第2品 非次第品巴利
2. Anupadavaggo
《逐一经》的注释巴利
1. Anupadasuttavaṇṇanā
93 如是我闻这句,就是《无间经》。其中“说此语”是指:世尊以“智者”等说法方式,讲述了法将舍利弗长老的功德。为什么呢?因为在其他长老当中,大目犍连长老以“具神通”这一功德而广为人知,大迦叶长老以“头陀行”而广为人知,阿那律长老以“具天眼”而广为人知,优波离长老以“持律”而广为人知,雷瓦达长老以“入禅者、好乐禅那”而广为人知,阿难长老以“多闻”而广为人知。就这样,那些长老各自的功德都很明显,但舍利弗长老的功德却不明显。为什么呢?因为有智慧的人的功德,如果不加解说,就无法被人了解。所以世尊想:“我要讲述舍利弗的功德”,便等待与长老相应的众会聚集。因为在不相应的人面前称赞功德是不合适的,他们听到称赞时,只会加以非难。而就在这一天,与长老相应的众会聚集了。导师看到众会已经聚集,一边称赞他的功德,便开始了这段开示。巴利
93.Evaṃme sutanti anupadasuttaṃ. Tattha etadavocāti etaṃ (paṭi. ma. 3.4) ‘‘paṇḍito’’tiādinā nayena dhammasenāpatisāriputtattherassa guṇakathaṃ avoca. Kasmā? Avasesattheresu hi mahāmoggallānattherassa iddhimāti guṇo pākaṭo, mahākassapassa dhutavādoti, anuruddhattherassa dibbacakkhukoti, upālittherassa vinayadharoti, revatattherassa jhāyī jhānābhiratoti, ānandattherassa bahussutoti. Evaṃ tesaṃ tesaṃ therānaṃ te te guṇā pākaṭā, sāriputtattherassa pana apākaṭā. Kasmā? Paññavato hi guṇā na sakkā akathitā jānituṃ. Iti bhagavā ‘‘sāriputtassa guṇe kathessāmī’’ti sabhāgaparisāya sannipātaṃ āgamesi. Visabhāgapuggalānañhi santike vaṇṇaṃ kathetuṃ na vaṭṭati, te vaṇṇe kathiyamāne avaṇṇameva kathenti. Imasmiṃ pana divase therassa sabhāgaparisā sannipati, tassā sannipatitabhāvaṃ disvā satthā vaṇṇaṃ kathento imaṃ desanaṃ ārabhi.
在这里,所谓“智者”,是指对界善巧、对处善巧、对缘起善巧、对处非处善巧,由于这四种原因而成为智者。“大慧”等说法,意思是具足大慧等功德。巴利
Tattha paṇḍitoti dhātukusalatā āyatanakusalatā paṭiccasamuppādakusalatā ṭhānāṭṭhānakusalatāti imehi catūhi kāraṇehi paṇḍito. Mahāpaññotiādīsu mahāpaññādīhi samannāgatoti attho.
这里说的是大慧等慧的种种差别。其中,什么是大慧?能够全面把握广大的戒蕴,就是大慧;能够全面把握广大的定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴,就是大慧;能够全面把握广大的处非处、广大的住与等至、广大的圣谛、广大的念处、正勤、神足、广大的根、力、觉支、广大的圣道、广大的沙门果、广大的神通,能够全面把握广大的究竟义涅槃,就是大慧。巴利
Tatridaṃ mahāpaññādīnaṃ nānattaṃ – tattha katamā mahāpaññā? Mahante sīlakkhandhe pariggaṇhātīti mahāpaññā, mahante samādhikkhandhe, paññākkhandhe, vimuttikkhandhe, vimuttiñāṇadassanakkhandhe pariggaṇhātīti mahāpaññā, mahantāni ṭhānāṭṭhānāni, mahantā vihārasamāpattiyo , mahantāni ariyasaccāni, mahante satipaṭṭhāne, sammappadhāne, iddhipāde, mahantāni indriyāni, balāni, bojjhaṅgāni, mahante ariyamagge, mahantāni sāmaññaphalāni, mahantā abhiññāyo, mahantaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ pariggaṇhātīti mahāpaññā.
什么是广慧?智慧在种种不同的蕴中运作,所以叫广慧。智慧在种种不同的界、种种不同的处、种种不同的义理、种种不同的缘起、种种不同的空与不可得、种种不同的义理、法、词、辩才、种种不同的戒蕴、定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴、种种不同的处非处、种种不同的住与等至、种种不同的圣谛、种种不同的念处、正勤、神足、根、力、觉支、种种不同的圣道、沙门果、神通中运作,超越了种种凡夫共有的法之后,在究竟义的涅槃中运作,所以叫广慧。巴利
Katamā puthupaññā, puthu nānākhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti puthupaññā. Puthu nānādhātūsu, puthu nānāāyatanesu, puthu nānāatthesu, puthu nānāpaṭiccasamuppādesu, puthu nānāsuññatamanupalabbhesu, puthu nānāatthesu, dhammesu, niruttīsu, paṭibhānesu, puthu nānāsīlakkhandhesu, puthu nānāsamādhi-paññā-vimutti-vimuttiñāṇadassanakkhandhesu, puthu nānāṭhānāṭṭhānesu, puthu nānāvihārasamāpattīsu, puthu nānāariyasaccesu, puthu nānāsatipaṭṭhānesu, sammappadhānesu, iddhipādesu, indriyesu, balesu, bojjhaṅgesu, puthu nānāariyamaggesu, sāmaññaphalesu, abhiññāsu, puthu nānājanasādhāraṇe dhamme samatikkamma paramatthe nibbāne ñāṇaṃ pavattatīti puthupaññā.
什么是喜慧?在这里,有一类人充满欢喜、充满觉受、充满满足、充满欣喜,他以此圆满戒,圆满守护感官,圆满饮食知量,圆满修习警寤,圆满戒蕴、定蕴、慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴,这就叫喜慧。充满欢喜、充满欣喜的人,能通达处与非处;充满欢喜的人,能圆满安住与等至,这就叫喜慧;充满欢喜的人,能通达圣谛;充满欢喜的人,能修习念处、正勤、神足、根、力、觉支、圣道,这就叫喜慧;充满欢喜的人,能亲证沙门果,能通达神通,这就叫喜慧;充满欢喜、充满觉受、充满满足、充满欣喜的人,能亲证究竟义的涅槃,这就叫喜慧。巴利
Katamā hāsapaññā, idhekacco hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo sīlaṃ paripūreti, indriyasaṃvaraṃ paripūreti, bhojane mattaññutaṃ, jāgariyānuyogaṃ, sīlakkhandhaṃ, samādhikkhandhaṃ, paññākkhandhaṃ, vimuttikkhandhaṃ, vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ paripūretīti hāsapaññā. Hāsabahulo pāmojjabahulo ṭhānāṭṭhānaṃ paṭivijjhati, hāsabahulo vihārasamāpattiyo paripūretīti hāsapaññā, hāsabahulo ariyasaccāni paṭivijjhati. Satipaṭṭhāne, sammappadhāne, iddhipāde, indriyāni, balāni, bojjhaṅgāni, ariyamaggaṃ bhāvetīti hāsapaññā, hāsabahulo sāmaññaphalāni sacchikaroti, abhiññāyo paṭivijjhatīti hāsapaññā, hāsabahulo vedatuṭṭhipāmojjabahulo paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikarotīti hāsapaññā.
什么是速行慧?对于任何色,无论是过去、未来、现在,还是远、近,若能迅速以无常来观照这一切色,这就是速行慧。若能迅速以苦来观照,若能迅速以无我来观照,这就是速行慧。对于任何受……乃至任何识,无论是过去、未来、现在,还是远、近,若能迅速以无常、苦、无我来观照这一切识,这就是速行慧。对于眼……乃至老死,无论是过去、未来、现在,若能迅速以无常、苦、无我来观照,这就是速行慧。对于色,无论是过去、未来、现在,以灭尽之义观为无常,以怖畏之义观为苦,以无坚实之义观为无我,如此衡量、推度、辨明、看清之后,心迅速趣向色的灭尽——涅槃,这就是速行慧。对于受、想、行、识,对于眼……乃至老死,无论是过去、未来、现在,若能迅速以无常、苦、无我来观照,这就是速行慧。对于色……乃至识,对于眼……乃至老死,无论是过去、未来、现在,观为无常、有为、缘生、灭尽法、坏灭法、离贪法、灭尽法,如此衡量、推度、辨明、看清之后,心迅速趣向老死的灭尽——涅槃,这就是速行慧。巴利
Katamā javanapaññā, yaṃkiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ…pe… yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ rūpaṃ aniccato khippaṃ javatīti javanapaññā. Dukkhato khippaṃ… anattato khippaṃ javatīti javanapaññā. Yā kāci vedanā…pe… yaṃkiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ…pe… sabbaṃ viññāṇaṃ aniccato dukkhato anattato khippaṃ javatīti javanapaññā. Cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccato dukkhato anattato khippaṃ javatīti javanapaññā. Rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena, dukkhaṃ bhayaṭṭhena, anattā asārakaṭṭhenāti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā rūpanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā. Vedanā, saññā, saṅkhārā, viññāṇaṃ , cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena…pe… vibhūtaṃ katvā jarāmaraṇanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā. Rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ…pe… viññāṇaṃ. Cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammanti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā jarāmaraṇanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā.
什么是利慧?能迅速断除烦恼,所以叫利慧。对于已经生起的欲寻思,他不能忍受;对于已经生起的嗔恚寻思、害寻思,对于一切已生起的恶不善法,对于已经生起的贪、嗔、痴、忿、恨、覆、恼、嫉、悭、谄、诳、刚愎、敌意、慢、过慢、骄、放逸,乃至一切烦恼、一切恶行、一切造作、一切导向再有的业,他都不能忍受,而是舍断、驱除、灭尽,令它不复存在,所以叫利慧。在同一座中,他已证得、已现证、已见四圣道、四沙门果、四无碍解、六神通,以这样的慧而称为利慧。巴利
Katamā tikkhapaññā, khippaṃ kilese chindatīti tikkhapaññā. Uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti, uppannaṃ byāpādavitakkaṃ, uppannaṃ vihiṃsāvitakkaṃ, uppannuppanne pāpake akusale dhamme, uppannaṃ rāgaṃ, dosaṃ, mohaṃ, kodhaṃ, upanāhaṃ, makkhaṃ, paḷāsaṃ, issaṃ, macchariyaṃ, māyaṃ, sāṭheyyaṃ, thambhaṃ, sārambhaṃ, mānaṃ, atimānaṃ, madaṃ, pamādaṃ, sabbe kilese, sabbe duccarite, sabbe abhisaṅkhāre, sabbe bhavagāmikamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gametīti tikkhapaññā. Ekasmiṃ āsane cattāro ariyamaggā, cattāri sāmaññaphalāni, catasso paṭisambhidāyo, cha ca abhiññāyo adhigatā honti sacchikatā passitā paññāyāti tikkhapaññā.
什么是洞察慧?在这里的教法中,有一种人对一切造作都充满惊惧、充满恐惧、充满厌离、充满不满、充满不喜,心向外看,对一切造作都不感到乐趣。对于以前从未被洞察过、从未被击破过的贪蕴,他洞察它、击破它,这就是洞察慧。对于以前从未被洞察过、从未被击破过的嗔蕴、痴蕴,以及忿、恨……乃至一切导向再生的业,他洞察它、击破它,这就是洞察慧。巴利
Katamā nibbedhikapaññā, idhekacco sabbasaṅkhāresu ubbegabahulo hoti uttāsabahulo ukkaṇṭhanabahulo aratibahulo anabhiratibahulo bahimukho na ramati sabbasaṅkhāresu, anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ lobhakkhandhaṃ nibbijjhati padāletīti nibbedhikapaññā. Anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ dosakkhandhaṃ, mohakkhandhaṃ, kodhaṃ, upanāhaṃ…pe… sabbe bhavagāmikamme nibbijjhati padāletīti nibbedhikapaññā.
随法观:他依等至的力量或依禅支的力量,按顺序观照法,这样观照时,半个月就证得了阿拉汉果。而大目犍连长老则是七天证得。即便如此,舍利弗长老的智慧还是更为广大。因为大目犍连长老只是大致地思择声闻弟子的观行范围,就像用棍子的一端压住竹丛、只取有限几处那样,精进七天后证得了阿拉汉果。舍利弗长老则除了佛陀和独觉佛的观行范围之外,把声闻弟子的观行范围完整无遗地思择了一遍。他这样思择,精进了半个月。据说他证得阿拉汉果后,这样了知:除了佛陀和独觉佛之外,再没有哪个声闻弟子能凭智慧达到我所达到的境界。好比有人想取一根竹竿,看见一大丛缠结的竹子,心想砍开这团缠结太麻烦,就把手从缝隙伸进去,只取随手碰到的那根竹竿,从根部和顶端截断后拿走。他虽然先走,却得不到坚实或笔直的竹竿。另一个人看见同样的竹丛,心想如果只取随手可得的竹竿,就得不到坚实或笔直的,于是束紧腰带,用大刀砍开竹丛,挑选出坚实又笔直的竹竿带走。这人虽然后走,却得到了坚实又笔直的竹竿。应当这样理解这两位长老的精进与成就。巴利
Anupadadhammavipassananti samāpattivasena vā jhānaṅgavasena vā anupaṭipāṭiyā dhammavipassanaṃ vipassati, evaṃ vipassanto addhamāsena arahattaṃ patto. Mahāmoggallānatthero pana sattahi divasehi. Evaṃ santepi sāriputtatthero mahāpaññavantataro. Mahāmoggallānatthero hi sāvakānaṃ sammasanacāraṃ yaṭṭhikoṭiyā uppīḷento viya ekadesameva sammasanto satta divase vāyamitvā arahattaṃ patto. Sāriputtatthero ṭhapetvā buddhānaṃ paccekabuddhānañca sammasanacāraṃ sāvakānaṃ sammasanacāraṃ nippadesaṃ sammasi. Evaṃ sammasanto addhamāsaṃ vāyami. Arahattañca kira patvā aññāsi – ‘‘ṭhapetvā buddhe ca paccekabuddhe ca añño sāvako nāma paññāya mayā pattabbaṃ pattuṃ samattho nāma na bhavissatī’’ti. Yathā hi puriso veḷuyaṭṭhiṃ gaṇhissāmīti mahājaṭaṃ veḷuṃ disvā jaṭaṃ chindantassa papañco bhavissatīti antarena hatthaṃ pavesetvā sampattameva yaṭṭhiṃ mūle ca agge ca chinditvā ādāya pakkameyya, so kiñcāpi paṭhamataraṃ gacchati, yaṭṭhiṃ pana sāraṃ vā ujuṃ vā na labhati. Aparo ca tathārūpameva veṇuṃ disvā ‘‘sace sampattaṃ yaṭṭhiṃ gaṇhissāmi, sāraṃ vā ujuṃ vā na labhissāmī’’ti kacchaṃ bandhitvā mahantena satthena veṇujaṭaṃ chinditvā sārā ceva ujū ca yaṭṭhiyo uccinitvā ādāya pakkameyya. Ayaṃ kiñcāpi pacchā gacchati, yaṭṭhiyo pana sārā ceva ujū ca labhati. Evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ imesaṃ dvinnaṃ therānaṃ padhānaṃ.
舍利弗长老就这样精进了半个月。他站在世尊身边为佛陀扇扇,随着开示的进程运用智慧——当时在猪掘洞窟门口,世尊正为外甥长爪游方者讲说《受遍取经》。就在出家后的第十五天,他达到了声闻巴拉密智的顶峰,通达六十七种智,圆满十六种智慧。巴利
Evaṃ pana addhamāsaṃ vāyamitvā dhammasenāpati sāriputtatthero sūkarakhataleṇadvāre bhāgineyyassa dīghanakhaparibbājakassa vedanāpariggahasuttante desiyamāne dasabalaṃ bījayamāno ṭhito desanānusārena ñāṇaṃ pesetvā pabbajitadivasato pannarasame divase sāvakapāramiñāṇassa matthakaṃ patvā sattasaṭṭhi ñāṇāni paṭivijjhitvā soḷasavidhaṃ paññaṃ anuppatto.
比丘们,其中,关于舍利弗的“逐一法观”:所谓“他修习逐一法观”,就是被称为“逐一法观”的那种观。对此,舍利弗在逐一法观中,有这样的情况。现在要说的,是就那一种种观的组成部分而说的。巴利
Tatridaṃ, bhikkhave, sāriputtassa anupadadhammavipassanāyāti yā anupadadhammavipassanaṃ vipassatīti anupadadhammavipassanā vuttā, tatra anupadadhammavipassanāya sāriputtassa idaṃ hoti. Idāni vattabbaṃ taṃ taṃ vipassanākoṭṭhāsaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ.
94 在初禅中:指在初禅等至里的那些法。彼之:指他的那些法,也就是舍利弗尊者的那些法。次第安立:就是按顺序确定、界定、了知、明了。怎么知道呢?长老观察这些法时,知道“寻以安立为特征而运作”;同样知道“伺以伺察为特征而运作”“喜以弥漫为特征而运作”“乐以乐味为特征而运作”“心一境性以不散乱为特征而运作”“触以接触为特征而运作”“受以感受为特征而运作”“想以认知为特征而运作”“思以思惟为特征而运作”“识以了知为特征而运作”“欲以欲作之特征而运作”“胜解以胜解为特征而运作”“精进以策励为特征而运作”“念以现起为特征而运作”“舍以中立为特征而运作”“作意以令心转向为特征而运作”。如此了知时,他以安立之义从自性上确定寻……乃至……以令心转向之义从自性上确定作意。因此说“彼之诸法次第安立”。巴利
94.Paṭhame jhāneti ye paṭhame jhāne antosamāpattiyaṃ dhammā. Tyāssāti te assa. Anupadavavatthitā hontīti anupaṭipāṭiyā vavatthitā paricchinnā ñātā viditā honti. Kathaṃ? Thero hi te dhamme olokento abhiniropanalakkhaṇo vitakko vattatīti jānāti. Tathā anumajjanalakkhaṇo vicāro, pharaṇalakkhaṇā pīti, sātalakkhaṇaṃ sukhaṃ, avikkhepalakkhaṇā cittekaggatā, phusanalakkhaṇo phasso vedayitalakkhaṇā vedanā, sañjānanalakkhaṇā saññā, cetayitalakkhaṇā cetanā, vijānanalakkhaṇaṃ viññāṇaṃ, kattukamyatālakkhaṇo chando, adhimokkhalakkhaṇo adhimokkho, paggāhalakkhaṇaṃ vīriyaṃ upaṭṭhānalakkhaṇā sati, majjhattalakkhaṇā upekkhā, anunayamanasikāralakkhaṇo manasikāro vattatīti jānāti. Evaṃ jānaṃ abhiniropanaṭṭhena vitakkaṃ sabhāvato vavatthapeti…pe… anunayamanasikāraṇaṭṭhena manasikāraṃ sabhāvabhāvato vavatthapeti. Tena vuttaṃ ‘‘tyāssa dhammā anupadavavatthitā hontī’’ti.
被了知而生起:生起的时候,是被了知、变得明明白白地生起的。被了知而住立:住立的时候,也是被了知、变得明明白白地住立的。被了知而趣向灭尽:息灭的时候,也是被了知、变得明明白白地息灭的。不过在这里,要排除两种疑问:一是“就是那个智在认知”,二是“有多个智在认知”。就像用同一个指尖没办法碰到那个指尖本身,同样,用同一个心也没办法知道那个心的生起、住立或坏灭。这样先排除“就是那个智在认知”的疑问。假如两个心能同时生起,那或许可以用一个心去知道另一个心的生起、住立或坏灭。但两个触、两个受、两个想、两个思或两个心同时生起,是根本不会有的,它们只能一个一个地生起。这样排除“有多个智在认知”的疑问。既然如此,那怎么说大长老在等至当中,十六种法都被了知、都明明白白呢?因为他已经把握了依处和所缘。长老确实已经把握了依处和所缘,所以当他作意这些法的生起时,生起就明明白白;作意住立时,住立就明明白白;作意坏灭时,坏灭就明明白白。因此说“被了知而生起,被了知而住立,被了知而趣向灭尽”。依“无有而生成”这一句,他见到生起;依“有已而消逝”这一句,他见到灭去。巴利
Viditā uppajjantīti uppajjamānā viditā pākaṭāva hutvā uppajjanti. Viditā upaṭṭhahantīti tiṭṭhamānāpi viditā pākaṭāva hutvā tiṭṭhanti. Viditā abbhatthaṃ gacchantīti nirujjhamānāpi viditā pākaṭāva hutvā nirujjhanti. Ettha pana taṃñāṇatā ceva ñāṇabahutā ca mocetabbā. Yathā hi teneva aṅgulaggena taṃ aṅgulaggaṃ na sakkā phusituṃ, evameva teneva cittena tassa cittassa uppādo vā ṭhiti vā bhaṅgo vā na sakkā jānitunti. Evaṃ tāva taṃñāṇatā mocetabbā. Yadi pana dve cittāni ekato uppajjeyyuṃ, ekena cittena ekassa uppādo vā ṭhiti vā bhaṅgo vā sakkā bhaveyya jānituṃ. Dve pana phassā vā vedanā vā saññā vā cetanā vā cittāni vā ekato uppajjanakāni nāma natthi, ekekameva uppajjati. Evaṃ ñāṇabahutā mocetabbā. Evaṃ sante kathaṃ? Mahātherassa antosamāpattiyaṃ soḷasa dhammā viditā pākaṭā hontīti. Vatthārammaṇānaṃ pariggahitatāya. Therena hi vatthu ceva ārammaṇañca pariggahitaṃ, tenassa tesaṃ dhammānaṃ uppādaṃ āvajjantassa uppādo pākaṭo hoti, ṭhānaṃ āvajjantassa ṭhānaṃ pākaṭaṃ hoti, bhedaṃ āvajjantassa bhedo pākaṭo hoti. Tena vuttaṃ ‘‘viditā uppajjanti viditā upaṭṭhahanti viditā abbhatthaṃ gacchantī’’ti. Ahutvā sambhontīti iminā udayaṃ passati. Hutvā paṭiventīti iminā vayaṃ passati.
不靠近:就是不被贪拉着靠过去。不离开:就是不被嗔推着离开。不依赖:就是不依赖渴爱和邪见这两种依靠。不被系缚:就是不被欲贪绑住。已脱:就是从欲贪中脱开。已离结:就是从四种轭、或从一切烦恼中脱离。以没有界限的心:就是以这样的心而安住。巴利
Anupāyoti rāgavasena anupagamano hutvā. Anapāyoti paṭighavasena anapagato. Anissitoti taṇhādiṭṭhinissayehi anissito. Appaṭibaddhoti chandarāgena abaddho. Vippamuttoti kāmarāgato vippamutto. Visaṃyuttoti catūhi yogehi sabbakilesehi vā visaṃyutto. Vimariyādīkatenāti nimmariyādīkatena. Cetasāti evaṃvidhena cittena viharati.
