神足相应显示巴利原文
7. Iddhipādasaṃyuttaṃ
1. 遮波罗品显示巴利原文
1. Cāpālavaggo
1. 《无彼岸经》释义显示巴利原文
1. Apārasuttavaṇṇanā
813 在《神足相应》的第一经中,依止于欲而生起的定,名为欲定。作为精勤的诸行,名为精勤行。具足,即具备这些法。神足,意为神力的足,或以神力的体性而为足。对其余诸项,亦同此理。这是此处的略要,广说则见于《神足分别》。其义在《清净道论》中已加阐明。同样地,在《道相应》《觉支相应》《念处相应》及此处,其界定完全一致。显示巴利原文
813. Iddhipādasaṃyuttassa paṭhame chandaṃ nissāya pavatto samādhi chandasamādhi. Padhānabhūtā saṅkhārā padhānasaṅkhārā. Samannāgatanti tehi dhammehi upetaṃ. Iddhiyā pādaṃ, iddhibhūtaṃ vā pādanti iddhipādaṃ. Sesesupi eseva nayo. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana iddhipādavibhaṅge (vibha. 431 ādayo) āgatova. Visuddhimagge (visuddhi. 2.3.69 ādayo) panassa attho dīpito. Tathā maggabojjhaṅgasatipaṭṭhānasaṃyuttesu ceva idha ca ekaparicchedova.
5. 《神足部分经》释义显示巴利原文
5. Iddhipadesasuttavaṇṇanā
817 第五经中,神足部分即指三道与三果。显示巴利原文
817. Pañcame iddhipadesanti tayo ca magge tīṇi ca phalāni.
6. 《成就经》释义显示巴利原文
6. Samattasuttavaṇṇanā
818 第六经中,成就的神通则指阿罗汉果。然而,从最初开始,这九部经中所说的神足,全都是依还灭为足处的神足。显示巴利原文
818. Chaṭṭhe samattaṃ iddhinti arahattaphalameva. Ādito paṭṭhāya pana navasupi suttesu vivaṭṭapādakā eva iddhipādā kathitā.
10. 《塔庙经》释义显示巴利原文
10. Cetiyasuttavaṇṇanā
822 第十经中,“坐具”是指皮革片。“优填塔庙”,是指在优填夜叉的塔庙处所建造的寺院。乔达摩塔庙等,也同理可知。“已修习”,即已增长。“已多作”,即反复修作。“已作车乘”,即如已套好的车乘那般而作。“已作基础”,即从安立处的意义而言,作如基础。“已随立”,即已决意安立。“已遍习”,即从各方面累积、已善增长。“已善精勤”,即已妥善精勤。显示巴利原文
822. Dasame nisīdananti cammakhaṇḍaṃ adhippetaṃ. Udenaṃ cetiyanti udenayakkhassa cetiyaṭṭhāne katavihāro vuccati. Gotamakādīsupi eseva nayo. Bhāvitāti vaḍḍhitā. Bahulīkatāti punappunaṃ katā. Yānīkatāti yuttayānaṃ viya katā. Vatthukatāti patiṭṭhānaṭṭhena vatthu viya katā. Anuṭṭhitāti adhiṭṭhitā. Paricitāti samantato citā suvaḍḍhitā. Susamāraddhāti suṭṭhu samāraddhā.
如此以不定方式说完后,为再以确定方式显示,便说“如来的……”等语。此中,“劫”指寿劫,即在各个时期人们所拥有的寿量;若圆满安住于此寿量,则可住世一劫。或“劫之余”,即比所谓“少或多”的百岁更为超出的部分。然而,大吉祥长老说:“诸佛绝无不契时机之言。正如在竹林村生起的濒死之受,他镇压了十个月;同样,若反复入果等至,每十个月镇压一次,便能于此贤劫中持续住世。”显示巴利原文
Iti aniyamena kathetvā puna niyametvā dassento tathāgatassa khotiādimāha. Ettha ca kappanti āyukappaṃ, tasmiṃ tasmiṃ kāle yaṃ manussānaṃ āyuppamāṇaṃ, taṃ paripuṇṇaṃ karonto tiṭṭheyya. Kappāvasesaṃ vāti ‘‘appaṃ vā bhiyyo’’ti vuttavassasatato atirekaṃ vā. Mahāsīvatthero panāha ‘‘buddhānaṃ aṭṭhāne gajjitaṃ nāma natthi. Yatheva hi veḷuvagāmake uppannaṃ māraṇantikavedanaṃ dasa māse vikkhambhesi, evaṃ punappunaṃ taṃ samāpattiṃ samāpajjitvā dasa dasa māsepi vikkhambhento imaṃ bhaddakappameva tiṭṭheyyā’’ti.
那么,为何(佛陀)不住世呢?此所执受之身终究会被衰老等所制伏。诸佛则不待衰老之相现前,便于第五个寿量阶段,在众人仍爱念欣悦之时即般涅槃。而且,当诸佛与随佛的大弟子皆般涅槃后,若独自留下,便会如同孤立的残桩而住,或为年幼沙弥所环绕。由此,恐招致“啊,这便是佛的弟子众了”这样的轻蔑,故不住世。虽如此说,亦不契合,故在注疏中确定“寿劫”即是此义。显示巴利原文
Kasmā pana na ṭhitoti? Upādiṇṇakasarīraṃ nāma khaṇḍiccādīhi abhibhuyyati, buddhā nāma khaṇḍiccādibhāvaṃ apatvāva pañcame āyukoṭṭhāse bahujanassa piyamanāpakāleyeva parinibbāyanti. Buddhānubuddhesu ca mahāsāvakesu parinibbutesu ekakena khāṇukena viya ṭhātabbaṃ hoti, daharasāmaṇeraparivāritena vā, tato – ‘‘aho buddhānaṃ parisā’’ti hīḷetabbataṃ āpajjeyya, tasmā na ṭhitoti. Evaṃ vuttepi so pana na ruccati, ‘‘āyukappo’’ti idameva aṭṭhakathāyaṃ niyamitaṃ.
