天臂品·《瞿默目犍连经》的注释
1. 天臂品义注 · 35 段
《瞿默目犍连经》的注释巴利
8. Gopakamoggallānasuttavaṇṇanā
79 如是我闻这句,说的是《牧牛者目犍连经》。其中“世尊般涅槃不久”,是指世尊般涅槃后不久,在分完舍利、准备结集法与律而来到王舍城的时候。“对灯光王心存疑虑”:这位名叫遮达巴角托的国王,本是频婆娑罗大王的朋友。自从他派耆婆去行医之时起,两人就成了非常牢固的挚友。他听说“阿阇世听信提婆达多的话,杀害了父亲”,就在集会中说道:“他以为杀了我的好朋友,自己就能稳坐王位。我要让他知道,我朋友的朋友是有利害关系的。”阿阇世听闻此言后,对他生起了疑虑。因此说“对灯光王心存疑虑”。“办事之处”:在城外为修缮城市而设立的工作场所。巴利
79.Evaṃme sutanti gopakamoggallānasuttaṃ. Tattha aciraparinibbute bhagavatīti bhagavati aciraparinibbute, dhātubhājanīyaṃ katvā dhammasaṅgītiṃ kātuṃ rājagahaṃ āgatakāle . Rañño pajjotassa āsaṅkamānoti caṇḍapajjoto nāmesa rājā bimbisāramahārājassa sahāyo ahosi, jīvakaṃ pesetvā bhesajjakāritakālato paṭṭhāya pana daḷhamittova jāto, so ‘‘ajātasattunā devadattassa vacanaṃ gahetvā pitā ghātito’’ti sutvā ‘‘mama piyamittaṃ ghātetvā esa rajjaṃ karissāmīti maññati, mayhaṃ sahāyassa sahāyānaṃ atthikabhāvaṃ jānāpessāmī’’ti parisati vācaṃ abhāsi. Taṃ sutvā tassa āsaṅkā uppannā. Tena vuttaṃ ‘‘rañño pajjotassa āsaṅkamāno’’ti. Kammantoti bahinagare nagarapaṭisaṅkhārāpanatthāya kammantaṭṭhānaṃ.
他走近,是因为心里想:我们四处奔走,是为了结集法与律;而这个人很有势力,又受国王宠爱,如果对他加以照顾,他或许会守护竹林精舍。于是他就走近了。以那些法,是指以那些一切知智之法。以一切方式、一切,是指以所有方式涵盖一切。以一切部分、一切,是指以所有类别涵盖一切。他问“我要问什么呢”?因为先前有六位大师,都是从无名小族出家修行的,他们早在如来还住世时就已去世,他们的弟子也都是从无名小族出家的。那些弟子在老师去世后,爆发了大争论。而沙门乔达摩是从大族出家的,他去世后,弟子们将会爆发大争论。这样的说法传遍了整个赡部洲。其实正自觉者住世时,比丘们并没有争论;即使有,也当场就平息了。然而在般涅槃时,人们生起了极大的悚惧:能吹走高达六百八十万由旬的须弥山的大风面前,一片枯叶还站得住吗?死王对圆满了十波罗蜜、证得一切知智的导师都不知羞愧,还会对谁羞愧呢?这样一来,比丘们反而更加和合,变得极其寂静安宁。他问“这究竟是怎么回事呢”,就是在问这个。随观,就是随后观察,意思是了知已做和未做之事。或者也可理解为随处游行。巴利
Upasaṅkamīti mayaṃ dhammavinayasaṅgītiṃ kāressāmāti vicarāma, ayañca mahesakkho rājavallabho saṅgahe kate veḷuvanassa ārakkhaṃ kareyyāti maññamāno upasaṅkami. Tehi dhammehīti tehi sabbaññutaññāṇadhammehi. Sabbena sabbanti sabbākārena sabbaṃ. Sabbathā sabbanti sabbakoṭṭhāsehi sabbaṃ. Kiṃ pucchāmīti pucchati? Cha hi satthāro paṭhamataraṃ appaññātakulehi nikkhamitvā pabbajitā, te tathāgate dharamāneyeva kālaṃkatā, sāvakāpi nesaṃ appaññātakuleheva pabbajitā. Te tesaṃ accayena mahāvivādaṃ akaṃsu. Samaṇo pana gotamo mahākulā pabbajito, tassa accayena sāvakānaṃ mahāvivādo bhavissatīti ayaṃ kathā sakalajambudīpaṃ pattharamānā udapādi. Sammāsambuddhe ca dharante bhikkhūnaṃ vivādo nāhosi. Yopi ahosi, sopi tattheva vūpasamito. Parinibbutakāle panassa – ‘‘aṭṭhasaṭṭhiyojanasatasahassubbedhaṃ sineruṃ apavāhituṃ samatthassa vātassa purato purāṇapaṇṇaṃ kiṃ ṭhassati, dasa pāramiyo pūretvā sabbaññutaññāṇaṃ pattassa satthu alajjamāno maccurājā kassa lajjissatī’’ti mahāsaṃvegaṃ janetvā bhiyyosomattāya bhikkhū samaggā jātā ativiya upasantupasantā, kiṃ nu kho etanti idaṃ pucchāmīti pucchati. Anusaññāyamānoti anusañjāyamāno, katākataṃ janantoti attho. Anuvicaramāno vā.