在这里,有两种界限:烦恼界限和所缘界限。如果他在禅定中现起的十六种法上生起贪等烦恼,那就构成了烦恼界限;但他对这些贪等一个都没生起,所以没有烦恼界限。如果他在作意禅定中现起的十六种法时,有些法没有出现在他面前,那就会有所缘界限;但他作意这十六种法时,没有任何一法不现前,所以也没有所缘界限。巴利
Tattha dve mariyādā kilesamariyādā ca ārammaṇamariyādā ca. Sace hissa antosamāpattiyaṃ pavatte soḷasa dhamme ārabbha rāgādayo uppajjeyyuṃ, kilesamariyādā tena katā bhaveyya, tesu panassa ekopi na uppannoti kilesamariyādā natthi. Sace panassa antosamāpattiyaṃ pavatte soḷasa dhamme āvajjantassa ekacce āpāthaṃ nāgaccheyyuṃ. Evamassa ārammaṇamariyādā bhaveyyuṃ. Te panassa soḷasa dhamme āvajjantassa āpāthaṃ anāgatadhammo nāma natthīti ārammaṇamariyādāpi natthi.
另外还有两种界限:镇伏界限和正断界限。其中,正断界限后面会讲到,而在这里指的是镇伏界限。由于他已镇伏了与此(镇伏界限)相对立之法,所以不存在(镇伏界限),因此说“他以无界限之心而住”。巴利
Aparāpi dve mariyādā vikkhambhanamariyādā ca samucchedamariyādā ca. Tāsu samucchedamariyādā upari āgamissati, imasmiṃ pana ṭhāne vikkhambhanamariyādā adhippetā. Tassa vikkhambhitapaccanīkattā natthīti vimariyādikatena cetasā viharati.
比这更上的出离,就是从此处更进一步的出离。在其他经典中,“更上的出离”指的是涅槃,但在这里应当知道,指的是紧接着的下一个更殊胜的层次。由于反复修习,就是通过反复修习那种了知。他确实拥有,就是那位长老确实有更加坚定的了知。按照这个方法,其余各句的意思也应当这样理解。巴利
Uttarinissaraṇanti ito uttari nissaraṇaṃ. Aññesu ca suttesu ‘‘uttari nissaraṇa’’nti nibbānaṃ vuttaṃ, idha pana anantaro viseso adhippetoti veditabbo. Tabbahulīkārāti tassa pajānanassa bahulīkaraṇena. Atthitvevassa hotīti tassa therassa atthītiyeva daḷhataraṃ hoti. Iminā nayena sesavāresupi attho veditabbo.
在第二遍的讨论中,则是以清净、明澈的意义称为净信。他按自性来界定。巴利
Dutiyavāre pana sampasādanaṭṭhena sampasādo. Sabhāvato vavatthapeti.
在第四禅那的部分,“舍”就是指乐处的受舍。因为心已经轻安,所以没有作意。这里说的是:那种“这里就是乐”的心作意,正因为有它,乐才被称为粗重;而如今由于轻安,便说“心没有作意”,意思就是那种作意已不存在。“念清净”就是念本身已经完全清净。这里的“舍”也是清净的舍。巴利
Catutthavāre upekkhāti sukhaṭṭhāne vedanupekkhāva. Passaddhattā cetaso anābhogoti yo so ‘‘yadeva tattha sukha’’nti cetaso ābhogo, etenetaṃ oḷārikamakkhāyatīti evaṃ passaddhattā cetaso anābhogo vutto, tassa abhāvāti attho. Satipārisuddhīti parisuddhāsatiyeva. Upekkhāpi pārisuddhiupekkhā.
95 具念而出定:就是具足正念,以智慧保持正知,然后出定。他观察那些法:因为在非想非非想处定中,只有诸佛才能修随法观,声闻弟子不能,所以这里为了说明他修的是聚观,才这样说。巴利
95.Sato vuṭṭhahatīti satiyā samannāgato ñāṇena sampajāno hutvā vuṭṭhāti. Te dhamme samanupassatīti yasmā nevasaññānāsaññāyatane buddhānaṃyeva anupadadhammavipassanā hoti, na sāvakānaṃ, tasmā ettha kalāpavipassanaṃ dassento evamāha.
以慧见已,诸漏灭尽:意思是,以道慧照见四圣谛之后,四种漏就灭尽了。舍利弗尊者有止观双运而证得阿拉汉果的情况,也有入灭尽定的情况。这里取的是他证得阿拉汉果的情况;不过注释师们说,由于他已熟练于灭尽定的自在,此后还会一再入灭尽定。巴利
Paññāyacassa disvā āsavā parikkhīṇā hontīti maggapaññāya cattāri saccāni disvā cattāro āsavā khīṇā honti. Sāriputtattherassa samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ āharitvā arahattaṃ pattavāropi atthi, nirodhasamāpattisamāpannavāropi. Arahattaṃ pattavāro idha gahito, nirodhaṃ pana ciṇṇavasitāya aparāparaṃ samāpajjissatīti vadanti.
在这里,当灭尽定处于主导地位时,就进入灭尽定的阶段,果定则隐没不现。当果定处于主导地位时,就进入果定的阶段,灭尽定则隐没不现。不过,住在赡部洲洲的长老们说:“舍利弗长老止观双运,证得不来果之后,进入灭尽定;从灭尽定出来以后,才证得阿拉汉果。”所谓“他们法”,是指在那等至中现行的三因所生色法,或者是指在下方的非想非非想处定中现行的诸法。因为在这个阶段,它们同样都是应当被观照的法,所以为了说明他观照的就是这些法,才说了这句话,应当这样理解。巴利
Tatthassa yasmiṃ kāle nirodhasamāpatti sīsaṃ hoti, nirodhassa vāro āgacchati, phalasamāpatti gūḷhā hoti. Yasmiṃ kāle phalasamāpatti sīsaṃ hoti, phalasamāpattiyā vāro āgacchati, nirodhasamāpatti gūḷhā hoti. Jambudīpavāsino therā pana vadanti ‘‘sāriputtatthero samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ āharitvā anāgāmiphalaṃ sacchikatvā nirodhaṃ samāpajji, nirodhā vuṭṭhāya arahattaṃ patto’’ti. Te dhammeti antosamāpattiyaṃ pavatte tisamuṭṭhānikarūpadhamme, heṭṭhā nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyaṃ pavattadhamme vā. Tepi hi imasmiṃ vāre vipassitabbadhammāva, tasmā te vā vipassatīti dassetuṃ idaṃ vuttanti veditabbaṃ.
97 “已得自在”是指达到了修习自在的境界。“已到彼岸”是指达到了圆满成就。在“胸生”等说法中,长老因为听到从世尊胸口发出的声音而出生,所以叫“胸生”;因为听到从口中说出的声音而出生,所以叫“口生”;又因为他是依正法而生、由正法所化现,所以叫“法生”“法所化”;因为他领受的是法的遗产,所以叫“法嗣”;因为他不领受物质的遗产,所以叫“非财嗣”——应当这样理解。其余各处都很清楚明白。巴利
97.Vasippatoti ciṇṇavasitaṃ patto. Pāramippattoti nipphattiṃ patto. Orasotiādīsu thero bhagavato ure nibbattasaddaṃ sutvā jātoti oraso, mukhena pabhāvitaṃ saddaṃ sutvā jātoti mukhato jāto, dhammena pana jātattā nimmitattā dhammajo dhammanimmito, dhammadāyassa ādiyanato dhammadāyādo, āmisadāyassa anādiyanato no āmisadāyādoti veditabbo. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
2. 《六清净经》的注释巴利
2. Chabbisodhanasuttavaṇṇanā
98 “如是我闻”这句,说的就是《六清净经》。其中,在“生已尽”等句里,哪怕只用一句、两句,也足以作出证智的记说,用两句也行。但这里是以四句来说明证智的记说。在“于见说见”等句里,是依哪种思心所而对所见说“我见”,这就叫“于见说见”。其余几句也是同样的道理。“此是随法”,意思是这就是事物的本性。“不应只是随喜”,意思是不仅应当随喜,对那位般涅槃者、一切漏尽者,还应当作种种恭敬供养。“更上的问题”,意思是如果你们对他的记说还不满足,那就应当再问更进一步的问题——这样显示。此后三轮问答也是同样的道理。巴利
98.Evaṃme sutanti chabbisodhanasuttaṃ. Tattha khīṇā jātītiādīsu ekenāpi padena aññā byākatāva hoti, dvīhipi. Idha pana catūhi padehi aññabyākaraṇaṃ āgataṃ. Diṭṭhe diṭṭhavāditātiādīsu yāya cetanāya diṭṭhe diṭṭhaṃ meti vadati, sā diṭṭhe diṭṭhavāditā nāma. Sesapadesupi eseva nayo. Ayamanudhammoti ayaṃ sabhāvo. Abhinanditabbanti na kevalaṃ abhinanditabbaṃ, parinibbutassa panassa sabbopi khīṇāsavassa sakkāro kātabbo. Uttariṃ pañhoti sace panassa veyyākaraṇena asantuṭṭhā hotha, uttarimpi ayaṃ pañho pucchitabboti dasseti. Ito paresupi tīsu vāresu ayameva nayo.
99 “羸弱”就是虚弱。“离染”就是具有消散的本性。“无安慰”就是缺乏安慰。“近取与取着”:这是渴爱和见的别名。因为渴爱和见趋近三地之法,所以叫“近取”;因为执取,所以叫“取着”。“心的依止、倾向与随眠”也是它们的名称。心因为渴爱和见而住立、固着于有身之法中,所以渴爱和见是心的“依止”;因为心被它们所倾向,所以叫“倾向”;因为心被它们所随眠,所以叫“随眠”。在“尽、离染”等说法中,意思是以尽、以离染。所有这些都只是彼此的同义词。巴利
99.Abalanti dubbalaṃ. Virāgunanti vigacchanasabhāvaṃ. Anassāsikanti assāsavirahitaṃ. Upāyūpādānāti taṇhādiṭṭhīnametaṃ adhivacanaṃ. Taṇhādiṭṭhiyo hi tebhūmakadhamme upentīti upāyā, upādiyantīti upādānā. Cetaso adiṭṭhānābhinivesānusayātipi tāsaṃyeva nāmaṃ. Cittañhi taṇhādiṭṭhīhi sakkāyadhammesu tiṭṭhati adhitiṭṭhatīti taṇhādiṭṭhiyo cetaso adhiṭṭhānā, tāhi taṃ abhinivisatīti abhinivesā, tāhiyeva taṃ anusetīti anusayāti vuccanti. Khayāvirāgātiādīsu khayena virāgenāti attho. Sabbāni cetāni aññamaññavevacanāneva.
100 所谓地界,就是作为安立基础的界。水界,就是黏结的界。火界,就是使成熟的界。风界,就是支撑的界。空界,就是没有接触的界。识界,就是了别的界。不以自我归类去执取,意思是不以“这是我”的自我归类去执取。不依地界,意思是其余诸界、所造色以及无色蕴,都依止于地界。因为它们也依止于色法,而色法依止地界,所以从某种角度说,它们也依止地界。因此,说“不依地界”时,其实也是在说:对其余色法和无色法,也不执取为我。但在“依空界”这一句里,由于不可分离,一切大种及所造色都称为依空界;同样,以这些色法为所依的无色蕴也依空界。这样,这里也就包含了色法和无色法。而在“依识界”这一句里,俱生的三种蕴以及由心所生的色法依于识界,所以这里同样包含了色法和无色法。巴利
100.Pathavīdhātūti patiṭṭhānadhātu. Āpodhātūti ābandhanadhātu. Tejodhātūti paripācanadhātu. Vāyodhātūti vitthambhanadhātu. Ākāsadhātūti asamphuṭṭhadhātu. Viññāṇadhātūti vijānanadhātu. Na anattato upagacchinti ahaṃ attāti attakoṭṭhāsena na upagamiṃ. Na ca pathavīdhātunissitanti pathavīdhātunissitā sesadhātuyo ca upādārūpañca arūpakkhandhā ca. Tepi hi nissitavatthurūpānaṃ pathavīdhātunissitattā ekena pariyāyena pathavīdhātunissitāva. Tasmā ‘‘na ca pathavīdhātunissita’’nti vadanto sesarūpārūpadhammepi attato na upagacchinti vadati. Ākāsadhātunissitapade pana avinibbhogavasena sabbampi bhūtupādārūpaṃ ākāsadhātunissitaṃ nāma , tathā taṃnissitarūpavatthukā arūpakkhandhā. Evaṃ idhāpi rūpārūpaṃ gahitameva hoti. Viññāṇadhātunissitapade pana sahajātā tayo khandhā cittasamuṭṭhānarūpañca viññāṇadhātunissitanti rūpārūpaṃ gahitameva hoti.
101 在“于色、于眼识、于眼识所识知的诸法”这一句中,凡是过去进入眼门范围、而后已灭去的色,未来将进入眼门范围、而后将灭去的色,以及现在进入眼门范围、而后已灭去的色,这一切都叫作色。而那些过去未曾进入眼门范围就已灭去的色、未来不会进入眼门范围就将灭去的色、现在也没有进入眼门范围就已灭去的色,则包括在“眼识所识知的诸法”之中。这样说的时候,帝毕塔咖秋喇阿跋亚长老说:“你们在这里把它分成两类,那到了后面的欲门又打算怎么处理?这是不合理的。”因此,在三时中,无论已进入眼门范围的还是未进入眼门范围的,那一切都只是色;而与眼识相应的三蕴,则应了知为眼识所识知的诸法。这里的意思就是“与眼识一起而应被识知的诸法”。“欲”是指渴爱欲;“染”是指因为它具有染着性,所以名为染;“喜”是指因为它具有随喜性,所以名为喜;“渴爱”是指因为它具有渴爱性,所以名为渴爱。其余诸门也是同样的道理。巴利
101.Rūpe cakkhuviññāṇe cakkhuviññāṇaviññātabbesu dhammesūti ettha yaṃ atīte cakkhudvārassa āpāthaṃ āgantvā niruddhaṃ, yañca anāgate āpāthaṃ āgantvā nirujjhissati, yampi etarahi āgantvā niruddhaṃ, taṃ sabbaṃ rūpaṃ nāma. Yaṃ pana atītepi āpāthaṃ anāgantvā niruddhaṃ, anāgatepi anāgantvā nirujjhissati, etarahipi anāgantvā niruddhaṃ, taṃ cakkhuviññāṇaviññātabbadhammesu saṅgahitanti vutte tipiṭakacūḷābhayatthero āha – ‘‘imasmiṃ ṭhāne dvidhā karotha, upari chandovāre kinti karissatha, nayidaṃ labbhatī’’ti. Tasmā tīsu kālesu āpāthaṃ āgataṃ vā anāgataṃ vā sabbampi taṃ rūpameva, cakkhuviññāṇasampayuttā pana tayo khandhā cakkhuviññāṇaviññātabbadhammāti veditabbā. Ayañhettha attho ‘‘cakkhuviññāṇena saddhiṃ viññātabbesu dhammesū’’ti. Chandoti taṇhāchando. Rāgoti sveva rajjanavasena rāgo. Nandīti sveva abhinandanavasena nandī. Taṇhāti sveva taṇhāyanavasena taṇhā. Sesadvāresupi eseva nayo.
102 “我慢、我所慢、慢随眠”:在这里,“我慢”就是慢,“我所慢”就是渴爱,那也就是慢随眠。“为漏尽智”:这里为什么不说宿住智和天眼智,而说漏尽智呢?因为比丘们不问世间法,只问出世间法,所以针对所问的问题来回答,就那样说了。这部经名叫“一解答经”,也叫“六遍净”。因为在这里,四种称呼、五蕴、六界、六内外处、自己的有识之身、他人的有识之身——这六个部分都是清净的,所以说“六遍净”。不过海外长老们把自己的有识之身和他人的有识之身合为一个部分,再加上四食,说为六个部分。巴利
102.Ahaṅkāramamaṅkāramānānusayāti ettha ahaṅkāro māno, mamaṅkāro taṇhā, sveva mānānusayo. Āsavānaṃ khayañāṇāyāti idaṃ pubbenivāsaṃ dibbacakkhuñca avatvā kasmā vuttaṃ? Bhikkhū lokiyadhammaṃ na pucchanti, lokuttarameva pucchanti, tasmā pucchitapañhaṃyeva kathento evamāha. Ekavissajjitasuttaṃ nāmetaṃ, chabbisodhanantipissa nāmaṃ. Ettha hi cattāro vohārā pañca khandhā cha dhātuyo cha ajjhattikabāhirāni āyatanāni attano saviññāṇakakāyo paresaṃ saviññāṇakakāyoti ime cha koṭṭhāsā visuddhā, tasmā ‘‘chabbisodhaniya’’nti vuttaṃ. Parasamuddavāsittherā pana attano ca parassa ca viññāṇakakāyaṃ ekameva katvā catūhi āhārehi saddhinti cha koṭṭhāse vadanti.
这六个部分,应当按律藏解说的方式加以审查:“你证得了什么?你是怎么证得的?你什么时候证得的?你在哪里证得的?你断除了哪些烦恼?你获得了哪些法?”巴利
Ime pana cha koṭṭhāsā ‘‘kiṃ te adhigataṃ, kinti te adhigataṃ, kadā te adhigataṃ, kattha te adhigataṃ, katame te kilesā pahīnā, katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhī’’ti (pārā. 198) evaṃ vinayaniddesapariyāyena sodhetabbā.
在这里,“你证得了什么”是问所证得的:在禅那、解脱等成就当中,或者在入流道等圣道当中,你证得了什么?“你是怎样证得的”是问方法。这里的意思其实是:你是把无常相作为主导而证得的,还是把苦相或无我相当中的某一个作为主导?你是依定而证得,还是依观而证得?同样,你是依止于色而证得,还是依止于无色?你是依止于内而证得,还是依止于外?“你什么时候证得的”是问时间,也就是说,是在上午、中午等哪个时段证得的。巴利
Ettha hi kiṃ te adhigatanti adhigamapucchā, jhānavimokkhādīsu sotāpattimaggādīsu vā kiṃ tayā adhigataṃ. Kinti te adhigatanti upāyapucchā. Ayañhi etthādhippāyo – kiṃ tayā aniccalakkhaṇaṃ dhuraṃ katvā adhigataṃ, dukkhānattalakkhaṇesu aññataraṃ vā, kiṃ vā samādhivasena abhinivisitvā , udāhu vipassanāvasena, tathā kiṃ rūpe abhinivisitvā, udāhu arūpe, kiṃ vā ajjhattaṃ abhinivisitvā, udāhu bahiddhāti. Kadā te adhigatanti kālapucchā, pubbaṇhamajjhanhikādīsu katarasmiṃ kāleti vuttaṃ hoti.
“你在哪里证得”是问地点:在哪个地方?是在夜间的住处、白天的住处、树下、亭子里,还是哪一座寺院里?这就是这句话的意思。“你的哪些烦恼已被断除”是问已断的烦恼,意思是:哪些应当由圣道断除的烦恼,你已经断除了。巴利
Kattha te adhigatanti okāsapucchā, kismiṃ okāse, kiṃ rattiṭṭhāne divāṭṭhāne rukkhamūle maṇḍape katarasmiṃ vā vihāreti vuttaṃ hoti. Katame te kilesā pahīnāti pahīnakilese pucchati, kataramaggavajjhā tava kilesā pahīnāti vuttaṃ hoti.
“你是哪些法的获得者”是问所获得的法,意思是说:在初道等圣道中,你是哪些法的获得者。巴利
Katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhīti paṭiladdhadhammapucchā, paṭhamamaggādīsu katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhīti vuttaṃ hoti.
所以,现在就算有比丘宣称自己证得了超越常人的法,也不能光凭这一点就对他表示恭敬。应当先在这六个方面问清楚,来核实他:你证得了什么?是禅那,还是解脱等其他某种境界?因为一个人证得了什么法,他自己是清楚的。如果他说“我证得的是这个”,那就应该接着问:你是怎么证得的?你是以无常相等中的哪一项为核心?还是在三十八种所缘中,或者在按色、无色、内、外等分类的诸法中,你以哪种方式深入执取的?因为一个人以什么方式执取,他自己是清楚的。巴利
Tasmā idāni cepi koci bhikkhu uttarimanussadhammādhigamaṃ byākareyya, na so ettāvatāva sakkātabbo. Imesu pana chasu ṭhānesu sodhanatthaṃ vattabbo ‘‘kiṃ te adhigataṃ, kiṃ jhānaṃ udāhu vimokkhādīsu aññatara’’nti? Yo hi yena adhigato dhammo, so tassa pākaṭo hoti. Sace ‘‘idaṃ nāma me adhigata’’nti vadati, tato ‘‘kinti te adhigata’’nti pucchitabbo. Aniccalakkhaṇādīsu kiṃ dhuraṃ katvā, aṭṭhatiṃsāya vā ārammaṇesu rūpārūpaajjhattabahiddhādibhedesu vā dhammesu kena mukhena abhinivisitvāti? Yo hi yassābhiniveso, so tassa pākaṭo hoti.
如果他说“我依止的是这个,我是这样证得的”,那就该问他:“你是什么时候证得的?是上午,还是中午等某个时候?”因为每个人对自己证得的时间都很清楚。如果他说“我是在某某时候证得的”,那就该问他:“你是在哪里证得的?是在白天的住处,还是夜间的住处等某个地方?”因为每个人对自己证得的地方都很清楚。如果他说“我是在某某地方证得的”,那就该问他:“你断除的是哪些烦恼?是初道所断的,还是第二道等所断的?”因为每个人对自己通过所证之道断除了哪些烦恼都很清楚。巴利
Sace pana ‘‘ayaṃ nāma me abhiniveso, evaṃ mayā adhigata’’nti vadati, tato ‘‘kadā te adhigata’’nti pucchitabbo, ‘‘kiṃ pubbaṇhe, udāhu majjhanhikādīsu aññatarasmiṃ kāle’’ti ? Sabbesañhi attanā adhigatakālo pākaṭo hoti. Sace ‘‘amukasmiṃ nāma me kāle adhigata’’nti vadati, tato ‘‘kattha te adhigata’’nti pucchitabbo, ‘‘kiṃ divāṭṭhāne, udāhu rattiṭṭhānādīsu aññatarasmiṃ okāse’’ti? Sabbesañhi attanā adhigatokāso pākaṭo hoti. Sace ‘‘amukasmiṃ nāma me okāse adhigata’’nti vadati, tato ‘‘katame te kilesā pahīnā’’ti pucchitabbo, ‘‘kiṃ paṭhamamaggavajjhā, udāhu dutiyādimaggavajjhā’’ti? Sabbesañhi attanā adhigatamaggena pahīnakilesā pākaṭā honti.
如果他说“我这些烦恼已经断除了”,那就应该问他:“你是哪些法的获得者?是入流道的,还是一来道等其他道中的某一种?”因为每个人对自己证得的法都是清楚的。如果他说“我就是这些法的获得者”,光凭这一点,他的话也不能相信。因为多闻而且善于追问的比丘们,能够从这六个方面来审查清楚。应当审查这位比丘的来处和行迹。如果他的来处和行迹不清净,就应该把他赶走,说:“靠这样的行道,是不可能证得出世间法的。”巴利
Sace ‘‘ime nāma me kilesā pahīnā’’ti vadati, tato ‘‘katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhī’’ti pucchitabbo, ‘‘kiṃ sotāpattimaggassa, udāhu sakadāgāmimaggādīsu aññatarassā’’ti? Sabbesañhi attanā adhigatadhammo pākaṭo hoti. Sace ‘‘imesaṃ nāmāhaṃ dhammānaṃ lābhī’’ti vadati, ettāvatāpissa vacanaṃ na saddhātabbaṃ. Bahussutā hi uggahaparipucchākusalā bhikkhū imāni cha ṭhānāni sodhetuṃ sakkonti. Imassa bhikkhuno āgamanapaṭipadā sodhetabbā, yadi āgamanapaṭipadā na sujjhati, ‘‘imāya paṭipadāya lokuttaradhammā nāma na labbhantī’’ti apanetabbo.
