2. 震动宫殿品
2. Pāsādakampanavaggo
7. 神足相应义注 · 28 段
1-2. 前经等之注释
1-2. Pubbasuttādivaṇṇanā
823-824在第二品的第一经里,“不极度消沉”等说法,后面会讲清楚。这部经里讲的是以六神通为前导的四种神足,第二经也是这样。
823-824. Dutiyavaggassa paṭhame na ca atilīnotiādīni parato āvi bhavissanti. Imasmiṃ sutte chaabhiññāpādakā iddhipādā kathitā, tathā dutiye ca.
《欲定经》的注释
3. Chandasamādhisuttavaṇṇanā
825825. 在第三经中,“欲”指想要去做的那种意愿。“依止”的意思是把它作为依靠、把它作为主导。 “精勤行”指作为精勤的诸行,这是能成就四种作用的四正勤精进的别名。 因此,在“此欲……”等句中,欲与欲定和精勤行相应,欲定与欲和精勤行相应,精勤行也与欲和欲定相应。 所以,把这些法合在一起,就说:比丘们,具足欲定精勤行的人获得神足。 而在《神足分别》中,则用“如此存在者的受蕴……”这样的方式,说这些法所具备的其余同类法就是神足。
825. Tatiye chandanti kattukamyatāchandaṃ. Nissāyāti nissayaṃ katvā, adhipatiṃ katvāti attho. Padhānasaṅkhārāti padhānabhūtā saṅkhārā, catukiccasādhakasammappadhānavīriyassetaṃ adhivacanaṃ. Iti ayañca chandotiādīsu chando chandasamādhinā ceva padhānasaṅkhārehi ca, chandasamādhi chandena ceva padhānasaṅkhārehi ca, padhānasaṅkhārāpi chandena ceva chandasamādhinā ca samannāgatā . Tasmā sabbe te dhamme ekato katvā ayaṃ vuccati, bhikkhave, chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādoti vuttaṃ. Iddhipādavibhaṅge (vibha. 437) pana ‘‘yo tathābhūtassa vedanākkhandho tiādinā nayena imehi dhammehi samannāgatā sesaarūpino dhammā iddhipādāti vuttā.
而且,这三法既是神足,也是神足的基础。怎么理解呢?当一个人修习欲时,欲就叫作神足,而定和精勤行就叫作欲神足的基础。当一个人修习定时,定就叫作神足,而欲和精勤行就叫作定神足的基础。当一个人修习精勤行时,精勤行就叫作神足,而欲和定就叫作精勤行神足的基础。因为在相应的诸法中,只要一个法成就了,其余的法也都会成就。
Apica imepi tayo dhammā iddhīpi honti iddhipādāpi. Kathaṃ? Chandañhi bhāvayato chando iddhi nāma hoti, samādhippadhānasaṅkhārā chandiddhipādo nāma. Samādhiṃ bhāventassa samādhi iddhi nāma hoti, chandappadhānasaṅkhārā samādhiddhiyā pādo nāma. Padhānasaṅkhāre bhāventassa padhānasaṅkhārā iddhi nāma hoti, chandasamādhi padhānasaṅkhāriddhiyā pādo nāma, sampayuttadhammesu hi ekasmiṃ ijjhamāne sesāpi ijjhantiyeva.
另外,也应该从那些法各自的前分阶段来理解它们的神足性。初禅就叫神变,而与初禅前分阶段相应的欲等法就叫神足。按这个方法,从神变类开始一直到天眼通,从入流道开始一直到阿拉汉道,都应这样类推。其余神足的道理也是一样。
Apica tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ pubbabhāgavasenāpi etesaṃ iddhipādatā veditabbā. Paṭhamajjhānañhi iddhi nāma, paṭhamajjhānassa pubbabhāgaparikammasampayuttā chandādayo iddhipādo nāma. Etenupāyena yāva nevasaññānāsaññāyatanā, iddhividhaṃ ādiṃ katvā yāva dibbacakkhuabhiññā, sotāpattimaggaṃ ādiṃ katvā yāva arahattamaggā nayo netabbo. Sesiddhipādesupi eseva nayo.