80 “是否存在……?”这个问题,他也只是在问前面那个比较浅的问题。“在没有皈依处”指在没有皈依处的法与律中。“和合的原因是什么?”是问你们和合的原因是什么,条件是什么。“以法为皈依”是说:法就是我们的皈依处,法就是我们的庇护所——他这样表明。巴利
80.Atthinu khoti ayampi heṭṭhimapucchameva pucchati. Appaṭisaraṇeti appaṭisaraṇe dhammavinaye. Ko hetu sāmaggiyāti tumhākaṃ samaggabhāvassa ko hetu ko paccayo. Dhammappaṭisaraṇāti dhammo amhākaṃ paṭisaraṇaṃ, dhammo avassayoti dīpeti.
81 “持续生起”是指:变得熟练之后,它就不断现前。“违犯就有罪”:这两者其实都只是违背了佛陀的教令而已。“我们依法、依教诫去做”:意思是,法和教诫是怎样确立的,就完全照那样去做。巴利
81.Pavattatīti paguṇaṃ hutvā āgacchati. Āpatti hoti vītikkamoti ubhayametaṃ buddhassa āṇātikkamanameva. Yathādhammaṃ yathānusiṭṭhaṃ kāremāti yathā dhammo ca anusiṭṭhi ca ṭhitā, evaṃ kāremāti attho.
其实,在“并非诸位大德在令其发生,而是法在令其发生”这两句里,“no”只是一个语气词而已。这样一来,这里的意思就是:并非诸位大德在令其发生,而是法本身在令其发生。巴利
Na kira no bhavanto kārenti dhammo no kāretīti padadvayepi no kāro nipātamattaṃ. Evaṃ sante na kira bhavanto kārenti, dhammova kāretīti ayamettha attho.
83 “Tagghā”这个词是表示确定的语气词。那么,他为什么问“尊者阿难在哪里”呢?难道他不知道长老住在竹林园吗?他知道。不过,这个人曾经为竹林园提供了守护,所以他想借机抬高自己,才这样问。那他为什么为那里提供守护呢?据说有一天,他看到大迦旃延长老从灵鹫山下来,就说:“这人像只猴子。”世尊听到这话后说:“如果他道歉,那还好;如果不道歉,他就会在这竹林园里投生为一只牛犁猴。”他听到这话后心想:“沙门乔达摩的话绝不会有半点差错,将来我变成猴子时,这里就会是我觅食的地方。”于是他在竹林园里种了各种树木,并提供了守护。后来他死后,果然投生为一只猴子。每当听到有人呼唤“伐沙迦罗”,它就会跑来站在附近。上面这些“Tagghā”都只是表示确定的语气词。伐沙迦罗婆罗门得知长老在众人中赞扬自己,心想:“我也要赞扬那位长老。”于是便说:“确实如此,尊者阿难。”巴利
83.Tagghāti ekaṃse nipāto. Kahaṃ pana bhavaṃ ānandoti kiṃ therassa veḷuvane vasanabhāvaṃ na jānātīti? Jānāti. Veḷuvanassa pana anena ārakkhā dinnā, tasmā attānaṃ ukkaṃsāpetukāmo pucchati. Kasmā pana tena tattha ārakkhā dinnā? So kira ekadivasaṃ mahākaccāyanattheraṃ gijjhakūṭā otarantaṃ disvā – ‘‘makkaṭo viya eso’’ti āha. Bhagavā taṃ kathaṃ sutvā – ‘‘sace khamāpeti, iccetaṃ kusalaṃ. No ce khamāpeti, imasmiṃ veḷuvane gonaṅgalamakkaṭo bhavissatī’’ti āha. So taṃ kathaṃ sutvā – ‘‘samaṇassa gotamassa kathāya dvedhābhāvo nāma natthi, pacchā me makkaṭabhūtakāle gocaraṭṭhānaṃ bhavissatī’’ti veḷuvane nānāvidhe rukkhe ropetvā ārakkhaṃ adāsi. Aparabhāge kālaṃ katvā makkaṭo hutvā nibbatti. ‘‘Vassakārā’’ti vutte āgantvā samīpe aṭṭhāsi. Tagghāti sabbavāresu ekaṃsavacaneyeva nipāto. Taggha, bho ānandāti evaṃ therena parisamajjhe attano ukkaṃsitabhāvaṃ ñatvā ahampi theraṃ ukkaṃsissāmīti evamāha.
