8. 相相应
8. Lakkhaṇasaṃyuttaṃ
《骨经》的注释
1. Aṭṭhisuttavaṇṇanā
202在《相相应》里,那位被称为具寿相的,就是相长老。要知道,他是在一千个结发外道当中,以“善来比丘”的方式受具足戒的,在《燃烧经》讲完时证得阿拉汉果,是一位大弟子。因为他具足相好,一切特征圆满,身体如同梵天一样,所以被称为“相”。而大目犍连则是在出家后的第七天证得阿拉汉果,是第二位首席弟子。
202. Lakkhaṇasaṃyutte yvāyaṃ āyasmā ca lakkhaṇoti lakkhaṇatthero vutto, esa jaṭilasahassabbhantare ehibhikkhūpasampadāya upasampanno ādittapariyāyāvasāne arahattaṃ patto eko mahāsāvakoti veditabbo. Yasmā panesa lakkhaṇasampannena sabbākāraparipūrena brahmasamena attabhāvena samannāgato, tasmā ‘‘lakkhaṇo’’ti saṅkhaṃ gato. Mahāmoggallāno pana pabbajitadivasato sattame divase arahattaṃ patto dutiyo aggasāvako.
“露出了微笑”是指显露出微微的笑意,也就是显现、表露出来的意思。那么,长老是看见了什么才露出微笑的呢?是因为看见了后文经典中提到的一具骨锁——一个投生在饿鬼界的众生。而且他是用天眼看见的,不是用肉眼,因为这类有身并不会出现在肉眼面前。可是,看见这样的有身时本该生起悲悯,他为什么反而露出微笑呢?因为他随念了自己和佛陀的智慧成就。看见那具骨锁之后,长老随念自己的成就:“像我这样已经见法的人,已经解脱了凡夫可能得到的那种有身,这真是我的收获,真是我善得的!”接着又随念佛陀的智慧成就:“啊,佛陀世尊的智慧成就!世尊开示说:‘诸比丘,业的异熟不可思议,不应思惟。’诸佛确实是亲证之后才宣说的,诸佛对法界通达善巧。”他就这样随念佛陀的智慧成就,然后露出了微笑。
Sitaṃ pātvākāsīti mandahasitaṃ pātuakāsi, pakāsayi dassesīti vuttaṃ hoti. Kiṃ pana disvā thero sitaṃ pātvākāsīti? Upari pāḷiyaṃ āgataṃ aṭṭhikasaṅkhalikaṃ ekaṃ petaloke nibbattaṃ sattaṃ disvā. Tañca kho dibbena cakkhunā, na pasādacakkhunā. Pasādacakkhussa hi ete attabhāvā na āpāthaṃ āgacchanti. Evarūpaṃ pana attabhāvaṃ disvā kāruññe kattabbe kasmā sitaṃ pātvākāsīti? Attano ca buddhañāṇassa ca sampattiṃ samanussaraṇato. Tañhi disvā thero ‘‘adiṭṭhasaccena nāma puggalena paṭilabhitabbā evarūpā attabhāvā mutto ahaṃ, lābhā vata me, suladdhaṃ vata me’’ti attano ca sampattiṃ anussaritvā – ‘‘aho buddhassa bhagavato ñāṇasampatti, ‘yo kammavipāko, bhikkhave, acinteyyo na cintetabbo’ti desesi, paccakkhaṃ vata katvā buddhā desenti, suppaṭividdhā buddhānaṃ dhammadhātū’’ti evaṃ buddhañāṇasampattiñca anussaritvā sitaṃ pātvākāsīti.
