天臂品·第9章 《大满月经》的注释
1. 天臂品复注 · 23 段
第9章 《大满月经》的注释巴利
9. Mahāpuṇṇamasuttavaṇṇanā
85 “Tasmiṃahū”是说“在那一天”,所以注释里讲“在那一天”。“以绝食”:就是完全不吃食物,具备教法所制的戒行和外在的禁食行为,这样来理解整句。“或”这个字,涵盖了喝牛奶、吃蜜糖等做法。因为要靠近而安住,所以叫布萨,也就是诵戒;因为要具足、成就而安住,或者要让它在心相续中安住,所以叫布萨,也就是戒;又因为靠近绝食等法而安住,这叫近住,也就是布萨。对于像某种特殊种姓的大象,布萨只是一个名称而已,所以说“像‘布萨名叫龙王’这些,只是施设”。按上面说的方式在这里近住,所以叫布萨,指那一天。而这个布萨,因为月份圆满,也就是月份已经满了,所以叫“完全圆满”。因为靠那一夜,月份就毫无剩余地圆满了。又因为月亮像是在衡量月份、半月等时间,所以叫“mā”(月)。在这一夜,成为圆满、完全圆满的时分,所以叫“满月”。这是说月轮圆满和月份圆满,以此显示那一天的布萨性质。巴利
85.Tasmiṃahūti tasmiṃ ahanīti āha ‘‘tasmiṃ divase’’ti. Anasanenāti sabbaso āhārassa abhuñjanena sāsanikasīlena bāhirakaanasanena upetā hutvāti yojanā. Vā-saddena khīrapānamadhusāyanādividhiṃ saṅgaṇhāti. Upecca vasitabbato uposatho, pātimokkhuddeso. Upetena samannāgatena hutvā vasitabbato santāne vāsetabbato uposatho, sīlaṃ. Anasanādidhammādiṃ vā upecca vasanaṃ upavāso uposatho. Tathārūpe hatthijātivisese uposathoti samaññāmattanti āha – ‘‘uposatho nāma nāgarājātiādīsu paññattī’’ti. Vuttanayena upavasanti etthāti uposatho, divaso. So panesa uposatho. Māsapuṇṇatāyāti māsassa pūritabhāvena. Sampuṇṇāti sabbaso puṇṇā. Tāya hi rattiyā vasena māso anavasesato puṇṇo hoti. Māsaddhamāsādibhedaṃ kālaṃ māti minanto viya hotīti ca ‘‘mā’’iti cando vuccati. Etthāti etissā rattiyā. Puṇṇo paripuṇṇakalo jātoti puṇṇamā. Tañhi candapāripūriyā māsapāripūriyā evamāha. Etena tassa uposathabhāvaṃ dasseti.
果实被看见、显现出来,所以叫“指示”;接着又说是“原因”,因此说“指示就是原因”。说一切,就是把自己所掌握的一切都讲出来。不能说,是因为超出了他们的范围。殿堂庭院,就是殿堂前面的开放场地。依照下面所说的方式,就是应当按照《有学经》(中部注疏2.22)里所说的方式详细展开。巴利
Dissati phalaṃ sandissatīti deso, hetūti āha ‘‘desanti kāraṇa’’nti. Sabbaṃ kathenti sabbaṃ attanā pariggahitappakāraṃ kathenti. Kathetuṃ na sakkonti avisayattā. Pāsādapariveṇeti pāsādassa purato vivaṭaṅgaṇe. Heṭṭhā vuttanayenāti sekhasutte (ma. ni. aṭṭha. 2.22) vuttanayena vitthāretabbaṃ.
86 这里“Ime nu kho”中的“nu”是用来表达疑惑的,所以说“像是带着疑惑在提问”。“由已知者……”等话,应当理解为是在展示提问的方式,而不是要表明提问的导师自己不知道。世尊确实是知道的。他是像不知道的人那样来提问。他是站在如实了知事物本来面目的立场上,像那样提问,其实是安住在伪装中。因此说“长老说这样的话又能怎样呢?”意思是,那种原因早已被彻底断除了。巴利
86.Ime nu khoti ettha nūti saṃsayajotanoti āha – ‘‘vimatipucchā viya kathitā’’ti. Jānantenātiādi pucchāvattadassanaparaṃ daṭṭhabbaṃ, na pucchakassa satthu attano ajānanabhāvadīpanaparaṃ. Jānāti hi bhagavā. Ajānantena viya hutvā pucchite. Yathābhūtasabhāvaṃ jānanto viya pucchati kohaññe ṭhatvā. Tenāha – ‘‘thero evarūpaṃ vacanaṃ kiṃ karissatī’’ti kāraṇassa suppahīnattāti adhippāyo.