84 并非如此,婆罗门。据说长老心里想:“有被正自觉者称赞的禅那,也有不被称赞的禅那,而这位婆罗门却问‘(世尊)赞叹一切[禅那]吗’,他这是在歪曲问题。可我既不能看他的脸,也不能护钵,我还是把问题直截了当地说清楚吧。”于是他开始这样说道。Antaraṃ karitvā就是插进去的意思,也就是打断话头插话。婆罗门,世尊所称赞的正是这样的禅那,这里说的是总摄一切禅那的禅那。巴利
84.Na ca kho, brāhmaṇāti thero kira cintesi ‘‘sammāsambuddhena vaṇṇitajjhānampi atthi, avaṇṇitajjhānampi atthi, ayaṃ pana brāhmaṇo sabbameva vaṇṇetīti pañhaṃ visaṃvādeti, na kho pana sakkā imassa mukhaṃ ulloketuṃ na piṇḍapātaṃ rakkhituṃ, pañhaṃ ujuṃ katvā kathessāmī’’ti idaṃ vattuṃ āraddhaṃ. Antaraṃ karitvāti abbhantaraṃ karitvā. Evarūpaṃ kho, brāhmaṇa, so bhagavā jhānaṃ vaṇṇesīti idha sabbasaṅgāhakajjhānaṃ nāma kathitaṃ.
据说,这位婆罗门对伐沙迦罗婆罗门心怀嫉妒,本来盼着伐沙迦罗所问的问题得不到回答。当他得知问题已经被回答了,就很不高兴,心想:“他一遍又一遍地叫着伐沙迦罗的名字,把伐沙迦罗问的问题详详细细地讲了一大篇;可对我问的问题,却像用棍子尖顶着东西一样,只稍微提了一下。”因此他才这样说。其余各处都很清楚明白。巴利
Yaṃno mayanti ayaṃ kira brāhmaṇo vassakārabrāhmaṇaṃ usūyati, tena pucchitapañhassa akathanaṃ paccāsīsamāno kathitabhāvaṃ ñatvā ‘‘vassakārena pucchitaṃ pañhaṃ punappunaṃ tassa nāmaṃ gaṇhanto vitthāretvā kathesi, mayā pucchitapañhaṃ pana yaṭṭhikoṭiyā uppīḷento viya ekadesameva kathesī’’ti anattamano ahosi, tasmā evamāha. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
第9篇《大满月经》的注释巴利
9. Mahāpuṇṇamasuttavaṇṇanā
85 “如是我闻”这句,说的是《大满月经》。其中“tadahu”的意思是“在那时”,也就是“在那一天”。“布萨”是指人们在此安住,意思是依戒或断食而安住。这里把它的含义归纳出来:比如“来吧,贤友劫宾那,我们去参加布萨吧”这类说法里,布萨指诵戒;在“具足八支的布萨已受持”等(《增支部》8.53)里,指戒;在“清净者常有佳时,清净者常有布萨”等(《中部》1.79)里,指近住;在“名为布萨的龙王”等(《长部》2.246)里,指假立施设;在“诸比丘,在布萨日,有比丘的住处……”等(《大品》181)里,指应行布萨之日。这里也正是取这个意思。而它又依第八日、第十四日、第十五日而分为三种。因此,为了排除其余两种,说“第十五日”。由此说“人们在此安住,所以是布萨”。依月之圆满而圆满、具足,名为“puṇṇā”(满)。所谓“mā”,是指月亮,它在此处是圆满的,所以是“puṇṇamā”(满月)。这样,“puṇṇāya puṇṇamāyā”这一词组的意义应当如此理解。巴利
85.Evaṃme sutanti mahāpuṇṇamasuttaṃ. Tattha tadahūti tasmiṃ ahu, tasmiṃ divaseti attho. Upavasanti etthāti uposatho. Upavasantīti sīlena vā anasanena vā upetā hutvā vasantīti attho. Ayaṃ panettha atthuddhāro – ‘‘āyāma, āvuso, kappina, uposathaṃ gamissāmā’’tiādīsu hi pātimokkhuddeso uposatho. ‘‘Aṭṭhaṅgasamannāgato kho visākhe uposatho upavuttho’’tiādīsu (a. ni. 8.53) sīlaṃ. ‘‘Suddhassa ve sadā phaggu, suddhassuposatho sadā’’tiādīsu (ma. ni. 1.79) upavāso. ‘‘Uposatho nāma nāgarājā’’tiādīsu (dī. ni. 2.246) paññatti. ‘‘Na, bhikkhave, tadahuposathe sabhikkhukā āvāsā’’tiādīsu (mahāva. 181) upavasitabbadivaso. Idhāpi soyeva adhippeto . So panesa aṭṭhamīcātuddasīpannarasībhedena tividho. Tasmā sesadvayanivāraṇatthaṃ pannaraseti vuttaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘upavasanti etthāti uposatho’’ti. Māsapuṇṇatāya puṇṇā saṃpuṇṇāti puṇṇā. Mā-iti cando vuccati, so ettha puṇṇoti puṇṇamā. Evaṃ puṇṇāya puṇṇamāyāti imasmiṃ padadvaye attho veditabbo.