“其被魔所缠心”中的“其”仅为虚词。意思是:正如任何其他被魔缠心、被魔覆心的凡夫不能通达,同样地,他亦未能通达。因为凡于一切十二颠倒未全断者,魔即缠其心;而长老尚有四颠倒未断,故魔缠其心。那么,魔在缠心时,作什么呢?或示现恐怖的色所缘,或发出恐怖的声音所缘。众生见闻彼后,便失念张口呆立,魔即从他们口中伸手入内挤压其心,令他们失去知觉而住立。然而,魔岂能伸手进入长老口中?唯示现恐怖所缘,长老见已,未能通达相之光明。世尊明知如此,为何仍三度呼唤?为于后时,当彼请求‘世尊,请住世’时,得以‘这是你的恶作,这是你的过失’归过于彼,以减轻其忧。显示巴利原文
Yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacittoti ettha tanti nipātamattaṃ. Yathā mārena pariyuṭṭhitacitto ajjhotthaṭacitto aññopi koci puthujjano paṭivijjhituṃ na sakkuṇeyya, evameva nāsakkhi paṭivijjhitunti attho. Māro hi yassa sabbena sabbaṃ dvādasa vipallāsā appahīnā, tassa cittaṃ pariyuṭṭhāti. Therassa ca cattāro vipallāsā appahīnā, tenassa māro cittaṃ pariyuṭṭhāsi. So pana cittapariyuṭṭhānaṃ karonto kiṃ karotīti? Bheravaṃ rūpārammaṇaṃ vā dasseti, saddārammaṇaṃ vā sāveti, tato sattā taṃ disvā vā sutvā vā satiṃ vissajjetvā vivaṭamukhā honti, tesaṃ mukhena hatthaṃ pavesetvā hadayaṃ maddati, te visaññī hutvā tiṭṭhanti. Therassa panesa mukhe hatthaṃ pavesetuṃ kiṃ sakkhissati? Bheravārammaṇaṃ pana dasseti, taṃ disvā thero nimittobhāsaṃ na paṭivijjhi. Jānantoyeva bhagavā kimatthaṃ yāvatatiyakaṃ āmantesīti. Parato ‘‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā’’ti yācite ‘‘tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ, tuyhevetaṃ aparaddha’’nti dosāropanena sokatanukaraṇatthaṃ.
“魔罗波旬”中,“魔”是指将众生投入不利、加以杀害,故称为魔;“波旬”是其同义词。因他具足恶法,所以被称为“波旬”。“黑者”“终结者”“那木支”“放逸者之亲族”,也都是他的名号。而“此语实已说”是说:世尊证得正觉后的第八个七日,魔来到菩提树下,说道:“世尊,您为了什么目的而圆满波罗蜜?那个目的已达成,一切知智已证,您何必还在世间游化?”正如今天的情形,他当时也这样请求:“尊者世尊,今正是时,请般涅槃!善逝,请般涅槃!”世尊则以“我尚非时”等语回绝。阿难尊者正是针对这件事而说:“尊者,此语实已说。”显示巴利原文
Māro pāpimāti ettha satte anatthe niyojento māretīti māro. Pāpimāti tasseva vevacanaṃ. So hi pāpadhammasamannāgatattā ‘‘pāpimā’’ti vuccati. Kaṇho, antako, namuci, pamattabandhūtipi tasseva nāmāni. Bhāsitā kho panesāti ayañhi bhagavato sambodhipattiyā aṭṭhame sattāhe bodhimaṇḍaṃyeva āgantvā – ‘‘bhagavā yadatthaṃ tumhehi pāramiyo pūritā, so vo attho anuppatto, paṭividdhaṃ sabbaññutaññāṇaṃ, kiṃ vo lokavicaraṇenā’’ti vatvā yathā ajja, evameva – ‘‘parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu, sugato,’’ti yāci. Bhagavā cassa ‘‘na tāvāha’’ntiādīni vatvā paṭikkhipi. Taṃ sandhāya ‘‘bhāsitā kho panesā, bhante,’’tiādimāha.
其中,“善巧者”是指依于道而善巧的人。同样地,他们也得到了善教导,并且具备自信与从容。“多闻者”是说他们多有听闻,也就是通达三藏的多闻。他们也是“持法者”,意思是他们领受并执持法;或者说,他们既在教理上多闻,也在证悟上多闻,因为能执持教理之法和证悟之法,故称“持法者”——应如此理解此处的含义。其次,“法随法行者”是指正在修习圣法之随法,即观法的人。“行正行者”就是修行合乎规矩、恰当之道的人。“随法行者”是指拥有随顺法而行之习惯的人。他们“将教导、阐明、建立、开显、分析、解说自己老师的学说”。显示巴利原文
Tattha viyattāti maggavasena byattā. Tatheva vinītā. Tathā visāradā. Bahussutāti tepiṭakavasena bahu sutametesanti bahussutā. Tadeva dhammaṃ dhārentīti dhammadharā. Atha vā pariyattibahussutā ceva paṭivedhabahussutā ca, pariyattipaṭivedhadhammānaṃyeva dhāraṇato dhammadharāti evamettha attho daṭṭhabbo. Dhammānudhammappaṭipannāti ariyadhammassa anudhammabhūtaṃ vipassanādhammaṃ paṭipannā. Sāmīcippaṭipannāti anucchavikapaṭipadaṃ paṭipannā. Anudhammacārinoti anudhammacaraṇasīlā. Sakaṃ ācariyakanti attano ācariyavādaṃ. Ācikkhissantītiādīni sabbāni aññamaññasseva vevacanāni. Sahadhammenāti sahetukena sakāraṇena vacanena. Sappāṭihāriyanti yāva niyyānikaṃ katvā dhammaṃ desessanti.
