九、譬喻相应
9. Opammasaṃyuttaṃ
1. 尖顶经释
1. Kūṭasuttavaṇṇanā
223在《譬喻相应》的第一经中:“走向屋顶”即是“屋顶行者”(kūṭaṅgamā)。“汇集于屋顶”即是“屋顶汇集者”(kūṭasamosaraṇā)。“以拔除屋顶”即是通过拔除屋顶(kūṭasamugghāta)。“无明的拔除”即是通过阿罗汉道拔除无明。“不放逸”(appamattā)即是不舍正念而安住。第一经。
223. Opammasaṃyuttassa paṭhame kūṭaṃ gacchantīti kūṭaṅgamā. Kūṭaṃ samosarantīti kūṭasamosaraṇā. Kūṭasamugghātāti kūṭassa samugghātena. Avijjāsamugghātāti arahattamaggena avijjāya samugghātena. Appamattāti satiyā avippavāse ṭhitā hutvā. Paṭhamaṃ.
2. 指甲尖经注释
2. Nakhasikhasuttavaṇṇanā
224第二经中,「再生于人间」的意思是:那些人从人界死后又生到人间,这类人非常稀少,这就是经文的意思。「除人之外」指的是:那些人从人界死后,除了人间,生于四恶趣的,如同大地上的泥土那样多。在这部经中,天人也与人算在一起。因此应知,如同生到人间的甚为稀少,生到天中的也同样稀少。第二经。
224. Dutiye manussesu paccājāyantīti ye manussalokato cutā manussesu jāyanti, te evaṃ appakāti adhippāyo. Aññatra manussehīti ye pana manussalokato cutā ṭhapetvā manussalokaṃ catūsu apāyesu paccājāyanti, te mahāpathaviyaṃ paṃsu viya bahutarā. Imasmiñca sutte devāpi manusseheva saṅgahitā. Tasmā yathā manussesu jāyantā appakā, evaṃ devesupīti veditabbā. Dutiyaṃ.
3. 家经注释
3. Kulasuttavaṇṇanā
225第三经中,「易被破坏的」(suppadhaṃsiyānī)意思是容易被侵扰的。「被瓮灯贼」(kumbhatthenakehīti)是指那些进入别人家里,借着灯光观察想要偷取财物,便把灯放入瓮中再潜入的人,这类人称为“瓮灯贼”,这里指被那样的瓮灯贼。「易被非人破坏」的意思是:缺乏慈心修习的人,连土中的毕舍遮都会毁坏他,更何况那些力量强大的非人。「已修习」(bhāvitā)即已增长。「已多作」(bahulīkatā)即已反复地做。「已作为车乘」(yānīkatā)即已如被套好的车那样去做。「已作为基处」(vatthukatā)即作为依止处,如地基那样去做。「已随持」(anuṭṭhitā)即已决意安住。「已遍习」(paricitā)即已从各方面修习、善予增长。「已善精勤」(susamāraddhā)即已用心妥善策励精勤。第三经。
225. Tatiye suppadhaṃsiyānīti suviheṭhiyāni. Kumbhatthenakehīti ye paragharaṃ pavisitvā dīpālokena oloketvā parabhaṇḍaṃ haritukāmā ghaṭe dīpaṃ katvā pavisanti, te kumbhatthenakā nāma, tehi kumbhatthenakehi. Suppadhaṃsiyo hoti amanussehīti mettābhāvanārahitaṃ paṃsupisācakā vidhaṃsayanti, pageva uḷārā amanussā. Bhāvitāti vaḍḍhitā. Bahulīkatāti punappunaṃ katā. Yānīkatāti yuttayānaṃ viya katā. Vatthukatāti patiṭṭhānaṭṭhena vatthu viya katā. Anuṭṭhitāti adhiṭṭhitā . Paricitāti samantato citā suvaḍḍhitā. Susamāraddhāti cittena suṭṭhu samāraddhā. Tatiyaṃ.