“Desanti”说的是原因。世尊于是说:“既然如此,比丘,你就坐在自己的座位上问吧。”为什么世尊没有对站着的人说,就让他坐下呢?据说这位比丘是约六十位精进比丘中的僧团长老。他带着这六十位比丘住在山林里。那些比丘在他跟前领受了业处后,就精勤努力,观察四大和所造色,以名色、缘、相为所缘修观。后来他们来拜见老师,顶礼之后坐下。长老问他们观察四大等的情况,他们都能一一解说;可是问到道与果时,就答不上来了。长老心想:“在我这里,对他们的教导并没有欠缺,而且他们也在精进修行,连公鸡喝口水那么短的时间都不放逸。即便如此,他们还是没能证得道与果。我不了解他们的根性意乐,他们大概是该由佛陀度化的人。我带他们去见大师吧,大师会按照他们的性情为他们说法。”于是他就带着那些比丘来到了大师面前。巴利
Desanti kāraṇaṃ. Tena hi tvaṃ bhikkhu sake āsane nisīditvā pucchāti kasmā bhagavā ṭhitassa akathetvā nisīdāpesīti. Ayaṃ kira bhikkhu saṭṭhimattānaṃ padhāniyabhikkhūnaṃ saṅghatthero saṭṭhi bhikkhū gahetvā araññe vasati, te tassa santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā ghaṭenti vāyamanti. Mahābhūtāni pariggaṇhanti upādārūpāni, nāmarūpapaccayalakkhaṇārammaṇikavipassanaṃ pariggaṇhanti. Atha ne ācariyupaṭṭhānaṃ āgantvā vanditvā nisinne thero mahābhūtapariggahādīni pucchati. Te sabbaṃ kathenti, maggaphalapañhaṃ pucchitā pana kathetuṃ na sakkonti. Atha thero cintesi – ‘‘mama santike etesaṃ ovādassa parihāni natthi, ime ca āraddhavīriyā viharanti. Kukkuṭassa pānīyapivanakālamattampi nesaṃ pamādakiriyā natthi. Evaṃ santepi maggaphalāni nibbattetuṃ na sakkonti. Ahaṃ imesaṃ ajjhāsayaṃ na jānāmi, buddhaveneyyā ete bhavissanti , gahetvā ne satthu santikaṃ gacchāmi, atha nesaṃ satthā cariyavasena dhammaṃ desessatī’’ti, te bhikkhū gahetvā satthu santikaṃ āgato.
世尊也在傍晚时分,从阿难尊者手里接过水,让身体适应了气候,然后坐在鹿子母讲堂区域内事先铺好的殊胜佛座上。比丘僧团也围坐在世尊四周。巴利
Satthāpi sāyanhasamaye ānandattherena upanītaṃ udakaṃ ādāya sarīraṃ utuṃ gaṇhāpetvā migāramātupāsādapariveṇe paññattavarabuddhāsane nisīdi, bhikkhusaṅghopi naṃ parivāretvā nisīdi.