这里的“梵行”是指涵盖戒、定、慧三学的全部教法梵行。说它为“成就”,是指以禅那的殊胜滋味而成就圆满。说它为“丰盛”,是指它达到增长,如同繁花盛开,依诸神通的成就而丰盛。说它为“广布”,是指它已广泛传播,在各个地方、区域里得以建立、扎根。说它为“众人所知”,是指它被大众所熟悉、所亲证,因为已有众人的集体证悟。说它为“广大”,是指在各个方面都变得非常普及而广大。所谓“乃至被天与人们所善加宣扬”,意思是:凡是有智慧的天与人,一切此类众生,都已很好地将它宣扬开来了。显示巴利原文
Brahmacariyanti sikkhattayasaṅgahitaṃ sakalaṃ sāsanabrahmacariyaṃ. Iddhanti samiddhaṃ jhānassādavasena. Phītanti vuḍḍhipattaṃ sabbapāliphullaṃ viya abhiññāsampattivasena. Vitthārikanti vitthataṃ tasmiṃ tasmiṃ disābhāge patiṭṭhitavasena. Bāhujaññanti bahūhi ñātaṃ paṭividdhaṃ mahājanābhisamayavasena. Puthubhūtanti sabbākārena puthulabhāvapattaṃ. Kathaṃ? Yāva devamanussehi suppakāsitaṃ, yattakā viññujātikā devā ceva manussā ca atthi, sabbehi suṭṭhu pakāsitanti attho.
“无关心”(appossukka):即无有执著。世尊如此说:‘波旬,从第八个七日以来,你一直四处游荡,高声叫嚷:“请世尊尊者现在便入般涅槃,请善逝入般涅槃。”从今往后,你应当平息这分心思,不要再为我的般涅槃费心劳神了。’显示巴利原文
Appossukkoti nirālayo. Tvañhi pāpima aṭṭhamasattāhato paṭṭhāya ‘‘parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato’’ti viravanto āhiṇḍittha, ajja dāni paṭṭhāya vigatussāho hohi, mā mayhaṃ parinibbānatthaṃ vāyāmaṃ karohīti vadati.
“具念、正知而舍下了寿行”(satosampajāno āyusaṅkhāraṃ ossaji):意思是,善令正念安住,以智慧作出决断后,便放下、弃舍了寿行。此处,世尊并非如同丢弃手中土块那般舍下寿行,而是入果定约三个月之久,随后生起这样的心念:“自此以后,我不再入定。”正是依于此意,才说“舍下”。又有一读作“ussaji”。“大地震动”(mahābhūmicālo):即大地发生剧烈震荡。据说随之有一万个世界也震动了。“可怖”(bhiṃsanaka):即是令人心生恐惧。“天鼓也响震”(devadundubhiyo ca phaliṃsu):指天鼓震响,天空中传来隆隆旱雷,不时电光闪耀,阵雨急骤。这便是其含义。显示巴利原文
Satosampajāno āyusaṅkhāraṃ ossajīti satiṃ sūpaṭṭhitaṃ katvā ñāṇena paricchinditvā āyusaṅkhāraṃ vissaji pajahi. Tattha na bhagavā hatthena leḍḍuṃ viya āyusaṅkhāraṃ ossaji, temāsamattameva pana phalasamāpattiṃ samāpajjitvā tato paraṃ na samāpajjissāmīti cittaṃ uppādesi. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ossajī’’ti. Ussajītipi pāṭho. Mahābhūmicāloti mahanto pathavikampo. Tadā kira dasasahassilokadhātu akampittha. Bhiṃsanakoti bhayajanako . Devadundubhiyo ca phaliṃsūti devabheriyo phaliṃsu, devo sukkhagajjitaṃ gajji, akālavijjulatā nicchariṃsu, khaṇikavassaṃ vassīti vuttaṃ hoti.
“说了优陀那”(udānaṃ udānesīti):为何说优陀那?为免有人这样非议:“世尊被波旬紧随身后不断纠缠,叫嚷着‘请般涅槃吧,尊者!请般涅槃吧,尊者!’,因受困而心生畏惧,才舍下了寿行。”为使其没有生起的余地——因为心怀畏惧的人是不可能有优陀那的——世尊是以满溢的喜悦奋力说出了优陀那。显示巴利原文
Udānaṃ udānesīti kasmā udānesi? Koci nāma vadeyya ‘‘bhagavā pacchato pacchato anubandhitvā – ‘parinibbāyatha, bhante, parinibbāyatha, bhante’ti upadduto bhayena āyusaṅkhāraṃ vissajjesī’’ti. Tassokāso mā hotūti. Bhītassa hi udānaṃ nāma natthīti pītivegavissaṭṭhaṃ udānesi.
其中,‘有量’(tulaṃ):像狗、豺等事物,由于能被直接感知,经过衡量而得以确定,因此称为‘量’。这指的是什么?指欲界业。‘无量’(atulaṃ):没有任何世间业可与之等同,‘非量’或‘无相似之量’,因此称为‘无量’。这指的是什么?指广大业。或者,也可以说,欲界业和色界业是‘有量’,无色界业是‘无量’。再或者,果报小的业是‘有量’,果报大的业是‘无量’。‘生的依处’(sambhava):指成为产生的原因,具有集起、聚合的作用。‘再有行’(bhavasaṅkhāra):即导致再有的行。‘舍下了’(avassaji):即舍弃了。‘牟尼’(munī):指佛陀牟尼。‘内自喜悦者’(ajjhattarato):指喜好内在安宁的人。‘定者’(samāhito):指通过近行定与安止定而令心得一境性。‘如破了铠甲’(abhindi kavacamivāti):如同破除铠甲一般。‘自所生’(attasambhava):指在自己身上生起的烦恼。整句话的意思是:由于能产生异熟,所以称为‘生’(sambhava)。显示巴利原文
Tattha sabbesaṃ soṇasiṅgālādīnampi paccakkhabhāvato tulitaṃ paricchinnanti tulaṃ. Kiṃ taṃ? Kāmāvacarakammaṃ. Na tulaṃ, na vā tulaṃ sadisamassa aññaṃ lokiyakammaṃ atthīti atulaṃ. Kiṃ taṃ? Mahaggatakammaṃ. Atha vā kāmāvacaraṃ rūpāvacarañca tulaṃ, arūpāvacaraṃ atulaṃ. Appavipākaṃ tulaṃ, bahuvipākaṃ atulaṃ. Sambhavanti sambhavahetubhūtaṃ, piṇḍakārakaṃ rāsikārakanti attho. Bhavasaṅkhāranti punabbhavassa saṅkhāraṃ. Avassajīti vissajjesi. Munīti buddhamuni. Ajjhattaratoti niyakajjhattarato. Samāhitoti upacārappanāsamādhivasena samāhito. Abhindi kavacamivāti kavacaṃ viya abhindi. Attasambhavanti attani jātakilesaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – savipākaṭṭhena sambhavaṃ bhavābhisaṅkhaṇaṭṭhena bhavasaṅkhāranti ca laddhanāmaṃ tulātulasaṅkhātaṃ lokiyakammañca ossaji, saṅgāmasīse mahāyodho kavacaṃ viya attasambhavaṃ kilesañca ajjhattarato samāhito hutvā abhindīti.