4. 谷物经注释
4. Okkhāsuttavaṇṇanā
226第四经中,「百口大锅」(okkhāsatanti)是指一百口宽口大釜。「应行布施」(dānaṃ dadeyyāti)是指应施舍装满殊胜食物的一百口大锅。另有一种读法作「百火炬」(ukkhāsataṃ),意思是“百柱火炬”。此即:一支火炬所照亮的区域,以七宝填满它的百倍范围而行布施。「挤牛奶一次之量」(gadduhanamattanti)就是挤一次奶的量,指母牛一次拉动挤奶头所出的量。或者,「嗅香之量」(gandhaūhanamattaṃ)即用两根手指取一团香,一次嗅闻的量。即便只是这片刻的时间,如果有人能够以寝室、精舍、寺院的范围为限,或以轮围世界为限,或在无量的世界中对一切众生修习遍满安乐的慈心,那么这片刻慈心修习的果报,比一日中三遍布施食物的布施之果还要更大。第四经。
226. Catutthe okkhāsatanti mahāmukhaukkhalīnaṃ sataṃ. Dānaṃ dadeyyāti paṇītabhojanabharitānaṃ mahāukkhalīnaṃ sataṃ dānaṃ dadeyya. ‘‘Ukkāsata’’ntipi pāṭho , tassa daṇḍadīpikāsatanti attho. Ekāya pana dīpikāya yattake ṭhāne āloko hoti, tato sataguṇaṃ ṭhānaṃ sattahi ratanehi pūretvā dānaṃ dadeyyāti attho. Gadduhanamattanti goduhanamattaṃ, gāviyā ekavāraṃ aggathanākaḍḍhanamattanti attho. Gandhaūhanamattaṃ vā, dvīhi aṅgulīhi gandhapiṇḍaṃ gahetvā ekavāraṃ ghāyanamattanti attho. Ettakampi hi kālaṃ yo pana gabbhapariveṇavihārūpacāra paricchedena vā cakkavāḷaparicchedena vā aparimāṇāsu lokadhātūsu vā sabbasattesu hitapharaṇaṃ mettacittaṃ bhāvetuṃ sakkoti, idaṃ tato ekadivasaṃ tikkhattuṃ dinnadānato mahapphalataraṃ. Catutthaṃ.
五、矛经注释
5. Sattisuttavaṇṇanā
227第五经中,对“我将遮蔽”等的解释:击打顶部,像弯曲棉条般令其弯曲,又如将树脂条聚拢为一束使其粘合,这称为“遮蔽”。击打中间使其弯曲,或以刀刃击打,令两片刀刃也合在一起,这称为“折叠”。像制作棉条那样运作,又像将长时间卷曲的席子展开再重新卷起,这称为“回卷”。这是第五经。
227. Pañcame paṭileṇissāmītiādīsu agge paharitvā kappāsavaṭṭiṃ viya nāmento niyyāsavaṭṭiṃ viya ca ekato katvā alliyāpento paṭileṇeti nāma. Majjhe paharitvā nāmetvā dhārāya vā paharitvā dvepi dhārā ekato alliyāpento paṭikoṭṭeti nāma. Kappāsavaṭṭanakaraṇīyaṃ viya pavattento cirakālaṃ saṃvellitakilañjaṃ pasāretvā puna saṃvellento viya ca paṭivaṭṭeti nāma. Pañcamaṃ.
《弓箭手经》注疏
6. Dhanuggahasuttavaṇṇanā
228第六经中,“强弓弓箭手”指使用强弓的射手。所谓强弓,即有两千力之弓。所谓两千力,是指拉开弓时,弦上绑缚的铅头等重物,需用棍子抬起,举至箭的高度方从地面脱离。“善学”指在老师家中学习技艺十年或十二年。“善练手”:仅仅学会技艺,并不算善练手;这些人因已熟练自如,故称善练手。“已呈献技艺”是指在王宫等处展示过技艺。
228. Chaṭṭhe daḷhadhammā dhanuggahāti daḷhadhanuno issāsā. Daḷhadhanu nāma dvisahassathāmaṃ vuccati, dvisahassathāmaṃ nāma yassa āropitassa jiyābaddho lohasīsādīnaṃ bhāro daṇḍe gahetvā yāva kaṇḍappamāṇā ukkhittassa pathavito muccati. Susikkhitāti dasadvādasavassāni ācariyakule uggahitasippā. Katahatthāti yo sippameva uggaṇhāti, so katahattho na hoti, ime pana katahatthā ciṇṇavasībhāvā. Katūpāsanāti rājakulādīsu dassitasippā.