如果他的来处和修行表现是清净的,能看出他“长期以来在三学中不放逸,勤修警觉,对四种资具不贪著,安住于像虚空中的手掌一样的心”,那么这位比丘的记说就与他的修行表现相符相合。就像恒河水与耶牟那河水汇合相合一样,同样地,那位世尊为弟子们善巧宣说的趣向涅槃之道,也是相符相合的,涅槃与道也是如此——这与经文中所说的完全一致。巴利
Yadi panassa āgamanapaṭipadā sujjhati, ‘‘dīgharattaṃ tīsu sikkhāsu appamatto jāgariyamanuyutto catūsu paccayesu alaggo ākāse pāṇisamena cetasā viharatī’’ti paññāyati, tassa bhikkhuno byākaraṇaṃ paṭipadāya saddhiṃ saṃsandati sameti. ‘‘Seyyathāpi nāma gaṅgodakaṃ yamunodakena saddhiṃ saṃsandati sameti, evameva supaññattā tena bhagavatā sāvakānaṃ nibbānagāminī paṭipadā saṃsandati sameti nibbānañca paṭipadā cā’’ti (dī. ni. 2.296) vuttasadisaṃ hoti.
不过,也不该仅仅因为这样就对他表示恭敬。为什么呢?因为有些凡夫虽然还是凡夫,他们的修行表现也可能跟漏尽者的修行很像。所以,应该用各种方法去吓唬那位比丘。所谓漏尽者,就算霹雳劈到头顶上,也不会害怕、不会惊慌、不会吓得汗毛直竖;但凡夫,哪怕遇到一点点小事,也会出现这些反应。巴利
Apica kho ettakenāpi sakkāro na kātabbo. Kasmā? Ekaccassa hi puthujjanassāpi sato khīṇāsavapaṭipattisadisā paṭipadā hoti. Tasmā so bhikkhu tehi tehi upāyehi uttāsetabbo. Khīṇāsavassa nāma asaniyāpi matthake patamānāya bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā na hoti, puthujjanassa appamattakenāpi hoti.
这里有几个例子。据说,迪卡跋纳咖·阿跋亚长老没办法考察一位常乞食者,就给了一个沙弥暗示。那沙弥趁那位常乞食者在迦利尼河河口沐浴时潜入水中,抓住了他的脚。常乞食者以为是鳄鱼,大声叫喊,当时人们就知道他是凡夫。而在月面帝须王时代,大寺的一位僧伽长老是漏已尽者,因视力衰弱,就待在寺院里。国王想考察这位长老,趁比丘们外出乞食时,悄悄走近,像蛇一样抓住了长老的脚。长老像石柱一样纹丝不动,问道:“是谁?”对方回答:“是我,尊者,提须。”长老说:“提须,你身上散出香气了吗?”由此可见,漏已尽者确实没有恐惧。巴利
Tatrimāni vatthūni – dīghabhāṇakaabhayatthero kira ekaṃ piṇḍapātikaṃ pariggahetuṃ asakkonto daharassa saññaṃ adāsi. So taṃ nhāyamānaṃ kalyāṇīnadīmukhadvāre nimujjitvā pāde aggahesi. Piṇḍapātiko kumbhīloti saññāya mahāsaddamakāsi, tadā naṃ puthujjanoti sañjāniṃsu. Candamukhatissarājakāle pana mahāvihāre saṅghatthero khīṇāsavo dubbalacakkhuko vihāreyeva acchi. Rājā theraṃ pariggaṇhissāmīti bhikkhūsu bhikkhācāraṃ gatesu appasaddo upasaṅkamitvā sappo viya pāde aggahesi. Thero silāthambho viya niccalo hutvā ko etthāti āha ? Ahaṃ, bhante, tissoti. Sugandhaṃ vāyasi no tissāti? Evaṃ khīṇāsavassa bhayaṃ nāma natthīti.
不过,也有些凡夫胆子特别大,什么都不怕。对这种人,就该用能让人起贪染的所缘来试探他。比如瓦沙跋王为了试探一位长老,让他在家里坐下,自己坐在他旁边揉枣泥。那位长老口水动了,他的凡夫身份就这样暴露了。因为对漏尽者来说,味渴爱是彻底断掉了的,就算面对天界的妙味,也不会生起一丝贪恋。所以,用这些方法试探之后,如果他生起恐惧、惊悚、毛骨悚然或者味渴爱,就该把他赶走,说:你不是阿拉汉。反过来,如果他毫无畏惧、不惊不怵,像狮子一样安坐,就算面对天界的所缘也不生贪恋,那么这位比丘就是具足应受记说的人,值得接受各方国王、大臣等送来的恭敬供养。巴利
Ekacco pana puthujjanopi atisūro hoti nibbhayo. So rañjanīyena ārammaṇena pariggaṇhitabbo. Vasabharājāpi hi ekaṃ theraṃ pariggaṇhamāno ghare nisīdāpetvā tassa santike badarasāḷavaṃ maddamāno nisīdi. Mahātherassa kheḷo cali, tato therassa puthujjanabhāvo āvibhūto. Khīṇāsavassa hi rasataṇhā nāma suppahīnā, dibbesupi rasesu nikanti nāma na hoti. Tasmā imehi upāyehi pariggahetvā sacassa bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā rasataṇhā vā uppajjati, na tvaṃ arahāti apanetabbo. Sace pana abhīrū acchambhī anutrāsī hutvā sīho viya nisīdati, dibbārammaṇepi nikantiṃ na janeti. Ayaṃ bhikkhu sampannaveyyākaraṇo samantā rājarājamahāmattādīhi pesitaṃ sakkāraṃ arahatīti.
3. 《善士经》注释巴利
3. Sappurisadhammasuttavaṇṇanā
105 “如是我闻”这一段,就是《善士经》。其中,“善士法”是指善士们的法;“非善士法”是指恶人的法。像这样先把纲目列出来之后,又好比一个熟悉道路的人,会放下左边而取右边,先说明应该舍弃的那条路;同样,先开示应当断除的法,所以接着说:“诸比丘,什么是非善士法?”等等。其中,“从高族”是指从刹帝利家族或婆罗门家族出身,因为只有这两种家族才被称为“高族”。“他在那里受尊敬”,是说这位比丘在那些比丘当中值得恭敬。“将他们排斥在外”,就是把他们当作外人、排除在外。巴利
105.Evaṃme sutanti sappurisadhammasuttaṃ. Tattha sappurisadhammanti sappurisānaṃ dhammaṃ. Asappurisadhammanti pāpapurisānaṃ dhammaṃ. Evaṃ mātikaṃ ṭhapetvāpi puna yathā nāma maggakusalo puriso vāmaṃ muñcitvā dakkhiṇaṃ gaṇhāti. Paṭhamaṃ muñcitabbaṃ katheti, evaṃ pahātabbaṃ dhammaṃ paṭhamaṃ desento katamo ca, bhikkhave, asappurisadhammotiādimāha. Tattha uccākulāti khattiyakulā vā brāhmaṇakulā vā. Etadeva hi kuladvayaṃ ‘‘uccākula’’nti vuccati. So tattha pujjoti so bhikkhu tesu bhikkhūsu pūjāraho. Antaraṃ karitvāti abbhantaraṃ katvā.
“大家族”是指刹帝利家族、婆罗门家族或吠舍家族。因为只有这三种家族才被称为“大家族”。“大财富家族”是指拥有巨大财富的家族。“显赫财富家族”是指拥有殊胜、精美财富的家族。在这两个词中,四种家族都可以包括在内。因为无论出生在哪种家族中,凭借福德之力,都会成为大财富者或显赫财富者。巴利
Mahākulāti khattiyakulā vā brāhmaṇakulā vā vessakulā vā. Idameva hi kulattayaṃ ‘‘mahākula’’nti vuccati. Mahābhogakulāti mahantehi bhogehi samannāgatā kulā. Uḷārabhogakulāti uḷārehi paṇītehi bhogehi sampannakulā. Imasmiṃ padadvaye cattāripi kulāni labbhanti. Yattha katthaci kule jāto hi puññabalehi mahābhogopi uḷārabhogopi hotiyeva.
106 “有名望的”是指眷属众多。“不知名的”就像夜里射出的箭,在僧众集会等场合中没人知道有他们。“少威势的”是指眷属很少。巴利
106.Yasassīti parivārasampanno. Appaññātāti rattiṃ khittasarā viya saṅghamajjhādīsu na paññāyanti. Appesakkhāti appaparivārā.
107 107.“住林野者”是指已经受持了住林野头陀支的人。其余的头陀支也是同样的道理。在这部经的巴利原文里,只提到了九种头陀支,但详细展开来说,它们共有十三种。其中应当说明的内容,在《清净道论》的“头陀支论释”部分已经全面讲过了。巴利
107.Āraññikoti samādinnaāraññikadhutaṅgo. Sesadhutaṅgesupi eseva nayo. Imasmiñca sutte pāḷiyaṃ naveva dhutaṅgāni āgatāni, vitthārena panetāni terasa honti. Tesu yaṃ vattabbaṃ, taṃ sabbaṃ sabbākārena visuddhimagge dhutaṅganiddese vuttameva.
108 “无渴爱”是指:渴爱被称为“有渴爱”,无渴爱就是没有渴爱的意思。“以无渴爱本身作为原因”:就是以无渴爱本身作为原因,或者作为内在,令它在心中生起,这就是意思。巴利
108.Atammayatāti tammayatā vuccati taṇhā, nittaṇhāti attho. Atammayataññeva antaraṃ karitvāti nittaṇhataṃyeva kāraṇaṃ katvā abbhantaraṃ vā katvā, citte uppādetvāti attho.
在“灭”这一节里,因为只有不来者和漏尽者才能进入那种等至,凡夫没有这种等至,所以省略了非善人的部分。“不认为任何人”:不通过“这是我”“我如此”“这是我的”这三种认为去认定任何个人。“不认为在任何处”:不在任何地方产生认为。“不以任何方式认为”:不通过任何事物对那个人产生认为。其余部分在各处都浅显易懂。巴利
Nirodhavāre yasmā anāgāmikhīṇāsavāva taṃ samāpattiṃ samāpajjanti, puthujjanassa sā natthi, tasmā asappurisavāro parihīno. Na kañci maññatīti kañci puggalaṃ tīhi maññanāhi na maññati. Nakuhiñci maññatīti kismiñci okāse na maññati. Na kenaci maññatīti kenaci vatthunāpi taṃ puggalaṃ na maññati. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
4. 《应亲近不应亲近经》的注释巴利
4. Sevitabbāsevitabbasuttavaṇṇanā
109 “如是我闻”这句,说的是《应亲近不应亲近经》。其中,“且又一种与另一种的身行”意思是:我说有一种身行应当习近,另一种身行不应当习近;我并不是说,应当习近的身行以某种方式是不应当习近的,也不是说不应当习近的是应当习近的。对语行等也是这样。就这样,世尊用这七个句子列出了纲目,没有展开详细解释就结束了这次说法。为什么?是为了给舍利弗长老留出开演的空间。巴利
109.Evaṃme sutanti sevitabbāsevitabbasuttaṃ. Tattha tañca aññamaññaṃ kāyasamācāranti aññaṃ sevitabbaṃ kāyasamācāraṃ, aññaṃ asevitabbaṃ vadāmi, sevitabbameva kenaci pariyāyena asevitabbanti, asevitabbaṃ vā sevitabbanti ca na vadāmīti attho. Vacīsamācārādīsu eseva nayo. Iti bhagavā sattahi padehi mātikaṃ ṭhapetvā vitthārato avibhajitvāva desanaṃ niṭṭhāpesi. Kasmā? Sāriputtattherassa okāsakaraṇatthaṃ.
113 在意行当中,邪见和正见由于获得见解,各自成为独立的支分而立,所以没有被纳入其中。巴利
113.Manosamācāre micchādiṭṭhisammādiṭṭhiyo diṭṭhipaṭilābhavasena visuṃ aṅgaṃ hutvā ṭhitāti na gahitā.
114 在心生起的时候,贪欲等应当被理解为尚未达到业道程度的法。巴利
114.Cittuppāde akammapathappattā abhijjhādayo veditabbā.
115 在“获得想”这一部分里,说到“与贪欲俱行的想”等等,是为了说明欲想等含义。巴利
115. Saññāpaṭilābhavāre abhijjhāsahagatāya saññāyātiādīni kāmasaññādīnaṃ dassanatthaṃ vuttāni.
117 “有恼”是指带着苦。所谓“由于未完成的状态”,是指种种生命状态还没有彻底结束。在这里,有恼的有身共有四种情况。即使是凡夫,如果他以这样的有身无法彻底结束生命流转,那么从结生开始,不善法就增长,善法就衰退,这就叫作产生了纯粹是苦的有身。入流者、一来者、不来者也是这样。先不说凡夫等人,不来者怎么会产生有恼的有身呢?他的不善法怎么会增长、善法怎么会衰退呢?因为即使是不来者,投生到净居天后,看见花园、宫殿和如意树,也会发出感叹:“啊,真快乐!啊,真快乐!”不来者对存在的贪爱、对存在的渴爱并没有断除。由于那未断的渴爱,不善法就称为增长,善法就称为衰退,这就称为产生了纯粹是苦的有身,而且他的生命流转仍然处于未完成的状态,应当这样理解。巴利
117.Sabyābajjhanti sadukkhaṃ. Apariniṭṭhitabhāvāyāti bhavānaṃ apariniṭṭhitabhāvāya. Ettha ca sabyābajjhattabhāvā nāma cattāro honti. Puthujjanopi hi yo tenattabhāvena bhavaṃ pariniṭṭhāpetuṃ na sakkoti, tassa paṭisandhito paṭṭhāya akusalā dhammā vaḍḍhanti, kusalā dhammā ca parihāyanti, sadukkhameva attabhāvaṃ abhinibbatteti nāma. Tathā sotāpannasakadāgāmianāgāmino. Puthujjanādayo tāva hontu, anāgāmī kathaṃ sabyābajjhaṃ attabhāvaṃ abhinibbatteti, kathañcassa akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantīti. Anāgāmīpi hi suddhāvāse nibbatto uyyānavimānakapparukkhe oloketvā ‘‘aho sukhaṃ aho sukha’’nti udānaṃ udāneti, anāgāmino bhavalobho bhavataṇhā appahīnāva honti, tassa appahīnataṇhatāya akusalā vaḍḍhanti nāma, kusalā parihāyanti nāma, sadukkhameva attabhāvaṃ abhinibbatteti, apariniṭṭhitabhavoyeva hotīti veditabbo.
“无恼害”与“无苦”。这一点也应该根据四种人来理解。凡夫如果凭那一生命体能够结束轮回,不再受取结生,那么从受取结生开始,他的不善法就减退,只有善法增长;他引生的只是无苦的生命体,这就叫作已经结束轮回。入流者、一来者、不来者也是这样。入流者等人暂且不说,凡夫怎样引生无恼害的生命体?又怎样有不善法减退等情形呢?即使是凡夫,只要是最后一生的人,也能凭那一生命体结束轮回。比如指鬘,虽然杀害了九百九十九个人,他的生命体也仍然叫作“无恼害”,也仍然叫作能结束轮回。也就是不善法在减退,只有观智在成熟。巴利
Abyābajjhanti adukkhaṃ. Ayampi catunnaṃ janānaṃ vasena veditabbo. Yo hi puthujjanopi tenattabhāvena bhavaṃ pariniṭṭhāpetuṃ sakkoti, puna paṭisandhiṃ na gaṇhāti, tassa paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāya akusalā parihāyanti, kusalāyeva vaḍḍhanti, adukkhameva attabhāvaṃ nibbatteti, pariniṭṭhitabhavoyeva nāma hoti. Tathā sotāpannasakadāgāmianāgāmino. Sotāpannādayo tāva hontu, puthujjano kathaṃ abyābajjhaattabhāvaṃ nibbatteti, kathañcassa akusalaparihāniādīni hontīti. Puthujjanopi pacchimabhaviko tenattabhāvena bhavaṃ pariniṭṭhāpetuṃ samattho hoti. Tassa aṅgulimālassa viya ekenūnapāṇasahassaṃ ghātentassāpi attabhāvo abyābajjhoyeva nāma, bhavaṃ pariniṭṭhāpetiyeva nāma. Akusalameva hāyati, vipassanameva gabbhaṃ gaṇhāpeti nāma.
119 在“眼所识”等说法里,之所以没有说“它们相互”,是因为:对某些人来说,就在那同一个色境上,贪等烦恼会生起,他欢喜、染著,因为欢喜、染著而遭遇灾祸和不幸;对另一些人来说,这些烦恼却不生起,他厌离、离染,因为厌离、离染而达到寂灭。因此没有说“它们相互”。这个道理在一切处都一样。巴利
119.Cakkhuviññeyyantiādīsu yasmā ekaccassa tasmiṃyeva rūpe rāgādayo uppajjanti, abhinandati assādeti, abhinandanto assādento anayabyasanaṃ pāpuṇāti, ekaccassa nuppajjanti, nibbindati virajjati, nibbindanto virajjanto nibbutiṃ pāpuṇāti, tasmā ‘‘tañca aññamañña’’nti na vuttaṃ. Esa nayo sabbattha.
对于“如此详细地了知义理”这一句,哪些人了知世尊这番开示的义理,哪些人不了解呢?那些学了这部经的经文和注释,却不成为其践行者、不依照所说的随顺之道去修行的人,就叫不了知。而那些成为践行者、依照所说的随顺之道去修行的人,就叫了知。即便如此,对于还有结生的人,愿此法长久地给他们带来利益和安乐;对于没有结生的人,又怎样呢?没有结生的人,就像没有执取的火焰一样般涅槃,即使经过百劫、千劫、十万劫,对他们来说也再没有苦了。因此可以确定,正是对这些人,此法长久地带来利益和安乐。其余各处都很容易明白。巴利
Evaṃ vitthārena atthaṃ ājāneyyunti ettha ke bhagavato imassa bhāsitassa atthaṃ ājānanti, ke na ājānantīti? Ye tāva imassa suttassa pāḷiñca aṭṭhakathañca uggaṇhitvā takkarā na honti, yathāvuttaṃ anulomapaṭipadaṃ na paṭipajjanti, te na ājānanti nāma. Ye pana takkarā honti, yathāvuttaṃ anulomapaṭipadaṃ paṭipajjanti, te ājānanti nāma. Evaṃ santepi sapaṭisandhikānaṃ tāva dīgharattaṃ hitāya sukhāya hotu, appaṭisandhikānaṃ kathaṃ hotīti. Appaṭisandhikā anupādānā viya jātavedā parinibbāyanti, kappasatasahassānampi accayena tesaṃ puna dukkhaṃ nāma natthi. Iti ekaṃsena tesaṃyeva dīgharattaṃ hitāya sukhāya hoti. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
5. 《多界经》的注释巴利
5. Bahudhātukasuttavaṇṇanā
124 “如是我闻”开头的这部经就是《多界经》。其中,“怖畏”等词里,“怖畏”指内心的惊恐;“灾祸”指心散乱、无法专注的状态;“过患”指心到处攀附、处处黏着的状态。应当这样理解它们之间的差别:比如住在山地等险处的盗贼,派人去对村里的人说:“我们某天要来攻打你们的村子。”村民从听到这个消息开始,就心生恐惧、惊慌,这就是“内心的惊恐”。他们想:“这些盗贼发了怒,说不定会来害我们。”于是带上贵重财物,领着两足、四足者一同躲进山林,到处躺在地上,被蚊虻等叮咬,钻进灌木丛里,踩到树桩和荆棘。他们这样四处流离、心散乱不安,就叫“散乱、无法专注的状态”。后来到了盗贼说的那天,盗贼没有来,他们又想:“那消息大概是假的,我们进村去吧。”于是带着东西回到村里。盗贼得知他们进了村,就包围村子,在门口放火,杀害人们,抢走所有财物后离开。被杀后幸存下来的人扑灭了大火,靠在仓库的阴影、墙壁的阴影等处,随处坐下,哀叹失去的一切。这种黏着不舍的状态,就叫“到处攀附、处处黏着的状态”。巴利
124.Evaṃme sutanti bahudhātukasuttaṃ. Tattha bhayānītiādīsu bhayanti cittutrāso. Upaddavoti anekaggatākāro. Upasaggoti upasaṭṭhākāro tattha tattha lagganākāro. Tesaṃ evaṃ nānattaṃ veditabbaṃ – pabbatādivisamanissitā corā janapadavāsīnaṃ pesenti ‘‘mayaṃ asukadivase nāma tumhākaṃ gāmaṃ paharissāmā’’ti. Taṃ pavattiṃ sutakālato paṭṭhāya bhayaṃ santāsaṃ āpajjanti. Ayaṃ cittutrāso nāma. ‘‘Idha no corā kupitā anatthampi āvaheyyu’’nti hatthasāraṃ gahetvā dvipadacatuppadehi saddhiṃ araññaṃ pavisitvā tattha tattha bhūmiyaṃ nipajjanti, ḍaṃsamakasādīhi khajjamānā gumbantarāni pavisanti, khāṇukaṇṭake maddanti. Tesaṃ evaṃ vicarantānaṃ vikkhittabhāvo anekaggatākāro nāma. Tato coresu yathāvutte divase anāgacchantesu ‘‘tucchakasāsanaṃ taṃ bhavissati, gāmaṃ pavisissāmā’’ti saparikkhārā gāmaṃ pavisanti, atha tesaṃ paviṭṭhabhāvaṃ ñatvā gāmaṃ parivāretvā dvāre aggiṃ datvā manusse ghātetvā corā sabbaṃ vibhavaṃ vilumpetvā gacchanti. Tesu ghātitāvasesā aggiṃ nibbāpetvā koṭṭhacchāyabhitticchāyādīsu tattha tattha laggitvā nisīdanti naṭṭhaṃ anusocamānā. Ayaṃ upasaṭṭhākāro lagganākāro nāma.
芦苇屋就是用芦苇围起来的房子,不过这里其余的材料是木头做的。草屋也是同样的道理。从愚者生起,意思是依靠愚者才生起。愚者就是不明智的人,他想要王位、副王位或者其他大位,就拉拢几个跟自己差不多的寡妇之子、大贼头,说:来,我让你们当上统治者。他们依靠山林险要等地方,先攻打边远的小村庄,显露出匪盗的行径,渐渐连城镇和地方也攻打。人们丢下房子,想逃到安全的地方去。依靠他们而住的比丘和比丘尼,也离开各自的住处走了。所到之处,连乞食和住处都很难得到。这样一来,四众的怖畏就降临了。即使在出家人当中,也有两个愚痴比丘互相争吵,开始互相举罪,就像憍赏弥的比丘们那样引发大诤论,四众的怖畏就降临了。因此,无论什么怖畏生起,都应当知道它们全是从愚者生起的。巴利
Naḷāgārāti naḷehi paricchannā agārā, sesasambhārā panettha rukkhamayā honti. Tiṇāgārepi eseva nayo. Bālato uppajjantīti bālameva nissāya uppajjanti. Bālo hi apaṇḍitapuriso rajjaṃ vā uparajjaṃ vā aññaṃ vā pana mahantaṃ ṭhānaṃ patthento katipaye attanā sadise vidhavāputte mahādhutte gahetvā ‘‘etha ahaṃ tumhe issare karissāmī’’ti pabbatagahanādīni nissāya antante gāme paharanto dāmarikabhāvaṃ jānāpetvā anupubbena nigamepi janapadepi paharati, manussā gehāni chaḍḍetvā khemantaṭṭhānaṃ patthayamānā pakkamanti, te nissāya vasantā bhikkhūpi bhikkhuniyopi attano attano vasanaṭṭhānāni pahāya pakkamanti. Gatagataṭṭhāne bhikkhāpi senāsanampi dullabhaṃ hoti. Evaṃ catunnaṃ parisānaṃ bhayaṃ āgatameva hoti. Pabbajitesupi dve bālā bhikkhū aññamaññaṃ vivādaṃ paṭṭhapetvā codanaṃ ārabhanti . Iti kosambivāsikānaṃ viya mahākalaho uppajjati, catunnaṃ parisānaṃ bhayaṃ āgatameva hotīti evaṃ yāni kānici bhayāni uppajjanti, sabbāni tāni bālato uppajjantīti veditabbāni.