又或者说,‘有量’(tulanti),便是正在衡量、正在审察。‘无量且有’(atulañca sambhavaṃ):即涅槃与‘有’(轮回)。‘有行’(bhavasaṅkhāraṃ):即导向有的业。‘牟尼舍弃了’:佛陀牟尼通过‘五取蕴无常,五蕴灭尽的涅槃是常’等方法进行衡量,洞见‘有’中的过患及涅槃的功德后,舍弃了作为诸蕴根本的‘有行’。此‘有行’正是通过那被称为‘导向业尽’、能灭除业的圣道而舍弃的。他是如何舍弃的呢?通过‘内自喜悦,进入禅定,犹如破除铠甲般破除了源自自身的有身’。事实上,他依观而‘内自喜悦’,依止而‘入定’。从预备阶段开始,便以止观之力,破除了一切如同铠甲般裹覆有身、因在自己身中生起而被称为‘自身生’(attasambhava)的烦恼。由于烦恼灭尽,业亦因无有结生而说‘已舍弃’。如此,通过断烦恼而舍弃了业。已断烦恼之人便无有恐惧,故世尊为无畏者,以此而舍弃寿行。他说出优陀那,正是为了表明自己这无畏无惧的状态,应如此理解。显示巴利原文
Atha vā tulanti tulento tīrento. Atulañca sambhavanti nibbānañceva bhavañca. Bhavasaṅkhāranti bhavagāmikammaṃ. Avassaji munīti ‘‘pañcakkhandhā aniccā, pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho nibbānaṃ nicca’’ntiādinā nayena tulayanto buddhamuni bhave ādīnavaṃ nibbāne cānisaṃsaṃ disvā taṃ khandhānaṃ mūlabhūtaṃ bhavasaṅkhāraṃ ‘‘kammakkhayāya saṃvattatī’’ti evaṃ vuttena kammakkhayakarena ariyamaggena avassaji. Kathaṃ? Ajjhattarato samāhito abhindi kavacamivattasambhavaṃ. So hi vipassanāvasena ajjhattarato, samathavasena samāhitoti evaṃ pubbabhāgato paṭṭhāya samathavipassanābalena kavacamiva attabhāvaṃ pariyonandhitvā ṭhitaṃ, attani sambhavattā attasambhavanti laddhanāmaṃ sabbaṃ kilesajātaṃ abhindi. Kilesābhāvena ca kammaṃ appaṭisandhikattā avassaṭṭhaṃ nāma hotīti evaṃ kilesappahānena kammaṃ jahi. Pahīnakilesassa bhayaṃ nāma natthi. Tasmā abhītova āyusaṅkhāraṃ ossaji. Abhītabhāvañāpanatthañca udānaṃ udānesīti veditabbo.
第二 殿堂震动品。显示巴利原文
2. Pāsādakampanavaggo
1-2. 前经等的注释显示巴利原文
1-2. Pubbasuttādivaṇṇanā
823-824 在第二品的第一经中,“不极度消沉”(na ca atilīno)等语句,后文将作说明。本经开示了以六神通为前导的神足,第二经也是如此。显示巴利原文
823-824. Dutiyavaggassa paṭhame na ca atilīnotiādīni parato āvi bhavissanti. Imasmiṃ sutte chaabhiññāpādakā iddhipādā kathitā, tathā dutiye ca.
《欲定经》的注释。显示巴利原文
3. Chandasamādhisuttavaṇṇanā
825 第三经中,“欲”指欲做之意愿。“依止”意为以之作所依、以之为增上。“精勤行”即作为精勤的诸行,是成就四种作用的四正勤精进的别名。由此,在“此欲……”等句当中,欲与欲定及精勤行相俱,欲定与欲及精勤行相俱,精勤行亦与欲及欲定相俱。因此,合此诸法,便称为“具足欲定精勤行之神足”。而在《神足分别》中,则以“如是所见者的受蕴……”这一方法,说明“诸法所具备的其余无色法即是神足”。显示巴利原文
825. Tatiye chandanti kattukamyatāchandaṃ. Nissāyāti nissayaṃ katvā, adhipatiṃ katvāti attho. Padhānasaṅkhārāti padhānabhūtā saṅkhārā, catukiccasādhakasammappadhānavīriyassetaṃ adhivacanaṃ. Iti ayañca chandotiādīsu chando chandasamādhinā ceva padhānasaṅkhārehi ca, chandasamādhi chandena ceva padhānasaṅkhārehi ca, padhānasaṅkhārāpi chandena ceva chandasamādhinā ca samannāgatā . Tasmā sabbe te dhamme ekato katvā ayaṃ vuccati, bhikkhave, chandasamādhippadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādoti vuttaṃ. Iddhipādavibhaṅge (vibha. 437) pana ‘‘yo tathābhūtassa vedanākkhandho tiādinā nayena imehi dhammehi samannāgatā sesaarūpino dhammā iddhipādāti vuttā.
复次,这三法既是神足,又是神足之足。如何理解呢?当修习欲时,欲即名为神足,而定与精勤行则名为欲神足之足。当修习定时,定即名为神足,欲与精勤行名为定神足之足。当修习精勤行时,精勤行即名为神足,欲与定名为精勤行神足之足。因为在相应的诸法中,当一法成就时,其余诸法亦必定成就。显示巴利原文
Apica imepi tayo dhammā iddhīpi honti iddhipādāpi. Kathaṃ? Chandañhi bhāvayato chando iddhi nāma hoti, samādhippadhānasaṅkhārā chandiddhipādo nāma. Samādhiṃ bhāventassa samādhi iddhi nāma hoti, chandappadhānasaṅkhārā samādhiddhiyā pādo nāma. Padhānasaṅkhāre bhāventassa padhānasaṅkhārā iddhi nāma hoti, chandasamādhi padhānasaṅkhāriddhiyā pādo nāma, sampayuttadhammesu hi ekasmiṃ ijjhamāne sesāpi ijjhantiyeva.