如此人的速度,他人过去未曾有过,这仅是菩萨在“速行天鹅”时期的事。那时菩萨取来四支箭。据说,当时弟弟们向他禀报:“兄长,我们要与太阳一同飞行。”菩萨说:“太阳极为疾速,你们无法与之并飞。”他们第二次、第三次仍这样说,有一天说:“我们去吧。”便登上持双山坐下。菩萨问:“我的弟弟们在哪里?”人们回答:“去和太阳一起飞行了。”菩萨心想:“这些苦行者将要毁灭。”出于怜悯,他自己也去了,坐在他们旁边。当太阳升起时,两个弟弟与太阳一同飞向空中,菩萨也与之同飞。其中一人在未到用午饭时,翼间生起了火,他呼唤兄长说:“我不行了。”菩萨安慰他说:“不要怕。”随即用翅骨将他裹住,消除疲劳后说:“去吧。”便打发他离去了。
Tassa purisassa javoti evarūpo añño puriso nāma na bhūtapubbo, bodhisattasseva pana javanahaṃsakālo nāma āsi. Tadā bodhisatto cattāri kaṇḍāni āhari. Tadā kirassa kaniṭṭhabhātaro ‘‘mayaṃ, bhātika, sūriyena saddhiṃ javissāmā’’ti ārocesuṃ. Bodhisatto āha – ‘‘sūriyo sīghajavo, na sakkhissatha tumhe tena saddhiṃ javitu’’nti. Te dutiyaṃ tatiyampi tatheva vatvā ekadivasaṃ ‘‘gacchāmā’’ti yugandharapabbataṃ āruhitvā nisīdiṃsu. Bodhisatto ‘‘kahaṃ me bhātaro’’ti? Pucchitvā, ‘‘sūriyena saddhiṃ javituṃ gatā’’ti vutte, ‘‘vinassissanti tapassino’’ti te anukampamāno sayampi gantvā tesaṃ santike nisīdi. Atha sūriye uggacchante dvepi bhātaro sūriyena saddhiṃyeva ākāsaṃ pakkhantā, bodhisattopi tehi saddhiṃyeva pakkhanto. Tesu ekassa apatteyeva antarabhattasamaye pakkhantaresu aggi uṭṭhahi, so bhātaraṃ pakkositvā ‘‘na sakkomī’’ti āha. Tamenaṃ bodhisatto ‘‘mā bhāyī’’ti samassāsetvā pakkhapañjarena paliveṭhetvā darathaṃ vinodetvā ‘‘gacchā’’ti pesesi.
第二个弟弟飞到中午用饭时分,翼间生起火焰,也说了同样的话。菩萨对他也同样处理,说:“去吧。”便让他离去了。然后菩萨自己飞到正午,心想:“这些是愚者,我也不应成为愚者。”便折返回来,说道:“我要去见尚未谋面的朋友波罗奈王。”于是前往波罗奈。他在城市上空盘旋时,这座方圆十二由旬的城市犹如被钵盖覆盖了一般。盘旋中,处处现出了空隙。他自身也化现为数千只天鹅。他收住速度,朝王宫飞去。国王看见后,说道:“我的好友速行天鹅来了。”便打开窗户,铺设宝座,站着瞻望。菩萨坐在宝座上。
Dutiyo yāva antarabhattā javitvā pakkhantaresu aggimhi uṭṭhahite tathevāha. Tampi so tatheva katvā ‘‘gacchā’’ti pesesi. Sayaṃ pana yāva majjhanhikā javitvā, ‘‘ete bālāti mayāpi bālena na bhavitabba’’nti nivattitvā – ‘‘adiṭṭhasahāyakaṃ bārāṇasirājaṃ passissāmī’’ti bārāṇasiṃ agamāsi. Tasmiṃ nagaramatthake paribbhamante dvādasayojanaṃ nagaraṃ pattakaṭāhena otthaṭapatto viya ahosi. Atha paribbhamantassa paribbhamantassa tattha tattha chiddāni paññāyiṃsu. Sayampi anekahaṃsasahassasadiso paññāyi. So vegaṃ paṭisaṃharitvā rājagehābhimukho ahosi. Rājā oloketvā – ‘‘āgato kira me piyasahāyo javanahaṃso’’ti vātapānaṃ vivaritvā ratanapīṭhaṃ paññāpetvā olokento aṭṭhāsi. Bodhisatto ratanapīṭhe nisīdi.
