《常童子经》的注释
1. Sanaṅkumārasuttavaṇṇanā
182182. 第二品第一经中,“在萨毗尼河岸”:在名为萨毗尼的河岸边。“常童”:据说他在还是五髻童子的时候,修习禅那,投生到梵天界,就以童子的样貌游行。因此人们认出他是“童子”,但因为他是古时的,所以称为“常童”。“于所生处”:在所出生的地方,也就是在众生当中。“那些依止种姓的人”:在那些于所生之处依止种姓的人当中,在世间依种姓而住的人当中,刹帝利最殊胜。“明行具足”:按《怖畏恐惧经》的解说,是以宿住等三明;或者按《安巴塔经》的解说,是以观智、意所成神通和六种神通,共为八明;再加上戒的圆满实行、守护根门、饮食知节量、勤修警寤、七种正法、四种色界禅那——像这样,以十五种法的分类,具足了行。“他于天人中最为殊胜”:那位漏尽的婆罗门,在天和人当中最殊胜、最无上。第一。
182. Dutiyavaggassa paṭhame sappinītīreti sappinīnāmikāya nadiyā tīre. Sanaṅkumāroti so kira pañcasikhakumārakakāle jhānaṃ bhāvetvā brahmaloke nibbatto kumārakavaṇṇeneva vicarati. Tena naṃ ‘‘kumāro’’ti sañjānanti, porāṇakattā pana ‘‘sanaṅkumāro’’ti vuccati. Janetasminti janitasmiṃ, pajāyāti attho. Ye gottapaṭisārinoti ye janetasmiṃ gottaṃ paṭisaranti tesu loke gottapaṭisārīsu khattiyo seṭṭho. Vijjācaraṇasampannoti bhayabheravasuttapariyāyena (ma. ni. 1.34 ādayo) pubbenivāsādīhi vā tīhi, ambaṭṭhasuttapariyāyena (dī. ni. 1.278 ādayo) vipassanāñāṇaṃ manomayiddhi cha abhiññāyoti imāhi vā aṭṭhahi vijjāhi, sīlesu paripūrakāritā indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satta saddhammā cattāri rūpāvacarajjhānānīti evaṃ pannarasadhammabhedena caraṇena ca samannāgato. So seṭṭho devamānuseti so khīṇāsavabrāhmaṇo devesu ca manussesu ca seṭṭho uttamoti. Paṭhamaṃ.
2. 提婆达多经的注释
2. Devadattasuttavaṇṇanā
183183. 在第二经的注释中,“刚离去不久”是指他破坏僧团之后不久,就从竹林精舍去了伽耶山。“驴骡”是指母马和驴所生的后代。第二。
183. Dutiye acirapakkanteti saṅghaṃ bhinditvā nacirasseva veḷuvanato gayāsīsaṃ gate. Assatarinti gadrabhassa vaḷavāya jātaṃ. Dutiyaṃ.
3. 《安陀迦频陀经》的注释
3. Andhakavindasuttavaṇṇanā
184在第三处(段),“安陀迦频陀”是一个这样名字的村庄。“前往”的意思是:导师现在还在精进用功、致力勤修,我要去到他身边,站在一旁,说一首与教法相应、关于精进的偈颂,于是就前往了。
184. Tatiye andhakavindanti evaṃnāmakaṃ gāmaṃ. Upasaṅkamīti ‘‘satthā idānipi vīriyaṃ karoti padhānamanuyuñjati, gacchāmissa santike ṭhatvā sāsanānucchavikaṃ vīriyapaṭisaṃyuttaṃ gāthaṃ vakkhāmī’’ti upasaṅkami.
“远离人群的”:是指越过人群,住在人们不接近的地方。“为了从结中解脱”:而且,受用那些坐卧处时,不应为了袈裟等资具而受用,而应当为了从十种结中解脱而修行。“应住在僧团中”:如果在那些坐卧处得不到喜乐,那么为了护持侍者等人的心,就应像驴背上的尘土一样飞散而去,不住在阿兰若,而应住在僧团中间。“守护自己、具念”:在那里住时,应不像在牛群中暴躁凶猛的公牛那样去顶触、伤害同梵行者,守护好自己,以念处为归宿而安住。
Pantānīti janataṃ atikkamitvā manussānaṃ anupacāre ṭhitāni. Saṃyojanavippamokkhāti tāni ca senāsanāni sevamāno na cīvarādīnaṃ atthāya seveyya, atha kho dasasaṃyojanavippamokkhatthāya careyya. Saṅghe vaseti tesu senāsanesu ratiṃ alabhanto upaṭṭhākādīnaṃ cittānurakkhaṇatthaṃ gadrabhapiṭṭhe rajaṃ viya uppatanto araññe acaritvā saṅghamajjhe vaseyya. Rakkhitatto satīmāti tattha ca vasanto sagavacaṇḍo goṇo viya sabrahmacārino avijjhanto aghaṭṭento rakkhitatto satipaṭṭhānaparāyaṇo hutvā vaseyya.