此外,也可依某些法的前分来理解它们的神足性。即:初禅称为神足,而与初禅前分相应的欲等则称为神足的足。依此方法,应类推至非想非非想处,从神变开始直至天眼通,从入流道开始直至阿拉汉道。其余神足的道理亦同。显示巴利原文
Apica tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ pubbabhāgavasenāpi etesaṃ iddhipādatā veditabbā. Paṭhamajjhānañhi iddhi nāma, paṭhamajjhānassa pubbabhāgaparikammasampayuttā chandādayo iddhipādo nāma. Etenupāyena yāva nevasaññānāsaññāyatanā, iddhividhaṃ ādiṃ katvā yāva dibbacakkhuabhiññā, sotāpattimaggaṃ ādiṃ katvā yāva arahattamaggā nayo netabbo. Sesiddhipādesupi eseva nayo.
然而,有些人却说“未生起的欲就是神足”。为驳斥此说,阿毗达摩中有一篇名为“上小篇”的教示,如下:显示巴利原文
Keci pana ‘‘anibbatto chando iddhipādo’’ti vadanti. Idha tesaṃ vādamaddanatthāya abhidhamme uttaracūḷavāro nāma āgato –
“四神足是:欲神足、精进神足、心神足、观神足。其中,什么是欲神足?比丘,为断除种种恶见、为证得第一地,修习出世间的禅那——此禅那导向出离、趋向减损,远离诸欲……乃至……具足初禅而安住,其时是苦行道迟通达。在那个时刻,所有的欲、欲乐意、想要作的倾向、对善法的欲求,这就称为欲神足。其余的法皆与欲神足相应。”——《分别论》457–458。显示巴利原文
‘‘Cattāro iddhipādā – chandiddhipādo, vīriyiddhipādo, cittiddhipādo, vīmaṃsiddhipādo. Tattha katamo chandiddhipādo? Idha, bhikkhu, yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhāpaṭipadaṃ dandhābhiññaṃ, yo tasmiṃ samaye chando chandikatā kattukamyatā kusalo dhammacchando, ayaṃ vuccati chandiddhipādo. Avasesā dhammā chandiddhipādasampayuttā’’ti (vibha. 457-458).
而这些仅是依出世间而说的。显示巴利原文
Ime pana lokuttaravaseneva āgatā.
其中,赖吒和罗尊者是以欲为主导而证得出世间法的;首那尊者是以精进为主导;僧护尊者是以心为主导;具寿摩诃罗阇是以观为主导。对此应知:犹如四位大臣之子,皆希求官位而依止国王而住。其中一人对服侍之事心怀强烈意欲,他善知国王的心意好恶,日夜承事,令国王满意,从而获得官位。同样地,依欲为首而证得出世间法者,当如此理解。显示巴利原文
Tattha raṭṭhapālatthero chandaṃ dhuraṃ katvā lokuttaradhammaṃ nibbattesi. Soṇatthero vīriyaṃ dhuraṃ katvā; sambhutatthero cittaṃ dhuraṃ katvā, āyasmā mogharājā vīmaṃsaṃ dhuraṃ katvāti. Tattha yathā catūsu amaccaputtesu ṭhānantaraṃ patthetvā rājānaṃ upanissāya viharantesu eko upaṭṭhāne chandajāto rañño ajjhāsayañca ruciñca ñatvā divā ca ratto ca upaṭṭhahanto rājānaṃ ārādhetvā ṭhānantaraṃ pāpuṇi. Evaṃ chandadhurena lokuttaradhammanibbattako veditabbo.
另有一人则想:“我无法日日服侍,若遇急务,我便以精勤努力令国王满意。”后来边境叛乱,国王派遣他,他便凭精勤勇猛摧破敌军,得获官位。如此,依精进为主导而证得出世间法者,当如此理解。又有一人想:“日日服侍,乃至以胸膛迎接箭矛,皆是沉重负担,我当以智慧谋略令国王满意。”他通晓帝王之术,便会巧施谋略、妥善安排,令国王满意,从而获得官位。如此,依心为主导而证得出世间法者,当如此理解。显示巴利原文
Eko pana – ‘‘divase divase upaṭṭhātuṃ na sakkomi, uppanne kicce parakkamena ārādhessāmī’’ti kupite paccante raññā pahito parakkamena sattumaddanaṃ katvā pāpuṇi. Yathā so, evaṃ vīriyadhurena lokuttaradhammanibbattako veditabbo. Eko ‘‘divase divase upaṭṭhānampi urena sattisarasampaṭicchanampi bhāroyeva, mantabalena ārādhessāmī’’ti khattavijjāya kataparicayattā mantasaṃvidhānena rājānaṃ ārādhetvā pāpuṇi. Yathā so, evaṃ cittadhurena lokuttaradhammanibbattako veditabbo.
又有的人这样想:“这些服侍的事情有什么用呢?国王们会把职位赐给出身高贵的人,在赐给那样的人时,也会赐给我。”他便只凭出身优越而获得了职位。如同此人,依靠极清净的审察,以审察为增上而证得出世间法者,当知也是如此。这部经讲述了以还灭为基础的神力。显示巴利原文
Aparo – ‘‘kiṃ imehi upaṭṭhānādīhi, rājāno nāma jātisampannassa ṭhānantaraṃ denti, tādisassa dento mayhaṃ dassatī’’ti jātisampattimeva nissāya ṭhānantaraṃ pāpuṇi. Yathā so, evaṃ suparisuddhaṃ vīmaṃsaṃ nissāya vīmaṃsadhurena lokuttaradhammanibbattako veditabboti. Imasmiṃ sutte vivaṭṭapādakaiddhi kathitā.
