第二品
2. Dutiyavaggo
10. 入出息相应复注 · 10 段
《伊车能伽罗经》等的注释
1-2. Icchānaṅgalasuttādivaṇṇanā
987-988“为什么”等语，是为了说明在讲解“住等至”时的理由而开始的。
987-988.Kasmātiādi vihārasamāpattiācikkhaṇe kāraṇaṃ vibhāvetuṃ āraddhaṃ.
eva-vākāra就是eva-kāra和vā-kāra。之所以说完全寂静，是因为完全寂静作意。仅仅以有学之说，即使他们确有应当修学之义已经成立，但对于那些没有应当修学之事的人，也仍被称为有学，所以用应修学一词将有学区分出来而说。即使为了漏尽没有应当修学之事，但为了现法安乐，除了修习禅那等之外没有应当修学之事，因此说为无学。然而诸佛已经完全、正确地圆满了一切修学，所以不说我修学。入出息念的禅那与果等至，就是如来住。
Eva-vākāroti eva-kāro vā-kāro ca. Ekantasantattā ekantena santamanasikārabhāvato. Sekkhavacaneneva tesaṃ sikkhitabbassa atthibhāve siddhepi sikkhitabbarahitesu tesupi sekkhapariyāyassa vuccamānattā sikkhitabbasaddena sekkhe visesetvā vuttā. Āsavakkhayatthaṃ sikkhitabbassa abhāvepi diṭṭhadhammasukhavihāratthaṃ jhānādisikkhanena vinā sikkhitabbābhāvā ‘‘asekkhā nāmā’’ti vuttā. Buddhānaṃ pana sabbaso sammadeva pariniṭṭhitasikkhattā ‘‘sikkhāmī’’ti na vuttaṃ. Ānāpānajjhānaphalasamāpatti tathāgatavihāro.
《第一阿难经》等经的注释
3-10. Paṭhamaānandasuttādivaṇṇanā
989-996以无常等方式，就是依无常、苦、无我的方式。他观察，以种种方式去拣择。无染，就是已经舍离了烦恼、已经镇伏了烦恼。经文写作：喜觉支、轻安觉支。
989-996.Aniccādivasenāti aniccadukkhānattavasena. Pavicinati pakārehi vicinati. Nikkilesāti apagatakilesā vikkhambhitakilesā. Pītisambojjhaṅgo, passaddhisambojjhaṅgoti pāṭho.
依于它，有不退缩与不超越，这被称为中舍，即中立行相。说它是“一心刹那”，是因为它摄属于一个心识的生起。
Yāya anosakkanaṃ anativattanañca hoti, ayaṃ tatramajjhattupekkhā majjhattākāroti vuttā. Ekacittakkhaṇikāti ekacittuppādapariyāpannattā.
按四个四组的划分，共有十六种。由于它们是依入出息念而生起的，即使以入出息为所缘而生的法，在后来的阶段，因为有正念，也可以方便地称为入出息念，所以说“入出息念是混合而说的”。入出息为根本：就是依入出息而生起的念处。它们的根本：就是这些念处的根本因。觉支为根本：就是成为觉支之缘的。那些觉支：就是这二十种以念处为因的觉支。明解脱圆满：就是通过第三明以及那果的圆满而现起的觉支。与果相应：与第四果相应，或者与四种果相应。
Cattunnaṃ catukkānaṃ vasena soḷasakkhattukā. Ānāpānasannissayena pavattattā ārammaṇavasena pavattā ānāpānārammaṇāpi aparabhāge sati ānāpānassatīti pariyāyena vattabbataṃ arahatīti ‘‘ānāpānassati missakā kathitā’’ti vuttaṃ. Ānāpānamūlakāti ānāpānasannissayena pavattā satipaṭṭhānā. Tesaṃ mūlabhūtāti tesaṃ satipaṭṭhānānaṃ mūlakāraṇabhūtā. Bojjhaṅgamūlakāti bojjhaṅgapaccayabhūtā. Tepi bojjhaṅgāti ete vīsati satipaṭṭhānahetukā bojjhaṅgā. Vijjāvimuttipūrakāti tatiyavijjāya tassa phalassa ca paripūraṇavasena pavattā bojjhaṅgā. Phalasampayuttāti catutthaphalasampayuttā, catubbidhaphalasampayuttā vā.
第二品的注释终
《入出息相应》的注释终