以欲为根,就是以渴爱之欲为根。因为渴爱正是苦的集起。或者说,善巧的想,就是坚固、清净、微妙的想;善巧的行,就是锐利、坚固、清净的行;或者说,是极为清净、广大、殊胜的识。这些含义,用“在想等当中也是同样的道理”这句话来指示。那么,为什么这里只以未来时的形式来开示呢?因此说“然而因为……”等等。巴利
Chandamūlakāti taṇhāchandamūlakā. Taṇhā hi dukkhasamudayo. Kusalasañño vā thiravisadanipuṇasañño vā, kusalasaṅkhāro vā tikhiṇathiravisadasaṅkhāro vā; suvisuddhavipulodāraviññāṇo vāti imamatthaṃ ‘‘saññādīsupi eseva nayo’’ti iminā atidisati. Kasmā panettha anāgatakālavaseneva desanā āgatāti āha ‘‘yasmā panā’’tiādi.
对于诸蕴的“蕴的施设”来说,“蕴”这个名称,是用来指称那些以“蕴”一词所表示的意义——也就是具有坏灭、感受、认知、造作、了别这些性质的事物。问“以多少”,是问以多大的范围、以什么样的意义,在“积聚”“部分”等意义当中,究竟是指哪一种?这就是这里的用意。巴利
Khandhānaṃ khandhapaṇṇattīti khandhasaddābhidheyyānaṃ ruppanānubhavanasañjānanābhisaṅkharavijānanasabhāvānaṃ atthānaṃ ‘‘khandho’’ti ayaṃ samaññā. Kittakenāti kiṃparimāṇena atthena, rāsatthabhāgatthādīsu kīdisenāti adhippāyo.
“因之因”说的是:作为因缘的因。贪等法对俱生诸法以根本义来资助,这种作用就是无差别的因义;为了说明这种因义在地界等法上也仅以缘的方式存在,就以第二个“因”字加以区分,说为“因之因”。无明对福行、非福行、不动行等是共同的缘,所以叫共通因。在“过去、未来、现在的诸业所等起,依处所、依因而有果报”这句话里,虽然还有其他缘存在,但业对可爱或不可爱的果报起决定作用,所以业是其主要原因,因此说“善与不善在各自给出果报时是最上因”。“大种是因”这个意思,也能用“大种是缘”来表达,因为“因”和“缘”词义相通,缘本身就是因,也就是缘因;而色蕴的因,正是对色蕴作施设表达的缘,所以说“这里指的是缘因”。从某个角度说,如果某个缘法对依它生起的法在生起和安住上是缘,那么由于它的存在,从名称上,对那个法的施设表达来说,它也可以被称为缘。经文中没有分别说明的意义,为了详细显示出来,才说“其中地界”等。这里的“为了施设”,是指通过有因、无因等方式来使人了解。而这一切使人了解,都是以智慧来照见的,所以说“为了见”。巴利
Hetuhetūti hetupaccayabhūto hetu. Yo hi lobhādīnaṃ sahajātadhammesu mūlaṭṭhenupakārakabhāvo nippariyāyena hetuttho; so pathavīādīsupi paccayabhāvamattena hetupariyāyadassanato dutiyena hetu-saddena visesetvā vutto ‘‘hetuhetū’’ti. Avijjā puññābhisaṅkhārādīnaṃ sādhāraṇapaccayattā sādhāraṇahetu, ‘‘atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso vipāka’’nti ettha vijjamānesupi aññesu paccayesu iṭṭhāniṭṭhavipākaniyāmakattā kammaṃ tassa padhānakāraṇanti āha – ‘‘kusalākusalaṃ attano attano vipākadāne uttamahetū’’ti. ‘‘Mahābhūtā hetū’’ti ayamevattho ‘‘mahābhūtā paccayo’’ti imināpi vuttoti hetusaddapaccayasaddānaṃ samānatthattā paccayo eva hetu paccayahetu, yo ca rūpakkhandhassa hetu, so eva tassa paññāpanāya paccayoti vuttoti āha – ‘‘idha paccayahetu adhippeto’’ti. Yadaggena paccayadhammo attano paccayuppannassa uppādāya ṭhitiyā ca paccayo, tadaggena tassa bhāvato samaññāto paññāpanāyapi so paccayoti vattabbataṃ arahatīti. Pāḷiyaṃ avibhāgena vuttamatthaṃ vibhāgena dassetuṃ, ‘‘tattha pathavīdhātū’’tiādi vuttaṃ. Tattha paññāpanāyāti sahetuahetukantiādiākārehi bodhanāya . Taṃ pana sabbodhanaṃ ñāṇena dassanaṃ hotīti vuttaṃ ‘‘dassanatthāyā’’ti.
