第4品 分别品·12. 布施分别经的注释
4. 分别品义注 · 35 段
12. 布施分别经的注释
12. Dakkhiṇāvibhaṅgasuttavaṇṇanā
376“如是我闻”这一段,就是《布施分别经》。其中,“大爱道·乔达弥”里的“乔达弥”是族姓。在她命名那天,被请来的婆罗门们看到她的相好圆满,就预言说:“如果这个女孩将来生的是女儿,女儿会成为转轮王的王后;如果生的是儿子,儿子会成为转轮王。不管怎样,她的后代都会很广大。”于是给她取名叫“大爱道”。这里是把名字和族姓连在一起,所以称作“大爱道·乔达弥”。“新”是指没有用过、新做出来的。“亲手织”并不是说她真的亲手织,而是有一天,她在一群乳母的围绕下来到织工织布的地方,抓住经线的一端,做出织布的样子。这段话指的就是那件事。
376.Evaṃme sutanti dakkhiṇāvibhaṅgasuttaṃ. Tattha mahāpajāpati gotamīti gotamīti gottaṃ. Nāmakaraṇadivase panassā laddhasakkārā brāhmaṇā lakkhaṇasampattiṃ disvā – ‘‘sace ayaṃ dhītaraṃ labhissati, cakkavattirañño aggamahesī bhavissati. Sace puttaṃ labhissati, cakkavattirājā bhavissatīti ubhayathāpi mahatīyevassā pajā bhavissatī’’ti byākariṃsu. Athassā mahāpajāpatīti nāmaṃ akaṃsu. Idha pana gottena saddhiṃ saṃsanditvā mahāpajāpatigotamīti vuttaṃ. Navanti ahataṃ. Sāmaṃ vāyitanti na sahattheneva vāyitaṃ, ekadivasaṃ pana dhātigaṇaparivutā sippikānaṃ vāyanaṭṭhānaṃ āgantvā vemakoṭiṃ gahetvā vāyanākāraṃ akāsi. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ.
那么,大爱道是什么时候生起想供养世尊一套衣料的心呢?是在世尊证得正自觉后,第一次回到迦毗罗卫城的时候。那时,净饭王把正在城中乞食的世尊迎请到自己的王宫里。大爱道看到世尊的容貌这样庄严,心里想:“我儿子的身相真是光彩照人啊!”于是生起强烈的欢喜。接着她又想:“我儿子在俗家生活了二十九年,哪怕是一个香蕉那么小的东西,也都是我给的。现在我要供养他一套衣料。”她又想:“这王宫里虽然有很多名贵的布料,但那些都不能让我满意;只有我亲手做的才能让我满意。我要亲手做好再供养。”于是生起了这样的心念。
Kadā pana gotamiyā bhagavato dussayugaṃ dātuṃ cittaṃ uppannanti. Abhisambodhiṃ patvā paṭhamagamanena kapilapuraṃ āgatakāle. Tadā hi piṇḍāya paviṭṭhaṃ satthāraṃ gahetvā suddhodanamahārājā sakaṃ nivesanaṃ pavesesi, atha bhagavato rūpasobhaggaṃ disvā mahāpajāpatigotamī cintesi – ‘‘sobhati vata me puttassa attabhāvo’’ti. Athassā balavasomanassaṃ uppajji. Tato cintesi – ‘‘mama puttassa ekūnatiṃsa vassāni agāramajjhe vasantassa antamaso mocaphalamattampi mayā dinnakameva ahosi, idānipissa cīvarasāṭakaṃ dassāmī’’ti. ‘‘Imasmiṃ kho pana rājagehe bahūni mahagghāni vatthāni atthi, tāni maṃ na tosenti, sahatthā katameva maṃ toseti, sahatthā katvā dassāmī’’ti cittaṃ uppādesi.
于是她从市场取来棉花,亲手剥开、弹松,纺成细线,就在王宫里面让人织成布,又召来织工,把自己吃的嚼食和啖食给他们,让他们织。她也时常在一群乳母的陪伴下前去,握住织机的末端。织成之后,她给了织工们隆重的供养,把两件布料放进香盒里熏香,然后禀告国王:“我要拿着给我儿子的衣料去了。”国王便命人准备道路,打扫街道,摆上满水罐,竖起幢幡,从王宫大门一直到榕树园,铺好了路,又撒满鲜花。大爱道也佩戴上所有饰物,由一群乳母簇拥着,把香盒顶在头上,来到世尊面前,说道:“尊者,这是我新织成的两件布料……”等等。
Athantarāpaṇā kappāsaṃ āharāpetvā sahattheneva pisitvā pothetvā sukhumasuttaṃ kantitvā antovatthusmiṃyeva sālaṃ kārāpetvā sippike pakkosāpetvā sippikānaṃ attano paribhogakhādanīyabhojanīyameva datvā vāyāpesi, kālānukālañca dhātigaṇaparivutā gantvā vemakoṭiṃ aggahesi. Niṭṭhitakāle sippikānaṃ mahāsakkāraṃ katvā dussayugaṃ gandhasamugge pakkhipitvā vāsaṃ gāhāpetvā – ‘‘mayhaṃ puttassa cīvarasāṭakaṃ gahetvā gamissāmī’’ti rañño ārocesi . Rājā maggaṃ paṭiyādāpesi, vīthiyo sammajjitvā puṇṇaghaṭe ṭhapetvā dhajapaṭākā ussāpetvā rājagharadvārato paṭṭhāya yāva nigrodhārāmā maggaṃ paṭiyādāpetvā pupphābhikiṇṇaṃ akaṃsu. Mahāpajāpatipi sabbālaṅkāraṃ alaṅkaritvā dhātigaṇaparivutā samuggaṃ sīse ṭhapetvā bhagavato santikaṃ gantvā idaṃ me, bhante, navaṃ dussayugantiādimāha.