“他这样说”的意思是:世尊的说法已经达到顶峰,但还没有完成。他心想:“我何不请教十力者,凭他的一切知智,让这次说法达到圆满呢?”这样想完之后,就说了“尊者,究竟要到什么程度……”这番话。巴利
Etadavocāti bhagavatā dhammadesanā matthakaṃ apāpetvāva niṭṭhāpitā. Yaṃnūnāhaṃ dasabalaṃ pucchitvā sabbaññutaññāṇenevassa desanāya pāripūriṃ kareyyanti cintetvā etaṃ ‘‘kittāvatā nu kho, bhante’’tiādivacanaṃ avoca.
125 在十八界里,有十个半界属于色法的摄受,七个半界属于非色法的摄受,这样说的就是色与非色的摄受。如果按蕴来归纳,它们全部就是五蕴。五蕴就是苦谛,使它们生起的渴爱就是集谛,这两者不再生起就是灭谛,清楚地了知灭的修行道就是道谛。这样,就以四谛作为禅修业处,为一位比丘把导向究竟的出离之道开示圆满了。这里是简要的说明;如果要详细展开,这些界在《清净道论》里已经讲过了。“知”和“见”,就是连同观一起说的修行道。巴利
125. Aṭṭhārasasu dhātūsu aḍḍhekādasadhātuyo rūpapariggaho, aḍḍhaṭṭhamakadhātuyo arūpapariggahoti rūpārūpapariggahova kathito. Sabbāpi khandhavasena pañcakkhandhā honti. Pañcapi khandhā dukkhasaccaṃ, tesaṃ samuṭṭhāpikā taṇhā samudayasaccaṃ, ubhinnaṃ appavatti nirodhasaccaṃ, nirodhapajānanā paṭipadā maggasaccaṃ. Iti catusaccakammaṭṭhānaṃ ekassa bhikkhuno niggamanaṃ matthakaṃ pāpetvā kathitaṃ hoti. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato panetā dhātuyo visuddhimagge kathitāva. Jānāti passatīti saha vipassanāya maggo vutto.
地界等,是为了说明这个有识之身是空的、没有自性的。这些界也要用前面说的十八界来补足。补足的时候,要从识界里拿出来补。因为识界按眼识等分为六种。其中,把握了眼识界,它的所依就是眼界,它的所缘就是色界,这两界也就一并被把握了。一切界都是同样的道理。而把握了意识界,它按前刹那后刹那来说就是意界,按所缘来说就是法界,这两界也就一并被把握了。这样,在这十八界中,有十个半界是色法的摄受;按照前面同样的方式,这也是为一位比丘把导向究竟的出离之道讲到了圆满。巴利
Pathavīdhātuādayo saviññāṇakakāyaṃ suññato nissattato dassetuṃ vuttā. Tāpi purimāhi aṭṭhārasahi dhātūhi pūretabbā. Pūrentena viññāṇadhātuto nīharitvā pūretabbā. Viññāṇadhātu hesā cakkhuviññāṇādivasena chabbidhā hoti. Tattha cakkhuviññāṇadhātuyā pariggahitāya tassā vatthu cakkhudhātu, ārammaṇaṃ rūpadhātūti dve dhātuyo pariggahitāva honti. Esa nayo sabbattha. Manoviññāṇadhātuyā pana pariggahitāya tassā purimapacchimavasena manodhātu, ārammaṇavasena dhammadhātūti dve dhātuyo pariggahitāva honti. Iti imāsu aṭṭhārasasu dhātūsu aḍḍhekādasadhātuyo rūpapariggahoti purimanayeneva idampi ekassa bhikkhuno niggamanaṃ matthakaṃ pāpetvā kathitaṃ hoti.
所谓“乐界”等等,其中的“乐”,以无众生、空的意义而成为“界”,合起来就叫“乐界”。其余各处也照此理解。这里,前四界是依对立面来把握的,后两界是依相似性来把握的。因为舍界不明显,所以它和无明界相似。这里,把握了乐界和苦界时,身识界也就被把握了;把握其余诸界时,意识界也就被把握了。这六界也要归入下面的十八界来补足。补足时,要从舍界中抽出来补进去。这样,在这十八界中,有十一个半界属于色法的摄受;依照前面同样的方式,这一段也是为一位比丘讲说导向究竟的出离之道,至此讲到了圆满。巴利
Sukhadhātūtiādīsu sukhañca taṃ nissattasuññataṭṭhena dhātu cāti sukhadhātu. Esa nayo sabbattha. Ettha ca purimā catasso dhātuyo sappaṭipakkhavasena gahitā, pacchimā dve sarikkhakavasena. Avibhūtabhāvena hi upekkhādhātu avijjādhātuyā sarikkhā. Ettha ca sukhadukkhadhātūsu pariggahitāsu kāyaviññāṇadhātu pariggahitāva hoti, sesāsu pariggahitāsu manoviññāṇadhātu pariggahitāva hoti. Imāpi cha dhātuyo heṭṭhā aṭṭhārasahiyeva pūretabbā. Pūrentena upekkhādhātuto nīharitvā pūretabbā. Iti imāsu aṭṭhārasasu dhātūsu aḍḍhekādasadhātuyo rūpapariggahoti purimanayeneva idampi ekassa bhikkhuno niggamanaṃ matthakaṃ pāpetvā kathitaṃ hoti.
关于欲界等,其含义应当依照《二种寻思经》中对欲寻等所说的方式来理解。在《阿毗达摩》中,对它们的详细解释也已经以“其中,什么是欲界?与欲相应的寻、伺……”这样的方式给出了。这六界也应当在下文的十八界中补足。补足时,应当从欲界中抽出来补足。这样,在这十八界中,有十一个半界属于色法的范畴。依照前面的方式,这一段同样是把一位比丘的出离导向究竟而宣说的。巴利
Kāmadhātuādīnaṃ dvedhāvitakke (ma. ni. 1.206) kāmavitakkādīsu vuttanayeneva attho veditabbo. Abhidhammepi ‘‘tattha katamā kāmadhātu, kāmapaṭisaṃyutto takko vitakko’’tiādinā (vibha. 182) nayeneva etāsaṃ vitthāro āgatoyeva. Imāpi cha dhātuyo heṭṭhā aṭṭhārasahiyeva pūretabbā. Pūrentena kāmadhātuto nīharitvā pūretabbā. Iti imāsu aṭṭhārasasu dhātūsu aḍḍhekādasadhātuyo rūpapariggahoti purimanayeneva idampi ekassa bhikkhuno niggamanaṃ matthakaṃ pāpetvā kathitaṃ hoti.
在欲界等当中,五种欲界的蕴叫作欲界,五种色界的蕴叫作色界,四种无色界的蕴叫作无色界。不过在《阿毗达摩》里,已经按照“其中,什么是欲界?从下面以无间地狱为界限……”这样的方式,对它们作了详细解释。这三界也应当在下文十八界中补足。补足的时候,要从欲界中抽出来再补足。这样,在十八界当中,有十一个半界属于色法的范畴;和前面一样,这也是为一位比丘把出离之道完整地说到了终点。巴利
Kāmadhātuādīsu pañca kāmāvacarakkhandhā kāmadhātu nāma, pañca rūpāvacarakkhandhā rūpadhātu nāma, cattāro arūpāvacarakkhandhā arūpadhātu nāma. Abhidhamme pana ‘‘tattha katamā kāmadhātu, heṭṭhato avīcinirayaṃ pariyantaṃ karitvā’’tiādinā (vibha. 182) nayena etāsaṃ vitthāro āgatoyeva. Imāpi tisso dhātuyo heṭṭhā aṭṭhārasahiyeva pūretabbā. Pūrentena kāmadhātuto nīharitvā pūretabbā. Iti imāsu aṭṭhārasasu dhātūsu aḍḍhekādasadhātuyo rūpapariggahoti purimanayeneva idampi ekassa bhikkhuno niggamanaṃ matthakaṃ pāpetvā kathitaṃ hoti.
“有为”:由各种缘和合而成,这是五蕴的别名。“非有为”就是“无为”,这是涅槃的别名。这两界也应当补足在下面的十八界之中。补足时,要把它们从有为界中抽出来补足。这样,在十八界里就有十个半界属于色法的范畴;依照前面同样的方式,为一位比丘把出离之道讲到了终点,这一段也就算说完了。巴利
Saṅkhatāti paccayehi samāgantvā katā, pañcannaṃ khandhānametaṃ adhivacanaṃ. Na saṅkhatā asaṅkhatā. Nibbānassetaṃ adhivacanaṃ. Imāpi dve dhātuyo heṭṭhā aṭṭhārasahiyeva pūretabbā. Pūrentena saṅkhatadhātuto nīharitvā pūretabbā. Iti imāsu aṭṭhārasasu dhātūsu aḍḍhekādasadhātuyo rūpapariggahoti purimanayeneva idampi ekassa bhikkhuno niggamanaṃ matthakaṃ pāpetvā kathitaṃ hoti.
126 内在与外在:就是内在的和外在的。这里,眼等六种是内在的,色等六种是外在的。在这里,“知道”和“看见”,说的是与观智一起生起的道。巴利
126.Ajjhattikabāhirānīti ajjhattikāni ca bāhirāni ca. Ettha hi cakkhuādīni ajjhattikāni cha, rūpādīni bāhirāni cha. Idhāpi jānāti passatīti saha vipassanāya maggo kathito.
“在这……”这些内容,在《大渴爱尽经》里已经详细讲过了。巴利
Imasmiṃsati idantiādi mahātaṇhāsaṅkhaye vitthāritameva.
127 “非处”是对因的否定。“无机会”是对缘的否定。两者都是在否定原因本身。因为原因依于果法而运作,所以被称为自果的“处所”和“机会”。“以何……”是指以什么原因。“具见者”是指具足道见的入流圣弟子。“任何行”是指在四地范围内的有为诸行中,哪怕只有一个行。“把它执为常”就是执取为常。“这种事不存在”是说这种原因没有,找不到。至于“凡夫以那种原因”,“这种事存在”是说这种原因有。因为凡夫会在三地范围内的有为诸行中,把某个行执取为常,这就是这里的意思。但第四地的诸行极为猛利,就像整天被烧灼的铁丸,不会成为邪见苍蝇的所缘,也不会成为其他不善法的所缘。按照这个道理,把任何行执为乐等等,也应当这样理解。巴利
127.Aṭṭhānanti hetupaṭikkhepo. Anavakāsoti paccayapaṭikkhepo. Ubhayenāpi kāraṇameva paṭikkhipati. Kāraṇañhi tadāyattavuttitāya attano phalassa ṭhānanti ca avakāsoti ca vuccati. Yanti yena kāraṇena. Diṭṭhisampannoti maggadiṭṭhiyā sampanno sotāpanno ariyasāvako. Kañci saṅkhāranti catubhūmakesu saṅkhatasaṅkhāresu kañci ekasaṅkhārampi. Niccato upagaccheyyāti niccoti gaṇheyya. Netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti etaṃ kāraṇaṃ natthi na upalabbhati. Yaṃ puthujjanoti yena kāraṇena puthujjano. Ṭhānametaṃ vijjatīti etaṃ kāraṇaṃ atthi. Sassatadiṭṭhiyā hi so tebhūmakesu saṅkhatasaṅkhāresu kañci saṅkhāraṃ niccato gaṇheyyāti attho. Catutthabhūmakasaṅkhārā pana tejussadattā divasaṃ santatto ayoguḷo viya makkhikānaṃ diṭṭhiyā vā aññesaṃ vā akusalānaṃ ārammaṇaṃ na honti. Iminā nayena kañci saṅkhāraṃ sukhatotiādīsupi attho veditabbo.
“视为乐”这句话,是针对把“自我是纯粹快乐的、无病的,死后也还是这样”这种基于我见的执取而说的。可是,圣弟子如果用与邪见不相应的心,在被热恼逼得受不了、一心只想让热恼平息的时候,也会把某种行执为乐,就像被狂象惊吓的人,又像洁净的婆罗门去抓粪便一样。在讲“自我”的那一节里,为了把遍处等施设也包括进来,所以不说“行”,而说“任何法”。这里,圣弟子应理解为四地,凡夫应理解为三地。在每一节里,圣弟子也只用三地来划定范围就够了。因为凡夫执取什么,圣弟子就从那种执取中解开。凡夫执取什么为常、为乐、为我,圣弟子就把它看成无常、苦、无我,从而解开那种执取。巴利
Sukhato upagaccheyyāti ‘‘ekantasukhī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti (ma. ni. 3.21, 22) evaṃ attadiṭṭhivasena sukhato gāhaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Diṭṭhivippayuttacittena pana ariyasāvako pariḷāhābhibhūto pariḷāhavūpasamatthaṃ mattahatthiṃ parittāsito viya, cokkhabrāhmaṇo viya ca gūthaṃ kañci saṅkhāraṃ sukhato upagacchati. Attavāre kasiṇādipaṇṇattisaṅgahatthaṃ saṅkhāranti avatvā kañci dhammanti vuttaṃ. Idhāpi ariyasāvakassa catubhūmakavasena veditabbo, puthujjanassa tebhūmakavasena. Sabbavāresu ariyasāvakassāpi tebhūmakavaseneva paricchedo vaṭṭati. Yaṃ yañhi puthujjano gaṇhāti, tato tato ariyasāvako gāhaṃ viniveṭheti. Puthujjano hi yaṃ yaṃ niccaṃ sukhaṃ attāti gaṇhāti, taṃ taṃ ariyasāvako aniccaṃ dukkhaṃ anattāti gaṇhanto taṃ gāhaṃ viniveṭheti.
128 在“母”等语中,生母就是母亲,生父就是父亲;这里说的“人”特指作为人的漏尽者阿拉汉。那么,圣弟子难道还会去杀害别的生命吗?这也是不可能的。即使有位圣弟子投生到别处,连自己圣者的身份都不记得了,如果有人对他说:“你杀掉这只小蝼蚁,就能在整个轮围世界里当上转轮王。”他也绝不会去杀它。就算有人对他说:“你要是不杀它,我们就砍掉你的头。”他们可以砍掉他的头,但他绝不会去杀它。说这些,是为了显示凡夫性的罪过有多大,同时也是为了彰显圣弟子的力量。这里的意思是:凡夫性是有罪的,凡夫甚至会犯下杀母等五无间业;而圣弟子有大力量,不会做这些事。巴利
128.Mātarantiādīsu janikāva mātā, janako pitā, manussabhūtova khīṇāsavo arahāti adhippeto. Kiṃ pana ariyasāvako aññaṃ jīvitā voropeyyāti? Etampi aṭṭhānaṃ. Sacepi hi bhavantaragataṃ ariyasāvakaṃ attano ariyabhāvaṃ ajānantampi koci evaṃ vadeyya ‘‘imaṃ kunthakipillikaṃ jīvitā voropetvā sakalacakkavāḷagabbhe cakkavattirajjaṃ paṭipajjāhī’’ti , neva so taṃ jīvitā voropeyya. Athāpi naṃ evaṃ vadeyya ‘‘sace imaṃ na ghātessasi, sīsaṃ te chindissāmā’’ti. Sīsamevassa chindeyya, na ca so taṃ ghāteyya. Puthujjanabhāvassa pana mahāsāvajjabhāvadassanatthaṃ ariyasāvakassa ca baladīpanatthametaṃ vuttaṃ. Ayañhettha adhippāyo – sāvajjo puthujjanabhāvo, yatra hi nāma puthujjano mātughātādīnipi ānantariyāni karissati. Mahābalo ca ariyasāvako, yo etāni kammāni na karotīti.
怀着害人之心,就是指内心被想杀害他人的念头污染了。使出血,是指在活着的身体上,哪怕只弄出像小苍蝇吸血那么一点血,也算使出血。分裂僧团,是指让同住、同界内的僧团,通过五种方式分裂。律中这样说:优波离,僧团以五种方式分裂:以甘马、以诵出、以宣说、以唱说、以投筹。巴利
Duṭṭhacittoti vadhakacittena paduṭṭhacitto. Lohitaṃ uppādeyyāti jīvamānakasarīre khuddakamakkhikāya pivanamattampi lohitaṃ uppādeyya. Saṅghaṃ bhindeyyāti samānasaṃvāsakaṃ samānasīmāya ṭhitaṃ pañcahi kāraṇehi saṅghaṃ bhindeyya. Vuttañhetaṃ ‘‘pañcahupāli ākārehi saṅgho bhijjati. Kammena uddesena voharanto anussāvanena salākaggāhenā’’ti (pari. 458).
其中,“以甘马”是指:在众合甘马等四种甘马中,用其中任何一种甘马。“以诵出”是指:在五种巴帝摩卡诵出中,用其中任何一种诵出。“宣说”是指:用言语讲说,借着各种因缘,开示“非法是法”等十八种导致僧团分裂的事。“以劝告”是指:用这样的话在耳边劝说——“你们难道不知道我出身高贵、是多闻之人吗?像我这样的人,怎么会执取导师教法中的非法、非律呢?你们竟然会生起这种念头,这对你们合适吗?对我来说,无间地狱就像清凉的青莲池一样,我怎么会不怕恶趣呢?”——用这一类方式在耳边说给他听。“以取筹”是指:这样劝告之后,稳住他们的心,使他们生起不退转的心,然后说“拿这支筹”,通过取筹来取得认可。巴利
Tattha kammenāti apalokanādīsu catūsu kammesu aññatarena kammena. Uddesenāti pañcasu pātimokkhuddesesu aññatarena uddesena. Voharantoti kathayanto, tāhi tāhi uppattīhi adhammaṃ dhammotiādīni aṭṭhārasa bhedakaravatthūni dīpento. Anussāvanenāti nanu tumhe jānātha mayhaṃ uccākulā pabbajitabhāvaṃ bahussutabhāvañca, mādiso nāma uddhammaṃ ubbinayaṃ satthusāsanaṃ gāheyyāti cittampi uppādetuṃ tumhākaṃ yuttaṃ, kiṃ mayhaṃ avīci nīluppalavanaṃ viya sītalo, kiṃ ahaṃ apāyato na bhāyāmītiādinā nayena kaṇṇamūle vacībhedaṃ katvā anussāvanena. Salākaggāhenāti evaṃ anussāvetvā tesaṃ cittaṃ upatthambhetvā anivattidhamme katvā ‘‘gaṇhatha imaṃ salāka’’nti salākaggāhena.
在这里,只有甘马或诵戒才是判定僧团分裂的依据,而宣告、劝说和取筹只是前阶段。因为,即使有人通过宣说十八种事来宣告,为了让那些人生起好乐而劝说,甚至让他们取了筹,僧团此时仍然没有分裂。只有当四个人或更多人这样取了筹之后,另外举行甘马或另外诵戒时,才叫做僧团分裂。如此,见具足的人绝不可能分裂僧团。到这里,已经展示了杀母等五种无间业,这些业凡夫会造作,圣弟子不会造作。为了阐明它们——巴利
Ettha ca kammameva uddeso vā pamāṇaṃ, vohārānussāvanasalākaggāhā pana pubbabhāgā. Aṭṭhārasavatthudīpanavasena hi voharantena tattha rucijananatthaṃ anussāvetvā salākāya gāhitāyapi abhinnova hoti saṅgho. Yadā pana evaṃ cattāro vā atirekā vā salākaṃ gāhetvā āveṇikaṃ kammaṃ vā uddesaṃ vā karonti, tadā saṅgho bhinno nāma hoti. Evaṃ diṭṭhisampanno puggalo saṅghaṃ bhindeyyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Ettāvatā mātughātādīni pañca ānantariyakammāni dassitāni honti, yāni puthujjano karoti, na ariyasāvako, tesaṃ āvibhāvatthaṃ –
从业、从门、从劫住,同样地,
要从“果报共通”等方面来了知判别。巴利
Kammato dvārato ceva, kappaṭṭhitiyato tathā; Pākasādhāraṇādīhi, viññātabbo vinicchayo.
在这里,先从业的角度来说:如果杀人者是人,被杀的母亲或父亲也是人——即使对方改变了性别特征——那么夺去他们生命的业就是无间业。造了这种业的人,就算心想“我要挡住它的果报”,用像大塔庙那么大的金塔填满整个轮围世界,再填满整个轮围世界向端坐的比丘僧团做大布施,甚至一直跟随在世尊身边、抓着世尊桑喀帝的衣角不放,身坏命终之后,还是只会投生到地狱。
但是,如果杀人者自己是人,被杀的母亲或父亲是畜生;或者杀人者自己是畜生,被杀的母亲或父亲是人;或者双方都是畜生,这样夺去生命,那个业不会成为无间业,但仍然是重业,而且紧挨着无间业。这个问题,是就人类种姓的情况来说的。巴利
Tattha kammato tāva – ettha hi manussabhūtasseva manussabhūtaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā api parivattaliṅgaṃ jīvitā voropentassa kammaṃ ānantariyaṃ hoti, tassa vipākaṃ paṭibāhissāmīti sakalacakkavāḷaṃ mahācetiyappamāṇehi kañcanathūpehi pūretvāpi sakalacakkavāḷaṃ pūretvā nisinnabhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvāpi buddhassa bhagavato saṅghāṭikaṇṇaṃ amuñcanto vicaritvāpi kāyassa bhedā nirayameva upapajjati. Yo pana sayaṃ manussabhūto tiracchānabhūtaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā, sayaṃ vā tiracchānabhūto manussabhūtaṃ, tiracchānoyeva vā tiracchānabhūtaṃ jīvitā voropeti, tassa kammaṃ ānantariyaṃ na hoti, bhāriyaṃ pana hoti, ānantariyaṃ āhacceva tiṭṭhati. Manussajātikānaṃ pana vasena ayaṃ pañho kathito.
在这里,应当说明羊四句、战斗四句和贼四句。即使一个人怀着“我要杀羊”的意图,但实际杀死的却是站在羊那个位置的人——无论是母亲还是父亲——他也会触犯无间业。但如果怀着杀羊的意图或怀着杀父母的意图,却杀死了羊,那就不触犯无间业。如果怀着杀父母的意图,并且确实杀死了父母,那就必定触犯。其余两组四句,也应当依照同样的道理来理解。就像对父母的情况一样,对阿拉汉也应当知道有这些四句。巴利
Tattha eḷakacatukkaṃ saṅgāmacatukkaṃ coracatukkañca kathetabbaṃ. Eḷakaṃ māremīti abhisandhināpi hi eḷakaṭṭhāne ṭhitaṃ manusso manussabhūtaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā mārento ānantariyaṃ phusati. Eḷakābhisandhinā pana mātāpitāabhisandhinā vā eḷakaṃ mārento ānantariyaṃ na phusati. Mātāpitāabhisandhinā mātāpitaro mārento phusateva. Eseva nayo itarasmimpi catukkadvaye. Yathā ca mātāpitūsu, evaṃ arahantepi etāni catukkāni veditabbāni.
