第十一 难舍渴爱品的注释
(11) 1. Āsāduppajahavaggavaṇṇanā
119在第三品第一经中,「āsā」即是渴爱(taṇhā)。「duppajahā」意为难舍、难除。由于对利得的渴爱难以舍断,有情为了“今天能得,明天能得”而侍奉国王,或经十年、二十年乃至六十年;从事农耕等业;投身两军交战的战场;踏上险道、山羊道和僧拘跋提道等路;乘船驶入大海。由于对寿命的渴爱难以舍断,即使临命终时,仍抱有“我会活到百岁”的想法。虽然他见到了业与业相,也有悲悯者劝言:“去布施吧,去供养吧!”但他因怀着“我决不会死,还要活下去”的渴爱,任何人的劝告都不听从。
119. Tatiyassa paṇṇāsakassa paṭhame āsāti taṇhā. Duppajahāti duccajā dunnīharā. Lābhāsāya duppajahabhāvena sattā dasapi vassāni vīsatipi saṭṭhipi vassāni ‘‘ajja labhissāma, sve labhissāmā’’ti rājānaṃ upaṭṭhahanti, kasikammādīni karonti, ubhatobyūḷhaṃ saṅgāmaṃ pakkhandanti, ajapathasaṅkupathādayo paṭipajjanti, nāvāya mahāsamuddaṃ pavisanti. Jīvitāsāya duppajahattā sampatte maraṇakālepi vassasatajīviṃ attānaṃ maññanti. So kammakammanimittādīni passantopi ‘‘dānaṃ dehi pūjaṃ, karohī’’ti anukampakehi vuccamāno ‘‘nāhaṃ marissāmi, jīvissāmi’’cceva āsāya kassaci vacanaṃ na gaṇhāti.
120在第二经中,「先作者」(pubbakārī)指先施利益之人。「知恩与报恩者」(kataññūkatavedī)指认识他人所施恩德之后加以回报之人。此两者中,先作者心中作“我在放债”之想,后作者则作“我令此债销灭”之想。
120. Dutiye pubbakārīti paṭhamaṃ upakārassa kārako. Kataññūkatavedīti tena kataṃ ñatvā pacchā kārako. Tesu pubbakārī ‘‘iṇaṃ demī’’ti saññaṃ karoti, pacchā kārako ‘‘iṇaṃ jīrāpemī’’ti saññaṃ karoti.
121在第三经中,「已满足者与能令满足者」(titto ca tappetā ca)是指:独觉佛与诸漏尽的如来弟子,称为“已满足者”;而如来、阿拉汉、正自觉者,则既是“已满足者”,又是“能令满足者”。
121. Tatiye titto ca tappetā cāti paccekabuddho ca tathāgatasāvako ca khīṇāsavo titto nāma, tathāgato arahaṃ sammāsambuddho titto ca tappetā ca.
122在第四经中,「duttappayā」指难以满足者,施主亦难以令其满足。「nikkhipati」指贮藏物品而不受用。「vissajjeti」指施与他人。
122. Catutthe duttappayāti dāyakena duttappayā tappetuṃ na sukarā. Nikkhipatīti nidahati na paribhuñjati. Vissajjetīti paresaṃ deti.
123在第五经中,「na vissajjeti」指不将一切都施与他人:他只留取维生所需的那部分,而将其余的全部布施出去。
123. Pañcame na vissajjetīti sabbaṃyeva paresaṃ na deti, attano pana yāpanamattaṃ gahetvā avasesaṃ deti.
124在第六经中,「净相」(subhanimitta)即指可意的所缘(iṭṭhārammaṇa)。
124. Chaṭṭhe subhanimittanti iṭṭhārammaṇaṃ.
125在第七经中,「嗔相」(paṭighanimitta)意指不可意的相(aniṭṭhanimitta)。
125. Sattame paṭighanimittanti aniṭṭhanimittaṃ.
126在第八经中,「从他处闻声」(parato ca ghoso)意指从他人那里听闻非正法(assaddhamma)。
126. Aṭṭhame parato ca ghosoti parassa santikā assaddhammasavanaṃ.
127在第九经中,「从他处闻声」意指从他人那里听闻正法(saddhamma)。其余各处文义浅白,不再一一注释。
127. Navame parato ca ghosoti parassa santikā saddhammasavanaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.