第二次,当世尊说“乔达弥,布施给僧团吧”时,她请求道:“尊者,我完全有能力从库房里拿出布料,布施给一百位比丘、一千位比丘、十万位比丘。但这一件,是我特意为世尊亲手纺、亲手织的。尊者,请世尊接受它吧。”她这样请求了三次,世尊仍然拒绝了。
Dutiyampi khoti ‘‘saṅghe gotami dehī’’ti vutte – ‘‘pahomahaṃ, bhante, dussakoṭṭhāgārato bhikkhusatassāpi bhikkhusahassassāpi bhikkhusatasahassassāpi cīvaradussāni dātuṃ, idaṃ pana me bhagavantaṃ uddissa sāmaṃ kantaṃ sāmaṃ vāyitaṃ, taṃ me, bhante, bhagavā paṭiggaṇhātū’’ti nimantayamānā āha. Evaṃ yāvatatiyaṃ yāci, bhagavāpi paṭikkhipiyeva.
那么,世尊为什么要把别人供养给自己的东西,让人转交给比丘僧团呢?是出于对母亲的悲悯。据说他当时这样想:“她因为我,已经生起了前思、脱思、后思这三种思。现在让她也因为僧团而生起这些思吧。这样,她的六种思就合在一起,能长久地给她带来利益和安乐。”但是有个诡辩派的人说:“因为供养僧团的果报更大,所以世尊才这么说。”应该这样回他:“你是说,供养僧团的果报比供养世尊本人还大吗?”他若答“是”,就问他:“有经证吗?”他可能会引经说:“乔达弥,供养僧团吧。你供养了僧团,就等于供养了我,也供养了僧团。”再问他:“这部经的意思就是这个吗?”他答:“正是这个意思。”如果是这样,那么按照“阿难,把残食给那些吃残食的人吧”以及“迦旃延,把糖块给那些吃残食的人吧”这些说法,供养吃残食的人果报反而应该更大了。照这样推,世尊把自己该得的供养转给别人,就像国王、大臣等人把自己收到的礼物转送给象夫之类的人,那这些接受转送的人岂不比国王等人更尊贵了?所以,不应该这样理解。
Kasmā pana bhagavā attano diyyamānaṃ bhikkhusaṅghassa dāpetīti? Mātari anukampāya. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘imissā maṃ ārabbha pubbacetanā muñcacetanā paracetanāti tisso cetanā uppannā, bhikkhusaṅghampissā ārabbha uppajjantu, evamassā cha cetanā ekato hutvā dīgharattaṃ hitāya sukhāya pavattissantī’’ti. Vitaṇḍavādī panāha – ‘‘saṅghe dinnaṃ mahapphalanti tasmā evaṃ vutta’’nti. So vattabbo – ‘‘kiṃ tvaṃ satthu dinnato saṅghe dinnaṃ mahapphalataraṃ vadasī’’ti āma vadāmīti. Suttaṃ āharāti. Saṅghe gotami dehi, saṅghe te dinne ahañceva pūjito bhavissāmi saṅgho cāti. Kiṃ panassa suttassa ayameva atthoti ? Āma ayamevāti. Yadi evaṃ ‘‘tena hānanda, vighāsādānaṃ pūvaṃ dehī’’ti ca (pāci. 269) ‘‘tena hi tva, kaccāna, vighāsādānaṃ guḷaṃ dehī’’ti (mahāva. 284) ca vacanato vighāsādānaṃ dinnaṃ mahapphalatarañca bhaveyya. Evampi hi ‘‘satthā attano diyyamānaṃ dāpetī’’ti. Rājarājamahāmattādayopi attano āgataṃ paṇṇākāraṃ hatthigopakādīnaṃ dāpenti, te rājādīhi mahantatarā bhaveyyuṃ. Tasmā mā evaṃ gaṇha –
“于此世间或他方世界,
皆无胜过佛陀者,亦无与佛相等之人。
为求福德、希求广大果报之人,
他已登上应受供养者中的最上首位。”
‘‘Nayimasmiṃ loke parasmiṃ vā pana, Buddhena seṭṭho sadiso vā vijjati; Yamāhuneyyānamaggataṃ gato, Puññatthikānaṃ vipulaphalesina’’nti. –
按他的原话,确实没有比导师更值得供养的人。这样一来,她的思合在一起,就能长久地带来利益和安乐。正是出于这个用意,世尊三次拒绝后,让她把供养献给了僧团。
Vacanato hi satthārā uttaritaro dakkhiṇeyyo nāma natthi. Evamassā cha cetanā ekato hutvā dīgharattaṃ hitāya sukhāya bhavissantīti sandhāya yāvatatiyaṃ paṭibāhitvā saṅghassa dāpesi.