那时,太阳落山,月亮升起,世尊坐在正中间。没有月光,也没有日光,佛陀的六色双对光芒遮蔽了日月的光辉,闪闪发亮,一簇一簇地向四面八方奔涌而去——这一切应当按前面所说的方式详细展开。这叫作“光地”,在这里完全取决于说法者的能力,他能讲多少就讲多少,不该说“讲得不好”。当大众这样围坐时,长老起身向世尊请求提问的机会。于是世尊心想:“如果这位站着提问,其他比丘可能会想‘我们的老师站起来了’,也跟着站起来,这样就是对如来不恭敬。如果他们坐着提问,那就是对师长不恭敬,而且没法专心领受法义。但如果老师坐着,他们也会坐着,这样就能专心领受法义了。”出于这个原因,世尊没有让站着的人提问,而是先让他坐下。巴利
Tasmiṃ samaye sūriyo atthaṅgameti, cando uggacchati, majjhaṭṭhāne ca bhagavā nisinno. Candassa pabhā natthi, sūriyassa pabhā natthi, candimasūriyānaṃ pabhaṃ makkhetvā chabbaṇṇā yamakabuddharasmiyo vijjotamānā puñjā puñjā hutvā disāvidisāsu dhāvantīti sabbaṃ heṭṭhā vuttanayena vitthāretabbaṃ. Vaṇṇabhūmi nāmesā, dhammakathikassevettha thāmo pamāṇaṃ, yattakaṃ sakkoti, tattakaṃ kathetabbaṃ. Dukkathitanti na vattabbaṃ. Evaṃ sannisinnāya parisāya thero uṭṭhahitvā satthāraṃ pañhassa okāsaṃ kāresi. Tato bhagavā – ‘‘sace imasmiṃ ṭhitake pucchante ‘ācariyo no uṭṭhito’ti sesabhikkhū uṭṭhahissanti, evaṃ tathāgate agāravo kato bhavissati. Atha nisinnāva pucchissanti, ācariye agāravo kato bhavissati, ekaggā hutvā dhammadesanaṃ paṭicchituṃ na sakkuṇissanti. Ācariye pana nisinne tepi nisīdissanti. Tato ekaggā dhammadesanaṃ paṭicchituṃ sakkuṇissantī’’ti iminā kāraṇena bhagavā ṭhitassa akathetvā nisīdāpetīti.
“这些确实是吗,尊者?”——这话听起来像是带着疑惑在提问。可是长老已经透彻地观察了五蕴的生灭,证得了阿拉汉果,是一位大漏尽者,他心里并没有这种疑惑。不过,明明知道却装作不知道来提问,也是合适的。因为如果以知道的样子来问,回答的人就会想“这个人已经知道了”,只简略地讲一部分;但如果装作不知道来问,讲法的人就会从各方面引证理由,把它讲得清楚明白。也有人其实不知道,却装作知道的样子来问。长老当然不会是这种情况,应当知道他是明明知道,却故意装作不知道来问的。巴利
Ime nu kho, bhanteti vimatipucchā viya kathitā. Thero pana pañcakkhandhānaṃ udayabbayaṃ pariggaṇhitvā arahattaṃ patto mahākhīṇāsavo, natthi etassa vimati. Jānantenapi pana ajānantena viya hutvā pucchituṃ vaṭṭati. Sace hi jānanto viya pucchati, ‘‘jānāti aya’’nti tassa tassa vissajjento ekadesameva katheti. Ajānantena viya pucchite pana kathento ito ca etto ca kāraṇaṃ āharitvā pākaṭaṃ katvā katheti. Koci pana ajānantopi jānanto viya pucchati. Thero evarūpaṃ vacanaṃ kiṃ karissati, jānantoyeva pana ajānanto viya pucchatīti veditabbo.
以渴爱为根本,就是说以贪爱为根本。想成为这样色貌的人,如果希望自己是白色的,就会盼望自己拥有像雌黄或雄黄那样的颜色;如果希望自己是黑色的,就会盼望自己拥有像青莲花、眼药或亚麻花那样的颜色。想成为这样感受的人,就会盼望自己拥有善的感受或快乐的感受。想等其余诸蕴也是同样的道理。不过,对过去世来说,并不存在所谓的祈愿,即使祈愿也不可能得到;对现在世来说也不存在,因为一个白色的人不会因为希望变黑就当下变黑,黑色的人也不会变成白色,长的人不会变短,短的人也不会变长。但是,如果一个人布施并受持戒行之后,这样祈愿:愿我未来成为刹帝利或婆罗门,这种祈愿就会实现。所以,这里只取未来世来说。巴利
Chandamūlakāti taṇhāmūlakā. Evaṃrūpo siyanti sace odāto hotukāmo, haritālavaṇṇo vā manosilāvaṇṇo vā siyanti pattheti . Sace kāḷo hotukāmo, nīluppalavaṇṇo vā añjanavaṇṇo vā atasīpupphavaṇṇo vā siyanti pattheti. Evaṃvedanoti kusalavedano vā sukhavedano vā siyanti pattheti. Saññādīsupi eseva nayo. Yasmā pana atīte patthanā nāma natthi, patthentenāpi ca na sakkā taṃ laddhuṃ, paccuppannepi na hoti, na hi odāto kāḷabhāvaṃ patthetvā paccuppanne kāḷo hoti, na kāḷo vā odāto, dīgho vā rasso, rasso vā dīgho, dānaṃ pana datvā sīlaṃ vā samādiyitvā ‘‘anāgate khattiyo vā homi brāhmaṇo vā’’ti patthentassa patthanā samijjhati. Tasmā anāgatameva gahitaṃ.