有些人却说:“还没有生起的欲就是神足。”为了驳斥他们的这种说法,在阿毗达摩里就出现了名为“上小篇”的这一段——
Keci pana ‘‘anibbatto chando iddhipādo’’ti vadanti. Idha tesaṃ vādamaddanatthāya abhidhamme uttaracūḷavāro nāma āgato –
有四种神足:欲神足、精进神足、心神足、观神足。其中,什么是欲神足?比丘,当有人修习出世间的禅那——它能导向解脱、趋向减损,为了断除种种恶见、为了证得第一地,远离诸欲……成就初禅而安住,这是苦行道迟通达——在那个时刻,所有的欲、欲乐意、想要去做的意愿、对善法的欲求,这称为欲神足。其余的法都与欲神足相应。
‘‘Cattāro iddhipādā – chandiddhipādo, vīriyiddhipādo, cittiddhipādo, vīmaṃsiddhipādo. Tattha katamo chandiddhipādo? Idha, bhikkhu, yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhāpaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, yo tasmiṃ samaye chando chandikatā kattukamyatā kusalo dhammacchando, ayaṃ vuccati chandiddhipādo. Avasesā dhammā chandiddhipādasampayuttā’’ti (vibha. 457-458).
这些则只是依出世间的方式而来的。
Ime pana lokuttaravaseneva āgatā.
在这里,拉塔巴拉长老以欲为首要,证得了出世间法;索纳长老以精进为首要;僧护长老以心为首要;具寿摩卡拉迦以审察为首要。这里应当这样理解:好比四位大臣的儿子,都想要得到官位,依靠国王而住。其中一人对侍奉国王生起了欲求,他了解国王的心意和喜好,日夜侍奉,令国王满意,从而获得了官位。同样,以欲为首要而证得出世间法的人,应当这样理解。
Tattha raṭṭhapālatthero chandaṃ dhuraṃ katvā lokuttaradhammaṃ nibbattesi. Soṇatthero vīriyaṃ dhuraṃ katvā; sambhutatthero cittaṃ dhuraṃ katvā, āyasmā mogharājā vīmaṃsaṃ dhuraṃ katvāti. Tattha yathā catūsu amaccaputtesu ṭhānantaraṃ patthetvā rājānaṃ upanissāya viharantesu eko upaṭṭhāne chandajāto rañño ajjhāsayañca ruciñca ñatvā divā ca ratto ca upaṭṭhahanto rājānaṃ ārādhetvā ṭhānantaraṃ pāpuṇi. Evaṃ chandadhurena lokuttaradhammanibbattako veditabbo.
又有一个人想:“我没法天天去侍奉国王,要是出了什么急事,我就靠拼劲努力让国王满意。”后来边境叛乱,国王派他去,他靠勇猛精进打垮了敌人,得到了职位。就像这个人一样,应当理解以精进为主导而证得出世间法的人。又有一个人想:“天天去侍奉,甚至用胸膛去挡箭矛,都是沉重的负担,我要靠咒术的力量让国王满意。”因为他熟悉帝王之术,就通过咒术安排,让国王满意,得到了职位。就像这个人一样,应当理解以心为主导而证得出世间法的人。
Eko pana – ‘‘divase divase upaṭṭhātuṃ na sakkomi, uppanne kicce parakkamena ārādhessāmī’’ti kupite paccante raññā pahito parakkamena sattumaddanaṃ katvā pāpuṇi. Yathā so, evaṃ vīriyadhurena lokuttaradhammanibbattako veditabbo. Eko ‘‘divase divase upaṭṭhānampi urena sattisarasampaṭicchanampi bhāroyeva, mantabalena ārādhessāmī’’ti khattavijjāya kataparicayattā mantasaṃvidhānena rājānaṃ ārādhetvā pāpuṇi. Yathā so, evaṃ cittadhurena lokuttaradhammanibbattako veditabbo.
另有一人这样想:这些服侍之类的事有什么用呢?国王们会把职位赐给出身高贵的人,赐给那样的人时,也会赐给我。于是他就只靠着出身优越而得到了职位。就像这个人一样,应当知道,依靠极其清净的审察、以审察为主导而证得出世间法的人也是如此。这部经讲的是以还转为基础的神力。
Aparo – ‘‘kiṃ imehi upaṭṭhānādīhi, rājāno nāma jātisampannassa ṭhānantaraṃ denti, tādisassa dento mayhaṃ dassatī’’ti jātisampattimeva nissāya ṭhānantaraṃ pāpuṇi. Yathā so, evaṃ suparisuddhaṃ vīmaṃsaṃ nissāya vīmaṃsadhurena lokuttaradhammanibbattako veditabboti. Imasmiṃ sutte vivaṭṭapādakaiddhi kathitā.