世尊这样说,也是为了令后世的众生对僧团生起恭敬心。据说他心里这样想:“我不会久住于世,而我的教法将会在比丘僧团中安立下来,愿后世的众生对僧团生起恭敬。”因此,他三次拒绝了她的供养之后,让她把供养献给了僧团。这样一来,后世的众生就会想:“导师连别人献给自己应得的供养都让给了僧团,僧团确实是值得供养的对象。”于是对僧团生起恭敬心,认为应当供养四种资具。僧团因为得到四种资具而不致疲于奔命,就能学习佛陀的教法,修行沙门之法。这样,我的教法就能住世五千年。从“请世尊接受,尊者”这句话也可以知道,没有比导师更值得供养的人了。因为阿难长老对大爱道并没有怨恨或敌意。长老并不是希望她的供养没有大果报。长老是智者、多闻、证得无碍解的有学圣者,他正是因为看到供养佛陀有大果报,才请求说“请世尊接受,尊者”,目的是让世尊接受供养。
Pacchimāya janatāya saṅghe cittīkārajananatthaṃ cāpi evamāha. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘ahaṃ na ciraṭṭhitiko, mayhaṃ pana sāsanaṃ bhikkhusaṅghe patiṭṭhahissati, pacchimā janatā saṅghe cittīkāraṃ janetū’’ti yāvatatiyaṃ paṭibāhitvā saṅghassa dāpesi. Evañhi sati – ‘‘satthā attano diyyamānampi saṅghassa dāpesi, saṅgho nāma dakkhiṇeyyo’’ti pacchimā janatā saṅghe cittīkāraṃ uppādetvā cattāro paccaye dātabbe maññissati, saṅgho catūhi paccayehi akilamanto buddhavacanaṃ uggahetvā samaṇadhammaṃ karissati. Evaṃ mama sāsanaṃ pañca vassasahassāni ṭhassatīti. ‘‘Paṭiggaṇhātu, bhante, bhagavā’’ti vacanatopi cetaṃ veditabbaṃ ‘‘satthārā uttaritaro dakkhiṇeyyo nāma natthī’’ti. Na hi ānandattherassa mahāpajāpatiyā āghāto vā veraṃ vā atthi. Na thero – ‘‘tassā dakkhiṇā mā mahapphalā ahosī’’ti icchati. Paṇḍito hi thero bahussuto sekkhapaṭisambhidāpatto , so satthu dinnassa mahapphalabhāve sampassamānova paṭiggaṇhātu, bhante, bhagavāti gahaṇatthaṃ yāci.
又有诡辩派的人说:因为诡辩派有“若把供养施给僧团,那么我和僧团都会受到供养”这句话,所以导师也属于僧团。应当这样反驳他:你知道有几种皈依、几种不坏净信吗?他若清楚,就会说有三种。接着再对他说:照你的见解,导师既然属于僧团,那就只剩两种了。若真是这样,世尊曾允许“诸比丘,我允许以这三种皈依出家、受具足戒”,那么这样被允许的出家与受具足戒就都站不住脚了。这样一来,你既不是出家人,也不是在家人。再者,当正自觉者坐在香室里时,比丘们照样举行布萨、自恣和僧团羯磨。如果导师属于僧团,这些活动就该被破坏,可它们并没有被破坏。所以,不能说“导师属于僧团”。
Puna vitaṇḍavādī āha – ‘‘saṅghe te dinne ahañceva pūjito bhavissāmi saṅgho cā’’ti vacanato satthā saṅghapariyāpanno vāti. So vattabbo – ‘‘jānāsi pana tvaṃ kati saraṇāni, kati aveccappasādā’’ti jānanto tīṇīti vakkhati, tato vattabbo – tava laddhiyā satthu saṅghapariyāpannattā dveyeva honti. Evaṃ sante ca – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, imehi tīhi saraṇagamanehi pabbajjaṃ upasampada’’nti (mahāva. 34) evaṃ anuññātā pabbajjāpi upasampadāpi na ruhati. Tato tvaṃ neva pabbajito asi, na gihi. Sammāsambuddhe ca gandhakuṭiyaṃ nisinne bhikkhū uposathampi pavāraṇampi saṅghakammānipi karonti, tāni satthu saṅghapariyāpannattā kuppāni bhaveyyuṃ, na ca honti. Tasmā na vattabbametaṃ ‘‘satthā saṅghapariyāpanno’’ti.
377377.“养育者”:就是使你们成长的人。当你们的手脚还不能发挥手脚的作用时,她扶持你们的手脚、照料你们,这就是它的意思。“哺育者”:一天两三次为你们沐浴、喂食、饮水,把你们养育大。“给予乳汁”:据说难陀王子只比菩萨晚出生几天,他出生后,大爱道把自己的儿子交给乳母,亲自承担起做菩萨乳母的职责,用自己的乳汁哺育菩萨。长老就是针对这件事这样说的。这样讲了大爱道的大恩之后,现在为了说明如来也有大恩,长老接着说了“尊者,世尊也……”等话。其中,“尊者,由于世尊”的意思是:依靠、依止、针对世尊。
377.Āpādikāti saṃvaḍḍhikā, tumhākaṃ hatthapādesu hatthapādakiccaṃ asādhentesu hatthe ca pāde ca vaḍḍhetvā paṭijaggikāti attho. Posikāti divasassa dve tayo vāre nhāpetvā bhojetvā pāyetvā tumhe posesi. Thaññaṃ pāyesīti nandakumāro kira bodhisattato katipāheneva daharo, tasmiṃ jāte mahāpajāpati attano puttaṃ dhātīnaṃ datvā sayaṃ bodhisattassa dhātikiccaṃ sādhayamānā attano thaññaṃ pāyesi. Taṃ sandhāya thero evamāha. Iti mahāpajāpatiyā bahūpakārataṃ kathetvā idāni tathāgatassa bahūpakārataṃ dassento bhagavāpi, bhantetiādimāha. Tattha bhagavantaṃ, bhante, āgammāti bhagavantaṃ paṭicca nissāya sandhāya.