于是,国王用千次提炼的油涂抹他的翼间,并奉上蜜炒米和甜饮。待他受用过后,国王问道:“贤友,你去了哪里?”他讲述了那番经历,然后说:“大王,我飞到正午时,心想‘飞行并无益处’,便返回了。”国王便说:“贤友,我想见识您与太阳竞速的情形。”他说:“大王,这很难,您无法见到。”国王说:“那么,贤友,请展现一个相似的程度吧。”他回答:“好的,大王,请召集弓箭手。”国王便召集了弓箭手。天鹅从中选出四人,在城中央建造了一座门楼,让人在自己的颈上挂好铃铛,然后坐在门楼上,说道:“你们四人以门楼为依托,朝向四方各射出一箭。”说罢,自己与第一支箭同时飞起,并未去取那支箭,而是抓住了那支离弓仅一宝距离、向南飞去的箭。第二支在离弓二宝时抓住,第三支在三宝时抓住,第四支在尚未落地时便抓住了。随后,他抓着四支箭坐回门楼,众人这才见到。他对国王说:“请看,大王,我们的速度便是如此之快。”应当知道,这就是菩萨在速行天鹅时期取回那四支箭的经过。
Athassa rājā sahassapākena telena pakkhantarāni makkhetvā, madhulāje ceva madhurapānakañca adāsi. Tato naṃ kataparibhogaṃ ‘‘samma, kahaṃ agamāsī’’ti? Pucchi. So taṃ pavattiṃ ārocetvā ‘‘athāhaṃ, mahārāja, yāva majjhanhikā javitvā – ‘natthi javitena attho’ti nivatto’’ti ācikkhi. Atha rājā āha – ‘‘ahaṃ, sāmi, tumhākaṃ sūriyena saddhiṃ javanavegaṃ passitukāmo’’ti . Dukkaraṃ, mahārāja, na sakkā tayā passitunti. Tena hi, sāmi, sarikkhakamattampi dassehīti. Āma, mahārāja, dhanuggahe sannipātehīti. Rājā sannipātesi. Haṃso tato cattāro gahetvā nagaramajjhe toraṇaṃ kāretvā attano gīvāya ghaṇḍaṃ piḷandhāpetvā toraṇassa upari nisīditvā – ‘‘cattāro janā toraṇaṃ nissāya catudisābhimukhā ekekaṃ kaṇḍaṃ khipantū’’ti vatvā, sayaṃ paṭhamakaṇḍeneva saddhiṃ uppatitvā, taṃ kaṇḍaṃ aggahetvāva, dakkhiṇābhimukhaṃ gatakaṇḍaṃ dhanuto ratanamattāpagataṃ gaṇhi. Dutiyaṃ dviratanamattāpagataṃ, tatiyaṃ tiratanamattāpagataṃ, catutthaṃ bhūmiṃ appattameva gaṇhi. Atha naṃ cattāri kaṇḍāni gahetvā toraṇe nisinnakāleyeva addasaṃsu. So rājānaṃ āha – ‘‘passa, mahārāja, evaṃsīgho amhākaṃ javo’’ti. Evaṃ bodhisatteneva javanahaṃsakāle tāni kaṇḍāni āharitānīti veditabbāni.
“purato dhāvanti”(在前奔跑),即“从前面快速奔行”。不过她们并非一直都在前面,有时在前,有时在后。因为在空中的宫殿里,有花园也有池塘,她们在那里沐浴、嬉水时便会落在后面,随后又快速赶上来,重新奔到前面。所说的“āyusaṅkhārā”(寿行),是针对“rūpajīvitindriya”(色命根)而言,因为它比后者更迅速地耗尽。至于非色的诸法,其坏灭则无法被指出。
Purato dhāvantīti aggato javanti. Na panetā sabbakālaṃ puratova honti, kadāci purato, kadāci pacchato honti. Ākāsaṭṭhakavimānesu hi uyyānānipi honti pokkharaṇiyopi, tā tattha nahāyanti, udakakīḷaṃ kīḷamānā pacchatopi honti, vegena pana gantvā puna puratova dhāvanti. Āyusaṅkhārāti rūpajīvitindriyaṃ sandhāya vuttaṃ. Tañhi tato sīghataraṃ khīyati. Arūpadhammānaṃ pana bhedo na sakkā paññāpetuṃ. Chaṭṭhaṃ.
《楔子经》注疏
7. Āṇisuttavaṇṇanā
229第七句中,「dasārahānaṃ」(十车王的)是指拥有这一名称的刹帝利们。据说,他们经常征收十分之一的税,故被称为“十车王”。「Ānaka」(阿那迦)是一面以此得名的鼓。相传在雪山有一大蟹湖。湖中有一只大蟹,凡进入湖中的大象都会被它吃掉。大象们深受其害,便共同尊奉一头母象,心想:“靠她所生的儿子,我们便能得到安宁。”后来这头母象果然生下一个有大威力的儿子,群象对他恭敬有加。他长大后问母亲:“为何大家如此敬重我?”母亲便将缘由告诉了他。他说:“一只蟹怎会是我的对手?走,我们这就前去!”于是,他带领庞大的象群来到湖边,率先跃入水中。那蟹一听到水声便冲了过来,用螯钳住了他。蟹螯极为巨大,小象无法将它左右甩开,只得将鼻子塞进蟹的嘴里,发出凄厉的叫声。众象心想:“我们原本指望他能带来安宁,没想到他反倒最先被擒。”于是大家惊惧四散奔逃。
229. Sattame dasārahānanti evaṃnāmakānaṃ khattiyānaṃ. Te kira satato dasabhāgaṃ gaṇhiṃsu, tasmā ‘‘dasārahā’’ti paññāyiṃsu. Ānakoti evaṃladdhanāmo mudiṅgo. Himavante kira mahākuḷīradaho ahosi. Tattha mahanto kuḷīro otiṇṇotiṇṇaṃ hatthiṃ khādati. Atha hatthī upaddutā ekaṃ kareṇuṃ sakkariṃsu ‘‘imissā puttaṃ nissāya amhākaṃ sotthi bhavissatī’’ti. Sāpi mahesakkhaṃ puttaṃ vijāyi. Te tampi sakkariṃsu. So vuddhippatto mātaraṃ pucchi, ‘‘kasmā maṃ ete sakkarontī’’ti? Sā taṃ pavattimācikkhi. So ‘‘kiṃ mayhaṃ kuḷīro pahoti? Etha gacchāmā’’ti mahāhatthiparivāro tattha gantvā paṭhamameva otari. Kuḷīro udakasaddeneva āgantvā taṃ aggahesi. Mahanto kuḷīrassa aḷo, so taṃ ito vā etto vā cāletuṃ asakkonto mukhe soṇḍaṃ pakkhipitvā viravi. Hatthino ‘‘yaṃnissāya mayaṃ ‘sotthi bhavissatī’ti amaññimhā, so paṭhamataraṃ gahito’’ti tato tato palāyiṃsu.