目犍连经注释
4. Moggallānasuttavaṇṇanā
826在第四经中,“掉举者”指本性就是掉举、心念躁动不安的人。因为掉举,心在面对单一所缘时就会躁动不停,就像旗杆上的旗被风吹动一样。“高慢”指把自己抬得很高,也就是说生起了虚妄的慢心。“轻躁”指热衷于装饰钵、衣等,行为轻浮。“恶口”指嘴巴粗涩,也就是说言辞粗暴。“涣语”指不约束言语,整天说些没有意义的闲话、废话。“失念”指忘失了正念的人。“不正知”指缺乏智慧的人。“不定”指缺少近行定和安止定的人。“乱心”指因为缺乏定力,掉举便趁虚而入,内心扰动、无法平静的人。“诸根放逸”指不守护诸根。“神变”指入水遍定后出定,对安立于楼阁的地界作意“水”,然后升上虚空,用大脚趾击打位于水面上的楼阁。 “深坑”指很深的坑,意思是进入了很深的地层。“善埋”指埋得很好,即夯实后妥善放置。这里说的是以神通为基础的神变。
826. Catutthe uddhatāti uddhaccapakatikā vipphandamānacittā. Uddhaccena hi ekārammaṇe cittaṃ vipphandati dhajayaṭṭhiyaṃ vātena pahatadhajo viya. Unnaḷāti uggatanaḷā, uṭṭhitatucchamānāti vuttaṃ hoti. Capalāti pattacīvaramaṇḍanādicāpallena yuttā. Mukharāti mukhakharā, kharavacanāti vuttaṃ hoti. Vikiṇṇavācāti asaṃyatavacanā divasampi niratthakavacanappalāpino. Muṭṭhassatīti naṭṭhassatino. Asampajānāti paññārahitā. Asamāhitāti upacārappanāsamādhivirahitā. Bhantacittāti ubbhantacittā samādhivirahena laddhokāsena uddhaccena . Pākatindriyāti asaṃvutindriyā. Iddhābhisaṅkhāranti āpokasiṇaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya pāsādapatiṭṭhitaṃ pathavibhāgaṃ ‘‘udaka’’nti adhiṭṭhāya, udakapiṭṭhe ṭhitapāsādaṃ vehāsaṃ abbhuggantvā aṅguṭṭhakena pahari. Gambhīranemoti gambhīraāvāṭo, gambhīrabhūmibhāgaṃ anupaviṭṭhoti attho . Sunikhātoti suṭṭhu nikhāto, koṭṭetvā suṭṭhu ṭhapito. Idha abhiññāpādakiddhi kathitā.
2. 伍那巴婆罗门经注释
5. Uṇṇābhabrāhmaṇasuttavaṇṇanā
827第五中,“为了断除欲”的意思是,为了断除渴爱之欲。这里同样讲的是以还灭为基础的神力。
827. Pañcame chandappahānatthanti taṇhāchandassa pahānatthaṃ. Idhāpi vivaṭṭapādakiddhi kathitā.
9. 神通等教说经的注释
9. Iddhādidesanāsuttavaṇṇanā
831比丘们,在第九个比喻里,所说的“道”,指的是作为神通基础的第四禅那。
831. Navame yo so bhikkhave maggoti abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ adhippetaṃ.
10. 《分别经》的注释
10. Vibhaṅgasuttavaṇṇanā
832第十项,“与懈怠俱行”:这里,一位比丘生起欲之后,坐下来作意业处。这时,他心中现起沉滞的状态,他知道了“我心中现起了沉滞的状态”,就以堕入恶趣的恐惧来警策自己的心,再次生起欲,作意业处。接着,他心中又现起沉滞的状态,他再次以堕入恶趣的恐惧来警策自己的心,生起欲,作意业处。就这样,因为他的欲掺杂了懈怠,所以称为“与懈怠俱行”。“与懈怠相应”是它的同义词。
832. Dasame kosajjasahagatoti idha bhikkhu chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasikaronto nisīdati. Athassa citte līnākāro okkamati, so ‘‘līnākāro me okkanto’’ti ñatvā apāyabhayena cittaṃ tajjetvā puna chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti. Athassa puna līnākāro okkamati. So puna apāyabhayena cittaṃ tajjetvā chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karotīti evamassa kosajjena vokiṇṇattā chando kosajjasahagato nāma hoti. Kosajjasampayuttoti tasseva vevacanaṃ.
与掉举俱行:这里,一位比丘生起欲之后,坐下来作意业处。这时,他的心掉入掉举中。他便忆念佛、法、僧的功德,让心欢喜、满足,变得堪任,然后再次生起欲,作意业处。接着,他的心又掉入掉举中。他再次忆念佛、法、僧的功德,让心欢喜、满足,变得堪任,生起欲,作意业处。就这样,因为他的欲掺杂了掉举,所以称为与掉举俱行。
Uddhaccasahagatoti idha bhikkhu chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasikaronto nisīdati. Athassa cittaṃ uddhacce patati. So buddhadhammasaṅghaguṇe āvajjetvā cittaṃ hāsetvā tosetvā kammaniyaṃ katvā puna chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti. Athassa puna cittaṃ uddhacce patati. So puna buddhadhammasaṅghaguṇe āvajjetvā cittaṃ hāsetvā tosetvā kammaniyaṃ katvā chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karotīti evamassa uddhaccena vokiṇṇattā chando uddhaccasahagato nāma hoti.