那么,相长老为什么没有看见呢?难道他没有天眼通吗?不是没有。只是大目犍连通过作意看见了,另一位因为没有作意所以没有看见。不过,诸漏尽者绝不会无缘无故地微笑,所以相长老问他:“贤友目犍连,是什么原因、什么缘由让你露出微笑呢?”目犍连长老心想:没有亲自看见这种投生情形的人,是不容易生起信心的。因此,他想先请世尊作证之后再回答,就说:“贤友,现在不是时候。”等等。后来在世尊面前被问到时,他才以“贤友,我在这里看见……”这样的方式作了回答。
Atha lakkhaṇatthero kasmā na addasa, kimassa dibbacakkhu natthīti? No natthi, mahāmoggallāno pana āvajjento addasa, itaro pana anāvajjanena na addasa. Yasmā pana khīṇāsavā nāma na akāraṇā sitaṃ karonti, tasmā taṃ lakkhaṇatthero pucchi ko nu kho, āvuso moggallāna, hetu, ko paccayo sitassa pātukammāyāti? Thero pana yasmā yehi ayaṃ upapatti sāmaṃ adiṭṭhā, te dussaddhāpayā honti, tasmā bhagavantaṃ sakkhiṃ katvā byākātukāmatāya akālo kho, āvusotiādimāha. Tato bhagavato santike puṭṭho idhāhaṃ, āvusotiādinā nayena byākāsi.
在这里,“骨锁”是指白色的、没有肉也没有血的骨头堆。“鹫、鸦、鹰”这些也要理解为夜叉鹫、夜叉鸦和夜叉鹰。因为普通的鹫等鸟类,这种景象根本不会出现在它们眼前。“一再追随、一再追随”,意思是不断地跟上去、反复地跟上去。“啄食”,是用像剑刃一样锋利的铁嘴,反复啄刺,四处飞走。“她顿时发出惨叫”,这里的“sudaṃ”是语气词;意思是那副骨锁发出了痛苦、悲号的叫声。据说,为了感受不善业的果报,即使是一由旬那么大的类似身体也会生出来,而且这些身体对触觉极其敏感,就像熟透的脓疮一样。正因如此,那副骨锁被强烈的痛苦逼恼,才发出了那样的叫声。
Tattha aṭṭhikasaṅkhalikanti setaṃ nimmaṃsalohitaṃ aṭṭhisaṅghātaṃ. Gijjhāpi kākāpi kulalāpīti etepi yakkhagijjhā ceva yakkhakākā ca yakkhakulalā ca paccetabbā. Pākatikānaṃ pana gijjhādīnaṃ āpāthampi etaṃ rūpaṃ nāgacchati. Anupatitvā anupatitvāti anubandhitvā anubandhitvā. Vitudentīti asidhārūpamehi tikhiṇehi lohatuṇḍakehi vijjhitvā vijjhitvā ito cito ca caranti gacchanti. Sā sudaṃ aṭṭassaraṃ karotīti ettha sudanti nipāto, sā aṭṭhikasaṅkhalikā aṭṭassaraṃ āturassaraṃ karotīti attho. Akusalavipākānubhavanatthaṃ kira yojanappamāṇāpi tādisā attabhāvā nibbattanti, pasādussadā ca honti pakkagaṇḍasadisā. Tasmā sā aṭṭhikasaṅkhalikā balavavedanāturā tādisaṃ saddamakāsīti.