那时,他的母亲站在不远处,温和地对蟹说:“我们是陆上之象,你们是水中之象,象不应伤害象。”并说出了这首偈颂:
Athassa mātā avidūre ṭhatvā ‘‘mayaṃ thalanāgā, tumhe udakanāgā nāma, nāgehi nāgo na viheṭhetabbo’’ti kuḷīraṃ piyavacanena vatvā imaṃ gāthamāha –
大海、恒河与耶牟那河中的那些螃蟹,
你是它们之中最殊胜的水族,请释放这正在哭泣的生命。
‘‘Ye kuḷīrā samuddasmiṃ, gaṅgāya yamunāya ca; Tesaṃ tvaṃ vārijo seṭṭho, muñca rodantiyā paja’’nti.
“女人”一语,能搅动男子的心,令其停顿。因此,蟹听了这话,便松开了螯。小象迅速抬起两只前脚,猛踩在蟹背上。这一踩,蟹背如陶罐般碎裂开来。接着,小象用象牙将他刺穿,挑起来抛到干地上,发出胜利的欢叫。随后,象群从四面八方涌来,将他踩得粉碎。他的一只螯向后弯折,断落在地,被帝释天王取走。
Mātugāmasaddo nāma purise khobhetvā tiṭṭhati, tasmā so gahaṇaṃ sithilamakāsi. Hatthipoto vegena ubho pāde ukkhipitvā taṃ piṭṭhiyaṃ akkami. Saha akkamanā piṭṭhi mattikabhājanaṃ viya bhijji. Atha naṃ dantehi vijjhitvā ukkhipitvā thale chaḍḍetvā tuṭṭharavaṃ ravi. Atha naṃ hatthī ito cito ca āgantvā maddiṃsu. Tassa eko aḷo paṭikkamitvā pati, taṃ sakko devarājā gahetvā gato.
另一只螯,在风吹日晒下变得干燥,呈现出如同熬煮过的树胶一般的颜色。雨季时,它被洪水冲走。当时,有十位兄弟王正在上游张设网罟,在恒河中嬉戏。这只螯顺水漂流而下,挂在了网上。嬉戏结束后,他们收网时见到此物,便问:“这是什么?”人答:“是蟹螯,主人。”“这东西做不成装饰品。让人把它包裹起来,制成一面鼓吧?”于是,他们命人将螯包裹起来,并敲响了它。鼓声遍传方圆十二由旬的大城。见此情景,他们又说:“这鼓不能天天敲。就让它作为节庆专用的吉祥鼓吧。”于是便将这面鼓立为吉祥鼓。每当鼓被敲响时,大众便会沐浴更衣、佩戴庄严,乘着象车等迅速聚集前来。这面鼓仿佛能把大众召唤而来,因此得名为“阿那迦鼓”。
Itaro pana aḷo vātātapena sukkhitvā pakkalākhārasavaṇṇo ahosi, so deve vuṭṭhe udakoghena vuyhanto dasabhātikānaṃ rājūnaṃ uparisote jālaṃ pasārāpetvā gaṅgāya kīḷantānaṃ āgantvā jāle laggi. Te kīḷāpariyosāne jālamhi ukkhipiyamāne taṃ disvā pucchiṃsu ‘‘kiṃ eta’’nti? ‘‘Kuḷīraaḷo sāmī’’ti. ‘‘Na sakkā esa ābharaṇatthāya upanetuṃ, pariyonandhāpetvā bheriṃ karissāmā’’ti? Pariyonandhāpetvā pahariṃsu. Saddo dvādasayojanaṃ nagaraṃ avatthari. Tato āhaṃsu – ‘‘na sakkā idaṃ divase divase vādetuṃ, chaṇadivasatthāya maṅgalabherī hotū’’ti maṅgalabheriṃ akaṃsu. Tasmiṃ vādite mahājano anhāyitvā apiḷandhitvā hatthiyānādīni āruyha sīghaṃ sannipatanti. Iti mahājanaṃ pakkositvā viya ānetīti ānako tvevassa nāmaṃ ahosi.