4. 目犍连经注显示巴利原文
4. Moggallānasuttavaṇṇanā
826 826. 在第四经中,「掉举者」指以掉举为本性、心念躁动不安的人。因为掉举,心面对单一所缘时便会动荡不停,犹如旗杆上的旗被风吹动。「高慢」指举扬自己,也就是生起了虚妄的慢心。「轻躁」指喜好装饰钵、衣等,行径轻浮。「恶口」指言语粗涩,即言辞粗暴。「涣语」指不约束言语,喜好闲谈、饶舌之人。「失念」指忘失了正念者。「不正知」指缺乏慧者。「不定」指缺少近行定与安止定的人。「乱心」指因缺乏定力,掉举趁虚而入,内心扰动、无法平静者。「根门显露」指不守护根门的人。至于神变所为:他进入水遍处定,出定后,将宫殿所在的那片地面决意为水,于是水上的宫殿便腾空升起,他用脚拇指弹击它。「深基」指极深的坑,意为深入地底。「善凿」指凿得稳固,夯打结实之后妥善安立。此处讲述了以神通为基础的神力。显示巴利原文
826. Catutthe uddhatāti uddhaccapakatikā vipphandamānacittā. Uddhaccena hi ekārammaṇe cittaṃ vipphandati dhajayaṭṭhiyaṃ vātena pahatadhajo viya. Unnaḷāti uggatanaḷā, uṭṭhitatucchamānāti vuttaṃ hoti. Capalāti pattacīvaramaṇḍanādicāpallena yuttā. Mukharāti mukhakharā, kharavacanāti vuttaṃ hoti. Vikiṇṇavācāti asaṃyatavacanā divasampi niratthakavacanappalāpino. Muṭṭhassatīti naṭṭhassatino. Asampajānāti paññārahitā. Asamāhitāti upacārappanāsamādhivirahitā. Bhantacittāti ubbhantacittā samādhivirahena laddhokāsena uddhaccena . Pākatindriyāti asaṃvutindriyā. Iddhābhisaṅkhāranti āpokasiṇaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya pāsādapatiṭṭhitaṃ pathavibhāgaṃ ‘‘udaka’’nti adhiṭṭhāya, udakapiṭṭhe ṭhitapāsādaṃ vehāsaṃ abbhuggantvā aṅguṭṭhakena pahari. Gambhīranemoti gambhīraāvāṭo, gambhīrabhūmibhāgaṃ anupaviṭṭhoti attho . Sunikhātoti suṭṭhu nikhāto, koṭṭetvā suṭṭhu ṭhapito. Idha abhiññāpādakiddhi kathitā.
5. 温那波婆罗门经注显示巴利原文
5. Uṇṇābhabrāhmaṇasuttavaṇṇanā
827 827. 第五经中,「为断除欲」指为断除渴爱之欲。此处同样讲述了以还灭为基础的神力。显示巴利原文
827. Pañcame chandappahānatthanti taṇhāchandassa pahānatthaṃ. Idhāpi vivaṭṭapādakiddhi kathitā.
9. 神变等开示经注显示巴利原文
9. Iddhādidesanāsuttavaṇṇanā
831 ‘诸比丘,此道’即是指作为神通基础的第四禅那。显示巴利原文
831. Navame yo so bhikkhave maggoti abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ adhippetaṃ.
《分别经》注疏显示巴利原文
10. Vibhaṅgasuttavaṇṇanā
832 「与懈怠俱行」:此处,一位比丘先起欲,然后坐下作意他的业处。这时,他心中现起沉滞之相,他知道‘我现起了沉滞之相’后,便以对恶趣的怖畏呵斥其心,再度生起欲而作意业处。接着,他又现起沉滞之相,他再次以对恶趣的怖畏呵斥其心,先起欲,然后作意业处。就这样,由于掺杂了懈怠,这种欲便称为「与懈怠俱行」。「与懈怠相应」是它的同义词。显示巴利原文
832. Dasame kosajjasahagatoti idha bhikkhu chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasikaronto nisīdati. Athassa citte līnākāro okkamati, so ‘‘līnākāro me okkanto’’ti ñatvā apāyabhayena cittaṃ tajjetvā puna chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti. Athassa puna līnākāro okkamati. So puna apāyabhayena cittaṃ tajjetvā chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karotīti evamassa kosajjena vokiṇṇattā chando kosajjasahagato nāma hoti. Kosajjasampayuttoti tasseva vevacanaṃ.
「与掉举俱行」:此处,一位比丘先起欲,然后坐下作意他的业处。这时,他的心落入掉举当中。他便思惟佛、法、僧的功德,让心欢喜、满足,变得堪任,然后再度生起欲而作意业处。接着,他的心又落入掉举,他再次思惟佛、法、僧的功德,让心欢喜、满足,变得堪任,先起欲,然后作意业处。就这样,由于掺杂了掉举,这种欲便称为「与掉举俱行」。显示巴利原文
Uddhaccasahagatoti idha bhikkhu chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasikaronto nisīdati. Athassa cittaṃ uddhacce patati. So buddhadhammasaṅghaguṇe āvajjetvā cittaṃ hāsetvā tosetvā kammaniyaṃ katvā puna chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti. Athassa puna cittaṃ uddhacce patati. So puna buddhadhammasaṅghaguṇe āvajjetvā cittaṃ hāsetvā tosetvā kammaniyaṃ katvā chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karotīti evamassa uddhaccena vokiṇṇattā chando uddhaccasahagato nāma hoti.
「与昏沉睡眠俱行」:此处,一位比丘先生起欲求,随即坐下作意业处。这时,他生起昏沉睡眠。他知道「我已生起昏沉睡眠」之后,便用水擦脸,拉拉耳朵,背诵熟悉的法句,或作意白天所取的「光明想」,以此去除昏沉睡眠,然后再次生起欲求而作意业处。接着,他又生起昏沉睡眠,他依照上述方法加以去除,再令欲求生起而作意业处。如此,由于夹杂了昏沉睡眠,这种欲求便称为「与昏沉睡眠俱行」。显示巴利原文
Thinamiddhasahagatoti idha bhikkhu chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasikaronto nisīdati. Athassa thinamiddhaṃ uppajjati. So ‘‘uppannaṃ me thinamiddha’’nti ñatvā udakena mukhaṃ puñchitvā, kaṇṇe ākaḍḍhitvā paguṇaṃ dhammaṃ sajjhāyitvā divā gahitaṃ vā ālokasaññaṃ manasikaritvā thinamiddhaṃ vinodetvā puna chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti. Athassa puna thinamiddhaṃ uppajjati. So vuttanayeneva puna thinamiddhaṃ vinodetvā chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karotīti evamassa thinamiddhena vokiṇṇattā chando thinamiddhasahagato nāma hoti.