只有杀害人中的阿拉汉,才会触犯无间业,杀害夜叉、鬼神不算。不过这种业很重,和无间业相似。如果一个人在还是凡夫的时候,被人用刀杖打伤或者下了毒,后来他证得阿拉汉果,并因此而死,那仍然构成杀阿拉汉。反过来,他在凡夫时期接受的布施,等他证果之后再来受用,那还是算对凡夫的布施。杀害其他圣者不会构成无间业,但所造的业很重,和无间业相似。巴利
Manussaarahantameva māretvā ānantariyaṃ phusati, na yakkhabhūtaṃ. Kammaṃ pana bhāriyaṃ, ānantariyasadisameva. Manussaarahantassa ca puthujjanakāleyeva satthappahāre vā vise vā dinnepi yadi so arahattaṃ patvā teneva marati, arahantaghāto hotiyeva. Yaṃ pana puthujjanakāle dinnaṃ dānaṃ arahattaṃ patvā paribhuñjati, puthujjanasseva dinnaṃ hoti. Sesaariyapuggale mārentassa ānantariyaṃ natthi. Kammaṃ pana bhāriyaṃ, ānantariyasadisameva.
关于“出如来身血”:因为如来的身体是不可分割、不可破坏的,所以不存在他人加害而割破皮肤、令血液流出这样的事。血液只在身体内部同一个地方汇聚。提婆达多掷出的石头碎裂后,碎片击中如来的脚,脚就像被斧头砍中一样,内部出血。做这种事,就构成无间业。但吉瓦咖得到如来同意后,用手术刀割开皮肤,从那个部位把瘀血取出来,让如来感到舒适;这样做只产生善业。巴利
Lohituppāde tathāgatassa abhejjakāyatāya parūpakkamena cammacchedaṃ katvā lohitapaggharaṇaṃ nāma natthi. Sarīrassa pana antoyeva ekasmiṃyeva ṭhāne lohitaṃ samosarati. Devadattena paviddhasilato bhijjitvā gatā sakalikāpi tathāgatassa pādantaṃ pahari, pharasunā pahaṭo viya pādo antolohitoyeva ahosi. Tathā karontassa ānantariyaṃ hoti. Jīvako pana tathāgatassa ruciyā satthakena cammaṃ chinditvā tamhā ṭhānā duṭṭhalohitaṃ nīharitvā phāsumakāsi, tathā karontassa puññakammameva hoti.
那么,如果有人在那位如来已经般涅槃之后,破坏塔庙、砍断菩提树、对舍利动手,他们会怎么样呢?这是很重的业,和无间业差不多。不过,如果是为了保护有舍利的塔或者佛像,那就可以砍掉菩提树的枝条。就算有鸟停在塔上拉屎,也可以砍。因为和受用塔相比,舍利塔更重要。如果是为了砍掉那破坏塔基而生长过来的菩提树根并带走,那是可以的。但如果菩提树的枝条挡住了菩提树屋,为了保住屋子而砍树,那是不允许的,因为屋子是为了菩提树才建的,不是菩提树为了屋子才存在。在座堂里也是同样的道理。不过,如果座堂里安放了舍利,为了保护舍利,就可以砍菩提树枝。为了养护菩提树,把吸收养分的枝条或者烂掉的部分砍掉,那是可以的,就像照料世尊的遗体一样,也能得到福德。巴利
Atha ye ca parinibbute tathāgate cetiyaṃ bhindanti, bodhiṃ chindanti dhātumhi upakkamanti, tesaṃ kiṃ hotīti? Bhāriyaṃ kammaṃ hoti ānantariyasadisaṃ. Sadhātukaṃ pana thūpaṃ vā paṭimaṃ vā bādhamānaṃ bodhisākhaṃ chindituṃ vaṭṭati. Sacepi tattha nilīnā sakuṇā cetiye vaccaṃ pātenti, chindituṃ vaṭṭatiyeva. Paribhogacetiyato hi sarīracetiyaṃ mahantataraṃ. Cetiyavatthuṃ bhinditvā gacchantaṃ bodhimūlampi chinditvā harituṃ vaṭṭati. Yā pana bodhisākhā bodhigharaṃ bādhati, taṃ geharakkhaṇatthaṃ chindituṃ na labhati, bodhiatthañhi gehaṃ, na gehatthāya bodhi. Āsanagharepi eseva nayo. Yasmiṃ pana āsanaghare dhātu nihitā hoti, tassa rakkhaṇatthāya bodhisākhaṃ chindituṃ vaṭṭati. Bodhijagganatthaṃ ojoharaṇasākhaṃ vā pūtiṭṭhānaṃ vā chindituṃ vaṭṭatiyeva, bhagavato sarīrapaṭijaggane viya puññampi hoti.
如果界内的僧众没有聚集,有人另外拉出一群比丘,做甘马、宣读通告、发筹,或讽诵戒本,这样既造成僧团分裂,也构成无间业。但如果他自认为僧团是和合的、认为适当而做甘马,那就只是分裂僧团,不构成无间业;人数不足九人时也一样。按最终界限来说,九人之中有人破僧的,得无间业;跟随他、主张非法的人得大罪;主张正法的人则无过失。巴利
Saṅghabhede sīmaṭṭhakasaṅghe asannipatite visuṃ parisaṃ gahetvā katavohārānussāvana-salākaggāhassa kammaṃ vā karontassa, uddesaṃ vā uddisantassa bhedo ca hoti ānantariyakammañca. Samaggasaññāya pana vaṭṭatīti kammaṃ karontassa bhedova hoti, na ānantariyakammaṃ, tathā navato ūnaparisāyaṃ. Sabbantimena paricchedena navannaṃ janānaṃ yo saṅghaṃ bhindati , tassa ānantariyakammaṃ hoti. Anuvattakānaṃ adhammavādīnaṃ mahāsāvajjakammaṃ. Dhammavādino pana anavajjā.
在这五种无间业里,关于九人破僧,经中这样说:优波离,一边有四人,另一边也有四人,第九个人负责宣布和取筹,说:这是法,这是律,这是大师的教导,你们要接受这个,要认同这个。优波离,这样一来,就既有僧团分裂,也构成破僧。优波离,如果是九个人,或者超过九个人,也同样既有僧团分裂,也构成破僧。(《小品》351)在这五种无间业当中,破僧是语业,其余四种是身业。应当这样从业的角度来理解和判定。巴利
Tattha navannameva saṅghabhede idaṃ suttaṃ – ‘‘ekato upāli cattāro honti, ekato cattāro, navamo anussāveti, salākaṃ gāheti ‘ayaṃ dhammo ayaṃ vinayo idaṃ satthusāsanaṃ, idaṃ gaṇhatha, imaṃ rocethā’ti, evaṃ kho, upāli, saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo ca. Navannaṃ vā, upāli, atirekanavannaṃ vā saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo cā’’ti (cūḷava. 351). Etesu pana pañcasu saṅghabhedo vacīkammaṃ, sesāni kāyakammānīti. Evaṃ kammato viññātabbo vinicchayo.
关于“门”:所有这些业都能从身门和语门生起。不过,其中前四种业,即使是通过命令或咒术等方式从语门生起,也只在身门圆满;而破僧,即使是以手势造成分裂而从身门生起,也只在语门圆满。因此,在这里也应当从“门”的角度来理解这个判定。巴利
Dvāratoti sabbāneva cetāni kāyadvāratopi vacīdvāratopi samuṭṭhahanti. Purimāni panettha cattāri āṇattikavijjāmayapayogavasena vacīdvārato samuṭṭhahitvāpi kāyadvārameva pūrenti, saṅghabhedo hatthamuddāya bhedaṃ karontassa kāyadvārato samuṭṭhahitvāpi vacīdvārameva pūretīti. Evamettha dvāratopi viññātabbo vinicchayo.
关于“住劫业”:在这里,只有破僧才是住劫业。当劫还在持续时,或者在劫的中间时期造了破僧,那就只有在劫坏灭时才能解脱。即使有人想“这个劫将会坏灭”,今天造了破僧,也要等到劫灭时才解脱,只在地狱里受一天的烧煮之苦。不过,实际上不会有这种情况。其余四种业只是无间业,不是住劫业。因此,在这里也应当从住劫的角度来理解这个判定。巴利
Kappaṭṭhitiyatoti saṅghabhedoyeva cettha kappaṭṭhitiyo. Saṇṭhahante hi kappe kappavemajjhe vā saṅghabhedaṃ katvā kappavināseyeva muccati. Sacepi hi sveva kappo vinassissatīti ajja saṅghabhedaṃ karoti, sveva muccati, ekadivasameva niraye paccati. Evaṃ karaṇaṃ pana natthi. Sesāni cattāri kammāni ānantariyāneva honti, na kappaṭṭhitiyānīti evamettha kappaṭṭhitiyatopi viññātabbo vinicchayo.
关于“明显”这一判定:如果一个人造了这五种业,那么只有破僧业会以结生的方式成熟,其余四种则归入“已作之业,没有业报”这一类。如果没有破僧,就轮到出佛身血优先成熟;如果没有出佛身血,就轮到杀阿拉汉优先成熟;如果连杀阿拉汉也没有,那么假如父亲持戒、母亲破戒,或者母亲并非同样持戒,杀父业就会以结生的方式成熟。如果杀母和杀父两种业都造了,而父母在持戒或破戒方面程度相同,那就只有杀母业会以结生的方式成熟,因为母亲为子女付出艰辛更多,恩德也更大。所以在这里,也应该理解为此处明显的判定。巴利
Pākatoti yena ca pañcape’tāni kammāni katāni honti, tassa saṅghabhedoyeva paṭisandhivasena vipaccati, sesāni ‘‘ahosikammaṃ, nāhosi kammavipāko’’ti evamādīsu saṅkhyaṃ gacchanti. Saṅghassa bhedābhāve lohituppādo, tadabhāve arahantaghāto, tadabhāve ca sace pitā sīlavā hoti, mātā dussīlā, no vā tathā sīlavatī, pitughāto paṭisandhivasena vipaccati. Sace mātāpitughāto, dvīsupi sīlena vā dussīlena vā samānesu mātughātova paṭisandhivasena vipaccati . Mātā hi dukkarakārinī bahūpakārā ca puttānanti evamettha pākatopi viññātabbo vinicchayo.
“共通等”说的是:前面这四种业,对一切在家众和出家众都是共通的。而破僧业,按照经文里说的:“优波离啊,比丘尼不能破僧,在学尼不能,沙弥不能,沙弥尼不能,近事男不能,近事女也不能破僧。优波离啊,只有比丘,而且是真正的比丘,同一界内共住的比丘,才能破僧。”(《小品》351)从这段话来看,破僧业只属于上面所说的那类比丘,不属于其他人,所以它是不共通的。“等”这个字还表示,所有这些业都与苦受相伴,并且和嗔、痴相应。因此,在这里也应当从共通与不共通等方面来理解这个判定。巴利
Sādhāraṇādīhīti purimāni cattāri sabbesampi gahaṭṭhapabbajitānaṃ sādhāraṇāni. Saṅghabhedo pana ‘‘na kho, upāli bhikkhunī, saṅghaṃ bhindati, na sikkhamānā, na sāmaṇero, na sāmaṇerī, na upāsako, na upāsikā saṅghaṃ bhindati, bhikkhu kho, upāli, pakatatto samānasaṃvāsako samānasīmāyaṃ ṭhito saṅghaṃ bhindatī’’ti (cūḷava. 351) vacanato vuttappakārassa bhikkhunova hoti, na aññassa, tasmā asādhāraṇo. Ādisaddena sabbepi te dukkhavedanāsahagatā dosamohasampayuttā cāti evamettha sādhāraṇādīhipi viññātabbo vinicchayo.
“另认其他导师”的意思是:他会想“我这位导师没能力履行导师的职责”,于是即使在别的生命形态中,也会把别的外道导师执取为“我的导师”——但这种事根本没有可能发生。巴利
Aññaṃ satthāranti ‘‘ayaṃ me satthā satthukiccaṃ kātuṃ asamattho’’ti bhavantarepi aññaṃ titthakaraṃ ‘‘ayaṃ me satthā’’ti evaṃ gaṇheyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti attho.
129 “一个世界界”是指一万个世界界。其实有三种田:生田、令田和境田。其中,生田就是一万个世界界。因为如来入母胎时、出胎时、成正觉时、转法轮时、舍寿行时以及般涅槃时,这一万个世界界都会震动。而令田则是指百千俱胝世界界,因为阿塔那帝亚护卫经、孔雀护卫经、幢顶护卫经、宝护卫经等经的敕令,在这个范围内是有效的。至于境田,则没有限量。正如佛陀所说:“智慧所能及的范围就是所应知的范围,所应知的范围就是智慧所能及的范围。智慧以所知为边界,所知也以智慧为边界”,因此,没有佛的智慧所不能了知的境界。巴利
129.Ekissā lokadhātuyāti dasasahassilokadhātuyā. Tīṇi hi khettāni jātikhettaṃ āṇākhettaṃ visayakhettaṃ. Tattha jātikhettaṃ nāma dasasahassī lokadhātu. Sā hi tathāgatassa mātukucchiokkamanakāle nikkhamanakāle sambodhikāle dhammacakkappavattane āyusaṅkhārossajjane parinibbāne ca kampati. Koṭisatasahassacakkavāḷaṃ pana āṇākhettaṃ nāma. Āṭānāṭiyamoraparittadhajaggaparittaratanaparittādīnañhi ettha āṇā vattati. Visayakhettassa pana parimāṇaṃ natthi. Buddhānañhi ‘‘yāvatakaṃ ñāṇaṃ tāvatakaṃ neyyaṃ, yāvatakaṃ neyyaṃ tāvatakaṃ ñāṇaṃ, ñāṇapariyantikaṃ neyyaṃ neyyapariyantikaṃ ñāṇa’’nti (paṭi. ma. 3.5) vacanato avisayo nāma natthi.
不过,在这三种田当中,除了这个世界之外,在其他世界,经典里并没有“有佛陀出现”这样的说法,但有“没有佛陀出现”的说法。三藏就是律藏、经藏、论藏;三次结集就是大迦叶长老的结集、亚萨长老的结集、摩嘎离之子·帝萨长老的结集。在这三次结集所集成的三藏佛语当中,除了这个世界以外,找不到“别处有佛陀出现”的经,反而有“不会出现”的说法。巴利
Imesu pana tīsu khettesu ṭhapetvā imaṃ cakkavāḷaṃ aññasmiṃ cakkavāḷe buddhā uppajjantīti suttaṃ natthi, na uppajjantīti pana atthi. Tīṇi piṭakāni vinayapiṭakaṃ suttantapiṭakaṃ abhidhammapiṭakaṃ, tisso saṅgītiyo mahākassapattherassa saṅgīti, yasattherassa saṅgīti, moggaliputtatissattherassa saṅgītīti. Imā tisso saṅgītiyo āruḷhe tepiṭake buddhavacane imaṃ cakkavāḷaṃ muñcitvā aññattha buddhā uppajjantīti suttaṃ natthi, na uppajjantīti pana atthi.
“非前非后”是指不在前、也不在后。意思是说,他们不会同时出现,而是要么在前、要么在后地出现。这里应当这样理解:从菩萨坐在菩提树下金刚座上,立下“若未证得菩提,决不起座”的誓愿而安坐之时起,一直往前追溯到入母胎结生的那一刻,这段时间不应被认为是“前”。因为菩萨结生时,一万个轮围世界震动,教化的范围就已经确定下来,所以其他佛陀的出现就被遮止了。从般涅槃之时起,一直到舍利还留存到芥子那么大的时候,这段时间不应被认为是“后”。因为只要舍利还在,诸佛就如同还在一样。因此,在这两者之间的时间里,其他佛陀的出现是被遮止的。可是,当舍利也完全灭尽之后,其他佛陀的出现就不再被遮止了。巴利
Apubbaṃ acarimanti apure apacchā. Ekato na uppajjanti, pure vā pacchā vā uppajjantīti vuttaṃ hoti. Tattha hi bodhipallaṅke bodhiṃ appatvā na uṭṭhahissāmīti nisinnakālato paṭṭhāya yāva mātukucchismiṃ paṭisandhiggahaṇaṃ, tāva pubbeti na veditabbaṃ. Bodhisattassa hi paṭisandhiggahaṇena dasasahassacakkavāḷakampaneneva khettapariggaho kato, aññassa buddhassa uppatti nivāritāva hoti. Parinibbānakālato paṭṭhāya yāva sāsapamattā dhātu tiṭṭhati, tāva pacchāti na veditabbaṃ. Dhātūsu hi ṭhitāsu buddhā ṭhitāva honti. Tasmā etthantare aññassa buddhassa uppatti nivāritāva hoti. Dhātuparinibbāne pana jāte aññassa buddhassa uppatti na nivāritā.
确实有三种消失:教理消失、通达消失和修行消失。其中,“教理”指三藏。“通达”指证悟真理。“修行”指修行之道。在这三者当中,通达和修行有时存在,有时不存在。因为在某个时期,证得通达的比丘很多,要指出“这位比丘是凡夫”,都得伸手去指给人看。就在这个岛上,曾经有一个时期,根本找不到一个凡夫比丘。修行圆满的人,也是有时多,有时少。所以,通达和修行是有时存在、有时不存在的,但就佛法能否住世而言,教理才是真正的标准。巴利
Tīṇi hi antaradhānāni nāma pariyattiantaradhānaṃ, paṭivedhaantaradhānaṃ, paṭipattiantaradhānanti. Tattha pariyattīti tīṇi piṭakāni. Paṭivedhoti saccapaṭivedho. Paṭipattīti paṭipadā. Tattha paṭivedho ca paṭipatti ca hotipi na hotipi. Ekasmiñhi kāle paṭivedhadharā bhikkhū bahū honti, eso bhikkhu puthujjanoti aṅguliṃ pasāretvā dassetabbo hoti. Imasmiṃyeva dīpe ekavāre puthujjanabhikkhu nāma nāhosi. Paṭipattipūrikāpi kadāci bahū honti kadāci appā. Iti paṭivedho ca paṭipatti ca hotipi na hotipi, sāsanaṭṭhitiyā pana pariyatti pamāṇaṃ.
有智慧的人听了三藏之后,就能把教理和修行两方面都圆满。就像我们的菩萨,先在阿喇拉仙人那里修成了五神通和七种定,然后问非想非非想处定的准备方法,那位仙人说:“我不知道。”于是菩萨又去伍达咖仙人那里,把自己证得的殊胜境界跟对方核对之后,又问非想非非想处定的准备方法,那位仙人就告诉了他。话刚说完,大士就成就了那种定。同样,有智慧的比丘听了教理之后,也能把两方面都圆满。所以,只要教理还在,教法就还在。巴利
Paṇḍito hi tepiṭakaṃ sutvā dvepi pūreti. Yathā amhākaṃ bodhisatto āḷārassa santike pañcābhiññā satta ca samāpattiyo nibbattetvā nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā parikammaṃ pucchi, so na jānāmīti āha. Tato udakassa santikaṃ gantvā adhigataṃ visesaṃ saṃsandetvā nevasaññānāsaññāyatanassa parikammaṃ pucchi, so ācikkhi, tassa vacanasamanantarameva mahāsatto taṃ sampādesi, evameva paññavā bhikkhu pariyattiṃ sutvā dvepi pūreti. Tasmā pariyattiyā ṭhitāya sāsanaṃ ṭhitaṃ hoti.
当它隐没时,最先消失的是阿毗达摩藏。其中,《发趣论》最先隐没,之后依次是《法集论》。当它隐没后,其余两藏还在,教法就仍然住世。当经藏开始隐没时,最先隐没的是《增支部》,从第十一集开始,一直到第一集,渐次隐没;接着是《相应部》,从有偈品开始,一直到渡瀑流品,渐次隐没;再接着是《中部》,从根修习经开始,一直到根本法门经,渐次隐没;最后是《长部》,从十上经开始,一直到梵网经,渐次隐没。仅仅一两个偈颂的问答,虽然能长久流传,却无法维系教法,就像萨比亚经和旷野夜叉问经那样。据说这些问答是迦叶佛时代留下来的,后来也没能维系教法。巴利
Yadā pana sā antaradhāyati, tadā paṭhamaṃ abhidhammapiṭakaṃ nassati. Tattha paṭṭhānaṃ sabbapaṭhamaṃ antaradhāyati, anukkamena pacchā dhammasaṅgaho, tasmiṃ antarahite itaresu dvīsu piṭakesu ṭhitesu sāsanaṃ ṭhitameva hoti. Tattha suttantapiṭake antaradhāyamāne paṭhamaṃ aṅguttaranikāyo ekādasakato paṭṭhāya yāva ekakā antaradhāyati, tadanantaraṃ saṃyuttanikāyo cakkapeyyālato paṭṭhāya yāva oghataraṇā antaradhāyati, tadanantaraṃ majjhimanikāyo indriyabhāvanato paṭṭhāya yāva mūlapariyāyā antaradhāyati, tadanantaraṃ dīghanikāyo dasuttarato paṭṭhāya yāva brahmajālā antaradhāyati. Ekissāpi dvinnampi gāthānaṃ pucchā addhānaṃ gacchati, sāsanaṃ dhāretuṃ na sakkoti sabhiyapucchā (su. ni. sabhiyasuttaṃ) viya āḷavakapucchā (su. ni. āḷavakasuttaṃ; saṃ. ni. 1.246) viya ca. Etā kira kassapabuddhakālikā antarā sāsanaṃ dhāretuṃ nāsakkhiṃsu.
不过,就算另外两藏都消失了,只要律藏还在,教法就还在。当《附随》和《犍度》消失后,只要两部《分别》还在,教法就仍然还在。当两部《分别》消失后,只要《论母》还在,教法就仍然还在。当《论母》消失后,只要巴帝摩卡、出家、达上还在,教法就还在。外在的形相标志可以延续很久,但白衣沙门的传承从迦叶佛时代起就已经无法承载教法了。而从最后一位证悟圣谛的人出现、以及最后一位破戒的人出现开始,教法就称为衰退了。从那时起,就不再阻止其他佛陀的出现。巴利
Dvīsu pana piṭakesu antarahitesupi vinayapiṭake ṭhite sāsanaṃ tiṭṭhati, parivārakhandhakesu antarahitesu ubhatovibhaṅge ṭhite ṭhitameva hoti. Ubhatovibhaṅge antarahite mātikāya ṭhitāyapi ṭhitameva hoti. Mātikāya antarahitāya pātimokkhapabbajjaupasampadāsu ṭhitāsu sāsanaṃ tiṭṭhati. Liṅgamaddhānaṃ gacchati, setavatthasamaṇavaṃso pana kassapabuddhakālato paṭṭhāya sāsanaṃ dhāretuṃ nāsakkhi. Pacchimakassa pana saccapaṭivedhato pacchimakassa sīlabhedato ca paṭṭhāya sāsanaṃ osakkitaṃ nāma hoti. Tato paṭṭhāya aññassa buddhassa uppatti na vāritāti.