378这时,世尊为了随喜两种恩德中更殊胜的那一种,说出了“确实,阿难……”等话。其中,“阿难,若人依于人”,是指弟子依于作为师长的人。“阿难,对此人,因此人”,是指对这位师长,由于这个弟子。“我说不易报答”,意思是说要做出相应的回报并不容易。在敬礼等行为中,见到老师后行礼,这叫“敬礼”。又或者,老师无论住在哪一方,行住坐卧时都朝那个方向礼拜,然后才走、才坐、才躺下;而远远看到老师就起身、上前迎接,这叫“起迎”。见到老师后合掌举到头顶向老师致敬,或者无论老师住在哪个方向,都面向那个方向同样致敬,走路时、站着时、坐着时都合掌致敬,这叫“合掌”。做与身份相应的事,这叫“如法恭敬”。在衣服等物品方面,送衣服时不是随便给什么,而是即使价值百金、五百金、千金也照样送。在饮食等方面也是如此。何必多说呢,即使用四种精美供品填满整个宇宙,再用须弥山压住顶端拿来布施,也仍然无法对老师做出与身份相应的侍奉。
378. Atha bhagavā dvīsu upakāresu atirekataraṃ anumodanto evametantiādimāha. Tattha yaṃ hānanda, puggalo puggalaṃ āgammāti yaṃ ācariyapuggalaṃ antevāsikapuggalo āgamma. Imassānanda, puggalassa iminā puggalenāti imassa ācariyapuggalassa iminā antevāsikapuggalena. Na suppaṭikāraṃ vadāmīti paccūpakāraṃ na sukaraṃ vadāmi, abhivādanādīsu ācariyaṃ disvā abhivādanakaraṇaṃ abhivādanaṃ nāma. Yasmiṃ vā disābhāge ācariyo vasati, iriyāpathe vā kappento tadabhimukho vanditvā gacchati, vanditvā nisīdati, vanditvā nipajjati, ācariyaṃ pana dūratova disvā paccuṭṭhāya paccuggamanakaraṇaṃ paccuṭṭhānaṃ nāma. Ācariyaṃ pana disvā añjaliṃ paggayha sīse ṭhapetvā ācariyaṃ namassati, yasmiṃ vā disābhāge so vasati, tadabhimukhopi tatheva namassati, gacchantopi ṭhitopi nisinnopi añjaliṃ paggayha namassatiyevāti idaṃ añjalikammaṃ nāma. Anucchavikakammassa pana karaṇaṃ sāmīcikammaṃ nāma. Cīvarādīsu cīvaraṃ dento na yaṃ vā taṃ vā deti, mahagghaṃ satamūlikampi pañcasatamūlikampi sahassamūlikampi detiyeva . Piṇḍapātādīsupi eseva nayo. Kiṃ bahunā, catūhi paṇītapaccayehi cakkavāḷantaraṃ pūretvā sinerupabbatena kūṭaṃ gahetvā dentopi ācariyassa anucchavikaṃ kiriyaṃ kātuṃ na sakkotiyeva.
379为什么开始讲“有十四种”呢?这段经文是针对个人供养而说的。阿难长老也劝请说“请世尊接受”,正是在劝请个人供养。为了说明在十四种情况下所做的布施就叫做个人供养,所以开始了这段开示。“这第一种”:这种供养无论从功德方面说还是从殊胜方面说都是第一。因为这是第一、最上、最殊胜的供养,这种供养没有限量。第二和第三种也同样是殊胜的供养,其余的则达不到殊胜供养的程度。“对外在的欲乐已经离贪的人”:指持业论、持行为论的人当中证得世间五种神通的人。“凡夫持戒者”:凡夫持戒者是指具有牛戒品性的人,也就是正直、不虚伪、不欺诈,不压迫他人,以合法公平的方式通过耕种或经商来维持生活的人。“凡夫破戒者”:凡夫破戒者,比如渔夫、捕鱼人等等,是靠压迫他人来维持生活的人。
379.Cuddasa kho panimāti kasmā ārabhi? Idaṃ suttaṃ pāṭipuggalikaṃ dakkhiṇaṃ ārabbha samuṭṭhitaṃ. Ānandattheropi ‘‘paṭiggaṇhātu, bhante, bhagavā’’ti pāṭipuggalikadakkhiṇaṃyeva samādapeti, cuddasasu ca ṭhānesu dinnadānaṃ pāṭipuggalikaṃ nāma hotīti dassetuṃ imaṃ desanaṃ ārabhi. Ayaṃ paṭhamāti ayaṃ dakkhiṇā guṇavasenapi paṭhamā jeṭṭhakavasenapi. Ayañhi paṭhamā aggā jeṭṭhikā, imissā dakkhiṇāya pamāṇaṃ nāma natthi. Dutiyatatiyāpi paramadakkhiṇāyeva, sesā paramadakkhiṇabhāvaṃ na pāpuṇanti. Bāhirake kāmesu vītarāgeti kammavādikiriyavādimhi lokiyapañcābhiññe. Puthujjanasīlavanteti puthujjanasīlavā nāma gosīladhātuko hoti, asaṭho amāyāvī paraṃ apīḷetvā dhammena samena kasiyā vā vaṇijjāya vā jīvikaṃ kappetā. Puthujjanadussīleti puthujjanadussīlā nāma kevaṭṭamacchabandhādayo paraṃ pīḷāya jīvikaṃ kappetā.