大目犍连尊者这样说完之后,又为了显示自己是因为对众生生起悲悯,才引生出这样的法之悚惧感——他心想:“那些走向轮回的众生,拥有这样身形的,竟然不能解脱。”于是说道:“贤友,那时我心想:先生,这真是稀有啊!”等等。接着,世尊为了彰显这位长老的威德,说道:“诸比丘,弟子们确实是作为眼而住……”等等。其中,“作为眼而住”的意思是:眼已在他们中生起、产生,他们拥有已生起的眼,令眼生起之后而住。第二句“作为智而住”也是同样的道理。“那是因为什么”这里,“yatra”是表示原因。整句的意思是:正因为弟子也能如此了知、如此看见或如此作证,我们才说:“诸比丘,弟子们确实是作为眼而住;诸比丘,弟子们确实是作为智而住。”
“诸比丘,我以前就见过那个众生”:世尊说,我在菩提树下以证得一切知智而通达,对无量轮围世界、无量众生群类,以及他们的生处、趣向、出生、命运与住处都亲眼所见,那个众生我早已见过了。
Evañca pana vatvā puna āyasmā mahāmoggallāno ‘‘vaṭṭagāmisattā nāma evarūpā attabhāvā na muccantī’’ti sattesu kāruññaṃ paṭicca uppannaṃ dhammasaṃvegaṃ dassento tassa mayhaṃ, āvuso, etadahosi acchariyaṃ vata bhotiādimāha. Tato bhagavā therassa ānubhāvaṃ pakāsento cakkhubhūtā vata, bhikkhave, sāvakā viharantītiādimāha. Tattha cakkhu bhūtaṃ jātaṃ uppannaṃ etesanti cakkhubhūtā, bhūtacakkhukā uppannacakkhukā cakkhuṃ uppādetvā viharantīti attho. Dutiyapadepi eseva nayo. Yatra hi nāmāti ettha yatrāti kāraṇavacanaṃ. Tatrāyaṃ atthayojanā – yasmā nāma sāvakopi evarūpaṃ ñassati vā dakkhati vā sakkhiṃ vā karissati, tasmā avocumha – ‘‘cakkhubhūtā vata, bhikkhave, sāvakā viharanti, ñāṇabhūtā vata, bhikkhave, sāvakā viharantī’’ti. Pubbeva me so, bhikkhave, satto diṭṭhoti bodhimaṇḍe sabbaññutaññāṇapaṭivedhena appamāṇesu cakkavāḷesu appamāṇe sattanikāye bhavagatiyoniṭhitinivāse ca paccakkhaṃ karontena mayā pubbeva so satto diṭṭhoti vadati.
“屠牛者”:就是杀牛之后,从骨头上把肉剔下来卖掉,以此维持生活的人。“就是由于那同一业之异熟的残余”:指的是由种种不同的思所积集的、前后相续的业。因为在那里,那个导致地狱结生的思,当它的异熟耗尽之后,就以剩余的业或业相为所缘,再次在饿鬼等处生起结生。所以,那种结生因为与业同类,或与所缘同类,就被称为“就是那同一业之异熟的残余”。而这位众生就是这样产生的。因此说:“就是由于那同一业之异熟的残余。”据说,当他从地狱死没的时候,那些没有肉的牛的骨架就成了他的相。他把原本隐秘的业弄得好像在智者眼前一样明显,于是投生为骨锁饿鬼。第一。
Goghātakoti gāvo vadhitvā aṭṭhito maṃsaṃ mocetvā vikkiṇitvā jīvikaṃ kappanakasatto. Tasseva kammassa vipākāvasesenāti tassa nānācetanāhi āyūhitassa aparāpariyakammassa. Tatra hi yāya cetanāya narake paṭisandhi janitā, tassā vipāke parikkhīṇe avasesakammaṃ vā kammanimittaṃ vā ārammaṇaṃ katvā puna petādīsu paṭisandhi nibbattati, tasmā sā paṭisandhi kammasabhāgatāya ārammaṇasabhāgatāya vā ‘‘tasseva kammassa vipākāvaseso’’ti vuccati. Ayañca satto evaṃ uppanno. Tenāha – ‘‘tasseva kammassa vipākāvasesenā’’ti. Tassa kira narakā cavanakāle nimmaṃsakatānaṃ gunnaṃ aṭṭhirāsiyeva nimittaṃ ahosi. So paṭicchannampi taṃ kammaṃ viññūnaṃ pākaṭaṃ viya karonto aṭṭhisaṅkhalikapeto jāto. Paṭhamaṃ.