“触”是指具有触的状态。这里说的是能完成自身作用的触的生起。因为已经生起的触,会成为那种受的缘。世尊在这里正是为了这个目的,依于人而作开示,所以应当知道,“触”这个词是就现在和过去两种时态来说的。当触存在时,便有感受,这说的就是触缘受。其余两句也是同样的道理。正如对受那样,对想和行来说,触也是特别的缘,因为没有触,它们就不存在。通过执取思——由于思与造作活动相应,并且以思为主导——行蕴的诸法都被含摄在内。同样,在经分别和行蕴分别中,也单单以“眼触所生思”等来指称思。关于识蕴,这里为了显示在某一存在中作为最初的识是名色的缘,才说“先说结生识”等。其中,对于胎生者自然色的色转起,说“以上方为界限”,因为在结生刹那,三十种色以上的色当时还未生起。接下来,为了显示转起识是名色的缘,依于门而说“在眼门”等。那么,难道识也有触作为缘吗?为什么只说三个蕴是以触为缘呢?确实如此,但与识俱在的触,是受等的缘,对识却不是这样。因此世尊说:“三者的会合是触。”正如触是受等的特别缘,名色也是识的特别缘;也正如由名色为缘而有识。所以为了显示这个差别,才说名色是识的缘,而不是触。巴利
Phassoti phassasamaṅgībhāvo. So cettha sakiccanipphādanasamatthassa phassassa nibbatti. Nibbatto hi phasso tathārūpāya vedanāya paccayo hotīti. Etadatthamevettha bhagavatā puggalādhiṭṭhānā desanā katā, tasmā paccuppannātītakālavasena dvikāliko phassasaddo veditabbo. Phasse sati vedeti phassapaccayā vedanāicceva vuttaṃ hoti. Sesapadadvayepi eseva nayo. Yatheva hi vedanāya evaṃ saññāya saṅkhārānampi phasso visesapaccayo tasmiṃ asati abhāvato. Cetanāggahaṇena āyūhanānurūpatāya tappadhānattā saṅkhārakkhandhadhammā gahitā. Tathā hi suttantabhājanīye saṅkhārakkhandhabhājanīye (vibha. 21, 22) ca ‘‘cakkhusamphassajā cetanā’’tiādinā cetanāva niddiṭṭhā. Viññāṇakkhandhassāti ettha ekasmiṃ bhave ādibhūtaviññāṇassa nāmarūpapaccayataṃ dassetuṃ, ‘‘paṭisandhiviññāṇena tāvā’’tiādi vuttaṃ. Tattha gabbhaseyyakassa sabhāvakassa rūpapavattiṃ sandhāya ‘‘uparimaparicchedenā’’ti vuttaṃ samatiṃsato upari paṭisandhikkhaṇe tassa rūpānaṃ asambhavato. Idāni pavattiviññāṇassa nāmarūpapaccayaṃ dvāravasena dassetuṃ, ‘‘cakkhudvāre’’tiādi vuttaṃ. Nanu ca viññāṇassapi phasso paccayo, kasmā tayo eva khandhā phassapaccayā vuttāti? Saccametaṃ, yathā pana viññāṇasahito phasso vedanādīnaṃ paccayo, na evaṃ viññāṇassa. Tenāha bhagavā – ‘‘tiṇṇaṃ saṅgati phasso’’ti (ma. ni. 1.204; ma. ni. 3.421, 425, 426; saṃ. ni. 2.44, 45; 2.4.60) phasso viya nāmarūpaṃ viññāṇassa visesapaccayo yathā nāmarūpapaccayāpi viññāṇanti. Tasmā imaṃ visesaṃ dassetuṃ nāmarūpasseva viññāṇapaccayatā vuttā, na phassassa.