有三种般涅槃:烦恼般涅槃、蕴般涅槃和舍利般涅槃。其中,烦恼般涅槃发生在菩提树下的金刚座上,蕴般涅槃发生在拘尸那罗,舍利般涅槃将在未来发生。据说,当教法衰败的时候,铜掌岛上的所有舍利都会聚集起来,前往大塔;从大塔前往龙岛的王苑塔;再从那里前往大菩提座。从龙界、天界和梵天界来的舍利,也都将前往大菩提座。哪怕小如芥子的舍利,也不会在中途消失。所有舍利都会在大菩提座上汇聚成一堆,像一整块金块那样凝成一体,放射出六色光芒,遍照一万个世界。巴利
Tīṇi parinibbānāni nāma kilesaparinibbānaṃ khandhaparinibbānaṃ dhātuparinibbānanti. Tattha kilesaparinibbānaṃ bodhipallaṅke ahosi, khandhaparinibbānaṃ kusinārāyaṃ, dhātuparinibbānaṃ anāgate bhavissati. Sāsanassa kira osakkanakāle imasmiṃ tambapaṇṇidīpe dhātuyo sannipatitvā mahācetiyaṃ gamissanti, mahācetiyato nāgadīpe rājāyatanacetiyaṃ, tato mahābodhipallaṅkaṃ gamissanti, nāgabhavanatopi devalokatopi brahmalokatopi dhātuyo mahābodhipallaṅkameva gamissanti. Sāsapamattāpi dhātu antarā na nassissati. Sabbā dhātuyo mahābodhipallaṅke rāsibhūtā suvaṇṇakkhandho viya ekagghanā hutvā chabbaṇṇarasmiyo vissajjessanti, tā dasasahassilokadhātuṃ pharissanti.
那时,一万个轮围世界的天神聚集起来,心中生起的大悲悯,比十力者般涅槃那天还要强烈,他们说:“今天导师般涅槃了,今天教法衰落了,这是我们最后一次见到导师了。”除了不来者和漏尽者,其余的天神都无法保持镇定。舍利中的火界会生起,一直升到梵天界;只要还有哪怕芥子那么大的舍利存在,就会烧成一片火海;当舍利完全烧尽时,火焰就会熄灭。这样示现了大威神力之后,当舍利消失时,教法就算消失了。只要还没有这样消失,就叫做“非最后”。说它“非前非后”地出现,这是不可能的。巴利
Tato dasasahassacakkavāḷe devatā yo sannipatitvā ‘‘ajja satthā parinibbāyati, ajja sāsanaṃ osakkati, pacchimadassanaṃ dāni idaṃ amhāka’’nti dasabalassa parinibbutadivasato mahantataraṃ kāruññaṃ karissanti. Ṭhapetvā anāgāmikhīṇāsave avasesā sakabhāvena saṇṭhātuṃ na sakkhissanti. Dhātūsu tejodhātu uṭṭhahitvā yāva brahmalokā uggacchissati, sāsapamattāyapi dhātuyā sati ekajālāva bhavissati, dhātūsu pariyādānaṃ gatāsu pacchijjissati. Evaṃ mahantaṃ ānubhāvaṃ dassetvā dhātūsu antarahitāsu sāsanaṃ antarahitaṃ nāma hoti. Yāva evaṃ na anantaradhāyati, tāva acarimaṃ nāma hoti. Evaṃ apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyunti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
那为什么诸佛不会非前非后、不同时出现呢?因为那样就不稀奇了。诸佛确实是稀有之人。正如经中所说:比丘们,有一个人出现在世间,是以稀有之人的身份出现的。是哪一个人?就是如来、阿拉汉、正自觉者。巴利
Kasmā pana apubbaṃ acarimaṃ na uppajjantīti. Anacchariyattā. Buddhā hi acchariyamanussā. Yathāha – ‘‘ekapuggalo, bhikkhave, loke uppajjamāno uppajjati acchariyamanusso, katamo ekapuggalo, tathāgato arahaṃ sammāsambuddho’’ti (a. ni. 1.171-174).
如果两位、四位、八位或十六位佛陀同时出现,那他们就不稀奇了。就像在一座精舍里,即使有两座塔,利养和恭敬也不会丰厚;比丘多了也不稀奇。多位佛陀同时出现,也会是这样。所以他们不会同时出现。巴利
Yadi ca dve vā cattāro vā aṭṭha vā soḷasa vā ekato uppajjeyyuṃ, na acchariyā bhaveyyuṃ. Ekasmiñhi vihāre dvinnaṃ cetiyānampi lābhasakkāro uḷāro na hoti bhikkhūpi bahutāya na acchariyā jātā, evaṃ buddhāpi bhaveyyuṃ. Tasmā na uppajjanti.
从教法本身没有差别这一点来说:一位佛陀所宣说的四念处等种种法,即使换成另一位佛陀出世,他所宣说的也还是同样的法,这样一来就不足为奇了。然而,当一位佛陀宣说正法时,他的教法才显得稀奇。巴利
Desanāya ca visesābhāvato. Yañhi satipaṭṭhānādibhedaṃ dhammaṃ eko deseti, aññena uppajjitvāpi sova desetabbo siyā. Tato na acchariyo siyā, ekasmiṃ pana dhammaṃ desente desanāpi acchariyā hoti.
另外,也是因为没有争论。假如有很多佛陀出现,许多导师的弟子们就会像这样争论起来:“我们的佛陀令人敬信,我们的佛陀声音甜美,得到利养,有福德。”因此,佛陀们不会这样出现。而且,这个理由那先长老在回答弥兰陀王提问时已经详细说明了。正如《弥兰陀问经》5.1.1 所说:巴利
Vivādābhāvato ca. Bahūsu ca buddhesu uppajjantesu bahūnaṃ ācariyānaṃ antevāsikā viya ‘‘amhākaṃ buddho pāsādiko, amhākaṃ buddho madhurassaro lābhī puññavā’’ti vivadeyyuṃ, tasmāpi evaṃ na uppajjanti. Apicetaṃ kāraṇaṃ milindaraññā puṭṭhena nāgasenattherena vitthāritameva. Vuttañhi (mi. pa. 5.1.1) –
尊者那先,世尊确实这样说过:“比丘们,这是不可能的,绝无可能:在同一个世界当中,有两位阿拉汉、正自觉者不前不后地出现,这种事根本不存在。”可是,尊者那先,一切如来在开示时,都开示三十七菩提分法;在宣说时,都宣说四圣谛;在教导时,都教导三学;在教诫时,都教诫不放逸。尊者那先,如果一切如来都有同样的开示、同样的宣说、同样的教导、同样的教诫,那是什么原因,两位如来不会在同一刹那出现呢?仅仅一位佛陀出现,这世间就已经充满光明了;如果有第二位佛陀,凭两位的光明,这世间应该更加光明。两位如来一起教示,应该能安乐地教示;一起教诫,应该能安乐地教诫。请您告诉我这其中的原因,让我不再有疑惑。巴利
‘‘Tattha, bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘aṭṭhānametaṃ, bhikkhave, anavakāso, yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’ti. Desentā ca, bhante nāgasena, sabbepi tathāgatā sattatiṃsa bodhipakkhiyadhamme desenti, kathayamānā ca cattāri ariyasaccāni kathenti, sikkhāpentā ca tīsu sikkhāsu sikkhāpenti, anusāsamānā ca appamādapaṭipattiyaṃ anusāsanti. Yadi, bhante nāgasena, sabbesampi tathāgatānaṃ ekā desanā ekā kathā ekā sikkhā ekā anusiṭṭhi, kena kāraṇena dve tathāgatā ekakkhaṇe nuppajjanti? Ekenapi tāva buddhuppādena ayaṃ loko obhāsajāto. Yadi dutiyo buddho bhaveyya, dvinnaṃ pabhāya ayaṃ loko bhiyyosomattāya obhāsajāto bhaveyya. Ovadamānā ca dve tathāgatā sukhaṃ ovadeyyuṃ, anusāsamānā ca sukhaṃ anusāseyyuṃ, tattha me kāraṇaṃ brūhi, yathāhaṃ nissaṃsayo bhaveyyanti.
大王,这个十千世界只能承载一位佛陀,只承载一位如来的功德。如果第二位佛陀出现,这个十千世界就承载不了,会震动、摇动、倾斜、下倾、弯曲、散裂、消散、崩毁,无法保持稳定。巴利
Ayaṃ mahārāja dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṃseyya, na ṭhānamupagaccheyya.
大王,就好比有一艘船,只能承载一个人。一个人上了船之后,那艘船就已经到了极限。这时又来了第二个人,在寿命、容貌、年龄、身材、胖瘦以及一切肢体特征上,都和头一个人一模一样,他也登上那艘船。大王,那艘船还能同时承载两个人吗?不能,尊者,它会摇晃、震动、倾斜、下倾、弯曲、散裂、散坏、崩毁,根本撑不住,会沉到水里去。大王,同样的道理,这个十千世界只能承载一尊佛,只能承载一位如来的功德。如果出现第二位佛,这个十千世界就承载不了,会摇晃……乃至……根本撑不住。巴利
Yathā, mahārāja, nāvā ekapurisasandhāraṇī bhaveyya. Ekasmiṃ purise abhirūḷhe sā nāvā samupādikā bhaveyya. Atha dutiyo puriso āgaccheyya tādiso āyunā vaṇṇena vayena pamāṇena kisathūlena sabbaṅgapaccaṅgena, so taṃ nāvaṃ abhirūheyya. Apinu sā mahārāja, nāvā dvinnampi dhāreyyāti? Na hi, bhante, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṃseyya, na ṭhānamupagaccheyya, osīdeyya udaketi. Evameva kho, mahārāja, ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya, caleyya…pe… na ṭhānamupagaccheyya.
大王,又好比一个人随心所欲地吃饱了,食物塞到喉咙口,他已经被滋养、饱满、充实、没有空隙,昏沉困倦,身体僵直得像根不能弯的棍子。如果让他再吃同样多的食物,大王,那个人还能快乐吗?不能,尊者,光吃那一顿就可能撑死了。同样的道理,大王,这十千世界只能承载一佛……乃至……不可能。巴利
Yathā vā pana mahārāja puriso yāvadatthaṃ bhojanaṃ bhuñjeyya chādentaṃ yāvakaṇṭhamabhipūrayitvā, so dhāto pīṇito paripuṇṇo nirantaro tandikato anonamitadaṇḍajāto punadeva tattakaṃ bhojanaṃ bhuñjeyya, apinu kho, mahārāja, puriso sukhito bhaveyyāti? Na hi, bhante, sakiṃ bhuttova mareyyāti. Evameva kho, mahārāja, ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī …pe… na ṭhānamupagaccheyyāti.
尊者那先,难道大地是因为承受了过重的法才震动的吗?大王,就好比有两辆车,装满了宝物,一直装到车口那么满。如果从一辆车上取出宝物,堆放到另一辆车上,大王,那辆车能承受得住两辆车的宝物吗?不能,尊者。它的轮毂会裂开,轮辐会折断,轮辋会脱落,车轴也会断掉。大王,那辆车难道不是因为承受了过重的宝物才坏掉的吗?是的,尊者。同样地,大王,大地就是因为承受了过重的法才震动的。巴利
Kiṃ nu kho, bhante nāgasena, atidhammabhārena pathavī calatīti? Idha, mahārāja, dve sakaṭā ratanaparipūritā bhaveyyuṃ yāva mukhasamā. Ekasmā sakaṭato ratanaṃ gahetvā ekasmiṃ sakaṭe ākireyyuṃ, apinu kho taṃ, mahārāja, sakaṭaṃ dvinnampi sakaṭānaṃ ratanaṃ dhāreyyāti? Na hi, bhante, nābhipi tassa phaleyya, arāpi tassa bhijjeyyuṃ, nemipi tassa opateyya, akkhopi tassa bhijjeyyāti. Kiṃ nu kho, mahārāja, atiratanabhārena sakaṭaṃ bhijjatīti? Āma, bhanteti. Evameva kho, mahārāja, atidhammabhārena pathavī calatīti.
大王,再说,这个理由是为了说明佛陀的威德才提出来的。请再听一个与此相关的恰当理由,正是因为这个理由,两位正自觉者不会在同一刹那出现。大王,如果两位正自觉者在同一刹那出现,他们的随众就会生起争执:“你的佛陀,我的佛陀”,从而分成两个对立的派别。大王,就像两位有权势的大臣,他们的随众会生起争执:“你的大臣,我的大臣”,从而分成两派。同样地,大王,如果两位正自觉者在同一刹那出现,他们的随众就会生起争执:“你的佛陀,我的佛陀”,从而形成两个对立的派别。大王,这就是两位正自觉者不会在同一刹那出现的第一个理由。巴利
Apica mahārāja imaṃ kāraṇaṃ buddhabalaparidīpanāya osāritaṃ, aññampi tattha abhirūpaṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti. Yadi, mahārāja, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, tesaṃ parisāya vivādo uppajjeyya – ‘‘tumhākaṃ buddho amhākaṃ buddho’’ti ubhatopakkhajātā bhaveyyuṃ. Yathā, mahārāja, dvinnaṃ balavāmaccānaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘tumhākaṃ amacco amhākaṃ amacco’ti ubhatopakkhajātā honti, evameva kho, mahārāja, yadi, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, tesaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘tumhākaṃ buddho amhākaṃ buddho’ti ubhatopakkhajātā bhaveyyuṃ. Idaṃ tāva, mahārāja, ekaṃ kāraṇaṃ, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.
大王,还有另一个更深的理由,请你听一听,正是因为这个理由,两位正自觉者不会在同一刹那出现。大王,如果两位正自觉者在同一刹那出现,那么“最尊的佛陀”这句话就成了假的,“至尊的佛陀”这句话就成了假的,“最胜的佛陀”“最妙的佛陀”“最上的佛陀”“最殊胜的佛陀”“无等的佛陀”“无等等的佛陀”“无与伦比的佛陀”“无比的佛陀”“无敌的佛陀”这些话也都成了假的。大王,你应当从义理上接受这个理由,正是因为这个理由,两位正自觉者不会在同一刹那出现。巴利
Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti. Yadi, mahārāja, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, aggo buddhoti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhaveyya. Jeṭṭho buddhoti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhaveyya. Seṭṭho buddhoti, visiṭṭho buddhoti, uttamo buddhoti, pavaro buddhoti, asamo buddhoti, asamasamo buddhoti, appaṭisamo buddhoti, appaṭibhāgo buddhoti, appaṭipuggalo buddhoti yaṃ vacanaṃ , taṃ micchā bhaveyya. Idampi kho tvaṃ, mahārāja , kāraṇaṃ atthato sampaṭiccha, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.
大王,还有一点:诸佛世尊的本性就是这样——世间只会出现一位佛陀。为什么呢?因为一切智佛陀的功德实在太广大了。大王,世间凡是广大之物,都只有一个。大王,大地广大,只有一个;大海广大,只有一个;须弥山王广大,只有一个;虚空广大,只有一个;帝释天神广大,只有一个;魔罗广大,只有一个;梵天神广大,只有一个。如来、阿拉汉、正自觉者广大,在世间也只有一个。他们出现的地方,就没有别人容身的位置。所以,大王,如来、阿拉汉、正自觉者在这个世间只出现一位。尊者那先,这个问题您用譬喻和理由讲得真好。巴利
Apica kho mahārāja buddhānaṃ bhagavantānaṃ sabhāvapakati esā, yaṃ ekoyeva buddho loke uppajjati. Kasmā kāraṇā? Mahantatāya sabbaññubuddhaguṇānaṃ. Aññampi mahārāja yaṃ loke mahantaṃ, taṃ ekaṃyeva hoti. Pathavī, mahārāja, mahantī, sā ekāyeva. Sāgaro mahanto, so ekoyeva. Sineru girirājā mahanto, so ekoyeva. Ākāso mahanto, so ekoyeva. Sakko mahanto, so ekoyeva. Māro mahanto, so ekoyeva. Brahmā mahanto, so ekoyeva. Tathāgato arahaṃ sammāsambuddho mahanto, so ekoyeva lokasmiṃ. Yattha te uppajjanti, tattha aññassa okāso na hoti. Tasmā, mahārāja, tathāgato arahaṃ sammāsambuddho ekoyeva lokasmiṃ uppajjatīti. Sukathito, bhante nāgasena, pañho opammehi kāraṇehī’’ti.
“在一个世间界中”,就是在一个轮围世界里。前文中用这个词已经统摄了一万个轮围世界,但它们也可以只用一个轮围世界来限定。因为诸佛出现时,只在这一个轮围世界里出现;出现的处所既已被遮止,那么在其他轮围世界里不出现,也就同样被遮止了。巴利
Ekissā lokadhātuyāti ekasmiṃ cakkavāḷe. Heṭṭhā imināva padena dasacakkavāḷasahassāni gahitāni tānipi, ekacakkavāḷeneva paricchindituṃ vaṭṭanti. Buddhā hi uppajjamānā imasmiṃyeva cakkavāḷe uppajjanti, uppajjanaṭṭhāne pana vārite ito aññesu cakkavāḷesu nuppajjantīti vāritameva hoti.
“无前无后”在这里的意思是:轮宝出现之前叫“前”,这轮宝消失之后叫“后”。其中,轮宝的消失有两种情形:要么因为转轮王命终,要么因为转轮王出家。而当它消失时,是在转轮王命终或出家后的第七天消失。从那以后,转轮王的出现就不再有任何阻碍了。巴利
Apubbaṃ acarimanti ettha cakkaratanapātubhāvato pubbe pubbaṃ, tasseva antaradhānato pacchā carimaṃ. Tattha dvidhā cakkaratanassa antaradhānaṃ hoti, cakkavattino kālaṃkiriyato vā pabbajjāya vā. Antaradhāyamānañca pana taṃ kālaṃkiriyato vā pabbajjato vā sattame divase antaradhāyati, tato paraṃ cakkavattino pātubhāvo avārito.
为什么在一个轮围世界里不会出现两位转轮王呢?这是为了断绝争论,也因为转轮王稀有难得,更因为轮宝具有大神力。如果两位同时出现,就会产生“我们的国王更伟大,我们的国王更伟大”这样的争论。如果一位国王在这个洲是转轮王,另一位在那个洲也是转轮王,那也就不稀奇了。而那个能在以两千岛屿为附属的四大洲上授予统治权、具有大神力的轮宝,其神力也会减退。因此,为了断绝争论,因为转轮王稀有难得,也因为轮宝具有大神力,在一个轮围世界里不会出现两位转轮王。巴利
Kasmā pana ekacakkavāḷe dve cakkavattino nuppajjantīti . Vivādupacchedato acchariyabhāvato cakkaratanassa mahānubhāvato ca. Dvīsu hi uppajjantesu ‘‘amhākaṃ rājā mahanto amhākaṃ rājā mahanto’’ti vivādo uppajjeyya. Ekasmiṃ dīpe cakkavattīti ca ekasmiṃ dīpe cakkavattīti ca anacchariyā bhaveyyuṃ . Yo cāyaṃ cakkaratanassa dvisahassadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu issariyānuppadānasamattho mahānubhāvo, so parihāyetha. Iti vivādupacchedato acchariyabhāvato cakkaratanassa mahānubhāvato ca na ekacakkavāḷe dve uppajjanti.
130 关于“女性不可能成为阿拉汉、正自觉者”这一点:先不说女性能否成就具备一切知智的功德、有能力救度世间的佛果,女性就连发愿成佛这件事都无法圆满。巴利
130.Yaṃ itthī assa arahaṃ sammāsambuddhoti ettha tiṭṭhatu tāva sabbaññuguṇe nibbattetvā lokuttāraṇasamattho buddhabhāvo, paṇidhānamattampi itthiyā na sampajjati.
人的身份、男性特征、因、遇见导师;
出家、功德圆满、资格,以及意愿。
这八种法聚集起来,成佛的愿行才能圆满成就。巴利
Manussattaṃ liṅgasampatti, hetu satthāradassanaṃ; Pabbajjā guṇasampatti, adhikāro ca chandatā; Aṭṭhadhammasamodhānā, abhinīhāro samijjhatīti. (bu. vaṃ. 2.59) –
这些确实是让誓愿得以圆满的因。既然女性连誓愿都无法完成,又怎么可能成就佛果呢?所以说:“女性成为阿拉汉、正自觉者,这是不可能的,绝无此理。”而一切方面都圆满的福德积累,只会造就一切方面都圆满的身体,因此只有男子才能成为阿拉汉、正自觉者。巴利
Imāni hi paṇidhānasampattikāraṇāni. Iti paṇidhānampi sampādetuṃ asamatthāya itthiyā kuto buddhabhāvoti ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ itthī assa arahaṃ sammāsambuddho’’ti vuttaṃ. Sabbākāraparipūro ca puññussayo sabbākāraparipūrameva attabhāvaṃ nibbattetīti purisova arahaṃ hoti sammāsambuddho.
女性不可能成为转轮王等说法是这样来的:因为女性没有马阴藏相这些特征,所以那些相在她身上就圆满不了;因为没有女宝,所以具足七宝也就做不到;而且她的身相也不会比一切男子更殊胜。因此才说:“女性成为转轮王,这是不可能的,没有这个机会。”又因为帝释天神等三种地位是最崇高的,而女性这一性别是低劣的,所以帝释天神等地位对她来说也是被否定、不可能得到的。巴利
Yaṃ itthī rājā assa cakkavattītiādīsupi yasmā itthiyā kosohitavatthaguyhatādīnaṃ abhāvena lakkhaṇāni na paripūrenti, itthiratanābhāvena sattaratanasamaṅgitā na sampajjati, sabbamanussehi ca adhiko attabhāvo na hoti, tasmā ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ itthī rājā assa cakkavattī’’ti vuttaṃ. Yasmā ca sakkattādīni tīṇi ṭhānāni uttamāni, itthiliṅgañca hīnaṃ, tasmā tassā sakkattādīnipi paṭisiddhāni.
难道不是这样吗?就像女性特征在梵天界不存在一样,男性特征在梵天界也不存在吧?因此,如果说“男子能成就梵天神位,这是有可能的”,这话就不应该说了吧?不,并非不该说。为什么?因为男子确实能往生到那里。这里说的“梵天神位”,指的是大梵天王位。女人在这里修习禅那,命终之后,往生到梵众天的共住之处,而不是大梵天王;但男子往生到那里,这话不能说不对。而且,虽然梵天界中男女两种性征都不存在,但梵天神们都是男子身形,不是女子身形,所以这句话说得非常妥当。巴利
Nanu ca yathā itthiliṅgaṃ, evaṃ purisaliṅgampi brahmaloke natthi? Tasmā ‘‘yaṃ puriso brahmattaṃ kareyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’tipi na vattabbaṃ siyāti. No na vattabbaṃ. Kasmā? Idha purisassa tattha nibbattanato. Brahmattanti hi mahābrahmattaṃ adhippetaṃ. Itthī ca idha jhānaṃ bhāvetvā kālaṃ katvā brahmapārisajjānaṃ sahabyataṃ upapajjati, na mahābrahmānaṃ, puriso pana tattha na uppajjatīti na vattabbo. Samānepi cettha ubhayaliṅgābhāve purisasaṇṭhānāva brahmāno, na itthisaṇṭhānā, tasmā suvuttamevetaṃ.