2. 肉片经的注释
2. Pesisuttavaṇṇanā
203203. 在“肉片之事”中,所谓屠牛者,就是把牛肉切成肉片,晒干后靠卖肉干维持生活很多年。因此,当他从地狱死去时,显现的就是肉片的相。他投生成了肉片饿鬼。第二。
203. Maṃsapesivatthusmiṃ goghātakoti gomaṃsapesiyo katvā sukkhāpetvā vallūravikkayena anekāni vassāni jīvikaṃ kappesi, tenassa narakā cavanakāle maṃsapesiyeva nimittaṃ ahosi. So maṃsapesipeto jāto. Dutiyaṃ.
3. 《团食经》的注释
3. Piṇḍasuttavaṇṇanā
204204. 在“肉团之事”这个故事里,所谓捕鸟人,就是捉住鸟之后,在卖的时候把鸟去毛去皮,弄成纯粹的一团肉来卖,靠这个谋生。因此,当他从地狱死去时,出现的征兆就只有肉团。他投生成了肉团饿鬼。第三。
204. Maṃsapiṇḍavatthusmiṃ sākuṇikoti sakuṇe gahetvā vikkiṇanakāle nippakkhacamme maṃsapiṇḍamatte katvā vikkiṇanto jīvikaṃ kappesi, tenassa narakā cavanakāle maṃsapiṇḍova nimittaṃ ahosi. So maṃsapiṇḍapeto jāto. Tatiyaṃ.
4. 《无皮经》的注释
4. Nicchavisuttavaṇṇanā
205205. 在“无皮之事”中,那个屠羊的人一次又一次地宰杀山羊,剥掉皮,就靠这个过日子。就像前面说的那样,没有皮的山羊身体成了他心里的相。他死后投生成了无皮饿鬼。第四。
205. Nicchavivatthusmiṃ tassa orabbhikassa eḷake vadhitvā vadhitvā niccamme katvā kappitajīvikassa purimanayeneva niccammaṃ eḷakasarīraṃ nimittaṃ ahosi. So nicchavipeto jāto. Catutthaṃ.
《剑毛经》的注释
5. Asilomasuttavaṇṇanā
206206. 在“剑毛”这个故事里,那个杀猪的人长年累月用诱饵把猪养肥,再用剑一头一头地宰杀,就这样长年靠这个过活。他举剑的那个样子,就成了他临终时出现的相。因此,他死后投生成了剑毛饿鬼。第五。
206. Asilomavatthusmiṃ so sūkariko dīgharattaṃ nivāpapuṭṭhe sūkare asinā vadhitvā vadhitvā dīgharattaṃ jīvikaṃ kappesi, tassa ukkhittāsikabhāvova nimittaṃ ahosi. Tasmā asilomapeto jāto. Pañcamaṃ.
第6章 矛经的注释
6. Sattisuttavaṇṇanā
207207. 在“矛毛”这个故事里,那个猎鹿人抓了一头鹿和一支长矛,进了树林,当那头鹿靠近时,他用长矛刺死了那头鹿。他拿矛刺鹿的那个样子,就成了他临终时的相。因此,他死后投生为矛毛饿鬼。第六。
207. Sattilomavatthusmiṃ so māgaviko ekaṃ migañca sattiñca gahetvā vanaṃ gantvā tassa migassa samīpaṃ āgatāgate mige sattiyā vijjhitvā māresi, tassa sattiyā vijjhanakabhāvoyeva nimittaṃ ahosi. Tasmā sattilomapeto jāto. Chaṭṭhaṃ.