87 只要身见还会生起,轮回就没有尽头;没有断除身见的人,就在轮回中流转。所以论师说:“尊者,那么是怎样的呢?”——这是问轮回。正如阐明身见就是问轮回,同样,阐明破除身见就是问还灭。因此说:“身见不存在”——这是问还灭。巴利
87. Yāva sakkāyadiṭṭhi samuppajjati, tāva vaṭṭassa pariyanto natthevāti appahīnasakkāyadiṭṭhiko vaṭṭe paribbhamatīti āha – ‘‘kathaṃ pana, bhanteti vaṭṭaṃ pucchanto’’ti. Yathā ca sakkāyadiṭṭhijotanā vaṭṭapucchā, evaṃ tabbhedanajotanā vivaṭṭapucchāti āha – ‘‘sakkāyadiṭṭhi na hotīti vivaṭṭaṃ pucchanto’’ti.
88 “对于色,这是它的味”:如实照见,就是遍知现观;而色属于苦谛,所以说“由此说明了遍知通达和苦谛”。由于经文说“凡是色都是无常”等等,无常等性质就是色中的过患;该过患因其依缘而生起,所以缘就是集谛;通过断除集来超越过患,也就是凭借把握过患而成立这个道理,所以说“由此说明了断通达和集谛”。一切有为法的出离,也就是涅槃,应当以作证现观来了悟,所以说“由此说明了作证通达和灭谛”。在这三处,就是指上面所说的苦等三种现观之处。那些正见等法,就是被称为圣道的正见等八法,或者七法。修习通达就是道谛,是依修习现观而生起的。其余“对于受,这是它的味”等句子,也是同样的道理。巴利
88.Ayaṃrūpe assādoti yāthāvato dassanaṃ pariññābhisamayo, dukkhasaccapariyāpannañca rūpanti āha – ‘‘iminā pariññāpaṭivedho ceva dukkhasaccañca kathita’’nti. ‘‘Yaṃ rūpaṃ anicca’’ntiādivacanato aniccādibhāvo tattha ādīnavo, so cassa paccayādhīnavuttitāya paccayo samudayasaccanti samudayappahānena ādīnavasamatikkamoti ādīnavaggahaṇena siddhamatthamāha – ‘‘pahānapaṭivedho ceva samudayasaccañcā’’ti. Sabbasaṅkhatanissaraṇaṃ nibbānañca sacchikiriyābhisamayavasena paṭivijjhitabbanti āha – ‘‘iminā sacchikiriyāpaṭivedho ceva nirodhasaccañcā’’ti. Imesu tīsu ṭhānesūti yathāvuttesu dukkhādīsu tīsu abhisamayaṭṭhānesu. Ye sammādiṭṭhiādayo dhammāti ye ariyamaggasaññitā sammādiṭṭhiādayo aṭṭha, satta vā dhammā. Bhāvanāpaṭivedho maggasaccanti bhāvanābhisamayavasena pavattaṃ maggasaccaṃ. Sesapadesupīti, ‘‘ayaṃ vedanāya assādo’’tiādipadesupi.
89 “于此”这里,因为近在眼前,所以指的是自身;这自身就是内蕴。与它相对的,“外”说的是他人的有识之身。“于一切相”则包括一切色相等相。不过,这些相有的系属于根,有的不系属于根,因为它们的自性就是如此,所以说“也包含不系属于根的”。这里由于提到了识,受等也被一并包含在内,因为它们不相分离,所以说“于有识之身”。另外,“身”也可以理解为诸蕴的集合。巴利
89.Imasminti āsannapaccakkhatāya sakaattabhāvo gahito, tadeva ajjhattā khandhāti tappaṭiyogitāya, ‘‘bahiddhāti parassa saviññāṇake kāye’’ti vuttaṃ. Sabbanimittesūti sabbesu rūpanimittādīsupi . Tāni pana indriyabaddhānipi anindriyabaddhānipi taṃsabhāvānīti āha ‘‘anindriyabaddhampi saṅgaṇhātī’’ti. Viññāṇaggahaṇenevettha vedanādayopi gahitā avinābhāvatoti, ‘‘saviññāṇake kāye’’ti vuttaṃ. ‘‘Kāyo’’ti vā khandhasamūhoti attho.