「外散乱」:此处,一位比丘先生起欲求,随即坐下作意业处。这时,他的心向五种欲功德所缘散乱。他知道「我的心向外散乱了」之后,便思惟《无始相应》、《天使经》、《布喻经》、《未来怖畏经》等经典,以经句为杖呵斥其心,令它变得调柔堪任,然后再次生起欲求而作意业处。接着,他的心又向外散乱,他再度以经句为杖令心调柔,生起欲求而作意业处。如此,由于夹杂了欲寻,这种欲求便成了向外流散于五种欲功德的散乱。显示巴利原文
Anuvikkhittoti idha bhikkhu chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasikaronto nisīdati. Athassa kāmaguṇārammaṇe cittaṃ vikkhipati. So ‘‘bahiddhā vikkhittaṃ me citta’’nti ñatvā anamatagga (saṃ. ni. 2.124-125) devadūta- (ma. ni. 3.261) celopama (saṃ. ni. 5.1104) anāgatabhayasuttādīni (a. ni. 5.77) āvajjento suttadaṇḍena cittaṃ tajjetvā kammaniyaṃ katvā puna chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti. Athassa puna cittaṃ vikkhipati. So puna suttadaṇḍena cittaṃ kammaniyaṃ katvā chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karotīti evamassa kāmavitakkavokiṇṇattā chando bahiddhā pañca kāmaguṇe ārabbha anuvikkhitto anuvisaṭo hoti.
「如前,如是后」:应当从(观修的)业处与(法的)开示这两方面来理解什么是「前」与「后」。如何理解?就业处而言,先牢固安住于业处名为「前」,阿罗汉果则名为「后」。此处,若有比丘先安住于根本业处,在过度沉滞等四种情形中遮止心的陷没——如同调伏一头凶牛般引导它,如同将方木嵌入方孔那样——不在四种情形中的任何一种上停顿不前,如此思惟诸行而证得阿罗汉果,则此人也可说为「如前,如是后而住」。这便是就业处所说的前后。就开示而言,头发名为「前」,脑名为「后」。此处,若有比丘先安住于头发,以颜色、形状等方式把握头发等三十二身分,不在四种情形中的任何一种上停滞,从头发依次修至脑,则此人也可说为「如前,如是后而住」。应当以此方式理解就开示所说的前后。而「如后,如是前」是上面那个词的同义语。显示巴利原文
Yathā pure tathā pacchāti kammaṭṭhānavasenapi desanāvasenapi purimapacchimatā veditabbā. Kathaṃ? Kammaṭṭhāne tāva kammaṭṭhānassa abhiniveso pure nāma, arahattaṃ pacchā nāma. Tattha yo bhikkhu mūlakammaṭṭhāne abhinivisitvā atilīnādīsu catūsu ṭhānesu cittassa okkamanaṃ paṭisedhetvā, duṭṭhagoṇe yojetvā sārento viya caturassaghaṭikaṃ otārento viya catunnaṃ ṭhānānaṃ ekaṭṭhānepi asajjanto saṅkhāre sammasitvā arahattaṃ pāpuṇāti. Ayampi yathā pure tathā pacchā viharati nāma. Ayaṃ kammaṭṭhānavasena purimapacchimatā. Desanāvasena pana kesā pure nāma, matthaluṅgaṃ pacchā nāma. Tattha yo bhikkhu kesesu abhinivisitvā vaṇṇasaṇṭhānādivasena kesādayo pariggaṇhanto catūsu ṭhānesu asajjanto yāva matthaluṅgā bhāvanaṃ pāpeti, ayampi yathā pure tathā pacchā viharati nāma. Evaṃ desanāvasena purimapacchimatā veditabbā. Yathā pacchā tathā pureti idaṃ purimasseva vevacanaṃ.
“如下,如是上”:应理解为依身体而说。因此经中说:“上自脚掌、下至发顶”。此处,若有比丘从脚掌开始,直至头发顶端,依三十二分身而修习;或依骨骼而修习,从脚趾尖关节处至头壳,再从头壳至脚趾尖关节骨,如此完成修习,而不于四种状况中的任何一种停滞,即可说此人“如下,亦如上;如上,亦如下,如是而安住”。显示巴利原文
Yathā adho tathā uddhanti idaṃ sarīravasena veditabbaṃ. Tenevāha ‘‘uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā’’ti. Tattha yo bhikkhu pādatalato paṭṭhāya yāva kesamatthakā dvattiṃsākāravasena vā pādaṅguliaggapabbaṭṭhito yāva sīsakaṭāhaṃ, sīsakaṭāhato yāva pādaṅgulīnaṃ aggapabbaṭṭhīni , tāva aṭṭhivasena vā bhāvanaṃ pāpeti catūsu ṭhānesu ekaṭṭhānepi asajjanto. Ayaṃ yathā uddhaṃ tathā adho, yathā adho tathā uddhaṃ viharati nāma.