现在,为了确定个人供养的果报,世尊开始说“在那里,阿难……”等话。其中,“畜生”是指:如果是因为看重对方的德行、为了帮助或养育它而布施,这种不算在内。即使只是布施一小团或半小团食物,也不算在内。但如果是对狗、猪、鸡、乌鸦等任何众生,怀着期待果报的心,随其所欲地给足食物,这才是针对这种情况而说的“布施给畜生”。百倍就是一百种功德利益。应当期待的就是可以希求的。这话的意思是:这种供养能带来寿命一百、容貌一百、快乐一百、力量一百、辩才一百这五种一百的功德;在一百次生命中,它赋予寿命,赋予容貌、快乐、力量、辩才,使之圆满无缺。即使说一百次生命,意思也是一样的。用这个方法,一切情况都应这样理解。
Idāni pāṭipuggalikadakkhiṇāya vipākaṃ paricchindanto tatrānandātiādimāha. Tattha tiracchānagateti yaṃ guṇavasena upakāravasena posanatthaṃ dinnaṃ, idaṃ na gahitaṃ. Yampi ālopaaḍḍhaālopamattaṃ dinnaṃ, tampi na gahitaṃ. Yaṃ pana sunakhasūkarakukkuṭakākādīsu yassa kassaci sampattassa phalaṃ paṭikaṅkhitvā yāvadatthaṃ dinnaṃ, idaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘tiracchānagate dānaṃ datvā’’ti. Sataguṇāti satānisaṃsā. Pāṭikaṅkhitabbāti icchitabbā. Idaṃ vuttaṃ hoti – ayaṃ dakkhiṇā āyusataṃ vaṇṇasataṃ sukhasataṃ balasataṃ paṭibhānasatanti pañca ānisaṃsasatāni deti, attabhāvasate āyuṃ deti, vaṇṇaṃ, sukhaṃ, balaṃ, paṭibhānaṃ deti, nipparitasaṃ karoti. Bhavasatepi vutte ayameva attho. Iminā upāyena sabbattha nayo netabbo.
在“为现证入流果而修行”这句话里,从最低标准来说,已经皈依三宝的在家男信徒也算作“为现证入流果而修行”的人,对他所做的布施也是不可计算、不可衡量的。安住在五戒上的人,布施的果报比这更大;安住在十戒上的人,又更大;当天出家的沙弥,又更大;受具足戒的比丘,又更大;受具足戒且具足义务的比丘,又更大;修观的人,又更大;已开始修观的人,又更大。但从最高标准来说,具足道者才叫作“为现证入流果而修行”的人。对他所做的布施,果报比前面那些更大。
Sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanneti ettha heṭṭhimakoṭiyā tisaraṇaṃ gato upāsakopi sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno nāma, tasmiṃ dinnadānampi asaṅkhyeyyaṃ appameyyaṃ. Pañcasīle patiṭṭhitassa tato uttari mahapphalaṃ, dasasīle patiṭṭhitassa tato uttari, tadahupabbajitassa sāmaṇerassa tato uttari, upasampannabhikkhuno tato uttari, upasampannasseva vattasampannassa tato uttari, vipassakassa tato uttari, āraddhavipassakassa tato uttari, uttamakoṭiyā pana maggasamaṅgī sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno nāma. Etassa dinnadānaṃ tato uttari mahapphalameva.
那么,能不能布施给已经具足道的人呢?能。因为精进修观的人会拿着钵和袈裟进村乞食。当他站在人家门口时,有人从他手里接过钵,把嚼食和啖食放进去。就在那一刻,那位比丘生起了道,这份布施就叫作布施给具足道的人。或者,他正坐在食堂里,人们走过去把嚼食和啖食放进他的钵里,就在那一刻,他生起了道,这份布施也叫作布施给具足道的人。又或者,他坐在精舍或食堂里,近事男们拿了他的钵,回到自己家里,把嚼食和啖食装进去再送来,就在那一刻,他生起了道,这份布施同样叫作布施给具足道的人。在这里应当知道:布施给为证入流果而修行的人,功德不可计量,就像水沟里的水一样;而布施给入流者等更高圣者,功德按层级递增,不可计量,就像一条条大河乃至大海里的水一样。这个道理,也可以用从大地上取一指甲盖那么多的土,一直到整个大地的土都无法计量来说明。
Kiṃ pana maggasamaṅgissa sakkā dānaṃ dātunti? Āma sakkā. Āraddhavipassako hi pattacīvaramādāya gāmaṃ piṇḍāya pavisati, tassa gehadvāre ṭhitassa hatthato pattaṃ gahetvā khādanīyabhojanīyaṃ pakkhipanti. Tasmiṃ khaṇe bhikkhuno maggavuṭṭhānaṃ hoti, idaṃ dānaṃ maggasamaṅgino dinnaṃ nāma hoti. Atha vā panesa āsanasālāya nisinno hoti, manussā gantvā patte khādanīyabhojanīyaṃ ṭhapenti, tasmiṃ khaṇe tassa maggavuṭṭhānaṃ hoti, idampi dānaṃ maggasamaṅgino dinnaṃ nāma. Atha vā panassa vihāre vā āsanasālāya vā nisinnassa upāsakā pattaṃ ādāya attano gharaṃ gantvā khādanīyabhojanīyaṃ pakkhipanti, tasmiṃ khaṇe tassa maggavuṭṭhānaṃ hoti, idampi dānaṃ maggasamaṅgino dinnaṃ nāma. Tattha soṇḍiyaṃ udakassa viya sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanne dinnadānassa asaṅkhyeyyatā veditabbā. Tāsu tāsu mahānadīsu mahāsamudde ca udakassa viya sotāpannādīsu dinnadānassa uttaritaravasena asaṅkhyeyyatā veditabbā. Pathaviyā khayamaṇḍalamatte padese paṃsuṃ ādiṃ katvā yāva mahāpathaviyā paṃsuno appameyyatāyapi ayamattho dīpetabbo.
380为什么开始讲这“七种”呢?因为世尊曾经说过:“乔达弥,你布施给僧团吧,布施给僧团的话,我和僧团都会受到恭敬。”为了说明在那七种处所中所布施之施名为施与僧团,所以开始了这段教导。其中,“以佛为上首的两众僧团”是指:一边是比丘僧团,一边是比丘尼僧团,导师坐在中间,这就叫以佛为上首的两众僧团。这第一种供养,没有任何供养能和它相比。第二种供养以及后面的其他供养,都比不上这最上的供养。
380.Satta kho panimāti kasmā ārabhi? ‘‘Saṅghe gotami dehi, saṅghe te dinne ahañceva pūjito bhavissāmi saṅgho cā’’ti hi vuttaṃ, tattha sattasu ṭhānesu dinnadānaṃ saṅghe dinnaṃ nāma hotīti dassetuṃ imaṃ desanaṃ ārabhi. Tattha buddhappamukhe ubhatosaṅgheti ekato bhikkhusaṅgho, ekato bhikkhunisaṅgho, satthā majjhe nisinno hotīti ayaṃ buddhappamukho ubhatosaṅgho nāma. Ayaṃ paṭhamāti imāya dakkhiṇāya samappamāṇā dakkhiṇā nāma natthi. Dutiyadakkhiṇādayo pana etaṃ paramadakkhiṇaṃ na pāpuṇanti.
