2. 现观相应
2. Abhisamayasaṃyuttaṃ
1. 《指甲尖经》注释
1. Nakhasikhāsuttavaṇṇanā
7474. 在《现观相应》的第一经中,“指甲尖上”是指远离肉处的指甲尖端。所谓指甲尖,对世人来说也可能很大,但对导师而言,却如同红莲花瓣的尖端那样微细。那么,这里的尘土如何得以安立呢?是凭借决意之力。因为世尊想要开显义理,便以决意之力将尘土安立在那里。“一掬大地”:这是将大地的尘土分作百份,然后取其中一份。下文依此类推。“现观者”:是指以智慧现观了圣谛而安住的人。“与先前已尽、已遍知的苦蕴相比”:这是指已尽的苦,比所说更为广大;也就是把最先说到的那个苦蕴作为参照,以智慧将它置于近前,进行比较观察。这里所说的“先前的苦”指的是什么呢?即那个已经尽的苦。那么,什么是已经尽的呢?是由于未修习第一道而本会生起的苦。跟什么相比呢?跟会在七个有身中——从恶趣乃至第八个结生开始,无论于何处生起的苦相比;那一切苦都已被尽,应如此理解。“七返”:指七次,即七个有身的意思。“最高量”:表示这是它的极限、标准。“有大利益”:指能成就广大的义利。第一经。
74. Abhisamayasaṃyuttassa paṭhame nakhasikhāyanti maṃsaṭṭhānena vimutte nakhagge. Nakhasikhā ca nāma lokiyānaṃ mahatīpi hoti, satthu pana rattuppalapattakoṭi viya sukhumā. Kathaṃ panettha paṃsu patiṭṭhitoti? Adhiṭṭhānabalena. Bhagavatā hi atthaṃ ñāpetukāmena adhiṭṭhānabalena tattha patiṭṭhāpito. Satimaṃ kalanti mahāpathaviyā paṃsuṃ satakoṭṭhāse katvā tato ekakoṭṭhāsaṃ. Paratopi eseva nayo. Abhisametāvinoti paññāya ariyasaccāni abhisametvā ṭhitassa. Purimaṃ dukkhakkhandhaṃ parikkhīṇaṃ pariyādiṇṇaṃ upanidhāyāti etadeva bahutaraṃ dukkhaṃ, yadidaṃ parikkhīṇanti evaṃ paṭhamaṃ vuttaṃ dukkhakkhandhaṃ upanidhāya, ñāṇena taṃ tassa santike ṭhapetvā upaparikkhiyamāneti attho. Katamaṃ panettha purimadukkhaṃ nāma? Yaṃ parikkhīṇaṃ. Katamaṃ pana parikkhīṇaṃ? Yaṃ paṭhamamaggassa abhāvitattā uppajjeyya. Katamaṃ pana upanidhāya? Yaṃ sattasu attabhāvesu apāye aṭṭhamañca paṭisandhiṃ ādiṃ katvā yattha katthaci uppajjeyya, sabbaṃ taṃ parikkhīṇanti veditabbaṃ. Sattakkhattunti satta vāre, sattasu attabhāvesūti attho. Paramatāti idamassa paraṃ pamāṇanti dasseti. Mahatthiyoti mahato atthassa nipphādako. Paṭhamaṃ.
2. 《池塘经》注释
2. Pokkharaṇīsuttavaṇṇanā
75在第二经中,“池塘”指水池。“高度”意为深度。“平满”指水面与池口边缘齐平。“乌鸦可饮”是说乌鸦站在岸边,即使如常地伸下嘴喙,亦能喝到水。第二经。
75. Dutiye pokkharaṇīti vāpī. Ubbedhenāti gambhīratāya. Samatittikāti mukhavaṭṭisamā. Kākapeyyāti sakkā hoti tīre ṭhitena kākena pakatiyāpi mukhatuṇḍikaṃ otāretvā pātuṃ. Dutiyaṃ.
3. 《合流之水经》等注释
3. Saṃbhejjaudakasuttādivaṇṇanā
76-77在第三经中,“在那合流之处,这些……”是指在那些河流合流的地方。“合流”意为汇集之后一起流动。“会合”意为汇集。“两滴或三滴”指两滴或三滴。“水滴”即水珠。“合流之水”指与其他河流汇合之处的水。第四经意义浅显。第三、第四经。
76-77. Tatiye yatthimāti yasmiṃ sambhijjaṭṭhāne imā. Saṃsandantīti samāgantvā sandanti. Samentīti samāgacchanti. Dve vā ti vāti dve vā tīṇi vā. Udakaphusitānīti udakabindūni. Saṃbhejjaudakanti aññāhi nadīhi saddhiṃ sambhinnaṭṭhāne udakaṃ. Catutthaṃ uttānatthameva. Tatiyacatutthāni.
5. 《大地经》等注释
5. Pathavīsuttādivaṇṇanā
78-84在第五经中,“从大地”指从轮围界内的大地取出的泥土。“如枣核大小”指如枣核的核一般大小的量。“泥丸”即泥土捏成的丸子。“放置”是指将这些泥丸放在同一处。从第六经起,亦应按照上述方式理解其含义。最后,“其他外道、沙门、婆罗门、游方者的证得”,即佛教之外一切修行者所获功德的证得,都及不上凭借初道所证功德的百分之一、千分之一,乃至十万分之一。以上为第五经等诸经的解释。
78-84. Pañcame mahāpathaviyāti cakkavāḷabbhantarāya mahāpathaviyā uddharitvā. Kolaṭṭhimattiyoti padaraṭṭhipamāṇā. Guḷikāti mattikaguḷikā. Upanikkhipeyyāti ekasmiṃ ṭhāne ṭhapeyya. Chaṭṭhādīsu vuttanayeneva attho veditabbo. Pariyosāne pana aññatitthiyasamaṇabrāhmaṇaparibbājakānaṃ adhigamoti bāhirakānaṃ sabbopi guṇādhigamo paṭhamamaggena adhigataguṇānaṃ satabhāgampi sahassabhāgampi satasahassabhāgampi na upagacchatīti. Pañcamādīni.