“以诸相”(yehi ākārehi)即“以诸部分”。“以诸特相”(yehi liṅgehi)即“以诸形状”。“以诸所缘”(yehi nimittehi)即“以诸现起”。“光明想善执取”(ālokasaññā suggahitā hoti):若有比丘坐于空地,作意光明想,时而闭目,时而开目。当他闭目时,也如同开目而视那般,现起一模一样的相,那时便称为光明想已生起。这也称为“昼想”。若此想于夜间生起,便称善执取。“善住立”(svādhiṭṭhitā)是其同义词,意即善能确立、善能安住,故称善住立。其含义实即善执取。又或有人以光明驱除昏沉睡眠后,生起修习之欲而作意业处,对此人而言,白昼的光明想亦名善执取、善住立。无论夜间或白昼,凡以光明驱除昏沉睡眠后作意业处者,在那驱除昏沉睡眠的光明中生起的想,即名为善执取。于精进等方面,也是这个道理。于此经中,宣说了六神通的根本神通。显示巴利原文
Yehi ākārehīti yehi koṭṭhāsehi. Yehi liṅgehīti yehi saṇṭhānehi. Yehi nimittehīti yehi upaṭṭhānehi. Ālokasaññā suggahitā hotīti yo bhikkhu aṅgaṇe nisīditvā ālokasaññaṃ manasi karoti, kālena nimīleti, kālena ummīleti. Athassa yadā nimīlentassāpi ummīletvā olokentassa viya ekasadisameva upaṭṭhāti, tadā ālokasaññā jātā nāma hoti. ‘‘Divāsaññā’’tipi tasseva nāmaṃ. Sā ca pana rattiṃ uppajjamānā suggahitā nāma hoti. Svādhiṭṭhitātipi tasseva vevacanaṃ. Suṭṭhu adhiṭṭhitā suṭṭhu ṭhapitā svādhiṭṭhitā nāma vuccati. Sā atthato suggahitāyeva. Yo vā ālokena thinamiddhaṃ vinodetvā chandaṃ uppādetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti, tassa divāpi ālokasaññā suggahitā svādhiṭṭhitā nāma. Ratti vā hotu divā vā yena ālokena thinamiddhaṃ vinodetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karoti, tasmiṃ thinamiddhavinodane āloke uppannā saññā suggahitāyeva nāma. Vīriyādīsupi eseva nayo. Imasmiṃ sutte channaṃ abhiññānaṃ pādakiddhi kathitā.
殿动品第二(pāsādakampanavaggo dutiyo)。显示巴利原文
Pāsādakampanavaggo dutiyo.
3. 铁丸品显示巴利原文
3. Ayoguḷavaggo
2. 铁丸经注显示巴利原文
2. Ayoguḷasuttavaṇṇanā
834 834. 第三品第二经中:“以此四大所成”(iminā cātumahābhūtikenāti)意指以此四大所造之身,如此沉重、粗重。“能”(omātīti)即能够、有能力,此为三藏佛语中不可分割之词。“将身汇入于心”(kāyampicitte samodahatīti):即执取身体,将其置于心上,使之依止于心,随心的动向而运作。此处所说的“心”,指广大心,其运作轻快。“将心汇入于身”:即执取心,将其安放于身,使之依止于身,随身的动向而运作;此处所说的“身”,指业生色身,其运作迟缓。“乐想与轻安想”(sukhasaññañca lahusaññañcāti):指与神通智心一同生起的想。因其具有寂静之乐,故称“乐想”;因其远离了烦恼的迟钝,故称“轻安想”。显示巴利原文
834. Tatiyavaggassa dutiye iminā cātumahābhūtikenāti iminā catumahābhūtamayena evaṃ bhārikena garukena samānenāpi. Omātīti pahoti sakkoti, idaṃ tepiṭake buddhavacane asambhinnapadaṃ. Kāyampicitte samodahatīti kāyaṃ gahetvā citte āropeti, cittasannissitaṃ karoti, cittagatiyā peseti. Cittaṃ nāma mahaggatacittaṃ, cittagatigamanaṃ lahukaṃ hoti. Cittampi kāye samodahatīti cittaṃ gahetvā kāye āropeti, kāyasannissitaṃ karoti, kāyagatiyā peseti, kāyo nāma karajakāyo, kāyagatigamanaṃ dandhaṃ hoti. Sukhasaññañca lahusaññañcāti abhiññācittasahajātasaññā. Sā hi santasukhasamannāgatattā sukhasaññā nāma hoti, kilesadandhāyitattassa ca abhāvā lahusaññā nāma.
铁丸(ayoguḷo)经整日加热后,会变得更加轻巧。当它被两三人抬入铁匠炉中,经过整日煅烧,由于火界与风界进入其孔隙,它便伴随风、伴随热、伴随火界,变得如此轻巧,以至于铁匠可以用大钳子夹住它,将它翻转、提起、取出。同时,它还变得如此柔软,易于加工,于是铁匠便可将它逐段切断,以锤敲打,做成细长、四方等各种形状。此经讲述了变化神通(vikubbaniddhi)。显示巴利原文
Ayoguḷo divasaṃ santatto lahutaro ceva hotīti so hi dvīhi tīhi janehi ukkhipitvā kammāruddhane pakkhittopi divasaṃ paccamāno vivarānupaviṭṭhena tejena ceva vāyena ca vāyosahagato ca usmāsahagato ca tejosahagato ca hutvā evaṃ lahuko hoti, yathā naṃ kammāro mahāsaṇḍāsena gahetvā ekato parivatteti ukkhipati bahi nīharati. Evaṃ pana mudu ca hoti kammaniyo ca. Yathā naṃ so khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ vicchindati, kūṭena hananto dīghacaturassādibhedaṃ karoti. Imasmiṃ sutte vikubbaniddhi kathitā.
3-10. 比丘经等注显示巴利原文
3-10. Bhikkhusuttādivaṇṇanā
835-842 835-842. 第三经讲述住劫神通(vivaṭṭapādakiddhi),第四经亦然。此外,以两种果为始,以下讲述杂种神通足(missakiddhipādā),即七种果的前行部分。第七等四经,则依前文所述方式解释。显示巴利原文
835-842. Tatiye vivaṭṭapādakiddhi kathitā, tathā catutthe. Apica dve phalāni ādiṃ katvā heṭṭhā missakiddhipādā kathitā, sattasu phalesu pubbabhāgā. Sattamādīni cattāri heṭṭhā kathitanayāneva.
11-12. 目犍连经等的注释。显示巴利原文
11-12. Moggallānasuttādivaṇṇanā
843-844 843-844. 第十一与第十二经中,宣说了六神通。其余各处,意义皆很明显。显示巴利原文
843-844. Ekādasamadvādasamesu cha abhiññā kathitā. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.