90 “立于无我”是指:立足于自我已被去除、以无我为本性的五蕴这一范畴,以此为所依而造作的各种业。“立于何种我”是问:要依于什么样的我,这些业才会显示出依止的果报并成熟?由此说明:因为完全没有作者和受者,所以执著“这是我的业”说不通;而且诸蕴是刹那灭的,还会犯上“已作的失坏、未作的却得到”的过失。巴利
90.Anattani ṭhatvāti attarahite anattasabhāve khandhakoṭṭhāse ṭhatvā taṃ ādhāraṃ katvā katāni kammāni. Katarasmiṃ attani ṭhatvāti kīdise attani nissayavipākaṃ dassanti vipaccissanti. Etena kārakavedakarahitattā attapakkhakammakāni na yujjantīti dasseti, khandhānaṃ khaṇikattā ca katanāsaakatabbhāgamadoso ca āpajjatīti.
这里讲的是用追问和辨析来澄清问题的方法。先就杀生来说明它与业道的关系。在每一个刹那都在坏灭、本性就是如此坏灭的诸行当中,到底是谁在杀?又是谁被杀?如果说杀和被杀的只是心与心所的相续,那么它们是无色的,根本不可能用砍、割、劈、裂等方式去伤害,也不可能被伤害。如果说杀和被杀的是色法的相续,那么色法没有心识,就像枯木、木柴一样,对它砍啊割啊,并不会像对活着的身体那样构成杀生的罪业,就像对死尸一样。再说,杀生的加行,比如用武器去打、去砍等等,到底是对过去的诸行、未来的诸行,还是现在的诸行而发的呢?先说过去和未来的诸行,那根本不可能,因为它们不存在。再说现在的诸行,由于诸行是刹那刹那坏灭的,它们的本性就是坏灭,正朝着消亡奔去,那么加行就成了白费力气;而且坏灭本身并不需要什么原因,所以死亡并不是由打、砍等加行造成的。诸行本身也没有任何主动的作用,那这个加行又算谁的呢?又因为诸行是刹那性的,杀心一起就同时坏灭了,等到行为完成的时候,心已经不在那里了,那到底是谁被系缚在杀生业里呢?巴利
Tatrāyaṃ (itivu. aṭṭha. 74; sārattha. ṭī. 1.5) codanāsodhanāvidhi – pāṇātipātavasena tāva kammapathasambandhavibhāvanā, khaṇe khaṇe hi nirujjhanasabhāvesu saṅkhāresu ko hanti, ko vā haññati, yadi cittacetasikasantāno, so arūpattā na chedanabhedanādivasena vikopanasamattho, napi vikopanīyo. Atha rūpasantāno, so acetanattā kaṭṭhakaliṅgarūpamoti na tattha chedanādinā pāṇātipātāpuññaṃ pasavati yathā matasarīre. Payogopi pāṇātipātassa paharaṇappahārādiko atītesu vā saṅkhāresu bhaveyya, anāgatesu, paccuppannesu vā, tattha na tāva atītānāgatesu sambhavati tesaṃ abhāvato, paccuppannesu ca saṅkhārānaṃ khaṇikattā saraseneva nirujjhanasabhāvatāya vināsābhimukhesu nippayojano payogo siyā, vināsassa ca kāraṇarahitattā na paharaṇappahārādippayogahetukaṃ maraṇaṃ, nirīhakatāya ca saṅkhārānaṃ kassa so payogo? Khaṇikattā vadhādhippāyasamakālabhijjanakassa kiriyāpariyosānakālānavaṭṭhānato kassa pāṇātipātakammabaddhoti?