“蕴的称谓”:这是在问,所谓诸蕴的安立,到底是由多少来构成的?巴利
Khandhādhivacananti khandhānaṃ khandhapaṇṇatti kittakena hotīti pucchati.
“大种是因”这句话里说的“因”,并非像“三种善因”等地方(《法集论》1441)所说的那种根因;无明因为是福行等的共同因素,所以是共同因。善和不善在各自感果时,是最强的因。这里指的是作为缘的因。其中,地界作为大种,对于其余三种大种以及所造色来说,为了表达和显示它们,既是因也是缘。其余几种大种也应该这样配合理解。巴利
Mahābhūtā hetūti ‘‘tayo kusalahetū’’tiādīsu (dha. sa. 1441) hi hetuhetu vutto. Avijjā puññābhisaṅkhārādīnaṃ sādhāraṇattā sādhāraṇahetu. Kusalākusalaṃ attano attano vipākadāne uttamahetu. Idha paccayahetu adhippeto. Tattha pathavīdhātu mahābhūtaṃ itaresaṃ tiṇṇaṃ bhūtānaṃ upādārūpassa ca paññāpanāya dassanatthāya hetu ceva paccayo ca. Evaṃ sesesupi yojanā veditabbā.
“触”:根据“比丘们,被触时感受,被触时了知,被触时思虑”这一说法,触是施设受、想、行三蕴的因,也是它们的缘。关于识蕴:在结生时,与结生识一起,对于胎生众生,按照最高细分层次,有三十六种色法生起,还有与它们相应的受、想、行三蕴。这个名色是施设结生识的因,也是它的缘。在眼门,眼净色和色所缘属于色,相应的受、想、行三蕴属于名。这个名色是施设眼识的因,也是它的缘。其余各种识也是同样的道理。巴利
Phassoti ‘‘phuṭṭho, bhikkhave, vedeti, phuṭṭho sañjānāti, phuṭṭho cetetī’’ti (saṃ. ni. 4.93) vacanato phasso tiṇṇaṃ khandhānaṃ paññāpanāya hetu ceva paccayo ca. Viññāṇakkhandhassāti ettha paṭisandhiviññāṇena tāva saddhiṃ gabbhaseyyakānaṃ uparimaparicchedena samatiṃsa rūpāni sampayuttā ca tayo khandhā uppajjanti, taṃ nāmarūpaṃ paṭisandhiviññāṇassa paññāpanāya hetu ceva paccayo ca. Cakkhudvāre cakkhupasādo ceva rūpārammaṇañca rūpaṃ, sampayuttā tayo khandhā nāmaṃ. Taṃ nāmarūpaṃ cakkhuviññāṇassa paññāpanāya hetu ceva paccayo ca. Eseva nayo sesaviññāṇesu.
87 “那么,尊者,如何……”:这是问流转,也就是问“到底由多少因素而流转?”而“便无身见”:这是问还灭。巴利
87.Kathaṃ pana, bhanteti idaṃ kittakena nu khoti vaṭṭaṃ pucchanto evamāha. Sakkāyadiṭṭhi na hotīti idaṃ vivaṭṭaṃ pucchanto evamāha.
88 “这是诸色中的味”——通过这句话,说明了遍知证悟和苦谛。“这是诸色中的过患”——通过这句话,说明了断证悟和集谛。“这是诸色中的出离”——通过这句话,说明了作证证悟和灭谛。在这三处中出现的正见等法,就是修证悟,也就是道谛。对其余的语句,也应同样理解。巴利
88.Ayaṃrūpe assādoti iminā pariññāpaṭivedho ceva dukkhasaccañca kathitaṃ. Ayaṃ rūpe ādīnavoti iminā pahānapaṭivedho ceva samudayasaccañca. Idaṃ rūpe nissaraṇanti iminā sacchikiriyāpaṭivedho ceva nirodhasaccañca. Ye imesu tīsu ṭhānesu sammādiṭṭhiādayo dhammā, ayaṃ bhāvanāpaṭivedho maggasaccaṃ. Sesapadesupi eseva nayo.