现在,为了说明住在僧团中的比丘乞食的规矩,他开始讲“次第乞食”等话。其中,“为乞食而行”是指为了乞食而行走。“应亲近偏僻的坐卧处”:即使是从僧团中间退出来住的人,也不该在寺院范围内种棕榈、椰子等树,和侍者等人混在一起住;他应当先让心生起心之适宜,使心欢喜、满足,然后再住到偏僻的坐卧处。这是对阿兰若本身的赞叹。“从怖畏”,是指从轮回的怖畏中;“无畏”,是指涅槃;“已解脱”,是指心已决意解脱而安住。
Idāni saṅghe vasamānassa bhikkhuno bhikkhācāravattaṃ ācikkhanto kulākulantiādimāha. Tattha piṇḍikāya carantoti piṇḍatthāya caramāno. Sevetha pantāni senāsanānīti saṅghamajjhaṃ otaritvā vasamānopi dhurapariveṇe tālanāḷikeraādīni ropetvā upaṭṭhākādisaṃsaṭṭho na vaseyya, cittakallataṃ pana janetvā cittaṃ hāsetvā tosetvā puna pantasenāsane vaseyyāti araññasseva vaṇṇaṃ katheti. Bhayāti vaṭṭabhayato. Abhayeti nibbāne. Vimuttoti adhimutto hutvā vaseyya.
“哪里有可怖的”:在那个地方,有很多能让人产生恐惧的东西——有知觉的比如狮子、老虎等,没有知觉的比如夜里的树桩、藤蔓等。“爬行类”:指蛇等身体细长的爬虫。“比丘坐在那里”:比丘坐在那样的地方。这句话要说明的是:世尊的意思是,就像你们现在这样坐着,对那里令人恐惧的对象、爬虫以及闪电闪烁等都不放在心上,那些专心精进的比丘们也正是这样坐着的。
Yattha bheravāti yasmiṃ ṭhāne bhayajanakā saviññāṇakā sīhabyagghādayo, aviññāṇakā rattibhāge khāṇuvalliādayo bahū atthi. Sarīsapāti dīghajātikādisarīsapā. Nisīdi tattha bhikkhūti tādise ṭhāne bhikkhu nisinno. Iminā idaṃ dīpeti – bhagavā yathā tumhe etarahi tatraṭṭhakabheravārammaṇāni ceva sarīsape ca vijjunicchāraṇādīni ca amanasikatvā nisinnā, evamevaṃ padhānamanuyuttā bhikkhū nisīdantīti.
“我确实见过”:这是我确定无疑亲眼见过的。“这不是传闻”:我这样说,不是靠“据说如此、据说那般”的推测,不是靠推理,也不是靠三藏传承。“在一梵行中”:是指在一次说法中。因为这里说的“梵行”,指的就是佛法的开示。“舍离死亡者”:指已经舍弃死亡的人,也就是诸漏已尽的圣者。
Jātu me diṭṭhanti ekaṃsena mayā diṭṭhaṃ. Na yidaṃ itihītihanti idaṃ itiha itihāti na takkahetu vā nayahetu vā piṭakasampadānena vā ahaṃ vadāmi. Ekasmiṃ brahmacariyasminti ekāya dhammadesanāya. Dhammadesanā hi idha brahmacariyanti adhippetā. Maccuhāyinanti maraṇapariccāginaṃ khīṇāsavānaṃ.