「他们放入了其他钉」:意思是他们换上了由黄金、白银等做成的别的钉子。「只剩钉的集合体」:意思是仅剩下那些金、银等材质的钉子的组合而已。当时,这面鼓的声音虽然能传到十二由旬之远,在屋内却要费力才能听见。
Aññaṃāṇiṃ odahiṃsūti aññaṃ suvaṇṇarajatādimayaṃ āṇiṃ ghaṭayiṃsu. Āṇisaṅghāṭova avasissīti suvaṇṇādimayānaṃ āṇīnaṃ saṅghāṭamattameva avasesaṃ ahosi. Athassa dvādasayojanappamāṇo saddo antosālāyampi dukkhena suyyittha.
「甚深」:指文句上甚深,如《箭经》。「义理甚深」:指义理上甚深,如《大吠陀罗经》等。「出世」:阐明出世间的义理。「空相应」:唯开示众生是空、唯是法,如《缩略相应经》。「应受持、应通达」:应当受持、应当通达。「诗人所作」:指诗人们所创作的,其后词为其同义词。「词彩华丽」:文字巧妙,其后词为其同义词。「外道」:指佛法之外的教说。「声闻所说」:由诸声闻弟子所说。「将欲听闻」:因为词藻华丽与听闻成就,沙弥、年轻比丘、女人、大居士等便心生欢喜,聚集而来,心想「这位是说法者」,从而渴望听闻。「因此」:因为如来所说的经典若不受持保存便会消失,故如此说。第七。
Gambhīrāti pāḷivasena gambhīrā sallasuttasadisā. Gambhīratthāti atthavasena gambhīrā mahāvedallasuttasadisā (ma. ni. 1.449 ādayo). Lokuttarāti lokuttaraatthadīpakā. Suññatappaṭisaṃyuttāti sattasuññatadhammamattameva pakāsakā saṃkhittasaṃyuttasadisā. Uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbanti uggahetabbe ca pariyāpuṇitabbe ca. Kavikatāti kavīhi katā. Itaraṃ tasseva vevacanaṃ. Cittakkharāti vicitraakkharā. Itaraṃ tasseva vevacanaṃ. Bāhirakāti sāsanato bahibhūtā. Sāvakabhāsitāti tesaṃ tesaṃ sāvakehi bhāsitā. Sussūsissantīti akkharacittatāya ceva savanasampattiyā ca attamanā hutvā sāmaṇeradaharabhikkhumātugāmamahāgahapatikādayo ‘‘esa dhammakathiko’’ti sannipatitvā sotukāmā bhavissanti. Tasmāti yasmā tathāgatabhāsitā suttantā anuggayhamānā antaradhāyanti, tasmā. Sattamaṃ.
8. 朽木经注释
8. Kaliṅgarasuttavaṇṇanā
230第八:「以朽木为枕」:以朽木块作为头枕和脚枕。「不放逸」:在学习技艺上不放逸。「勤行」:具备由精进努力所产生的热忱。「于奉事」:指专精研习技艺,并恭敬侍奉师长。据说他们那时,清晨早起便前往技艺术堂,在那里学习技艺,并以反复温习等方式用功。然后洗脸,去喝粥。喝完粥,再回到讲堂,学习技艺并温习,之后才去吃早饭。饭后心想:「不能因放逸而睡得太久」,于是取金合欢木块垫在头下和脚下,稍躺一会儿,随后又去讲堂继续学习技艺、温习。傍晚,温习完毕后回家,吃过晚饭,初夜时分温习,到了该睡觉时,也像那样用朽木做枕而安歇。就这样,他们练成了能射穿针孔、射穿毛发的神箭手。这段话所说的正是这个意思。
230. Aṭṭhame kaliṅgarūpadhānāti kaliṅgaraghaṭikaṃ sīsūpadhānañceva pādūpadhānañca katvā. Appamattāti sippuggahaṇe appamattā. Ātāpinoti uṭṭhānavīriyātāpena yuttā. Upāsanasminti sippānaṃ abhiyoge ācariyānañca payirupāsane. Te kira tadā pātova uṭṭhāya sippasālaṃ gacchanti, tattha sippaṃ uggahetvā sajjhāyādīhi abhiyogaṃ katvā mukhaṃ dhovitvā yāgupānāya gacchanti. Yāguṃ pivitvā puna sippasālaṃ gantvā sippaṃ gaṇhitvā sajjhāyaṃ karontā pātarāsāya gacchanti. Katapātarāsā samānā ‘‘mā pamādena ciraṃ niddokkamanaṃ ahosī’’ti khadiraghaṭikāsu sīse ca pāde ca upadahitvā thokaṃ nipajjitvā puna sippasālaṃ gantvā sippaṃ gahetvā sajjhāyanti. Sāyaṃ sajjhāyaṃ karontā ca gehaṃ gantvā bhuttasāyamāsā paṭhamayāmaṃ sajjhāyaṃ katvā sayanakāle tatheva kaliṅgaraṃ upadhānaṃ katvā sayanti. Evaṃ te akkhaṇavedhino vālavedhino ca ahesuṃ. Idaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ.