89 “外部”是指他人的有识之身。“于一切相”这个词则把不属于根所系的事物也包含进来了。或者,通过“有识之身”这一说法,自身的身体和他人的身体都已经被涵盖;而“外部”加上“于一切相”的表述,则把非根所系者也包含在内。巴利
89.Bahiddhāti parassa saviññāṇake kāye. Sabbanimittesūti iminā pana anindriyabaddhampi saṅgaṇhāti. ‘‘Saviññāṇake kāye’’ti vacanena vā attano ca parassa ca kāyo gahitova, bahiddhā ca sabbanimittaggahaṇena anindriyabaddhaṃ gaṇhāti.
90 “无我所作”:是立足于无我而造作的。“它们将触及哪个我?”:是问这些业将依于哪个我而显现果报?这是堕入常见的人才这样说。“以渴爱为主导”:就是以渴爱为首。“在种种处”:就是在那些种种法上。“大约六十位”:这些比丘放下了原本的禅修所缘,转而观照新的所缘,没有打断盘腿的坐姿,就在那个座位上证得了阿拉汉果。其余部分在各处都很清楚。巴利
90.Anattakatānīti anattani ṭhatvā katāni. Kamattānaṃ phusissantīti katarasmiṃ attani ṭhatvā vipākaṃ dassentīti sassatadassanaṃ okkamanto evamāha. Taṇhādhipateyyenāti taṇhājeṭṭhakena. Tatra tatrāti tesu tesu dhammesu. Saṭṭhimattānanti ime bhikkhū pakatikammaṭṭhānaṃ jahitvā aññaṃ navakammaṭṭhānaṃ sammasantā pallaṅkaṃ abhinditvā tasmiṃyeva āsane arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
10. 《小满月经》的注释巴利
10. Cūḷapuṇṇamasuttavaṇṇanā
91 “如是我闻”这一句,就是《小满月经》的开头。其中,“已沉默的、已沉默的”是说:他无论看向哪个方向,那个方向都只是沉默安静的。“观察后”是说:睁开被五种净色根所庄严的双眼,从各处看过去之后,甚至看不到任何手和脚上不安分的小动作。“非善人”就是恶人。“不,尊者!”是因为他就像盲人无法了解另一个盲人一样,也无法知道对方的情况,所以他们这样回答。按照这个道理,后面各个段落中的意思也应当这样理解。“具足无信”就是具足恶法。“侍奉非善人”就是亲近服侍非善人。“思非善人”就是专想非善人的事。“议非善人”就是商讨非善人的话题。“说非善人”就是专说非善人的话。“做非善人业”就是做非善人的行为。“持非善人见”就是持有非善人的邪见。“非善人之施”就是非善人应当布施的东西。“那些他的朋友”就是那些人成为他的朋友。“他为自害而思”是指他心里想:“我要杀生,我要偷取别人没给的东西,我要行邪淫,我要受持十不善业道去生活。”这样,他为了自己的苦而这样想。“为他害而思”是指他心里想:“那个人杀了某个生命,偷了某个人的东西,受持十不善业道去生活,我要像那样教唆他。”这样,他为了别人的苦而这样想。“为两者害而思”是指他心里想:“我带着某某人和某某人,一起受持十不善业道去生活。”这样,他为了双方共同的苦而这样想。巴利
91.Evaṃme sutanti cūḷapuṇṇamasuttaṃ. Tattha tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtanti yaṃ yaṃ disaṃ anuviloketi, tattha tattha tuṇhībhūtameva. Anuviloketvāti pañcapasādapaṭimaṇḍitāni akkhīni ummīletvā tato tato viloketvā antamaso hatthakukkuccapādakukkuccānampi abhāvaṃ disvā. Asappurisoti pāpapuriso. No hetaṃ, bhanteti yasmā andho andhaṃ viya so taṃ jānituṃ na sakkoti, tasmā evamāhaṃsu. Eteneva nayena ito paresupi vāresu attho veditabbo. Assaddhasamannāgatoti pāpadhammasamannāgato. Asappurisabhattīti asappurisasevano. Asappurisacintīti asappurisacintāya cintako. Asappurisamantīti asappurisamantanaṃ mantetā. Asappurisavācoti asappurisavācaṃ bhāsitā. Asappurisakammantoti asappurisakammānaṃ kattā. Asappurisadiṭṭhīti asappurisadiṭṭhiyā samannāgato. Asappurisadānanti asappurisehi dātabbaṃ dānaṃ. Tyāssa mittāti te assa mittā. Attabyābādhāyapi cetetīti pāṇaṃ hanissāmi, adinnaṃ ādiyissāmi, micchā carissāmi, dasa akusalakammapathe samādāya vattissāmīti evaṃ attano dukkhatthāya cinteti. Parabyābādhāyāti yathā asuko asukaṃ pāṇaṃ hanti, asukassa santakaṃ adinnaṃ ādiyati, dasa akusalakammapathe samādāya vattati, evaṃ naṃ āṇāpessāmīti evaṃ parassa dukkhatthāya cinteti. Ubhayabyābādhāyāti ahaṃ asukañca asukañca gahetvā dasa akusalakammapathe samādāya vattissāmīti evaṃ ubhayadukkhatthāya cintetīti.