可以这样回答:所谓“杀”,就是与前面所说的杀心相应的一堆行蕴,被称为“有情”的那个东西在杀。所谓“被杀”,就是以对方发起的杀生加行为直接原因,作为“死者”世俗言说转起之系属,失去了体温、识和命根,也就是依那个加行应当生起的名色法聚,或者纯粹是心和心所的相续,这叫被杀。虽然心和心所的相续本身不是杀生加行直接触及的对象,但在五蕴有中,心和心所的生起要依靠色法的相续,因其转起依赖于色相续。别人对色相续施加断命根的加行时,就会生起阻碍上述业生色法之流的相异色法,于是有中断。所以杀生并非不可能。杀生也不是无因的,对现在的诸行来说,加行并非没有作用:因为在现行诸行上施加加行之后,紧接着应当生起的那些行蕴聚就无法再那样生起。诸行各自刹那灭,这在这里并不算“死”,而以相续的中断为死,如前所说,这种相续的死是有因的,所以死并非无因。杀生加行也不是没有作者:即使在无主动作用的诸行当中,仅凭它们聚合就成为资助缘,这些因缘各自决定生起与自己相应的果报,由此安立作者,就像说“灯能照亮,月天子是月亮”一样。也不是说纯粹与语、意俱起的心心所聚本身就是杀生,因为它是依相续而安立的;而依相续转起的灯等,其作用成就也是看得见的。因此,确实有被杀生之业系缚的人;正因如此,在哪个相续中生起了杀生思,就在那个相续中,由其他缘的和合,于他世地狱等处生起它的果报。所以,已作的业绝不会消失,未作的业也不会凭空承受。依这个道理,对于不与取等,也应随其所宜,了知业道关联的阐明。巴利
Vuccateyathāvuttavadhakacetanāsahito saṅkhārapuñjo sattasaṅkhāto hanti. Tena pavattitavadhappayoganimittaṃ apagatausmāviññāṇajīvitindriyo matavohārapavattinibandhano yathāvuttavappayogakaraṇe uppajjanāraho rūpārūpadhammasamūho haññati, kevalo vā cittacetasikasantāno. Vadhappayogāvisayabhāvepi tassa pañcavokārabhave rūpasantānādhīnavuttitāya rūpasantāne parena payojitajīvitindriyupacchedakapayogavasena tannibbattitavibandhakavisadirūpuppattiyā vigate vicchedo hotīti na pāṇātipātassa asambhavo; nāpi ahetuko pāṇātipāto, na ca payogo nippayojano paccuppannesu saṅkhāresu katappayogavasena tadanantaraṃ uppajjanārahassa saṅkhārakalāpassa tathā anuppattito. Khaṇikānaṃ saṅkhārānaṃ khaṇikamaraṇassa idha maraṇabhāvena anadhippetattā santatimaraṇassa ca yathāvuttanayena sahetukabhāvato na ahetukaṃ maraṇaṃ ; na ca katturahito pāṇātipātappayogo nirīhakesupi saṅkhāresu sannihitatāmattena upakārakesu attano attano anurūpaphaluppādane niyatesu kāraṇesu kattuvohārasiddhito yathā – ‘‘padīpo pakāseti, nisākaro candimā’’ti. Na ca kevalassa vacādhippāyasahabhuno cittacetasikakalāpassa pāṇātipāto icchito santānavasena avaṭṭhitasseva paṭijānanato; santānavasena pavattamānānañca padīpādīnaṃ atthakiriyasiddhi dissatīti attheva pāṇātipātena kammunā baddho; tato eva yasmiṃ santāne pāṇātipātacetanā pavattā; tattheva santāne paccayantarasamavāyena bhavantare nirayādīsu tassā phalappavattīti nattheva katavināso akatabbhāgamo ca. Iminā nayena adinnādānādīnañca vasena yathārahaṃ kammapathasambandhavibhāvanā veditabbāti.
一切执取见解都只发生在被爱欲控制的人身上,所以经文说“以爱欲为主导”。所谓“在那些那些法中”,是指在由我所开示、所显示的诸法之中。所谓“自然业处”,是指从那位长老面前领受之后,一直持续修习的业处。所谓“另一个新业处”,是指依照世尊的教导而另外新领受的业处。其余部分很容易理解。巴利
Sabbo diṭṭhiggāho taṇhāvasagatasseva hotīti āha ‘‘taṇhādhipateyyenā’’ti. Tesu tesu dhammesūti mayā desiyamānadassanadhammesu. Pakatikammaṭṭhānanti tassa therassa santike gahetvā parihariyamānakammaṭṭhānaṃ. Aññaṃ navakammaṭṭhānanti bhagavato desanānusārena gahitaṃ aññaṃ navaṃ kammaṭṭhānaṃ. Sesaṃ suviññeyyameva.