“入口”:指裂缝。“所缘”:指条件、因缘。“于勤行之地”:即在精进用功之地策励修习。据说,在佛陀初成正觉的那个时期,比丘们用斋之后方才专注于禅修的业处。正当他们专注时,太阳便已西沉。他们沐浴之后,又登上经行道,于初夜分经行。继而为消除身体疲劳而躺下时,便取一块木头垫着头睡下,到了后夜分就起身,再次登上经行道经行。所说的正是这些比丘。当时,此岛处于三王时代,钟鼓声相闻,精进区域统一:在多处敲响的钟鼓之声,能传到波利叉科利耶区;在迦利耶尼区敲响的钟鼓之声,则能传到那伽岛。那时,人们可以伸出手指,一一点评说:“这位比丘是凡夫,这位也是凡夫。”而有一天,所有人皆证得阿拉汉果。“因此”:正因为那些以朽木为枕的修行人,魔王找不到可供下手的所缘,所以如此说。第八段结束。
Otāranti vivaraṃ. Ārammaṇanti paccayaṃ. Padhānasminti padhānabhūmiyaṃ vīriyaṃ kurumānā. Paṭhamabodhiyaṃ kira bhikkhū bhattakiccaṃ katvāva kammaṭṭhānaṃ manasi karonti. Tesaṃ manasikarontānaṃyeva sūriyo atthaṃ gacchati. Te nhāyitvā puna caṅkamaṃ otaritvā paṭhamayāmaṃ caṅkamanti. Tato ‘‘mā ciraṃ niddāyimhā’’ti sarīradarathavinodanatthaṃ nipajjantā kaṭṭhakhaṇḍaṃ upadahitvā nipajjanti, te puna pacchimayāme vuṭṭhāya caṅkamaṃ otaranti. Te sandhāya idaṃ vuttaṃ. Ayampi dīpo tiṇṇaṃ rājūnaṃ kāle ekaghaṇḍinigghoso ekapadhānabhūmi ahosi. Nānāmukhe pahaṭaghaṇḍi pilicchikoḷiyaṃ osarati, kalyāṇiyaṃ pahaṭaghaṇḍi nāgadīpe osarati . ‘‘Ayaṃ bhikkhu puthujjano, ayaṃ puthujjano’’ti aṅguliṃ pasāretvā dassetabbo ahosi. Ekadivasaṃ sabbe arahantova ahesuṃ. Tasmāti yasmā kaliṅgarūpadhānānaṃ māro ārammaṇaṃ na labhati, tasmā. Aṭṭhamaṃ.
9. 象经注释
9. Nāgasuttavaṇṇanā
231第九。“过时”:谓时间已过,亦即超出了限定的时间。“我又有什么理由不去亲近呢?”:意为我凭什么理由而不去亲近呢?“藕根”:即藕和藕根。“拔出”:即拔取而出。“嘤嘤崽”:指小象。据说这些小象经常发出嘤嘤的叫声,因此被称为嘤嘤崽。“作净信相”:意思是做那些生起净信者所应行之事,也就是布施四种生活资具。“说法”:意思是学取了一两则本生故事或经典之后,用不夹杂其它杂音的声音来说法。“令作净信相”:指在家人因听闻说法而生起净信,由此布施资具。“既非为容貌,亦非为气力”:意思是既不是为了美好的容貌,也不是为了身体的力量;确切地说,既不是为了功德的美名,也不是为了智慧的力量。因为当功德的美名退失时,身体的容貌与力量也会随之退失,所以对于身体而言,既不是为了容貌,也不是为了气力。第九段结束。
231. Navame ativelanti atikkantavelaṃ kālaṃ atikkantappamāṇaṃ kālaṃ. Kimaṅgaṃ panāhanti ahaṃ pana kiṃkāraṇā na upasaṅkamissāmi? Bhisamuḷālanti bhisañceva muḷālañca. Abbuhetvāti uddharitvā. Bhiṅkacchāpāti hatthipotakā. Te kira abhiṇhaṃ bhiṅkārasaddaṃ karonti, tasmā bhiṅkacchāpāti vuccanti. Pasannākāraṃ karontīti pasannehi kattabbākāraṃ karonti, cattāro paccaye denti. Dhammaṃ bhāsantīti ekaṃ dve jātakāni vā suttante vā uggaṇhitvā asambhinnena sarena dhammaṃ desenti. Pasannākāraṃ karontīti tesaṃ tāya desanāya pasannā gihī paccaye denti. Neva vaṇṇāya hoti na balāyāti neva guṇavaṇṇāya, na ñāṇabalāya hoti, guṇavaṇṇe pana parihāyante sarīravaṇṇopi sarīrabalampi parihāyati, tasmā sarīrassa neva vaṇṇāya na balāya hoti. Navamaṃ.