这里“十与十之十”当中,“十”就是十个,“十之十”就是一百。他说:“我还见到另外超过十个的一百位有学圣者。”“入流者”,就是已进入道流的人。“超越傍生趣者”,这只是简略的说法,意思是决定不退堕的人。“我无法计算”,是因为害怕犯妄语,不敢说“有这么多众生得到福分”,实在无法计算;这是针对那次广说梵天法门而这样说的。第三。
Dasā ca dasadhā dasāti ettha dasāti daseva, dasadhā dasāti sataṃ, aññe ca dasuttaraṃ sekhasataṃ passāmīti vadati. Sotasamāpannāti maggasotaṃ samāpannā. Atiracchānagāminoti desanāmattametaṃ, avinipātadhammāti attho. Saṅkhātuṃ nopi sakkomīti musāvādabhayena ettakā nāma puññabhāgino sattāti gaṇetuṃ na sakkomīti bahuṃ brahmadhammadesanaṃ sandhāya evamāha. Tatiyaṃ.
《阿卢纳瓦提经》的注释
4. Aruṇavatīsuttavaṇṇanā
185185. 在第四经的注释中,“abhibhūsambhava”这个词指的是阿比布长老和桑婆瓦长老两人。其中,阿比布长老像舍利弗长老一样,在智慧上第一;桑婆瓦长老像大目犍连长老一样,在定力上第一。“ujjhāyanti”的意思是非难、讥嫌,或者从卑劣的角度去想。“khiyyanti”的意思是“这是怎么回事?这又是什么?”——他们互相议论。“vipācenti”的意思是详细地、一遍又一遍地传讲。“heṭṭhimena upaḍḍhakāyena”的意思是从肚脐以下的下半身。经典原文只提到这么多。但长老随后按照《无碍解道》中“舍弃本来的形色,现出龙的形象来展示,或者现出金翅鸟的形象来展示”等等方式,示现了种种神通变化。长老诵出这些偈颂——据说长老当时这样想:“怎样说法才能让所有人都觉得亲切、觉得欢喜呢?”于是他观察后知道:“所有外道、所有天与人,都各自赞叹自己教派中的个人努力,没有人会批评精进努力。我就围绕精进努力来说法,这样这次说法就会让所有人都觉得亲切、觉得欢喜。”于是他遍查三藏之后,诵出了这些偈颂。
185. Catutthe abhibhūsambhavanti abhibhū ca sambhavo ca. Tesu abhibhūthero sāriputtatthero viya paññāya aggo, sambhavatthero mahāmoggallāno viya samādhinā aggo. Ujjhāyantīti avajjhāyanti, lāmakato vā cintenti. Khiyyantīti, kinnāmetaṃ kinnāmetanti? Aññamaññaṃ kathenti. Vipācentīti vitthārayantā punappunaṃ kathenti. Heṭṭhimena upaḍḍhakāyenāti nābhito paṭṭhāya heṭṭhimakāyena. Pāḷiyaṃ ettakameva āgataṃ. Thero pana ‘‘pakativaṇṇaṃ vijahitvā nāgavaṇṇaṃ gahetvā dasseti, supaṇṇavaṇṇaṃ gahetvā vā dassetī’’tiādinā (paṭi. ma. 3.13) nayena āgataṃ anekappakāraṃ iddhivikubbanaṃ dassesi. Imā gāthāyo abhāsīti thero kira cintesi – ‘‘kathaṃ desitā nu kho dhammadesanā sabbesaṃ piyā assa manāpā’’ti. Tato āvajjento – ‘‘sabbepi pāsaṇḍā sabbe devamanussā attano attano samaye purisakāraṃ vaṇṇayanti, vīriyassa avaṇṇavādī nāma natthi, vīriyapaṭisaṃyuttaṃ katvā desessāmi, evaṃ ayaṃ dhammadesanā sabbesaṃ piyā bhavissati manāpā’’ti ñatvā tīsu piṭakesu vicinitvā imā gāthā abhāsi.
