca ñāṇajavaṃ upekkheyyāti ayamattho. Āsavānaṃ khayāyāti arahattaphalatthāya.
“应准备熔炉”指应备好炭火钵。“应生火”指放入炭,点火后以吹管鼓风使火燃起。“应投入坩埚”指拨开炭后,将金子放在炭上或放入坩埚中。“中舍观察”指辨别它净与不净的状态。
Ukkaṃ bandheyyāti aṅgārakapallaṃ sajjeyya. Ālimpeyyāti tattha aṅgāre pakkhipitvā aggiṃ datvā nāḷikāya dhamanto aggiṃ gāhāpeyya. Ukkāmukhe pakkhipeyyāti aṅgāre viyūhitvā aṅgāramatthake vā ṭhapeyya, mūsāya vā pakkhipeyya. Ajjhupekkhatīti pakkāpakkabhāvaṃ upadhāreti.
“为诸漏尽而正安立定”:即为证得阿拉汉果而正确地安立定。至此,那位修习观并证得阿拉汉的比丘便已显示。现在,为了显示这位漏尽者的证知行道,经文说“对于任何……”等。这应依前面所述的方法来理解。
Sammā samādhiyati āsavānaṃ khayāyāti arahattaphalatthāya sammā ṭhapīyati. Ettāvatā hi vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattappatto bhikkhu dassito. Idāni tassa khīṇāsavassa abhiññāya paṭipadaṃ dassento yassa yassa cātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ.
第三集五十经
3. Tatiyapaṇṇāsakaṃ