10. 猫经注释
10. Biḷārasuttavaṇṇanā
232第十。在“缝隙、污秽、垃圾堆”一句中,此处“缝隙”指破败房屋之间的空隙;“污秽”指村落中排放粪便的通道;“垃圾堆”即丢弃垃圾的地方。“软鼠”:指柔软的鼠。“出起得以显现”:指教说得以显明。第十部分结束。
232. Dasame sandhisamalasaṃkaṭīreti ettha sandhīti bhinnagharānaṃ sandhi, samaloti gāmato gūthanikkhamanamaggo, saṃkaṭīranti saṅkāraṭṭhānaṃ. Mudumūsinti mudukaṃ mūsikaṃ. Vuṭṭhānaṃ paññāyatīti desanā paññāyati. Dasamaṃ.
11. 豺经注
11. Siṅgālasuttavaṇṇanā
233第十一部分。“无论想去何处”表示,那只老豺在想去的地方,通过调整威仪和迎风乘凉,也能间或获得心的喜悦。“自称释迦子者”这句话是就提婆达多而说,因为他在未来之身中,连这样点滴的心喜都将无法获得。第十一部分结束。
233. Ekādasame yena yena icchatīti so jarasiṅgālo icchiticchitaṭṭhāne iriyāpathakappanena sītavātūpavāyanena ca antarantarā cittassādampi labhatīti dasseti. Sakyaputtiyapaṭiññoti idaṃ devadattaṃ sandhāya vuttaṃ. So hi ettakampi cittassādaṃ anāgate attabhāve na labhissatīti. Ekādasamaṃ.
12. 第二豺经注
12. Dutiyasiṅgālasuttavaṇṇanā
234第十二部分。“知恩”指知道他人所施的恩惠;“知报恩”指知道所施恩惠的殊胜。对此,那只老豺曾有知恩的具体事迹:据说有七个兄弟在耕田,最小的弟弟站在田边看守牛。当时,一条大蟒抓住了一只老豺,弟弟看见后,便用棍棒击打,让大蟒放脱了豺。大蟒放开豺后,反而缠住了弟弟。豺心想:“这个人救了我的命,我也应当报答他。”于是它用嘴衔起放在粥罐上的刀子,来到弟弟近旁。其他兄弟远远望见,追着喊道:“豺偷了刀子!”豺知道已被他们发现,便在弟弟身边丢下刀子,自己逃走了。兄弟们赶到后,看见小弟被大蟒缠住,就用那把刀子砍断大蟒,将他救了出来带走。这样看来,那只老豺确实有某种知恩、知报恩的品性。而“自称释迦子者”这句,同样是针对提婆达多的品行而说。第十二部分结束。
234. Dvādasame kataññutāti katajānanaṃ. Kataveditāti katavisesajānanaṃ. Tatridaṃ jarasiṅgālassa kataññutāya vatthu – satta kira bhātaro khettaṃ kasanti. Tesaṃ sabbakaniṭṭho khettapariyante ṭhatvā gāvo rakkhati. Athekaṃ jarasiṅgālaṃ ajagaro gaṇhi, so taṃ disvā yaṭṭhiyā pothetvā vissajjāpesi. Ajagaro siṅgālaṃ vissajjetvā tameva gaṇhi. Siṅgālo cintesi – ‘‘mayhaṃ iminā jīvitaṃ dinnaṃ, ahampi imassa dassāmī’’ti yāgughaṭassa upari ṭhapitaṃ vāsiṃ mukhena ḍaṃsitvā tassa santikaṃ agamāsi. Itare bhātaro disvā, ‘‘siṅgālo vāsiṃ haratī’’ti anubandhiṃsu. So tehi diṭṭhabhāvaṃ ñatvā vāsiṃ tassa santike chaḍḍetvā palāyi. Itare āgantvā kaniṭṭhaṃ ajagarena gahitaṃ disvā vāsiyā ajagaraṃ chinditvā taṃ gahetvā agamaṃsu. Evaṃ jarasiṅgāle siyā yā kāci kataññutā kataveditā. Sakyaputtiyapaṭiññeti idampi devadattassa ācārameva sandhāya vuttanti. Dvādasamaṃ.