在这里,“发起”是指要发起精进努力。“出离”是指要发起出离的精进努力。“致力于”是指要付诸行动、全力以赴。“死魔的军队”就是所谓的烦恼军,你们要把它摧毁。“生与轮回”是指生和轮回,或者指被称为“生”的轮回。“将终结苦”是指将彻底了断轮回之苦。那么,长老是怎么让千世界都知道的呢?他先进入青遍禅定,在一切原本明亮的地方布满黑暗;再进入白遍禅定,在一切原本黑暗的地方显现光明。然后,当众生心中生起“这黑暗是怎么回事”的疑问时,他就放出光明。在光明的地方,光明本身已不需要再做什么,当人们寻思“这光明又是怎么回事”时,他就显现自己的身形。于是,当人们说“这是长老”的时候,他诵出了这些偈颂。所有人都像坐在集会中央听人说法一样,听到了他的声音,其中的含义也对他们变得清清楚楚。第四。
Tattha ārambhathāti ārambhavīriyaṃ karotha. Nikkamathāti nikkamavīriyaṃ karotha. Yuñjathāti payogaṃ karotha parakkamatha. Maccuno senanti maccuno senā nāma kilesasenā, taṃ dhunātha. Jātisaṃsāranti jātiñca saṃsārañca, jātisaṅkhātaṃ vā saṃsāraṃ. Dukkhassantaṃ karissatīti vaṭṭadukkhassa paricchedaṃ karissati. Kiṃ pana katvā thero sahassilokadhātuṃ viññāpesīti? Nīlakasiṇaṃ tāva samāpajjitvā sabbattha ālokaṭṭhāne andhakāraṃ phari, odātakasiṇaṃ samāpajjitvā andhakāraṭṭhāne obhāsaṃ. Tato ‘‘kimidaṃ andhakāra’’nti? Sattānaṃ ābhoge uppanne ālokaṃ dassesi. Ālokaṭṭhāne ālokakiccaṃ natthi, ‘‘kiṃ āloko aya’’nti? Vicinantānaṃ attānaṃ dassesi. Atha tesaṃ theroti vadantānaṃ imā gāthāyo abhāsi, sabbe osaṭāya parisāya majjhe nisīditvā dhammaṃ desentassa viya saddaṃ suṇiṃsu. Atthopi nesaṃ pākaṭo ahosi. Catutthaṃ.
5. 般涅槃经的注释
5. Parinibbānasuttavaṇṇanā
186186. 在第五部经中说到“在末罗族娑罗林的拐弯处”:就像从卡丹巴河这边、经过王母寺的门就能到塔园一样,从名叫希兰尼耶瓦提河的彼岸过去,也有一片娑罗林园。就像阿努拉德普勒城的塔园那样,这片林园对于拘尸那罗城也是同样的位置。又像从塔园经南门入城的道路,先朝东走再转向北;从林园到那排沙罗树,也是先朝东再转向北。因此,那个地方就称为“拐弯处”。就在那个拐弯处,末罗族的娑罗林中。“在两棵双生沙罗树之间”,是指那些根、干、枝、叶互相交错缠结而立的沙罗树之间的空隙。“你们要以不放逸而成就”,意思是:你们要以不离开正念的方式,完成应当做的事。就这样,世尊好比一位躺在临终床上的大富家长,为子女们指出财富的精要;他躺在般涅槃的床上,把四十五年间所给予的一切教导,全都归入“不放逸”这一句里说了出来。“这是如来的最后之言”——这一句则是结集者们说的话。
186. Pañcame upavattane mallānaṃ sālavaneti yatheva hi kadambanadītīrato rājamātuvihāradvārena thūpārāmaṃ gantabbaṃ hoti, evaṃ hiraññavatikāya nāma nadiyā pārimatīrato sālavanaṃ uyyānaṃ. Yathā anurādhapurassa thūpārāmo, evaṃ taṃ kusinārāya hoti. Yathā thūpārāmato dakkhiṇadvārena nagaraṃ pavisanamaggo pācīnamukho gantvā uttarena nivattati, evaṃ uyyānato sālapanti pācīnamukhā gantvā uttarena nivattā. Tasmā taṃ ‘‘upavattana’’nti vuccati. Tasmiṃ upavattane mallānaṃ sālavane. Antarenayamakasālānanti mūlakkhandhaviṭapapattehi aññamaññaṃ saṃsibbitvā ṭhitasālānaṃ antarikāya. Appamādena sampādethāti satiavippavāsena kattabbakiccāni sampādayatha. Iti bhagavā yathā nāma maraṇamañce nipanno mahaddhano kuṭumbiko puttānaṃ dhanasāraṃ ācikkheyya, evamevaṃ parinibbānamañce nipanno pañcacattālīsa vassāni dinnaṃ ovādaṃ sabbaṃ ekasmiṃ appamādapadeyeva pakkhipitvā abhāsi. Ayaṃ tathāgatassa pacchimā vācāti idaṃ pana saṅgītikārānaṃ vacanaṃ.