与昏沉睡眠俱行:这里,一位比丘生起欲求后,坐下来作意业处。这时,昏沉睡眠在他心中生起。他觉察到“我心中已生起昏沉睡眠”,便用水擦脸,拉一拉耳朵,背诵熟悉的法,或者作意白天所取的光明想,以此去除昏沉睡眠,然后再次生起欲求,继续作意业处。接着,昏沉睡眠又在他心中生起。他按照同样的方法再次去除昏沉睡眠,生起欲求,继续作意业处。就这样,因为他的欲求中夹杂着昏沉睡眠,所以这种欲求就称为“与昏沉睡眠俱行”。
Thinamiddhasahagatoti idha bhikkhu chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasikaronto nisīdati. Athassa thinamiddhaṃ uppajjati. So ‘‘uppannaṃ me thinamiddha’’nti ñatvā udakena mukhaṃ puñchitvā, kaṇṇe ākaḍḍhitvā paguṇaṃ dhammaṃ sajjhāyitvā divā gahitaṃ vā ālokasaññaṃ manasikaritvā thinamiddhaṃ vinodetvā puna chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti. Athassa puna thinamiddhaṃ uppajjati. So vuttanayeneva puna thinamiddhaṃ vinodetvā chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karotīti evamassa thinamiddhena vokiṇṇattā chando thinamiddhasahagato nāma hoti.
这里,比丘生起欲求之后,坐下来作意业处。这时,他的心在五种欲乐的目标上散乱。他觉察到“我的心向外散乱了”,于是思惟《无始相应》《天使经》《布喻经》《未来怖畏经》等经典,用经句当作鞭子来警策自己的心,让心变得柔软好用,然后再次生起欲求,作意业处。接着,他的心又散乱了。他又一次用经句警策自心,使心变得柔软好用,生起欲求,作意业处。这样一来,因为夹杂了欲的念头,他的欲求就向外流散、扩散到五种欲乐上,这就是“向外散乱”。
Anuvikkhittoti idha bhikkhu chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasikaronto nisīdati. Athassa kāmaguṇārammaṇe cittaṃ vikkhipati. So ‘‘bahiddhā vikkhittaṃ me citta’’nti ñatvā anamatagga (saṃ. ni. 2.124-125) devadūta- (ma. ni. 3.261) celopama (saṃ. ni. 5.1104) anāgatabhayasuttādīni (a. ni. 5.77) āvajjento suttadaṇḍena cittaṃ tajjetvā kammaniyaṃ katvā puna chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti. Athassa puna cittaṃ vikkhipati. So puna suttadaṇḍena cittaṃ kammaniyaṃ katvā chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karotīti evamassa kāmavitakkavokiṇṇattā chando bahiddhā pañca kāmaguṇe ārabbha anuvikkhitto anuvisaṭo hoti.
“如前,如是后”,应当从业处和开示两方面来理解前与后。怎么理解呢?先就业处来说,牢牢投入业处叫作“前”,证得阿拉汉果叫作“后”。在这里,如果有比丘牢牢投入根本业处,在过度沉滞等四种情况中阻止心陷入其中——就像调伏一头凶牛再牵着它走,就像把方木块放进方孔里——在四种情况中的任何一种上都不停滞,这样观照诸行而证得阿拉汉果,那么这个人就可以说是“如前,如是后而住”。这就是从业处方面说的前后。再从开示方面来说,头发叫作“前”,脑叫作“后”。在这里,如果有比丘牢牢投入头发,以颜色、形状等方式把握头发等身体部分,在四种情况中的任何一种上都不停滞,从头发一直修到脑,那么这个人也可以说是“如前,如是后而住”。应当这样从开示方面来理解前后。“如后,如是前”这句话,只是前面那句话的另一种说法。
Yathā pure tathā pacchāti kammaṭṭhānavasenapi desanāvasenapi purimapacchimatā veditabbā. Kathaṃ? Kammaṭṭhāne tāva kammaṭṭhānassa abhiniveso pure nāma, arahattaṃ pacchā nāma. Tattha yo bhikkhu mūlakammaṭṭhāne abhinivisitvā atilīnādīsu catūsu ṭhānesu cittassa okkamanaṃ paṭisedhetvā, duṭṭhagoṇe yojetvā sārento viya caturassaghaṭikaṃ otārento viya catunnaṃ ṭhānānaṃ ekaṭṭhānepi asajjanto saṅkhāre sammasitvā arahattaṃ pāpuṇāti. Ayampi yathā pure tathā pacchā viharati nāma. Ayaṃ kammaṭṭhānavasena purimapacchimatā. Desanāvasena pana kesā pure nāma, matthaluṅgaṃ pacchā nāma. Tattha yo bhikkhu kesesu abhinivisitvā vaṇṇasaṇṭhānādivasena kesādayo pariggaṇhanto catūsu ṭhānesu asajjanto yāva matthaluṅgā bhāvanaṃ pāpeti, ayampi yathā pure tathā pacchā viharati nāma. Evaṃ desanāvasena purimapacchimatā veditabbā. Yathā pacchā tathā pureti idaṃ purimasseva vevacanaṃ.