那么,如来般涅槃之后,还能不能供养以佛为上首的两众僧团呢?能。怎么做呢?在两众僧团面前,把供有舍利的佛像安放在座位上,放好底座,从献净水开始,所有物品都先供养导师,然后再供养两众僧团,这样就算是供养了以佛为上首的两众僧团。其中,供养导师的那一份该怎么处理呢?应该给那位侍奉导师、具足行仪的比丘。因为父亲的财物归儿子所有,所以布施给比丘僧团也是可以的。不过,拿了酥油等物之后应该点燃灯,拿了布之后应该做成幢幡挂起来。所谓“比丘僧团”,是指没有限定范围的大比丘僧团。比丘尼僧团也是同样的道理。
Kiṃ pana tathāgate parinibbute buddhappamukhassa ubhatosaṅghassa dānaṃ dātuṃ sakkāti? Sakkā. Kathaṃ? Ubhatosaṅghassa hi pamukhe sadhātukaṃ paṭimaṃ āsane ṭhapetvā ādhārakaṃ ṭhapetvā dakkhiṇodakaṃ ādiṃ katvā sabbaṃ satthu paṭhamaṃ datvā ubhatosaṅghassa dātabbaṃ, evaṃ buddhappamukhassa ubhatosaṅghassa dānaṃ dinnaṃ nāma hoti. Tattha yaṃ satthu dinnaṃ, taṃ kiṃ kātabbanti? Yo satthāraṃ paṭijaggati vattasampanno bhikkhu, tassa dātabbaṃ. Pitusantakañhi puttassa pāpuṇāti, bhikkhusaṅghassa dātumpi vaṭṭati, sappitelāni pana gahetvā dīpā jalitabbā, sāṭakaṃ gahetvā paṭākā āropetabbāti. Bhikkhusaṅgheti aparicchinnakamahābhikkhusaṅghe. Bhikkhunisaṅghepi eseva nayo.
“种姓者”是指仅仅体验到种姓本身的人,意思是名义上的沙门。“袈裟缠颈者”就是被称为袈裟缠颈的人。据说他们会把一小块袈裟布绑在手上或脖子上到处走动。但他们的家门口,妻子儿女以及耕田经商等事务,都还是和普通人一样。对于这些无道德的人,如果指定僧团来布施,这里并没有说“无道德的僧团”,因为僧团本身不存在“无道德”这回事。只是那些无道德的在家人,以那些无道德的比丘为对象,心里想着“我们布施给僧团”而做布施。因此世尊说:在以佛为上首的僧团中所做的供养,以功德来算也是不可计算的;在袈裟缠颈那样的僧团中所做的供养,同样以功德来算也是不可计算的。因为能够对僧团生起恭敬心的人,他的供养才算是僧团供养;而对僧团生起恭敬心,是很难的。
Gotrabhunoti gottamattakameva anubhavamānā, nāmamattasamaṇāti attho. Kāsāvakaṇṭhāti kāsāvakaṇṭhanāmakā. Te kira ekaṃ kāsāvakhaṇḍaṃ hatthe vā gīvāya vā bandhitvā vicarissanti . Gharadvāraṃ pana tesaṃ puttabhariyā kasivaṇijjādikammāni ca pākatikāneva bhavissanti. Tesu dussīlesu saṅghaṃ uddissa dānaṃ dassantīti ettha dussīlasaṅghanti na vuttaṃ. Saṅgho hi dussīlo nāma natthi. Dussīlā pana upāsakā tesu dussīlesu bhikkhusaṅghaṃ uddissa saṅghassa demāti dānaṃ dassanti. Iti bhagavatā buddhappamukhe saṅghe dinnadakkhiṇāpi guṇasaṅkhāya asaṅkhyeyyāti vuttaṃ. Kāsāvakaṇṭhasaṅghe dinnadakkhiṇāpi guṇasaṅkhāyeva asaṅkhyeyyāti vuttā. Saṅghagatā dakkhiṇā hi saṅghe cittīkāraṃ kātuṃ sakkontassa hoti, saṅghe pana cittīkāro dukkaro hoti.
如果有人想“我要把供养献给僧团”,于是准备好要布施的东西,去到精舍,说:“尊者,请以僧团的名义给我指定一位长老。”如果他从僧团那里得到一位沙弥,就心里起了变化,想“我得到的是沙弥”,那他的供养就不算献给僧团的供养。即使得到的是大长老,即使他高兴地想“我得到大长老了”,那也一样不算。反过来,不论从僧团那里得到的是沙弥、受具足戒的比丘、年轻比丘、长老、愚笨的人还是聪明的人,只要他没有分别心,坚定地想“我布施给僧团”,能够对僧团生起恭敬心,那他的供养才叫献给僧团的供养。据说住在海外的人就是这样做。
Yo hi saṅghagataṃ dakkhiṇaṃ dassāmīti deyyadhammaṃ paṭiyādetvā vihāraṃ gantvā, – ‘‘bhante, saṅghaṃ uddissa ekaṃ theraṃ dethā’’ti vadati, atha saṅghato sāmaṇeraṃ labhitvā ‘‘sāmaṇero me laddho’’ti aññathattaṃ āpajjati, tassa dakkhiṇā saṅghagatā na hoti. Mahātheraṃ labhitvāpi ‘‘mahāthero me laddho’’ti somanassaṃ uppādentassāpi na hotiyeva. Yo pana sāmaṇeraṃ vā upasampannaṃ vā daharaṃ vā theraṃ vā bālaṃ vā paṇḍitaṃ vā yaṃkiñci saṅghato labhitvā nibbematiko hutvā saṅghassa demīti saṅghe cittīkāraṃ kātuṃ sakkoti, tassa dakkhiṇā saṅghagatā nāma hoti. Parasamuddavāsino kira evaṃ karonti.
