1-2. 《伊车能伽罗经》等经的注释
1-2. Icchānaṅgalasuttādivaṇṇanā
987-988第二品第一经里说“应当这样记说”,为什么世尊要讲出自己安住的等至呢?是为了避免被讥嫌。因为如果那些比丘说“我们不知道”,外道就会抓住把柄讥嫌说:“你们连‘我们的导师以某某等至住了三个月’都不知道,那你们为什么还侍奉他、跟他住在一起呢?”为了摆脱这种讥嫌,世尊才这样说。
987-988. Dutiyavaggassa paṭhame evaṃ byākareyyāthāti kasmā attano vihārasamāpattiṃ ācikkhati? Upārambhamocanatthaṃ. Sace hi te ‘‘na jānāmā’’ti vadeyyuṃ, atha nesaṃ titthiyā ‘‘tumhe ‘asukasamāpattiyā nāma no satthā temāsaṃ vihāsī’tipi na jānātha, atha kasmā naṃ upaṭṭhahantā viharathā’’ti upārambhaṃ āropeyyuṃ, tato mocanatthaṃ evamāha.
那么,为什么在别的地方——比如“他具念而入息,或入息长时”——用了“eva”这个词,而这里却没有用呢?因为彻底寂静。对其他人来说,入息或出息只有一种比较明显;但对世尊来说,这两者始终都很明显,因为他的念恒常现前,所以由于彻底寂静,就没有用“eva”。那么,为什么不说“我学习”,而只说“我入息”这么一点内容呢?因为没有可学的东西。七有学,因为有应当学的,所以叫有学;诸漏尽者,因为没有应当学的,所以叫无学。如来是无学,他没有应当学的事,所以因为没有可学的东西,就没有说。第二经的内容很容易理解。
Atha kasmā yathā aññattha ‘‘satova assasati, dīghaṃ vā assasanto’’ti (dī. ni. 2.374; ma. ni. 1.107; saṃ. ni. 5.977) eva-vākāro vutto. Evaṃ idha na vuttoti? Ekantasantattā. Aññesañhi assāso vā pākaṭo hoti passāso vā, bhagavato ubhayampetaṃ pākaṭameva niccaṃ upaṭṭhitassatitāyāti ekantasantattā na vutto. Atha ‘‘sikkhāmī’’ti avatvā kasmā ‘‘assasāmī’’ti ettakameva vuttanti? Sikkhitabbābhāvā. Satta hi sekhā sikkhitabbabhāvā sekhā nāma, khīṇāsavā sikkhitabbābhāvā asekhā nāma, tathāgatā asikkhitabbā asekkhā nāma natthi tesaṃ sikkhitabbakiccanti sikkhitabbābhāvā na vuttaṃ. Dutiyaṃ uttānameva.
3-10. 第一阿难经等的注释
3-10. Paṭhamaānandasuttādivaṇṇanā
989-996在第三项中,“审查”是指依照无常等角度来审查。另外两个词是它的同义词。“离染”是指远离烦恼:由于身体和心的不安与疲惫止息,身体和心都变得轻安。“入定”是指被正确地安立,就像安止定中的心一样。“住于舍”是指以俱生的舍而住于舍。
989-996. Tatiye pavicinatīti aniccādivasena pavicinati. Itaraṃ padadvayaṃ etasseva vevacanaṃ. Nirāmisāti nikkilesā kāyikacetasikadarathapaṭipassaddhiyā kāyopi cittampi passambhati. Samādhiyatīti sammā ṭhapiyati, appanācittaṃ viya hoti. Ajjhupekkhitā hotīti sahajātaajjhupekkhanāya ajjhupekkhitā hoti.
比丘以这十四种方式观察身体时,在身体上,正念就是念觉支;与这份正念相应的智慧,就是择法觉支;与它相应生起的身精进和心精进,就是精进觉支;喜、轻安、心一境性,分别是喜觉支、轻安觉支、定觉支;对这六种觉支不退缩、不越界,这种中舍的状态,就是舍觉支。就像马匹平稳行走时,车夫不会因为某匹马走得慢就去鞭打它,也不会因为某匹马跑得太快就去拉缰绳,他只是这样看着,保持安住的状态。同样地,对这六种觉支不退缩、不越界,这种中舍的状态,就叫舍觉支。说到这里,说明了什么?说明在一个心识刹那中,这些作用不同、特相各异的觉支,就是观。
Evaṃ cuddasavidhena kāyapariggāhakassa bhikkhuno tasmiṃ kāye sati satisambojjhaṅgo, tāya satiyā sampayuttañāṇaṃ dhammavicayasambojjhaṅgo, taṃsampayuttameva kāyikacetasikavīriyaṃ vīriyasambojjhaṅgo, pītipassaddhicittekaggatā pītipassaddhisamādhisambojjhaṅgā, imesaṃ channaṃ bojjhaṅgānaṃ anosakkanaanativattanasaṅkhāto majjhattākāro upekkhāsambojjhaṅgo. Yatheva hi samappavattesu assesu sārathino ‘‘ayaṃ olīyatī’’ti tudanaṃ vā, ‘‘ayaṃ atidhāvatī’’ti ākaḍḍhanaṃ vā natthi, kevalaṃ evaṃ passamānassa ṭhitākārova hoti, evameva imesaṃ channaṃ bojjhaṅgānaṃ anosakkanaanativattanasaṅkhāto majjhattākāro upekkhāsambojjhaṅgo nāma hoti. Ettāvatā kiṃ kathitaṃ? Ekacittakkhaṇikā nānāsarasalakkhaṇā vipassanābojjhaṅgā nāma kathitā.
“依远离”等句,其含义和前面所说的一样。不过在这里,所说的十六种入出息念是混合在一起的:以入出息为根本的念处属于前行阶段,作为它们根本的入出息念也属于前行阶段;以觉支为根本的念处属于前行阶段,那些觉支也同样只是前行阶段。然而,作为明与解脱之圆满条件的觉支,是已生起的出世间法;明与解脱则与圣果相应。或者说,明与第四道相应,解脱与果相应。第四、第五、第六项,也应当以同样的方式理解。其余各处都很清楚。
Vivekanissitantiādīni vuttatthāneva. Ettha pana soḷasakkhattukā ānāpānassati missakā kathitā, ānāpānamūlakā satipaṭṭhānā pubbabhāgā , tesaṃ mūlabhūtā ānāpānassati pubbabhāgā. Bojjhaṅgamūlakā satipaṭṭhānā pubbabhāgā, tepi bojjhaṅgā pubbabhāgāva. Vijjāvimuttipūrakā pana bojjhaṅgā nibbattitalokuttarā, vijjāvimuttiyo ariyaphalasampayuttā. Vijjā vā catutthamaggasampayuttā, vimutti phalasampayuttāti. Catutthapañcamachaṭṭhānipi imināva samānaparicchedāni. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.