10.《小满月经》的注释巴利
10. Cūḷapuṇṇamasuttavaṇṇanā
91 “沉默、沉默”是重复的说法,是为了表达“遍及一切”的意思才这样说的,所以接着说“无论看向哪里”等等。在“观察后”这个词里,前缀anu也是“遍及一切”的意思,所以就是反复观察,意思是“一再地看”。因此说“从那里那里看过后”。不善、卑劣的男子就是非善人,所以说“恶男子、低劣男子”。那个“他”就是非善人。他不能辨认出非善人,是因为不能如实了知非善人的法。“具足恶法”,就是具足身恶行等,以及不知足等低劣的法。“对非善人有信从”,就是说这个人对非善人有信随,所以说“亲近非善人”。“非善人之思”是省略了后一个词的说法,指惯于思维非善人的法,所以说“以非善人之思而思惟”,意思是思维恶的思惟。“非善人之谋量”,指非善人的思虑筹量、非善人的考察。“非善人之语”,指四种恶语。“非善人之业”,指三种身恶行。“非善人之见”,特别指十种事上的邪见,具足这个就是具足非善人之见。“非善人之施”,指不恭敬布施等。而这整个含义,从巴利原文本身就能理解。巴利
91.Tuṇhībhūtaṃtuṇhībhūtanti āmeḍitavacanaṃ byāpanicchāvasena vuttanti āha – ‘‘yaṃ yaṃ disa’’ntiādi. Anuviloketvāti ettha anusaddopi byāpanicchāyamevāti anu anu viloketvāti attho. Tenevāha – ‘‘tato tato viloketvā’’ti. Asanto nīco purisoti asappurisoti āha – ‘‘pāpapuriso lāmakapuriso’’ti. Soti asappuriso. Tanti asappurisaṃ jānituṃ na sakkoti asappurisadhammānaṃ yāthāvato ajānanato. Pāpadhammasamannāgatoti kāyaduccaritādiasantuṭṭhitādilāmakadhammasamannāgato. Asappurise bhatti etassāti asappurisabhatti. Tenāha – ‘‘asappurisasevano’’ti. Asappurisadhammo asappuriso uttarapadalopena, tesaṃ cintanasīloti asappurisacintī. Tenāha ‘‘asappurisacintāya cintako’’ti, duccintitacintīti attho. Asappurisamantananti asādhujanavicāraṃ asappurisavīmaṃsaṃ. Asappurisavācanti catubbidhaṃ dubbhāsitaṃ. Asappurisakammaṃ nāma tividhampi kāyaduccaritaṃ. Asappurisadiṭṭhi nāma visesato dasavatthukā micchādiṭṭhi, tāya samannāgato asappurisadiṭṭhiyā samannāgato, asappurisadānaṃ nāma asakkaccadānādi. Sabbopāyamattho pāḷito eva viññāyati.
“我要杀生”这类意图,确实也可以是为了伤害别人而生起,但那种意图其实是让自己承受更强烈、更沉重的痛苦,而不是像别人受苦那样。为了说明这个道理,才说“是为自己的苦而思量”。就像说“某某人、某某人”那样,作恶的人虽然在感受恶报的一部分,而且是强烈、沉重的那部分,但他所显示出来的情况是:别人在那样受苦,他自己却不像别人那样在受苦。因此说“是为了伤害别人”。“执取”是指以恶行的同伴身份而执取。巴利
‘‘Pāṇaṃ hanissāmī’’tiādikā cetanā kāmaṃ parabyābādhāyapi hotiyeva, yathā pana sā attano balavataradukkhatthāya hoti, tathā na parassāti imamatthaṃ dassetuṃ, ‘‘attano dukkhatthāya cinteti’’icceva vutto. Yathā asuko asukantiādīhi pāpako pāpavipākekadesaṃ balavaṃ garutaraṃ vā paccanubhontopi yathā paro paccanubhoti, na tathā sayanti dasseti. Tenāha ‘‘parabyābādhāyā’’ti. Gahetvāti pāpakiriyāya sahāyabhāvena gahetvā.