在这里,有一位护寺的居士家主心想:“我要把供养献给僧团。”于是请僧团指定一位比丘,说:“请给我一位比丘。”他得到了一位破戒的比丘,就把那人要坐的地方打扫干净,铺好座位,在上面挂起华盖,用香料、熏香和鲜花供养,又为他洗脚、涂油,就像在向佛陀作最崇高的礼敬一样,怀着对僧团的恭敬心,把布施之物送了出去。午后,那位比丘为了修缮寺院,来到他家门口说:“给我一把锄头。”居士就坐在原地,用脚把锄头踢过去,说:“拿去吧。”人们见了便对他说:“您早上对这位尊者那样的礼敬,简直没法形容,现在却连一点起码的表示都没有,这是怎么回事?”居士回答说:“那是我对僧团的恭敬,不是对他个人的。”那么,献给“袈裟缠颈僧团”的布施,由谁来净化呢?由舍利弗、目犍连等八十位大上座来净化。而且,即使那些上座早已般涅槃,从他们开始,直到今天仍然在世的诸漏尽者,也一样在净化它。
Tattha hi eko vihārasāmi kuṭumbiko ‘‘saṅghagataṃ dakkhiṇaṃ dassāmī’’ti saṅghato uddisitvā ekaṃ bhikkhuṃ dethāti yāci. So ekaṃ dussīlabhikkhuṃ labhitvā nisinnaṭṭhānaṃ opuñjāpetvā āsanaṃ paññāpetvā upari vitānaṃ bandhitvā gandhadhūmapupphehi pūjetvā pāde dhovitvā telena makkhetvā buddhassa nipaccakāraṃ karonto viya saṅghe cittīkārena deyyadhammaṃ adāsi. So bhikkhu pacchābhattaṃ vihārajagganatthāya kudālakaṃ dethāti gharadvāraṃ āgato, upāsako nisinnova kudālaṃ pādena khipitvā ‘‘gaṇhā’’ti adāsi. Tamenaṃ manussā āhaṃsu – ‘‘tumhehi pātova etassa katasakkāro vattuṃ na sakkā, idāni upacāramattakampi natthi, kiṃ nāmeta’’nti. Upāsako – ‘‘saṅghassa so ayyā cittīkāro, na etassā’’ti āha. Kāsāvakaṇṭhasaṅghassa dinnadakkhiṇaṃ pana ko sodhetīti? Sāriputtamoggallānādayo asīti mahātherā sodhentīti. Apica therā ciraparinibbutā, there ādiṃ katvā yāvajja dharamānā khīṇāsavā sodhentiyeva.
阿难,我绝不会以任何方式说“对僧团的布施……”在这里,有以佛为上首的僧团,有现在的僧团,有未来身着袈裟的僧团。以佛为上首的僧团,不应与现在的僧团相提并论;现在的僧团,也不应与未来身着袈裟的僧团相提并论。应当各按各自的时代来说。因为,从僧团中指定后接受的凡夫沙门,就等同于按个人来供养的入流者;而对于能对僧团生起恭敬心的人来说,布施给凡夫沙门果报更大。从僧团中指定后接受的入流者,就等同于按个人来供养的一来者等等,道理也是如此。因为,对于能对僧团生起恭敬心的人来说,比起布施给诸漏已尽者,布施给从僧团中指定后接受的破戒者,果报反而更大。然而,“大王,布施给持戒者有大果报,布施给破戒者则不是这样”这句话,应当放下上述理路,放在“阿难,有这四种布施的清净”这一组四种当中来看待。
Na tvevāhaṃ, ānanda, kenaci pariyāyena saṅghagatāya dakkhiṇāyāti ettha atthi buddhappamukho saṅgho, atthi etarahi saṅgho, atthi anāgate kāsāvakaṇṭhasaṅgho. Buddhappamukho saṅgho etarahi saṅghena na upanetabbo, etarahi saṅgho anāgate kāsāvakaṇṭhasaṅghena saddhiṃ na upanetabbo. Tena teneva samayena kathetabbaṃ. Saṅghato uddisitvā gahitasamaṇaputhujjano hi pāṭipuggaliko sotāpanno, saṅghe cittīkāraṃ kātuṃ sakkontassa puthujjanasamaṇe dinnaṃ mahapphalataraṃ. Uddisitvā gahito sotāpanno pāṭipuggaliko sakadāgāmītiādīsupi eseva nayo. Saṅghe cittīkāraṃ kātuṃ sakkontassa hi khīṇāsave dinnadānato uddisitvā gahite dussīlepi dinnaṃ mahapphalatarameva . Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘sīlavato kho, mahārāja, dinnaṃ mahapphalaṃ, no tathā dussīle’’ti, taṃ imaṃ nayaṃ pahāya ‘‘catasso kho imānanda, dakkhiṇā visuddhiyo’’ti imasmiṃ catukke daṭṭhabbaṃ.