第7篇 箭毛经的注释
7. Usulomasuttavaṇṇanā
208208. 在“箭毛”这个故事里,“行刑者”是指对犯了王法的人,用各种手段折磨之后,最后用箭把他射死的那种人。据说,他要先确认“射中那个部位就会死”,然后才射。他就靠这个谋生,死后投生到地狱里;从地狱出来后,靠着剩余业力投生到这里的时候,他用箭射人的那个样子就成了投生的相。因此,他投生成了箭毛饿鬼。第七。
208. Usulomavatthusmiṃ kāraṇikoti rājāparādhike anekāhi kāraṇāhi pīḷetvā avasāne kaṇḍena vijjhitvā māraṇakapuriso. So kira ‘‘amukasmiṃ padese viddho maratī’’ti ñatvāva vijjhati. Tassevaṃ jīvikaṃ kappetvā narake uppannassa tato pakkāvasesena idhūpapattikāle usunā vijjhanabhāvoyeva nimittaṃ ahosi. Tasmā usulomapeto jāto. Sattamaṃ.
8. 《针毛经》注释
8. Sūcilomasuttavaṇṇanā
209在针毛事中,所谓“针”,是指驯马师。也有人说是驯牛师。他用刺棒上的针刺戳的那个样子,就成了他的临终之相。因此,他投生为针毛饿鬼。第八。
209. Sūcilomavatthusmiṃ sūtoti assadamako. Godamakotipi vadantiyeva. Tassa patodasūciyā vijjhanabhāvoyeva nimittaṃ ahosi. Tasmā sūcilomapeto jāto. Aṭṭhamaṃ.
9. 《第二针毛经》的注释
9. Dutiyasūcilomasuttavaṇṇanā
210第二则“针毛之事”中,“告密者”指的就是挑拨离间的人。据说,他既在人与人之间搬弄是非,让他们彼此分裂,又在王宫里告密,说“某人有某样东西,某人做了某件事情”,一次又一次地告密,把人们推入祸患和灾殃之中。因此,就像他靠告密让人们分裂一样,他以那业为缘,投生为针毛饿鬼,好让他亲身感受被针穿刺分裂的痛苦。第九。
210. Dutiye sūcilomavatthusmiṃ sūcakoti pesuññakārako. So kira manusse aññamaññañca bhindi, rājakule ca ‘‘imassa imaṃ nāma atthi, iminā idaṃ nāma kata’’nti sūcetvā sūcetvā anayabyasanaṃ pāpesi. Tasmā yathā tena sūcetvā manussā bhinnā, tathā sūcīhi bhedanadukkhaṃ paccanubhotuṃ kammameva nimittaṃ katvā sūcilomapeto jāto. Navamaṃ.
《瓮阴囊经》注释
10. Kumbhaṇḍasuttavaṇṇanā
211211. 在“卵囊之事”中,“村霸”指的是司法官。由于业力相应的缘故,他的睾丸变得像瓮那么大,甚至像大水缸一样大。因为他暗中在隐蔽的地方收受贿赂,以歪曲的判决公然作恶,使物主变成非物主,所以他隐秘的器官变成了显露的器官。因为他施加刑罚时,把别人无法承受的重担压在他们身上,所以他隐秘的器官也变成了无法承受的重担。因为他本应站在公正的立场上,却站在那里偏私不公,所以他隐秘的器官上出现了歪斜不正的坐态。第十。
211. Aṇḍabhārivatthusmiṃ gāmakūṭakoti vinicchayāmacco. Tassa kammasabhāgatāya kumbhamattā mahāghaṭappamāṇā aṇḍā ahesuṃ. So hi yasmā raho paṭicchanne ṭhāne lañjaṃ gahetvā kūṭavinicchayena pākaṭaṃ dosaṃ karonto sāmike assāmike akāsi, tasmāssa rahassaṃ aṅgaṃ pākaṭaṃ nibbattaṃ. Yasmā daṇḍaṃ paṭṭhapento paresaṃ asayhaṃ bhāraṃ āropesi, tasmāssa rahassaṃ aṅgaṃ asayhabhāro hutvā nibbattaṃ. Yasmā yasmiṃ ṭhāne ṭhitena samena bhavitabbaṃ, tasmiṃ ṭhatvā visamo ahosi, tasmāssa rahassaṅge visamā nisajjāva ahosīti. Dasamaṃ.