不恭敬,就是带着轻慢的态度。对应该布施的东西不恭敬,表现出来就是没有信心、不欢喜的样子;对人不恭敬,表现出来就是不尊重、不看重。为了说明这个意思,才说“就是对应施之物不恭敬”等等。不以心相待,就是没有放在心上,也就是没有供养的意思。因为供养的人会把应当供养的对象放在心里,不会把它丢在外面不管。或者用珍重的心来对待,就是恭敬、尊重,也就是重视的行为;反过来,就是不恭敬、不尊重。丢弃,就像对待剩饭等该扔掉的东西一样,随手抛弃。所以说“就像想要扔掉一样”等等。就像把病投进去一样,意思是像用饭等涂抹病人的身体之后,把病投进蚁穴里一样。如果一个人有这样的见解:“这个布施的果报一定会回到我身上”,那他就是“期望果报回来的人”;但这里说的不是那样的人,所以说他是“不期望果报回来的人”。因此说“不期待果报而布施”。巴利
Asakkaccanti anādaraṃ katvā. Deyyadhammassa asakkaraṇaṃ appasannākāro, puggalassa asakkaraṇaṃ agarukaraṇanti imamatthaṃ dassento, ‘‘deyyadhammaṃ na sakkaroti nāmā’’tiādimāha. Acittīkatvāti na citte katvā, na pūjetvāti attho. Pūjento hi pūjetabbavatthuṃ citte ṭhapeti, tato na bahi karoti. Cittaṃ vā acchariyaṃ katvā paṭipatti cittīkaraṇaṃ, sambhāvanakiriyā. Tappaṭikkhepato acittīkaraṇaṃ, asambhāvanakiriyā. Apaviddhanti ucchiṭṭhādichaḍḍanīyadhammaṃ viya avakhittakaṃ. Tenāha – ‘‘chaḍḍetukāmo viyā’’tiādi. Rogaṃ pakkhipantoviyāti rogikasarīraṃ odanādīhi pamajjitvā vammike rogaṃ pakkhipanto viya. Addhā imassa dānassa phalaṃ mameva āgacchatīti evaṃ yassa tathā diṭṭhi atthi, so āgamanadiṭṭhiko, ayaṃ pana na tādisoti āha ‘‘anāgamanadiṭṭhiko’’ti. Tenāha – ‘‘no phalapāṭikaṅkhī hutvā detī’’ti.
虽然前面说的那种人确实具备非正法等恶法,但为了说明在这一切恶法之中邪见罪咎最重,所以经文说“以那邪见,他投生到地狱”。所谓“按相反方式说”,就是黑分所说的内容,反过来就是白分应当理解的意思。在“有天的世间”等说法里,“天”这个词指六欲界天,这里也一样,所以注释说“六欲界天”。那么,既然梵天神已经单独列出来了,这里是不是就不包括欲界天了呢?不是。因为这里指的是布施的果报,所以包括欲界天;而且在这里也应当理解为六欲界天,因为经文提到了“天的大性”等说法。“三种姓的成就”,指刹帝利大性等三种姓的成就。应当知道,这里不只是指族姓的成就,还包括寿命、容貌、名声、财富、自在等成就,因为靠广大布施所积的福业力量,这些也都能实现。这只是就纯粹的轮回流转来说的,在白分里完全没有涉及出离。这里的信等,指的是世间善法的资粮。其余部分很容易理解。巴利
Kāmañcāyaṃ yathāvuttapuggalo asaddhammādīhi pāpadhammehi samannāgato, tehi pana sabbehipi micchādassanaṃ mahāsāvajjanti dassetuṃ, ‘‘tāya micchādiṭṭhiyā niraye upapajjatī’’ti vuttaṃ. Vuttapaṭipakkhanayenāti kaṇhapakkhe vuttassa atthassa vipariyāyena sukkapakkhe attho veditabbo. ‘‘Sadevakaṃ loka’’ntiādīsu (pārā. 1) devasaddo chakāmāvacaradevesu, evamidhāti āha ‘‘chakāmāvacaradevā’’ti. Tattha brahmānaṃ visuṃ gahitattā kāmāvacaradevaggahaṇanti ce? Idha dānaphalassa adhippetattā kāmāvacaradevaggahaṇaṃ , tatthāpi chakāmāvacaraggahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ devamahattatādivacanato. Tiṇṇaṃ kulānaṃ sampattīti khattiyamahattādīnaṃ tiṇṇaṃ kulānaṃ sampatti, na kevalaṃ kulasampadā eva adhippetā, atha kho tattha āyuvaṇṇayasabhogaissariyādisampadāpi adhippetāti daṭṭhabbaṃ uḷārassa dānamayapuññassa vasena tesampi samijjhanato. Suddhavaṭṭavaseneva kathitaṃ sukkapakkhepi sabbaso vivaṭṭassa anāmaṭṭhattā. Saddhādayo hi lokiyakusalasambhārā evettha adhippetāti. Sesaṃ suviññeyyameva.
1 2 3