381布施从施者方面得到清净:这是说,因为有大果报所以清净,意思就是成为大果报。善法是指清净的法,不是邪恶的法。关于布施从施者方面得到清净,这里应当讲须大拏大王的故事。因为他把自己的孩子布施给了那个乞讨的婆罗门,大地都为之震动。
381.Dāyakato visujjhatīti mahapphalabhāvena visujjhati, mahapphalā hotīti attho. Kalyāṇadhammoti sucidhammo, na pāpadhammo. Dāyakato visujjhatīti cettha vessantaramahārājā kathetabbo. So hi jūjakabrāhmaṇassa dārake datvā pathaviṃ kampesi.
“从受者方面得清净”这句话里,应当讲一讲住在迦利雅尼河口的那位渔夫。据说,他三次把钵食布施给长索马长老,后来躺在临终的床上时说:“我布施给长索马长老的那份钵食,正在把我救拔出来啊。”
Paṭiggāhakatovisujjhatīti ettha kalyāṇīnadīmukhadvāravāsikevaṭṭo kathetabbo. So kira dīghasomattherassa tikkhattumpi piṇḍapātaṃ datvā maraṇamañce nipanno ‘‘ayyassa maṃ dīghasomattherassa dinnapiṇḍapāto uddharatī’’ti āha.
不是给予者,因此这里要讲的是住在跋达摩那的猎人。据说他做亡者布施时,只对一位破戒的人就布施了三次。到第三次时,那非人(受回向的亡魂)大叫:“这个破戒者抢我的功德!”后来他布施给一位持戒比丘,就在布施刚刚送达的那一刻,果报就来到了他那里。
Neva dāyakatoti ettha vaḍḍhamānavāsiluddako kathetabbo. So kira petadakkhiṇaṃ dento ekassa dussīlasseva tayo vāre adāsi, tatiyavāre ‘‘amanusso dussīlo maṃ vilumpatī’’ti viravi, ekassa sīlavantabhikkhuno datvā pāpitakāleyevassa pāpuṇi.
“布施从施主方面也能清净”:在这里,应当讲说“无与伦比的布施”的故事。
Dāyakato ceva visujjhatīti ettha asadisadānaṃ kathetabbaṃ.
那位布施要从施主方面来判断是否清净。在这里,就好比一个聪明的农夫,即使得到一块贫瘠的田地,也会按时耕作,把土块清除掉,播下优良的种子,日夜守护、从不懈怠,结果反而比别人的肥沃田地收获更多的谷物;同样地,持戒的人即使把东西布施给破戒的人,也能得到广大的果报。按照这个道理,在所有这些情况中,都应当知道清净是怎么一回事。
Sā dakkhiṇā dāyakato visujjhatīti ettha yathā nāma cheko kassako asārampi khettaṃ labhitvā samaye kasitvā paṃsuṃ apanetvā sārabījāni patiṭṭhapetvā rattindivaṃ ārakkhe pamādaṃ anāpajjanto aññassa sārakhettato adhikataraṃ dhaññaṃ labhati, evaṃ sīlavā dussīlassa datvāpi phalaṃ mahantaṃ adhigacchatīti. Iminā upāyena sabbapadesu visujjhanaṃ veditabbaṃ.
“离贪者布施给离贪者”这句话里,“离贪者”指的是不来者(阿那含),而阿拉汉则是彻底离贪的。所以,阿拉汉布施给阿拉汉,才是最高的布施。为什么?因为他们已经不再贪恋生存的居所,也不再希求再生。有人会问:漏已尽的人难道不相信布施的果报吗?相信布施果报的人,并不等同于漏已尽的人。漏已尽的人所做的行为,因为已经完全没有了欲贪,所以既不是善也不是不善,只是唯作而已。正因如此,他们说这样的布施才是最高的。
Vītarāgo vītarāgesūti ettha vītarāgo nāma anāgāmī, arahā pana ekantavītarāgova, tasmā arahatā arahato dinnadānameva aggaṃ. Kasmā? Bhavālayassa bhavapatthanāya abhāvato. Nanu khīṇāsavo dānaphalaṃ na saddahatīti? Dānaphalaṃ saddahantā khīṇāsavasadisā na honti. Khīṇāsavena katakammaṃ pana nicchandarāgattā kusalaṃ vā akusalaṃ vā na hoti, kiriyaṭṭhāne tiṭṭhati, tenevassa dānaṃ aggaṃ hotīti vadanti.
那么,是正自觉者布施给舍利弗长老的果报大,还是舍利弗长老布施给正自觉者的果报大呢?他们说:是正自觉者布施给舍利弗长老的果报大。因为除了正自觉者以外,再没有别人能真正了知布施的果报。布施如果具备四种圆满,就能在当生就给出果报。这四种圆满是:所施之物是以如法、公平、不压迫、不伤害他人的方式获得的;以布施前的思等各阶段来说,思心所极为广大;因为施者是漏尽者,功德格外超胜;以及受施者当天刚从灭定中出定,因此福田具足圆满。
Kiṃ pana sammāsambuddhena sāriputtattherassa dinnaṃ mahapphalaṃ, udāhu sāriputtattherena sammāsambuddhassa dinnanti. Sammāsambuddhena sāriputtattherassa dinnaṃ mahapphalanti vadanti. Sammāsambuddhañhi ṭhapetvā añño dānassa vipākaṃ jānituṃ samattho nāma natthi. Dānañhi catūhi sampadāhi dātuṃ sakkontassa tasmiṃyeva attabhāve vipākaṃ deti. Tatrimā sampadā – deyyadhammassa dhammena samena paraṃ apīḷetvā uppannatā, pubbacetanādivasena cetanāya mahattatā, khīṇāsavabhāvena guṇātirekatā, taṃdivasaṃ nirodhato vuṭṭhitabhāvena vatthusampannatāti.