131 在讲到“身恶行”等的时候:就像苦楝树的种子、括楼苦瓜的种子等,长不出甜美的果实,只能长出不好吃、不甜的果实;同样,身恶行等也长不出甜美的果报,只能长出不好吃的果报。又像甘蔗的种子、稻谷的种子等,只长出甜美、纯正美味的果实,不会长出不好吃、辛辣的果实;同样,身善行等只长出甜美的果报,不会长出不好吃的果报。关于这一点,也有这样的说法——巴利
131.Kāyaduccaritassātiādīsu yathā nimbabījakosātakībījādīni madhuraphalaṃ na nibbattenti, asātaṃ amadhurameva nibbattenti, evaṃ kāyaduccaritādīni madhuravipākaṃ na nibbattenti, amadhurameva vipākaṃ nibbattenti. Yathā ca ucchubījasālibījādīni madhuraṃ sādurasameva phalaṃ nibbattenti, na asātaṃ kaṭukaṃ, evaṃ kāyasucaritādīni madhurameva vipākaṃ nibbattenti, na amadhuraṃ. Vuttampi cetaṃ –
“ 播下怎样的种子,便会收获怎样的果实。
行善的人得到善果,作恶的人得到恶果。”巴利
‘‘Yādisaṃ vapate bījaṃ, tādisaṃ harate phalaṃ; Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpaka’’nti. (saṃ. ni. 1.256);
因此才说:身恶行[招感可爱果报]是不可能的,绝无这种可能,等等。巴利
Tasmā ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ kāyaduccaritassā’’tiādi vuttaṃ.
在“具足身恶行”等说法里,“具足”有五种:积聚具足、思具足、业具足、果报具足、显现具足。其中,在造作善业或不善业的积聚那一刻,就叫积聚具足;思具足也是这样。只要众生还没有证得阿拉汉果,就过去所积累的、能招感果报的业来说,他们都被称为“业具足者”,这就是业具足。果报具足则只在果报成熟的那一刻才能了知。只要众生还没有证得阿拉汉果,当他们从某处死后投生到某处时,如果将要投生地狱,地狱就会以火焰、铁锅等景象显现出来;如果将要入胎,母胎就会显现;如果将要投生天界,天界就会以如意树、天宫等景象显现出来。像这样,投生的征兆会显现出来。由于他们还没有从这种投生征兆的显现中解脱,这就叫显现具足。这种显现具足是会变动的,其余四种则是不动的。因为即使地狱的景象显现了,天界的景象也会显现;即使天界的景象显现了,地狱的景象也会显现;即使人间的景象显现了,畜生道的景象也会显现;即使畜生道的景象显现了,人间的景象也一样会显现。巴利
Kāyaduccaritasamaṅgītiādīsu samaṅgīti pañcavidhā samaṅgitā āyūhanasamaṅgitā cetanāsamaṅgitā kammasamaṅgitā vipākasamaṅgitā, upaṭṭhānasamaṅgitāti. Tattha kusalākusalakammāyūhanakkhaṇe āyūhanasamaṅgitāti vuccati. Tathā cetanāsamaṅgitā. Yāva pana arahattaṃ na pāpuṇanti, tāva sabbepi sattā pubbe upacitaṃ vipākārahaṃ kammaṃ sandhāya ‘‘kammasamaṅgino’’ti vuccanti, esā kammasamaṅgitā. Vipākasamaṅgitā vipākakkhaṇeyeva veditabbā. Yāva pana sattā arahattaṃ na pāpuṇanti, tāva nesaṃ tato tato cavitvā niraye tāva uppajjamānānaṃ aggijālalohakumbhiādīhi upaṭṭhānākārehi nirayo, gabbhaseyyakattaṃ āpajjamānānaṃ mātukucchi, devesu uppajjamānānaṃ kapparukkhavimānādīhi upaṭṭhānākārehi devalokoti evaṃ uppattinimittaṃ upaṭṭhāti, iti nesaṃ iminā uppattinimittaupaṭṭhānena aparimuttatā upaṭṭhānasamaṅgitā nāma. Sā calati sesā niccalā. Niraye hi upaṭṭhitepi devaloko upaṭṭhāti, devaloke upaṭṭhitepi nirayo upaṭṭhāti, manussaloke upaṭṭhitepi tiracchānayoni upaṭṭhāti, tiracchānayoniyā ca upaṭṭhitāyapi manussaloko upaṭṭhātiyeva.
这里有一个事例:据说,在索纳山脚下的一座裸衣修行处,有一位名叫索纳长老的说法师,他的父亲靠养狗为生。长老虽然想阻止父亲,却没法让他守持戒律,心想“这老头子别毁了”,于是在父亲年老时,违背父亲的意愿让他出了家。后来他父亲躺在病床上时,地狱的景象现前了,许多大狗从索纳山脚跑来,把他团团围住,好像要咬他似的。他吓得要命,喊道:“拦住它们,亲爱的索纳,拦住它们,亲爱的索纳!”有人问:“大长老,怎么了?”他说:“孩子,你没看见吗?”就把情形说了出来。索纳长老心想:“像我这样的人,父亲怎么会投生到地狱去呢?我要做他的依靠。”于是让沙弥们取来各种鲜花,在塔院和菩提树院铺花、设座、作供养,然后让人用床把父亲抬到塔院,让他坐在床上,说:“这场对大长老的供养是为你做的。你说‘这是我献给世尊的贫者之礼’,然后礼拜世尊,让心生起净信。”那位大长老看到供养后,照做了,心中生起了净信。就在那一刻,天界现前了——欢喜园、心蔓园、杂林园、粗涩园的天宫,以及天女们,仿佛都围拢过来站在他周围。他说:“走开,走开,索纳!”有人问:“长老,怎么了?”他说:“孩子,这些是你的母亲们来了。”长老心想:“大长老的天界现前了。”应当知道,像这样,显现具足是会变动的。在这些具足当中,这里是从积聚思业具足的角度来说“身恶行具足者”等的。巴利
Tatridaṃ vatthu – soṇagiripāde kira acelavihāre soṇatthero nāma eko dhammakathiko, tassa pitā sunakhajīviko ahosi. Thero taṃ paṭibāhantopi saṃvare ṭhapetuṃ asakkonto ‘‘mā nassi jarako’’ti mahallakakāle akāmakaṃ pabbājesi. Tassa gilānaseyyāya nipannassa nirayo upaṭṭhāti, soṇagiripādato mahantā mahantā sunakhā āgantvā khāditukāmā viya samparivāresuṃ. So mahābhayabhīto – ‘‘vārehi, tāta soṇa, vārehi, tāta soṇā’’ti āha. Kiṃ mahātherāti. Na passasi tātāti taṃ pavattiṃ ācikkhi. Soṇatthero – ‘‘kathañhi nāma mādisassa pitā niraye nibbattissati, patiṭṭhā’ssa bhavissāmī’’ti sāmaṇerehi nānāpupphāni āharāpetvā cetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇesu talasantharaṇapūjaṃ āsanapūjañca kāretvā pitaraṃ mañcena cetiyaṅgaṇaṃ āharitvā mañce nisīdāpetvā – ‘‘ayaṃ mahāthera-pūjā tumhākaṃ atthāya katā ‘ayaṃ me bhagavā duggatapaṇṇākāro’ti vatvā bhagavantaṃ vanditvā cittaṃ pasādehī’’ti āha. So mahāthero pūjaṃ disvā tathā karonto cittaṃ pasādesi, tāvadevassa devaloko upaṭṭhāsi, nandanavana-cittalatāvana-missakavana-phārusakavanavimānāni ceva nāṭakāni ca parivāretvā ṭhitāni viya ahesuṃ. So ‘‘apetha apetha soṇā’’ti āha. Kimidaṃ therāti? Etā te, tāta, mātaro āgacchantīti . Thero ‘‘saggo upaṭṭhito mahātherassā’’ti cintesi. Evaṃ upaṭṭhānasamaṅgitā calatīti veditabbā. Etāsu samaṅgitāsu idha āyūhanacetanākammasamaṅgitāvasena kāyaduccaritasamaṅgītiādi vuttaṃ.
132 世尊这样说后,当世尊在这部经里这样宣说时,具寿阿难——长老从头到尾忆念整部经后——心想:“世尊如此庄严地宣说了这部经,却没有为这部经取个名字。现在让我来为它请取名字吧。”于是他向世尊说了这番话。巴利
132.Evaṃ vutte āyasmā ānandoti ‘‘evaṃ bhagavatā imasmiṃ sutte vutte thero ādito paṭṭhāya sabbasuttaṃ samannāharitvā evaṃ sassirikaṃ katvā desitasuttassa nāma bhagavatā nāmaṃ na gahitaṃ. Handassa nāmaṃ gaṇhāpessāmī’’ti cintetvā bhagavantaṃ etadavoca.
因此,对于“tasmā tiha tvaṃ”等语句,这里的意思是这样连贯起来的:巴利
Tasmā tiha tvantiādīsu ayaṃ atthayojanā –
阿难,因为在这部法门里,用“阿难,有这十八界”“阿难,有这六界”这样的方式,把种种界分别开示出来,所以你应该把它记作“多界”。又因为在这里,从界、处、缘起、处非处这几个角度,讲了四种转起,所以你应该把它记作“四转”。又因为一个人看这部法门的时候,就像照镜子的人看见自己脸上的相一样,这些界等义理都会变得清楚明白,所以你应该把它记作“法镜”。又因为就像那些能击溃敌军的战士,举起战鼓,冲入敌阵,打垮敌人,赢得自己的胜利一样,修行者也是这样,凭着这里所说的方法,举起观,打垮烦恼,赢得自己的阿拉汉果胜利,所以你应该把它记作“不死鼓”。又因为就像上阵的战士,拿起五种武器,击溃敌军,赢得胜利一样,修行者也拿起这里所说的观这个武器,击溃烦恼军,赢得阿拉汉果的胜利,所以你应该把它记作“无上的战斗胜利”。巴利
Ānanda, yasmā imasmiṃ dhammapariyāye ‘‘aṭṭhārasa kho imā, ānanda, dhātuyo, cha imā, ānanda, dhātuyo’’ti evaṃ bahudhātuyo vibhattā, tasmā tiha tvaṃ imaṃ dhammapariyāyaṃ bahudhātukotipi naṃ dhārehi. Yasmā panettha dhātuāyatanapaṭiccasamuppādaṭṭhānāṭṭhānavasena cattāro parivaṭṭā kathitā , tasmā catuparivaṭṭotipi naṃ dhārehi. Yasmā ca ādāsaṃ olokentassa mukhanimittaṃ viya imaṃ dhammapariyāyaṃ olokentassa ete dhātuādayo atthā pākaṭā honti, tasmā dhammādāsotipi naṃ dhārehi. Yasmā ca yathā nāma parasenamaddanā yodhā saṅgāmatūriyaṃ paggahetvā parasenaṃ pavisitvā sapatte madditvā attano jayaṃ gaṇhanti, evameva kilesasenamaddanā yogino idha vuttavasena vipassanaṃ paggahetvā kilese madditvā attano arahattajayaṃ gaṇhanti, tasmā amatadundubhītipi naṃ dhārehi. Yasmā ca yathā saṅgāmayodhā pañcāvudhaṃ gahetvā parasenaṃ viddhaṃsetvā jayaṃ gaṇhanti, evaṃ yoginopi idha vuttaṃ vipassanāvudhaṃ gahetvā kilesasenaṃ viddhaṃsetvā arahattajayaṃ gaṇhanti. Tasmā anuttaro saṅgāmavijayotipi naṃ dhārehīti.
6. 《仙吞山经》的注释巴利
6. Isigilisuttavaṇṇanā
133 “如是我闻”这句,说的是《仙吞山经》。其中“别的名称出现了”的意思是:当仙吞山得到“仙吞”这个名称的时候,毗波罗山就不再被认作毗波罗山了,它有了别的名称。“别的施设”这一句,只是前一句的另一种说法。剩下的几句,也是同样的道理。巴利
133.Evaṃme sutanti isigilisuttaṃ. Tattha aññāva samaññā ahosīti isigilissa isigilīti samaññāya uppannakāle vebhāro na vebhāroti paññāyittha, aññāyevassa samaññā ahosi. Aññā paññattīti idaṃ purimapadasseva vevacanaṃ. Sesesupi eseva nayo.
据说那时,世尊在傍晚时分从定中出来,走出香室,在一个能看见五座山的地方坐下。世尊被比丘僧团围绕着坐在那里,依次讲述了这五座山。世尊对山本身并没有什么用意,但在依次讲述这些山的时候,就必然要说到仙吞山为什么叫“仙吞”。说到那里时,又必然要讲到莲华母的五百个儿子——那些独觉佛的名字,以及莲华母的祈愿。世尊正是为了这个,才依次讲述了这五座山。巴利
Tadā kira bhagavā sāyanhasamaye samāpattito vuṭṭhāya gandhakuṭito nikkhamitvā yasmiṃ ṭhāne nisinnānaṃ pañca pabbatā paññāyanti, tattha bhikkhusaṅghaparivuto nisīditvā ime pañca pabbate paṭipāṭiyā ācikkhi. Tattha na bhagavato pabbatehi attho atthi, iti imesu pana pabbatesu paṭipāṭiyā kathiyamānesu isigilissa isigilibhāvo kathetabbo hoti. Tasmiṃ kathiyamāne padumavatiyā puttānaṃ pañcasatānaṃ paccekabuddhānaṃ nāmāni ceva padumavatiyā ca patthanā kathetabbā bhavissatīti bhagavā imaṃ pañca pabbatapaṭipāṭiṃ ācikkhi.
他们进去时看得见,进去后就看不见了,是说他们进入之后就不见了踪影。他们在方便合适的地方托钵乞食,吃完饭、做完该做的事,回到这里,就像打开塔殿的双重大门一样,把那座山分成两半,进去住在里面,安排好夜间住处和白天住处,就住在那里。因此才这样说。这些仙人,就是指这些独觉佛仙人。巴利
Pavisantādissanti paviṭṭhā na dissantīti yathāphāsukaṭṭhāne piṇḍāya caritvā katabhattakiccā āgantvā cetiyagabbhe yamakamahādvāraṃ vivarantā viya taṃ pabbataṃ dvedhā katvā anto pavisitvā rattiṭṭhānadivāṭṭhānāni māpetvā tattha vasiṃsu, tasmā evamāha. Ime isīti ime paccekabuddhaisī.
那他们是什么时候住在那里呢?据说在过去,如来还没有出世的时候,在波罗奈城附近的一个村子里,有一户人家的女儿一边看守田地,一边用五百捧炒米和一朵莲花供养了一位独觉佛,并祈求能有五百个儿子。就在那时,五百个猎鹿人供养了甘美的肉,也发愿说:“愿我们能成为她的儿子。”她活到寿命尽时,转生到天界,从天界死后,投生在一个天然湖的莲花苞里。一位苦行者看见了她,便把她抱回去抚养。她每迈一步,脚下就从地里涌出莲花。一个林中猎人看见后,报告了波罗奈国王。国王派人把她接来,立为第一王后。她怀了孕,玛哈巴杜玛王子住在母亲腹中,其余的儿子们则依着胎垢而出生。他们长大成人后,在御花园的莲花池里嬉戏,各自坐在一朵莲花上,观照坏灭与衰亡,从而证得了独觉菩提智。关于他们的记说偈颂是这样的:巴利
Kadā pana te tattha vasiṃsu? Atīte kira anuppanne tathāgate bārāṇasiṃ upanissāya ekasmiṃ gāmake ekā kuladhītā khettaṃ rakkhamānā ekassa paccekabuddhassa pañcahi lājāsatehi saddhiṃ ekaṃ padumapupphaṃ datvā pañca puttasatāni patthesi. Tasmiṃyeva ca khaṇe pañcasatā migaluddakā madhuramaṃsaṃ datvā ‘‘etissā puttā bhaveyyāmā’’ti patthayiṃsu. Sā yāvatāyukaṃ ṭhatvā devaloke nibbattā, tato cutā jātassare padumagabbhe nibbatti. Tameko tāpaso disvā paṭijaggi, tassā vicarantiyāva pāduddhāre pāduddhāre bhūmito padumāni uṭṭhahanti. Eko vanacarako disvā bārāṇasirañño ārocesi. Rājā naṃ āharāpetvā aggamahesiṃ akāsi, tassā gabbho saṇṭhāsi. Mahāpadumakumāro mātukucchiyaṃ vasi, sesā gabbhamalaṃ nissā nibbattā. Vayappattā uyyāne padumassare kīḷantā ekekasmiṃ padume nisīditvā khayavayaṃ paṭṭhapetvā paccekabodhiñāṇaṃ nibbattayiṃsu. Ayaṃ tesaṃ byākaraṇagāthā ahosi –
“ 生于莲叶花瓣间的那朵莲花,开得正盛,蜂群环绕着它。
了知已趋无常,就该像犀牛角一样独自修行。”巴利
‘‘Saroruhaṃ padumapalāsapattajaṃ, supupphitaṃ bhamaragaṇānuciṇṇaṃ; Aniccatāyupagataṃ viditvā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
那时,他们住在那里;也就在那时,这座山有了“仙吞山”这个名字。巴利
Tasmiṃ kāle te tattha vasiṃsu, tadā cassa pabbatassa isigilīti samaññā udapādi.
135 在说出“阿利塔、伍巴利塔、德嘎拉斯奇、有名声、苏达萨那、喜见、犍陀罗、平多拉、优波萨婆、导者、真者、多闻、已修习者”这十三位独觉佛的名号之后,现在又用偈颂的形式,来宣说他们以及其他独觉佛的名号,于是诵出“那些众生之精髓”等句子。其中,“众生之精髓”是指他们是众生中最精华的部分;“无恼”是指他们没有痛苦;“无欲”是指他们没有渴爱。巴利
135.Ye sattasārāti ariṭṭho upariṭṭho tagarasikhī yasassī sudassano piyadassī gandhāro piṇḍolo upāsabho nīto tatho sutavā bhāvitattoti terasannaṃ paccekabuddhānaṃ nāmāni vatvā idāni tesañca aññesañca gāthābandhena nāmāni ācikkhanto ye sattasārātiādimāha . Tattha sattasārāti sattānaṃ sārabhūtā. Anīghāti niddukkhā. Nirāsāti nittaṇhā.
“两位持网者”是指小持网和大持网这两位名叫持网的独觉佛。“寂静心者”也只是一个名字而已。在“见者断除了依著之苦根”这一句里,“见者”就是那位独觉佛的名字,而“他断除了苦的根本——依著”是对他的称赞。“未伏者”也只是一个名字而已。巴利
Dve jālinoti cūḷajāli mahājālīti dve jālināmakā. Santacittoti idampi ekassa nāmameva. Passi jahi upadhidukkhamūlanti ettha passi nāma so paccekabuddho, dukkhassa pana mūlaṃ upadhiṃ jahīti ayamassa thuti. Aparājitotipi ekassa nāmameva.
导师、转起者、萨拉班嘎、身毛竖立者、高步者,这五位是人。阿私多、无漏者、意所成者,这三位也是人。“慢断者与有亲戚者”中,有亲戚者是一个人的名字,因为他已断除慢,所以被称为慢断者。“志趣彼者”也只是一个名字。巴利
Satthā pavattā sarabhaṅgo lomahaṃso uccaṅgamāyoti ime pañca janā. Asito anāsavo manomayoti imepi tayo janā. Mānacchido ca bandhumāti bandhumā nāma eko, mānassa pana chinnattā mānacchidoti vutto. Tadādhimuttotipi nāmameva.
给吞跋拉嘎、摩登伽和圣者,这三个人。Athaccuto即atha accuto。阿库多与伽马比亚曼卡,这两个人。乐安稳者和柔和者,这两个仅此而已。巴利
Ketumbharāgo ca mātaṅgo ariyoti ime tayo janā. Athaccutoti atha accuto. Accutagāmabyāmaṅkoti ime dve janā. Khemābhirato ca soratoti ime dveyeva.
萨耶、无上精进:这位佛陀名叫萨耶,因为他有无上的精进,所以被称为“无上精进”。阿难、南达、伍巴南达各四位,一共十二位:也就是有四位名叫阿难的、四位名叫南达的、四位名叫伍巴南达的,这样一共十二位。跋拉瓦迦持最后身:这位佛陀名叫跋拉瓦迦。“持最后身”是对他的赞叹。巴利
Sayho anomanikkamoti sayho nāma so buddho, anomavīriyattā pana anomanikkamoti vutto. Ānando nando upanando dvādasāti cattāro ānandā, cattāro nandā cattāro upanandāti evaṃ dvādasa. Bhāradvājoantimadehadhārīti bhāradvājo nāma so buddho. Antimadehadhārīti thuti.
“渴爱已断者”是对西奇佛的赞叹。“离贪者”是对吉祥佛的赞叹。“乌萨跋斩断了如网的爱欲,那苦的根源”:意思是,那位名叫乌萨跋的佛陀,斩断了作为苦之根源的爱欲之网。“已到达寂静之境”:那位名叫乌帕尼多的佛陀,已证得寂静之境。“离贪者”也只是同一位佛的名号。“心已善解脱”是对迦那佛的赞叹。巴利
Taṇhacchidoti sikharissāyaṃ thuti. Vītarāgoti maṅgalassa thuti. Usabhacchidā jāliniṃ dukkhamūlanti usabho nāma so buddho dukkhamūlabhūtaṃ jāliniṃ acchidāti attho. Santaṃ padaṃ ajjhagamopanītoti upanīto nāma so buddho santaṃ padaṃ ajjhagamā. Vītarāgotipi ekassa nāmameva. Suvimuttacittoti ayaṃ kaṇhassa thuti.
“这些以及其他的”:在这圣典里出现的这些独觉佛,以及圣典里没有出现的其他独觉佛,都同名。因为在这五百位独觉佛当中,有两个、三个、十个、十二个是同名的,就像阿难等人一样。所以,这里只用圣典里已经出现的名字,统称所有独觉佛;从此以后就不再一个一个单独列出,而说“这些以及其他的”。其余各处都清楚明了。巴利
Ete ca aññe cāti ete pāḷiyaṃ āgatā ca pāḷiyaṃ anāgatā aññe ca etesaṃ ekanāmakāyeva. Imesu hi pañcasu paccekabuddhasatesu dvepi tayopi dasapi dvādasapi ānandādayo viya ekanāmakā ahesuṃ. Iti pāḷiyaṃ āgatanāmeheva sabbesaṃ nāmāni vuttāni hontīti ito paraṃ visuṃ visuṃ avatvā ‘‘ete ca aññe cā’’ti āha. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
《大四十经》的注释巴利
7. Mahācattārīsakasuttavaṇṇanā
136 “如是我闻”这句是《大四十经》的开头。其中,“圣”是指没有过失、属于出世间的;因为没有过失,所以称为“圣”。“正定”是指道所生的定。“有助力”是指有因缘条件。“有资具”是指有眷属围绕。巴利
136.Evaṃme sutanti mahācattārīsakasuttaṃ. Tattha ariyanti niddosaṃ lokuttaraṃ, niddosañhi ‘‘ariya’’nti vuccati. Sammāsamādhinti maggasamādhiṃ. Saupanisanti sapaccayaṃ. Saparikkhāranti saparivāraṃ.
“已被围绕”是指被眷属围绕。“以正见为先导”:正见以两种方式成为先导和前导,也就是观的正见和道的正见。观的正见以无常等角度去审察三地的一切行;而道的正见则在审察结束时,把已得立足处的轮回连根拔除、令它止息,就像把一千壶冷水从头顶浇下来一样生起。好比农夫开垦田地时,先砍掉林中的树木,然后放火,那火会把先前砍倒的树木烧得一点不剩;同样地,观的正见先以无常等角度审察诸行,道的正见则在那种审察之后,为了让诸行不再生起而将它们断除,并由此生起。这两种正见就是这里所说的意思。巴利
Parikkhatāti parivāritā. Sammādiṭṭhipubbaṅgamā hotīti dvidhā sammādiṭṭhi pubbaṅgamā hoti purecārikā vipassanāsammādiṭṭhi ca maggasammādiṭṭhi ca. Vipassanāsammādiṭṭhi tebhūmakasaṅkhāre aniccādivasena parivīmaṃsati; maggasammādiṭṭhi pana parivīmaṃsanapariyosāne bhūmiladdhaṃ vaṭṭaṃ samugghāṭayamānā vūpasamayamānā sītudakaghaṭasahassaṃ matthake āsiñcamānā viya uppajjati. Yathā hi khettaṃ kurumāno kassako paṭhamaṃ araññe rukkhe chindati, pacchā aggiṃ deti, so aggi paṭhamaṃ chinne rukkhe anavasese jhāpeti, evameva vipassanāsammādiṭṭhi paṭhamaṃ aniccādivasena saṅkhāre vīmaṃsati, maggasammādiṭṭhi tāya vīmaṃsanatthaṃ saṅkhāre puna appavattivasena samugghāṭayamānā uppajjati, sā duvidhāpi idha adhippetā.
