第三品:难调伏品的注释
3. Akammaniyavaggavaṇṇanā
21-22第21-22偈:第三品第一偈中,「未修习」指未增长,未由修习而生起。「不堪任」指不堪作业,不适合作务。第二偈应反过来理解。此处,第一偈的「心」指以流转方式生起之心,第二偈的「心」指以还灭方式生起之心。于此当知有如是分别:流转、流转之足,还灭、还灭之足。所谓「流转」即三界之流转;「流转之足」即为获得流转所造之业;「还灭」指九种出世间法;「还灭之足」即为获得还灭所造之业。因此,这些经文实唯说明流转与还灭。
21-22. Tatiyassa paṭhame abhāvitanti avaḍḍhitaṃ bhāvanāvasena appavattitaṃ. Akammaniyaṃ hotīti kammakkhamaṃ kammayoggaṃ na hoti. Dutiye vuttavipariyāyena attho veditabbo. Ettha ca paṭhame cittanti vaṭṭavasena uppannacittaṃ, dutiye vivaṭṭavasena uppannacittaṃ. Tattha ca vaṭṭaṃ vaṭṭapādaṃ, vivaṭṭaṃ vivaṭṭapādanti ayaṃ pabhedo veditabbo. Vaṭṭaṃ nāma tebhūmakavaṭṭaṃ, vaṭṭapādaṃ nāma vaṭṭapaṭilābhāya kammaṃ, vivaṭṭaṃ nāma nava lokuttaradhammā, vivaṭṭapādaṃ nāma vivaṭṭapaṭilābhāya kammaṃ. Iti imesu suttesu vaṭṭavivaṭṭameva kathitanti.
23-24第23-24偈:第三偈中,应知此处之心唯是以流转方式生起之心。「导致大不利」的意思是:即使它能给予人天成就及魔与梵天的自在,也仍会反复地给出生、老、病、死、愁、悲、苦、忧、恼,给出蕴、界、处、缘起的流转,实则唯是施给大苦蕴,故称为「导致大不利」。第四偈的「心」则唯指以还灭方式生起之心。
23-24. Tatiye vaṭṭavaseneva uppannacittaṃ veditabbaṃ. Mahato anatthāya saṃvattatīti devamanussasampattiyo mārabrahmaissariyāni ca dadamānampi punappunaṃ jātijarābyādhimaraṇasokaparidevadukkhadomanassupāyāse khandhadhātuāyatanapaṭiccasamuppādavaṭṭāni ca dadamānaṃ kevalaṃ dukkhakkhandhameva detīti mahato anatthāya saṃvattati nāmāti. Catutthe cittanti vivaṭṭavaseneva uppannacittaṃ.
25-26第25-26偈:第五、第六偈中,差别在于「未修习、未显现」。其旨意为:以流转方式生起之心,虽已生起,实亦名为未修习、未显现。何以故?因其无力趣入出世间之基础禅那、观、道、果、涅槃。而以还灭方式生起之心,则名为已修习、已显现。何以故?因其有力趣入他们法。然而,住古伦达卡寺的弗沙弥陀长老说:「贤友,唯道心方可名为已修习、已显现。」
25-26. Pañcamachaṭṭhesu abhāvitaṃ apātubhūtanti ayaṃ viseso. Tatrāmayadhippāyo – vaṭṭavasena uppannacittaṃ nāma uppannampi abhāvitaṃ apātubhūtameva hoti. Kasmā ? Lokuttarapādakajjhānavipassanāmaggaphalanibbānesu pakkhandituṃ asamatthattā. Vivaṭṭavasena uppannaṃ pana bhāvitaṃ pātubhūtaṃ nāma hoti. Kasmā? Tesu dhammesu pakkhandituṃ samatthattā. Kurundakavāsī phussamittatthero panāha – ‘‘maggacittameva, āvuso, bhāvitaṃ pātubhūtaṃ nāma hotī’’ti.
27-28第27-28偈:第七、第八偈中,“未多修习”(abahulīkata)即未反复修习。这两种心也当知是依流转与还灭而生起的心。
27-28. Sattamaṭṭhamesu abahulīkatanti punappunaṃ akataṃ. Imānipi dve vaṭṭavivaṭṭavasena uppannacittāneva veditabbānīti.
29第29偈:此处,如“生也是苦”等经中所说,苦能被承载、被带来,故名“承载苦者”(dukkhādhivaha)。也有读作“苦所运载”(dukkhādhivāha)。其意为:以出世间基础禅那等圣法为所向,它却被以苦的方式运载、驱送,故称“苦所运载”。此亦仅是依流转而生起的心。因为,它虽能赋予如前所述的人、天等成就,但由于承载着生等之苦,故称“承载苦者”;又因它极难被导入圣法的证得,故亦名“苦所运载”。
29. Navame ‘‘jātipi dukkhā’’tiādinā nayena vuttaṃ dukkhaṃ adhivahati āharatīti dukkhādhivahaṃ. Dukkhādhivāhantipi pāṭho. Tassattho – lokuttarapādakajjhānādi ariyadhammābhimukhaṃ dukkhena adhivāhīyati pesīyatīti dukkhādhivāhaṃ. Idampi vaṭṭavasena uppannacittameva. Tañhi vuttappakārā devamanussādisampattiyo dadamānampi jātiādīnaṃ adhivahanato dukkhādhivahaṃ, ariyadhammādhigamāya duppesanato dukkhādhivāhañca nāma hotīti.
30第30偈:此偈中的心,仅是依还灭而生起的心。因为它从人乐承载至天乐,从天乐承载至禅那乐,从禅那乐承载至观乐,从观乐承载至道乐,从道乐承载至果乐,从果乐承载至涅槃乐,故名“承载乐者”(sukhādhivaha),或“乐所运载”(sukhādhivāha)。它面对出世间基础禅那等圣法时,易于被驱送,如同善放出的帝释金刚,故亦名“乐所运载”。本品亦唯开示流转与还灭。
30. Dasame vivaṭṭavasena uppannacittameva cittaṃ. Tañhi mānusakasukhato dibbasukhaṃ, dibbasukhato jhānasukhaṃ, jhānasukhato vipassanāsukhaṃ, vipassanāsukhato maggasukhaṃ, maggasukhato phalasukhaṃ, phalasukhato nibbānasukhaṃ adhivahati āharatīti sukhādhivahaṃ nāma hoti, sukhādhivāhaṃ vā. Tañhi lokuttarapādakajjhānādiariyadhammābhimukhaṃ supesayaṃ vissaṭṭhaindavajirasadisaṃ hotīti sukhādhivāhantipi vuccati. Imasmimpi vagge vaṭṭavivaṭṭameva kathitanti.