从此以后,为了说明世尊做完般涅槃的准备之后是如何般涅槃的,经文接着说“那时,世尊进入初禅”等等。其中,当世尊进入想受灭定时,天与人看见他呼吸停止,就凭“导师已经般涅槃了”这个想法,一下子齐声哭喊起来。阿难长老也去问阿那律长老:“尊者阿那律,世尊是不是已经般涅槃了?”阿那律长老回答说:“贤友阿难,如来还没有般涅槃,只是进入了想受灭定。”那他是怎么知道的呢?据说,这位长老跟着导师一起,次第进入各种等至,一直到了从非想非非想处定出定的时候,他就知道:“现在世尊进入的是灭尽定,而在灭尽定当中,是不可能有命终这回事的。”
Ito paraṃ yaṃ parinibbānaparikammaṃ katvā bhagavā parinibbuto, taṃ dassetuṃ, atha kho bhagavā paṭhamaṃ jhānantiādi vuttaṃ. Tattha saññāvedayitanirodhaṃ samāpanne bhagavati assāsapassāsānaṃ appavattiṃ disvā, ‘‘parinibbuto satthā’’ti saññāya devamanussā ekappahārena viraviṃsu, ānandattheropi – ‘‘parinibbuto nu kho, bhante, anuruddha bhagavā’’ti theraṃ pucchi. Thero ‘‘na kho, āvuso ānanda, tathāgato parinibbuto, apica saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno’’ti āha. Kathaṃ pana so aññāsi? Thero kira satthārā saddhiṃyeva taṃ taṃ samāpattiṃ samāpajjanto yāva nevasaññānāsaññāyatanavuṭṭhānaṃ, tāva gantvā, ‘‘idāni bhagavā nirodhaṃ samāpanno, antonirodhe ca kālaṃkiriyā nāma natthī’’ti aññāsi.
那时,世尊从想受灭等至中出定,进入非想非非想处定……(中略)……从第三禅出定后,进入第四禅。在这里,世尊在二十四种所缘处进入初禅,在十三种所缘处进入第二禅……同样在十三种所缘处进入第三禅……在十五种所缘处进入第四禅。怎么算呢?在十种不净、三十二身分、八种遍处、慈、悲、喜、入出息念、限定虚空——在这二十四种所缘处,他进入初禅。除了三十二身分和十种不净,在其余十三种所缘处,他进入第二禅……就在这些所缘处进入第三禅。在八种遍处、舍梵住、入出息念、限定虚空、四种无色界定——在这十五种所缘处,他进入第四禅。这也只是简略的说法。然而,当世尊——法主——进入涅槃之城时,他进入了总数二十四万亿种等至,就像一个人要去远方时,先拥抱告别所有亲人一样,他先体验了一切等至之乐,然后才进入。
Atha kho bhagavā saññāvedayitanirodhasamāpattito vuṭṭhahitvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajji…pe… tatiyajjhānā vuṭṭhahitvā catutthaṃ jhānaṃ samāpajjīti ettha pana bhagavā catuvīsatiyā ṭhānesu paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajji, terasasu ṭhānesu dutiyaṃ jhānaṃ… tathā tatiyaṃ… pannarasasu ṭhānesu catutthaṃ jhānaṃ samāpajji. Kathaṃ? Dasasu asubhesu dvattiṃsākāre aṭṭhasu kasiṇesu mettākaruṇāmuditesu ānāpāne paricchedākāseti imesu tāva catuvīsatiyā ṭhānesu paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajji. Ṭhapetvā pana dvattiṃsākārañca dasa ca asubhāni sesesu terasasu dutiyaṃ jhānaṃ… tesuyeva tatiyaṃ jhānaṃ samāpajji. Aṭṭhasu pana kasiṇesu upekkhābrahmavihāre ānāpāne paricchedākāse catūsu arūpesūti imesu pannarasasu ṭhānesu catutthaṃ jhānaṃ samāpajji. Ayampi ca saṅkhepakathāva. Nibbānapuraṃ pavisanto pana bhagavā dhammassāmi sabbāpi catuvīsatikoṭisatasahassasaṅkhā samāpattiyo pavisitvā videsaṃ gacchanto ñātijanaṃ āliṅgetvā viya sabbasamāpattisukhaṃ anubhavitvā paviṭṭho.