就像下方那样,上方也是这样——这要结合身体来理解。所以经文里说:“上从脚掌,下从发梢。”在这里,如果有比丘从脚掌开始,一直到发梢,按三十二种身分来修习,或者按骨骼来修习,从脚趾尖的关节一直到头骨,再从头骨一直到脚趾尖的关节,这样把修习推进下去,在四种情况中的任何一种上都不停滞,这就叫作“如下亦如上,如上亦如下”而安住。
Yathā adho tathā uddhanti idaṃ sarīravasena veditabbaṃ. Tenevāha ‘‘uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā’’ti. Tattha yo bhikkhu pādatalato paṭṭhāya yāva kesamatthakā dvattiṃsākāravasena vā pādaṅguliaggapabbaṭṭhito yāva sīsakaṭāhaṃ, sīsakaṭāhato yāva pādaṅgulīnaṃ aggapabbaṭṭhīni , tāva aṭṭhivasena vā bhāvanaṃ pāpeti catūsu ṭhānesu ekaṭṭhānepi asajjanto. Ayaṃ yathā uddhaṃ tathā adho, yathā adho tathā uddhaṃ viharati nāma.
“以哪些方式”就是“以哪些部分”。“以哪些特征”就是“以哪些形状”。“以哪些相”就是“以哪些显现”。所谓“光明想被善巧把握”,就是有位比丘坐在空地上,作意光明想,有时闭眼,有时睁眼。当他在闭眼时,也像睁眼观看那样,现起完全一样的相,那时就叫作光明想已经生起。这也叫作“昼想”。而它在夜里生起时,就叫作善巧把握。“善安住”也是它的同义词。善加确立、善加安放,就叫作善安住。它的实际含义就是善巧把握。或者,有人以光明驱除昏沉睡眠,生起精勤意愿而作意业处,对这个人来说,白天的光明想也叫作善巧把握、善安住。无论夜里还是白天,凡以光明驱除昏沉睡眠后作意业处,在那种驱除昏沉睡眠的光明中生起的想,就叫作善巧把握。在精进等方面,也是同样的道理。在这部经中,宣说了六种神通的根本定。
Yehi ākārehīti yehi koṭṭhāsehi. Yehi liṅgehīti yehi saṇṭhānehi. Yehi nimittehīti yehi upaṭṭhānehi. Ālokasaññā suggahitā hotīti yo bhikkhu aṅgaṇe nisīditvā ālokasaññaṃ manasi karoti, kālena nimīleti, kālena ummīleti. Athassa yadā nimīlentassāpi ummīletvā olokentassa viya ekasadisameva upaṭṭhāti, tadā ālokasaññā jātā nāma hoti. ‘‘Divāsaññā’’tipi tasseva nāmaṃ. Sā ca pana rattiṃ uppajjamānā suggahitā nāma hoti. Svādhiṭṭhitātipi tasseva vevacanaṃ. Suṭṭhu adhiṭṭhitā suṭṭhu ṭhapitā svādhiṭṭhitā nāma vuccati. Sā atthato suggahitāyeva. Yo vā ālokena thinamiddhaṃ vinodetvā chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti, tassa divāpi ālokasaññā suggahitā svādhiṭṭhitā nāma. Ratti vā hotu divā vā yena ālokena thinamiddhaṃ vinodetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti, tasmiṃ thinamiddhavinodane āloke uppannā saññā suggahitāyeva nāma. Vīriyādīsupi eseva nayo. Imasmiṃ sutte channaṃ abhiññānaṃ pādakiddhi kathitā.