在“自害而议”等句子里,如果一个人心里盘算“我要受持十不善业道去生活”,这样商议,就叫自害而议。如果心里盘算“我要让某某人受持十不善业道”,这样商议,就叫他害而议。如果和别人一起商量:“我们两个联合起来,一起受持十不善业道去生活”,这样商议,就叫俱害而议。巴利
Attabyābādhāyapi mantetītiādīsu ahaṃ dasa akusalakammapathe samādāya vattissāmīti mantento attabyābādhāya manteti nāma. Asukaṃ dasa akusalakammapathe samādapessāmīti mantento parabyābādhāya manteti nāma. Aññena saddhiṃ – ‘‘mayaṃ ubhopi ekato hutvā dasa akusalakammapathe samādāya vattissāmā’’ti mantento ubhayabyābādhāya manteti nāma.
不恭敬地布施:就是对要布施的东西不恭敬,对接受布施的人也不恭敬。对要布施的东西不恭敬,意思是布施带着糙米等毛病食物,不是清净的好食物。对接受布施的人不恭敬,意思是不先打扫座位,随便让他坐在哪里,随便拿个容器放着就布施。不是亲手:就是不用自己的手布施,而是叫奴仆、工人等去布施。不存心:就是按上面说的方式,对要布施的东西和接受布施的人都不当一回事地布施。像丢弃一样:就是怀着想扔掉的心态去布施,好比把蛇丢入蚁穴一样去布施。不期未来见:是不期盼果报而去布施。巴利
Asakkaccaṃ dānaṃ detīti deyyadhammampi puggalampi na sakkaroti. Deyyadhammaṃ na sakkaroti nāma uttaṇḍulādidosasamannāgataṃ āhāraṃ deti, na pasannaṃ karoti. Puggalaṃ na sakkaroti nāma nisīdanaṭṭhānaṃ asammajjitvā yattha vā tattha vā nisīdāpetvā yaṃ vā taṃ vā ādhārakaṃ ṭhapetvā dānaṃ deti. Asahatthāti attano hatthena, na deti, dāsakammakārādīhi dāpeti. Acittikatvāti heṭṭhā vuttanayena deyyadhammepi puggalepi na cittīkāraṃ katvā deti. Apaviddhanti chaḍḍetukāmo hutvā vammike uragaṃ pakkhipanto viya deti. Anāgamanadiṭṭhikoti no phalapāṭikaṅkhī hutvā deti.
在这里,“投生”并不是说布施之后会投生到地狱。而是说,如果他接受了邪恶的见解、执持邪见,就会因为这种邪见而投生到地狱。善的那一面,按照前面所说的相反方式来理解。“天大神性”指六欲界天;“人大神性”指三种族姓的成就。其余各处都很清楚。不过,这部经只是按照纯粹流转的次第来说的。巴利
Tatthaupapajjatīti na dānaṃ datvā niraye upapajjati. Yaṃ pana tena pāpaladdhikāya micchādassanaṃ gahitaṃ, tāya micchādiṭṭhiyā niraye upapajjati. Sukkapakkho vuttapaṭipakkhanayena veditabbo. Devamahattatāti chakāmāvacaradevā. Manussamahattatāti tiṇṇaṃ kulānaṃ sampatti. Sesaṃ sabbattha uttānameva. Idaṃ pana suttaṃ suddhavaṭṭavaseneva kathitanti.
1 2 3