“从第四禅出定后,世尊随即般涅槃”这句话里,“随即”有两种:一种是“禅那随即”,一种是“观察随即”。从第四禅出定后,心流落入有分,就在那里般涅槃,这叫“禅那随即”;从第四禅出定后,再观察禅支,然后心流落入有分,就在那里般涅槃,这叫“观察随即”。这两种都同样是“随即”。但世尊的情况是:入禅那后出定,观察禅支,然后以有分心——一种无记心、属于苦谛的心——般涅槃。因为无论是诸佛、独觉佛、圣弟子,还是小到一只蝼蚁,一切众生临终时都是以这种有分心、无记心、苦谛所摄的心命终的。
Catutthajjhānā vuṭṭhahitvā samanantarā bhagavā parinibbāyīti ettha ca jhānasamanantaraṃ paccavekkhaṇasamanantaranti, dve samanantarāni. Catutthajjhānā vuṭṭhāya bhavaṅgaṃ otiṇṇassa tattheva parinibbānaṃ jhānasamanantaraṃ nāma, catutthajjhānā vuṭṭhahitvā puna jhānaṅgāni paccavekkhitvā bhavaṅgaṃ otiṇṇassa tattheva parinibbānaṃ paccavekkhaṇasamanantaraṃ nāma. Imāni dvepi samanantarāneva. Bhagavā pana jhānaṃ samāpajjitvā jhānā vuṭṭhāya jhānaṅgāni paccavekkhitvā bhavaṅgacittena abyākatena dukkhasaccena parinibbāyi. Ye hi keci buddhā vā paccekabuddhā vā ariyasāvakā vā antamaso kunthakipillikaṃ upādāya sabbe bhavaṅgacitteneva abyākatena dukkhasaccena kālaṃ karonti.
已生者就是众生。无对手者,是指没有能与之匹敌的人。得势力者,是指已经证得十种智之力。具生灭法者,是指具有生起与坏灭的本性。它们的寂止,是指那些诸行的寂止。乐,就是无为的涅槃本身就是乐,这是这里的含义。那时,是指《大般涅槃经》(长部2.220)中所说的“随着般涅槃,发生了大地震动”那样的地震而说的。那地震确实令人毛发竖立、令人恐惧。具足一切最胜相者,是指具足一切最胜相的功德。已无出入息,是指出入息不再生起。不动者,是因为没有称为渴爱的动摇,所以不动。关于寂静,是指就无余涅槃而言,缘于、指向无余涅槃。具眼者,是指具足五眼。般涅槃,是指以诸蕴的灭尽而般涅槃。以不退缩之心,是指以不退缩、不蜷缩、完全开放的心。忍受感受,是指忍受了感受,没有随感受而转、由此到彼地摇摆。解脱,是指以某种法而无所障碍的解脱,完全达到无可安立的状态,如同灯火的熄灭一般生起。第五。
Bhūtāti sattā. Appaṭipuggaloti paṭibhāgapuggalavirahito. Balappattoti dasavidhaṃ ñāṇabalaṃ patto. Uppādavayadhamminoti uppādavayasabhāvā. Tesaṃ vūpasamoti tesaṃ saṅkhārānaṃ vūpasamo. Sukhoti asaṅkhataṃ nibbānameva sukhanti attho. Tadāsīti ‘‘saha parinibbānā mahābhūmicālo ahosī’’ti evaṃ mahāparinibbāne (dī. ni. 2.220) vuttaṃ bhūmicālaṃ sandhāyāha. So hi lomahaṃsanako ca bhiṃsanako ca āsi. Sabbākāravarūpeteti sabbākāravaraguṇūpete. Nāhu assāsapassāsoti na jāto assāsapassāso. Anejoti taṇhāsaṅkhātāya ejāya abhāvena anejo. Santimārabbhāti anupādisesaṃ nibbānaṃ ārabbha paṭicca sandhāya. Cakkhumāti pañcahi cakkhūhi cakkhumā. Parinibbutoti khandhaparinibbānena parinibbuto. Asallīnenāti anallīnena asaṅkuṭitena suvikasiteneva cittena. Vedanaṃ ajjhavāsayīti vedanaṃ adhivāsesi, na vedanānuvattī hutvā ito cito samparivatti. Vimokkhoti kenaci dhammena anāvaraṇavimokkho sabbaso apaññattibhāvūpagamo pajjotanibbānasadiso jātoti. Pañcamaṃ.
《相应部注》
Saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya