《穷人经》的注释
1. Duggatasuttavaṇṇanā
134134. 在第二品的第一经中，“悲惨”指贫穷、困苦。“具恶形”指因手足畸形而具有丑陋的形态。第一。
134. Dutiyavaggassa paṭhame duggatanti daliddaṃ kapaṇaṃ. Durūpetanti dussaṇṭhānehi hatthapādehi upetaṃ. Paṭhamaṃ.
《乐者经》的注释
2. Sukhitasuttavaṇṇanā
135在第二经中，“快乐”指沉浸在安乐里，拥有大财富、大受用。“善装备”指打扮装饰整齐，坐在象背上，随从众多。第二。
135. Dutiye sukhitanti sukhasamappitaṃ mahaddhanaṃ mahābhogaṃ. Susajjitanti alaṅkatapaṭiyattaṃ hatthikkhandhagataṃ mahāparivāraṃ. Dutiyaṃ.
《三十经》的注释。
3. Tiṃsamattasuttavaṇṇanā
136136. 在第三经中，“巴韦亚地方的人”指住在巴韦亚地区的人。“全都是阿兰若住者”等句中，应当根据他们受持头陀支的情况，来理解他们为什么被称为阿兰若住者等。“全都有结缚”指全都有束缚，其中有些是入流者，有些是一来者，有些是不来者。因为在这些人当中，既没有凡夫，也没有漏已尽者。“诸牛”等句中，是指在白、黑等颜色中，只取单一颜色的那个阶段。“拦路者”指埋伏在路上杀害行人的强盗。“通奸者”指陷入与他人妻子邪行的人。第三。
136. Tatiye pāveyyakāti pāveyyadesavāsino. Sabbe āraññikātiādīsu dhutaṅgasamādānavasena tesaṃ āraññikādibhāvo veditabbo. Sabbe sasaṃyojanāti sabbe sabandhanā, keci sotāpannā, keci sakadāgāmino, keci anāgāmino. Tesu hi puthujjano vā khīṇāsavo vā natthi. Gunnantiādīsu setakāḷādivaṇṇesu ekekavaṇṇakālova gahetabbo. Pāripanthakāti paripanthe tiṭṭhanakā panthaghātacorā. Pāradārikāti paradāracārittaṃ āpajjanakā. Tatiyaṃ.
《母经》等篇的注释
4-9. Mātusuttādivaṇṇanā
137-142在第四经等当中，应当依据性别规则和轮围世界的规则来理解其含义。也就是说，男子有成为女人的时期，女人也有成为男子的时期——这就是这里的性别规则。有情众生从这个轮围世界流转到另一个轮围世界，又从另一个轮围世界流转回这个轮围世界。为了说明在这个轮围世界中，当处于成为女人的时期，正是过去未曾为母亲的情形，所以经文说“凡是过去未曾为母者”。在“凡是过去未曾为父者”等语句中，也是同样的道理。第四经等。
137-142. Catutthādīsu liṅganiyamena ceva cakkavāḷaniyamena ca attho veditabbo. Purisānañhi mātugāmakālo, mātugāmānañca purisakāloti evamettha liṅganiyamo. Imamhā cakkavāḷā sattā paracakkavāḷaṃ, paracakkavāḷā ca imaṃ cakkavāḷaṃ saṃsaranti. Tesu imasmiṃ cakkavāḷe mātugāmakāle mātubhūtaññeva dassento yo namātābhūtapubboti āha. Yo napitābhūtapubbotiādīsupi eseva nayo. Catutthādīni.
第10篇 毗富罗山经的注释
10. Vepullapabbatasuttavaṇṇanā
143在第十经中，“过去曾经”这句话，是引用过去的一个譬喻故事来说明。“出现了名称”是指有了这样的概念。“以四攀登”是针对这座山处于中等高度时说的。“顶”是指最高处。“双贤”是指美好的双贤组合。“以三攀登”据说是因为，在两位佛陀之间的时期，大地升高了一由旬，所以那座山就变成了三由旬高。
143. Dasame bhūtapubbanti atītakāle ekaṃ apadānaṃ āharitvā dasseti. Samaññā udapādīti paññatti ahosi. Catūhena ārohantīti idaṃ thāmamajjhime sandhāya vuttaṃ. Agganti uttamaṃ. Bhaddayuganti sundarayugalaṃ. Tīhena ārohantīti ettāvatā kira dvinnaṃ buddhānaṃ antare yojanaṃ pathavī ussannā, so pabbato tiyojanubbedho jāto.
“略多”：比一百岁多一点，也就是多出十岁或二十岁。其实并没有人真的刚好活满一百岁；就最高限度来说，人们会活到六十岁或八十岁。至于活不到一百岁，在五岁、十岁等年纪就死去的人，则有很多。这里说咖咕桑特世尊是在人寿四万岁的时候出世，果纳嘎玛那是在人寿三万岁的时候出世——这只是按次第递减的方式，表现出逐渐衰减的样子，并不是说寿命就真的这样一直递减下去。应当理解为：寿命是先增了又增，然后才衰减的。怎么理解呢？先说咖咕桑特世尊，他就在这一劫中，人寿四万岁的时候出世。他把当时的寿量分成五份，住过四份，在第五份还存在的时候就入了般涅槃。那寿量逐渐衰减，到了只剩十岁的时候，又转而增长，增长到阿僧祇岁，再从那里衰减下来，停在人寿三万岁的时候，那时果纳嘎玛那出世。果纳嘎玛那也同样入般涅槃之后，那寿量又衰减到只剩十岁，再增长到阿僧祇岁，再衰减下来，停在人寿二万岁的时候，那时迦叶世尊出世。迦叶也同样入般涅槃之后，那寿量又衰减到只剩十岁，再增长到阿僧祇岁，再衰减下来，达到人寿一百岁的时候，我们的正自觉者就出世了。应当这样理解：寿命是次第衰减、又增长、再增长之后才衰减的。而且，当人寿短促的时候，诸佛出世，他们的寿量也就是那样的人寿量。第十。
Appaṃ vā bhiyyoti vassasatato uttariṃ appaṃ dasa vā vīsaṃ vā vassāni. Puna vassasatameva jīvanako nāma natthi, uttamakoṭiyā pana saṭṭhi vā asīti vā vassāni jīvanti. Vassasataṃ pana appatvā pañcavassadasavassādikāle mīyamānāva bahukā. Ettha ca kakusandho bhagavā cattālīsavassasahassāyukakāle, koṇāgamano tiṃsavassasahassāyukakāle nibbattoti idaṃ anupubbena parihīnasadisaṃ kataṃ, na pana evaṃ parihīnaṃ, vaḍḍhitvā vaḍḍhitvā parihīnanti veditabbaṃ. Kathaṃ? Kakusandho tāva bhagavā imasmiṃyeva kappe cattālīsavassasahassāyukakāle nibbatto āyuppamāṇaṃ pañca koṭṭhāse katvā cattāro ṭhatvā pañcame vijjamāneyeva parinibbuto. Taṃ āyu parihāyamānaṃ dasavassakālaṃ patvā puna vaḍḍhamānaṃ asaṅkheyyaṃ hutvā tato parihāyamānaṃ tiṃsavassasahassāyukakāle ṭhitaṃ, tadā koṇāgamano nibbatto. Tasmimpi tatheva parinibbute taṃ āyu dasavassakālaṃ patvā puna vaḍḍhamānaṃ asaṅkheyyaṃ hutvā parihāyitvā vīsavassasahassakāle ṭhitaṃ, tadā kassapo bhagavā nibbatto. Tasmimpi tatheva parinibbute taṃ āyu dasavassakālaṃ patvā puna vaḍḍhamānaṃ asaṅkheyyaṃ hutvā parihāyitvā vassasatakālaṃ pattaṃ, atha amhākaṃ sammāsambuddho nibbatto. Evaṃ anupubbena parihāyitvā vaḍḍhitvā vaḍḍhitvā parihīnanti veditabbaṃ. Tattha ca yaṃ āyuparimāṇesu mandesu buddhā nibbattanti, tesampi tadeva āyuparimāṇaṃ hotīti. Dasamaṃ.