“邪见即了知”的意思是:以洞察邪见的特征——无常、苦、无我——从所缘上了知邪见是无常、苦、无我;又从作用和从不迷惑的角度了知正见。这样的了知,在他那里就成为正见。巴利
Micchādiṭṭhīti pajānātīti micchādiṭṭhiṃ aniccaṃ dukkhaṃ anattāti lakkhaṇapaṭivedhena ārammaṇato pajānāti, sammādiṭṭhiṃ kiccato asammohato pajānāti. Sāssa hoti sammādiṭṭhīti sā evaṃ pajānanā assa sammādiṭṭhi nāma hoti.
我说“两种”,意思就是我说两类、两种划分。“属于福德部分的”,就是构成福德这一部分。“能带来依着之果报的”,就是能给出被称为依着的果报。巴利
Dvāyaṃ vadāmīti dvayaṃ vadāmi, duvidhakoṭṭhāsaṃ vadāmīti attho. Puññabhāgiyāti puññakoṭṭhāsabhūtā. Upadhivepakkāti upadhisaṅkhātassa vipākassa dāyikā.
在“慧、慧根”等词中,反复分别辨析之后,开示并显示不死之门,所以叫慧。在那层意义上起主宰作用,所以叫慧根。不被无明动摇,所以叫慧力。达到觉支之后,能简择四谛法,所以叫择法觉支。依圣道成就而受称赞、清净美好的见解,就是正见。是圣道的支分,所以叫道支。“他”指那位比丘。“为了断除”即舍断之义。“为了证得”即获得之义。“正精进”是能导向出离的善精进。“具念”即具足正念。所谓“围绕转起”,指以俱生的法和前生的法之身分围绕转起。在这里,正精进和正念作为俱生的法围绕着出世间正见,就像同坐在一辆车上的持剑者和持伞盖者围绕着国王。而观智的正见则是作为前生的法围绕着它,就像车前的步行随从等人。不过从第二品开始,正思惟等三者也都应当理解为俱生的随从。巴利
Paññā paññindriyantiādīsu vibhajitvā vibhajitvā amatadvāraṃ paññapeti dassetīti paññā. Tasmiṃ atthe indattaṃ karotīti paññindriyaṃ. Avijjāya na kampatīti paññābalaṃ. Bojjhaṅgappattā hutvā catusaccadhamme vicinātīti dhammavicayasambojjhaṅgo. Maggasampattiyā pasaṭṭhā sobhanā diṭṭhīti sammādiṭṭhi. Ariyamaggassa aṅganti maggaṅgaṃ. Soti so bhikkhu. Pahānāyāti pajahanatthāya. Upasampadāyāti paṭilābhatthāya. Sammāvāyāmoti niyyāniko kusalavāyāmo. Satoti satiyā samannāgato hutvā. Anuparidhāvanti anuparivattantīti sahajātā ca purejātā ca hutvā parivārenti. Ettha hi sammāvāyāmo ca sammāsati ca lokuttarasammādiṭṭhiṃ sahajātā parivārenti rājānaṃ viya ekarathe ṭhitā asiggāhachattaggāhā. Vipassanāsammādiṭṭhi pana purejātā hutvā parivāreti rathassa purato pattikādayo viya. Dutiyapabbato paṭṭhāya pana sammāsaṅkappādīnaṃ tayopi sahajātaparivārāva hontīti veditabbā.
137 邪思惟:他了知邪思惟是无常、苦、无我的,这是通过通达特相、从所缘的角度了知;他了知正思惟是从作用、无迷乱的角度。从这里往后,正语等各项也应当同样理解。欲思惟等,已经在《双寻经》中说过。巴利
137.Micchāsaṅkappoti pajānātīti micchāsaṅkappaṃ aniccaṃ dukkhaṃ anattāti lakkhaṇapaṭivedhena ārammaṇato pajānāti sammāsaṅkappaṃ kiccato asammohato pajānāti. Ito aparesu sammāvācādīsupi evameva yojanā veditabbā. Kāmasaṅkappādayo dvedhāvitakkasutte (ma. ni. 1.206) vuttāyeva.
在“寻”等词中,以推度的作用称为“寻”。同一个词加上前缀扩展后,就说成“寻”。同一个词以意志的作用称为“思惟”。心成为一境后,把心安置到所缘上,所以叫“安止”;加上前缀扩展后,就说成“遍行”。“cetaso abhiniropanā”就是心投入所缘。有寻的时候,寻把心投入所缘;没有寻的时候,心就靠自己本然的法性跃向所缘,就像出身高贵、大家都认识的人进入王宫一样。对于不被认识的人来说,就需要引路的人或守门的人帮忙;而大家都认识、出身高贵的人,国王和所有大臣都认得,所以凭自己本然的法性就能自由出入。应当这样理解这里的成就。“造作语”就是语行。在这里,世间的寻能造作语,出世间的寻不能。虽然不能造作,但它仍然被称为语行。“随逐正思惟”就是围绕、伴随出世间正思惟。在这里,出离思惟等三种在之前阶段存在于不同心中;而在道的一刹那,正思惟作为一种道支生起,断除、根除欲思惟等的分别,圆满道支,同时获得出离思惟等三个名称。后面的正语等也应当同样理解。巴利
Takkotiādīsu takkanavasena takko. Sveva ca upasaggena padaṃ vaḍḍhetvā vitakkoti vutto, sveva saṅkappanavasena saṅkappo. Ekaggo hutvā ārammaṇe appetīti appanā. Upasaggena pana padaṃ vaḍḍhetvā byappanāti vuttaṃ. Cetaso abhiniropanāti cittassa abhiniropanā. Vitakkasmiñhi sati vitakko ārammaṇe cittaṃ abhiniropeti vitakke pana asati attanoyeva dhammatāya cittaṃ ārammaṇaṃ abhiruhati jātisampanno abhiññātapuriso viya rājagehaṃ. Anabhiññātassa hi paṭihārena vā dovārikena vā attho hoti, abhiññātaṃ jātisampannaṃ sabbe rājarājamahāmattā jānantīti attanova dhammatāya nikkhamati ceva pavisati ca, evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ. Vācaṃ saṅkharotīti vacīsaṅkhāro. Ettha ca lokiyavitakko vācaṃ saṅkharoti, na lokuttaro. Kiñcāpi na saṅkharoti, vacīsaṅkhārotveva ca panassa nāmaṃ hoti. Sammāsaṅkappaṃ anuparidhāvantīti lokuttarasammāsaṅkappaṃ parivārenti. Ettha ca tayopi nekkhammasaṅkappādayo pubbabhāge nānācittesu labbhanti, maggakkhaṇe pana tiṇṇampi kāmasaṅkappādīnañca padacchedaṃ samugghātaṃ karonto maggaṅgaṃ pūrayamāno ekova sammāsaṅkappo uppajjitvā nekkhammasaṅkappādivasena tīṇi nāmāni labhati. Parato sammāvācādīsupi eseva nayo.
138 在“离妄语”等说法里,远离和思都适用。在“不乐”等说法里:因为远离语恶行而不欢喜,所以叫不乐;因为没有那些恶行而不欢喜,所以叫远离;从种种方面回转过来、远离那些恶行而不欢喜,所以叫转离。或者,这些词是通过前缀扩展而成的,全都只是“止息”的另一种说法。“veramaṇī”(离):能遮止、摧毁怨敌,所以叫离。这也是“止息”的同义词。巴利
138.Musāvādāveramaṇītiādīsu viratipi cetanāpi vaṭṭati. Āratītiādīsu vacīduccaritehi ārakā ramatīti ārati. Vinā tehi ramatīti virati. Tato tato paṭinivattāva hutvā tehi vinā ramatīti paṭivirati. Upasaggavasena vā padaṃ vaḍḍhitaṃ, sabbamidaṃ oramanabhāvasseva adhivacanaṃ. Veraṃ maṇati vināsetīti veramaṇi. Idampi oramanasseva vevacanaṃ.
139 在“离杀生”等说法里,无论是“思”还是“远离”,两种理解都说得通。巴利
139.Pāṇātipātā veramaṇītiādīsupi cetanā viratīti ubhayampi vaṭṭatiyeva.
140 在“诈欺”等词中:以三种诈欺事欺骗、迷惑世人,所以叫“诈欺”。为了得到利养和恭敬而用这些来说话,所以叫“谄说”。把占相当作自己的活法,这些人就是“占相者”;他们的这种状态就叫“占相者的状态”。把压榨当作自己的活法,这些人就是“压榨者”;他们的这种状态就叫“压榨者的状态”。以利养去追求利养,去寻求、去到处找,这就叫“以利求利”;他们的这种状态就叫“以利求利的状态”。这里是简略的说明;详细来说,这些诈欺等项已在《清净道论》的“戒的解释”中引巴利原文和义注加以阐明。在“为了断除邪命”这一句里,不只是巴利原文里提到的邪命,凡是为了活命而造作的杀生等七种业道的思,也都属于邪命。当那七种思被彻底破坏、根除,而圆满道支时,生起的远离就叫正命。巴利
140.Kuhanātiādīsu tividhena kuhanavatthunā lokaṃ etāya kuhayanti vimhāpayantīti kuhanā. Lābhasakkāratthikā hutvā etāya lapantīti lapanā. Nimittaṃ sīlametesanti nemittikā, tesaṃ bhāvo nemittikatā. Nippeso sīlametesanti nippesikā, tesaṃ bhāvo nippesikatā. Lābhena lābhaṃ nijigīsanti magganti pariyesantīti lābhena lābhaṃ nijigīsanā, tesaṃ bhāvo lābhena lābhaṃ nijigīsanatā. Ayamettha saṅkhepo, vitthārena panetā kuhanādikā visuddhimagge sīlaniddeseyeva pāḷiñca aṭṭhakathañca āharitvā pakāsitā. Micchāājīvassa pahānāyāti ettha na kevalaṃ pāḷiyaṃ āgatova micchāājīvo, ājīvahetu pana pavattitā pāṇātipātādayo sattakammapathacetanāpi micchāājīvova. Tāsaṃyeva sattannaṃ cetanānaṃ padapacchedaṃ samugghātaṃ kurumānaṃ maggaṅgaṃ pūrayamānā uppannā virati sammāājīvo nāma.
141 “正见者”是指安住在道正见中的人。“正思惟生起”是指道正思惟得以生起;对于安住在果正见中的人,果正思惟也得以生起。所有经句都应这样理解其含义。至于“正智、正解脱”这一句:安住在道正定时,省察道的正智得以生起;安住在果正定时,省察果的正智得以生起。安住在省察道的正智中时,道正解脱得以生起;安住在省察果的正智中时,果正解脱得以生起。这就是其含义。这里还说明:通过省察的正智,除了八种果支之外,还可以成就作为果的正解脱。巴利
141.Sammādiṭṭhissāti maggasammādiṭṭhiyaṃ ṭhitassa puggalassa. Sammāsaṅkappo pahotīti maggasammāsaṅkappo pahoti, phalasammādiṭṭhissapi phalasammāsaṅkappo pahotīti evaṃ sabbapadesu attho veditabbo. Sammāñāṇassasammāvimuttīti ettha pana maggasammāsamādhimhi ṭhitassa maggapaccavekkhaṇaṃ sammāñāṇaṃ pahoti, phalasammāsamādhimhi ṭhitassa phalapaccavekkhaṇaṃ sammāñāṇaṃ pahoti. Maggapaccavekkhaṇasammāñāṇe ca ṭhitassa maggasammāvimutti pahoti, phalapaccavekkhaṇasammāñāṇe ṭhitassa phalasammāvimutti pahotīti attho. Ettha ca ṭhapetvā aṭṭha phalaṅgāni sammāñāṇaṃ paccavekkhaṇaṃ katvā sammāvimuttiṃ phalaṃ kātuṃ vaṭṭatīti vuttaṃ.
142 比丘们,在“有正见者的邪见已被灭尽”这类经文里,其余尼柯耶的诵者说这是在讲果;但中部诵经者则说,在提到十种灭尽处的地方,是在讲道。其中,应当从“见”的意义来理解正见,从“令知”的意义来理解正智,从“决意倾向于其”的意义来理解正解脱。巴利
142.Sammādiṭṭhissa, bhikkhave, micchādiṭṭhi nijjiṇṇā hotītiādīsu avasesanikāyabhāṇakā phalaṃ kathitanti vadanti, majjhimabhāṇakā pana dasannaṃ nijjaravatthūnaṃ āgataṭṭhāne maggo kathitoti vadanti. Tattha dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi veditabbā, viditakaraṇaṭṭhena sammāñāṇaṃ, tadadhimuttaṭṭhena sammāvimutti.
二十种属于善的部分:正见等十种,以及按照“以正见为缘,生起众多善法”这类方式所说的另外十种,这样一共就是二十种属于善的部分。二十种属于不善的部分:按照“邪见被灭尽”这类方式所说的邪见等十种,以及按照“以邪见为缘,生起众多恶法”这类方式所说的另外十种,应当知道这样一共就是二十种属于不善的部分。大四十:因为通过大果报的施设,开示了属于善的部分和属于不善的部分共四十种法,所以称为大四十。巴利
Vīsati kusalapakkhāti sammādiṭṭhiādayo dasa, ‘‘sammādiṭṭhipaccayā ca aneke kusalā dhammā’’tiādinā nayena vuttā dasāti evaṃ vīsati kusalapakkhā honti. Vīsati akusalapakkhāti ‘‘micchādiṭṭhi nijjiṇṇā hotī’’tiādinā nayena vuttā micchādiṭṭhiādayo dasa, ‘‘ye ca micchādiṭṭhipaccayā aneke pāpakā’’tiādinā vuttā dasa cāti evaṃ vīsati akusalapakkhā veditabbā. Mahācattārīsakoti mahāvipākadānena mahantānaṃ kusalapakkhikānañceva akusalapakkhikānañca cattārīsāya dhammānaṃ pakāsitattā mahācattārīsakoti.
在这部经里,一共讲了五种正见:观正见、业自性正见、道正见、果正见、省察正见。其中,按照“了知邪见就是邪见”这类方式所说的,叫观正见。按照“有布施”这类方式所说的,叫业自性正见。而在“诸比丘,有正见的人会生起正思惟”这一句里,讲的是道正见和果正见这两种。至于“正智生起”这一句里所说的,应当知道就是省察正见。巴利
Imasmiñca pana sutte pañca sammādiṭṭhiyo kathitā vipassanāsammādiṭṭhi kammassakatāsammādiṭṭhi maggasammādiṭṭhi phalasammādiṭṭhi paccavekkhaṇāsammādiṭṭhīti. Tattha ‘‘micchādiṭṭhiṃ micchādiṭṭhīti pajānātī’’tiādinā nayena vuttā vipassanāsammādiṭṭhi nāma. ‘‘Atthi dinna’’ntiādinā nayena vuttā kammassakatāsammādiṭṭhi nāma. ‘‘Sammādiṭṭhissa, bhikkhave, sammāsaṅkappo pahotī’’ti ettha pana maggasammādiṭṭhi phalasammādiṭṭhīti dvepi kathitā. ‘‘Sammāñāṇaṃ pahotī’’ti. Ettha pana paccavekkhaṇāsammādiṭṭhi kathitāti veditabbā.
143 如果有人指责正见,无论是说“这个邪见才是好的”,还是说“这个正见是不好的”,都算是在指责正见。欧卡拉人,就是住在欧卡拉地区的人。瓦沙与班雅,就是瓦沙和班雅这两个人。无因论者,就是主张“众生清净没有因,也没有缘”这类说法的人。无作论者,就是主张“造了恶也不算造恶”这类否定行为作用的人。虚无论者,就是主张“没有布施”这类说法的人。他们在这三种见解中都成了决定性的邪见者。那他们怎么会成为决定性的邪见者呢?一个人接受了这样的见解之后,无论白天还是夜晚,坐着反复诵习、反复思索,心就固定在“没有因,没有缘,造恶不算造恶,没有布施,身体坏灭后就断灭”这样的所缘上,邪念因此安住下来,心变得专一,速行心随之生起。第一速行心生起时,这人还有救;第二速行心等也是如此。但到第七速行心生起时,就连诸佛也救不了他,他再也无法回头,就像被阿里咤荆棘刺中一样。巴利
143.Sammādiṭṭhiṃce bhavaṃ garahatīti micchādiṭṭhi nāmāyaṃ sobhanāti vadantopi sammādiṭṭhi nāmāyaṃ na sobhanāti vadantopi sammādiṭṭhiṃ garahati nāma. Okkalāti okkalajanapadavāsino. Vassabhaññāti vasso ca bhañño cāti dve janā. Ahetuvādāti natthi hetu natthi paccayo sattānaṃ visuddhiyāti evamādivādino. Akiriyavādāti karoto na karīyati pāpanti evaṃ kiriyapaṭikkhepavādino. Natthikavādāti natthi dinnantiādivādino. Te imesu tīsupi dassanesu okkantaniyāmā ahesuṃ. Kathaṃ panetesu niyāmo hotīti. Yo hi evarūpaṃ laddhiṃ gahetvā rattiṭṭhānadivāṭṭhāne nisinno sajjhāyati vīmaṃsati, tassa ‘‘natthi hetu natthi paccayo karoto na karīyati pāpaṃ, natthi dinnaṃ, kāyassa bhedā ucchijjatī’’ti tasmiṃ ārammaṇe micchāsati santiṭṭhati, cittaṃ ekaggaṃ hoti, javanāni javanti. Paṭhamajavane satekiccho hoti, tathā dutiyādīsu. Sattame buddhānampi atekiccho anivattī ariṭṭhakaṇḍakasadiso hoti.
在这其中,有人只落入一种邪见,有人落入两种,有人三种全都接受,就成了定死的邪见者,成为投生天界的障碍和解脱的障碍。这样的众生在那一期生命结束后,连天界都去不了,更别说解脱了。这种众生就叫“轮回的树桩”,像大地的守护者一样,绝大多数这类众生都没有出离的可能。瓦沙和班雅也是这样的人。害怕被指责、害怕被攻击、害怕被诽谤——也就是自己害怕被指责、害怕被攻击、害怕被诽谤,这就是它的意思。剩下的内容各处都很清楚。巴利
Tattha koci ekaṃ dassanaṃ okkamati, koci dve, koci tīṇipi, niyatamicchādiṭṭhikova hoti, patto saggamaggāvaraṇañceva mokkhamaggāvaraṇañca. Abhabbo tassa attabhāvassa anantaraṃ saggampi gantuṃ, pageva mokkhaṃ, vaṭṭakhāṇu nāmesa satto pathavīgopako, yebhuyyena evarūpassa bhavato vuṭṭhānaṃ natthi. Vassabhaññāpi edisā ahesuṃ. Nindābyārosaupārambhabhayāti attano nindābhayena ghaṭṭanabhayena upavādabhayena cāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
8. 《入出息念经》的注释巴利
8. Ānāpānassatisuttavaṇṇanā
144 “如是我闻”这句,说的就是《入出息念经》。其中“与其他”是指:除了经文中提到的十位长老之外,还和许多其他广为人知的大弟子们在一起。据说当时的大比丘僧团,人数多到无法计算。巴利
144.Evaṃme sutanti ānāpānassatisuttaṃ. Tattha aññehi cāti ṭhapetvā pāḷiyaṃ āgate dasa there aññehipi abhiññātehi bahūhi sāvakehi saddhiṃ. Tadā kira mahā bhikkhusaṅgho ahosi aparicchinnagaṇano.
他们教诫、教导,是指通过物质上的摄受和法上的摄受这两种摄受方式来摄受,然后以业处教授和教诫来教诫、教导。“而他们”中的“而”字只是经文连音的衬字。“了知前后殊胜的差别”,意思是:从持戒圆满等前一种殊胜,了知后一种更殊胜的遍处遍作等差别。巴利
Ovadanti anusāsantīti āmisasaṅgahena dhammasaṅgahena cāti dvīhi saṅgahehi saṅgaṇhitvā kammaṭṭhānovādānusāsanīhi ovadanti ca anusāsanti ca. Te cāti cakāro āgamasandhimattaṃ. Uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ jānantīti sīlaparipūraṇādito pubbavisesato uḷārataraṃ aparaṃ kasiṇaparikammādivisesaṃ jānantīti attho.
145 “已发勤”就是欢喜。“为了未得的获得”,是为了证得还没得到的阿拉汉果。剩下的两个词也是同样的意思。“月光四月满月日”,是指后迦提月的四月满月日。那个满月日因为有睡莲,所以叫“睡莲日”;又因为它是雨季四个月的末尾,所以叫“四月满月日”。“我将等待”,就是我会期盼着;今天先不自恣,一直等到那天到来,期间哪里都不去,就住在这里。世尊以此允许比丘们自恣摄,这样说道。巴利
145.Āraddhoti tuṭṭho. Appattassa pattiyāti appattassa arahattassa pāpuṇanatthaṃ. Sesapadadvayepi ayameva attho. Komudiṃ cātumāsininti pacchimakattikacātumāsapuṇṇamaṃ. Sā hi kumudānaṃ atthitāya komudī, catunnaṃ vassikānaṃ māsānaṃ pariyosānattā cātumāsinīti vuccati. Āgamessāmīti udikkhissāmi, ajja apavāretvā yāva sā āgacchati, tāva katthaci agantvā idheva vasissāmīti attho. Iti bhikkhūnaṃ pavāraṇasaṅgahaṃ anujānanto evamāha.
所谓“自恣摄”,是通过白二甘马授予的。那么,这个授予谁,不授予谁呢?首先,对无所作为的愚痴凡夫,不授予;同样,对已发起观修的修行者和圣弟子,也不授予。但对止或观还很薄弱的人,则授予。世尊那时观察比丘们的心念动向,知道他们的止观还很薄弱,就想:“今天我若自恣,各处雨安居结束的比丘都会聚集到这里来。那时这些比丘的住处被上座比丘占了,就没办法证得殊胜的成就。就算我外出游化,他们也很难找到住处。但我若不自恣,比丘们就不会聚集到舍卫城来,我也不外出游化,这样这些比丘的住处就不会有障碍。他们各自在自己的住处安稳而住,让止观变得强固,就能证得殊胜的成就。”于是世尊那天没有自恣,而是允许比丘们行自恣摄,说:“我将在迦提月满月日自恣。”因为一旦获得自恣摄,即使依止师长而住的比丘,当亲教师和戒师外出游化时,他也可以想:“如果有合适的师长能授依止,我就到他那里受依止。”这样他就能一直住到热季最后一个月。即使有六十岁的大比丘来了,也不能占他的住处。而且这个自恣摄,即使只授予一个人,也等于授予了所有人。巴利
Pavāraṇasaṅgaho nāma ñattidutiyena kammena diyyati kassa panesa diyyati, kassa na diyyatīti. Akārakassa tāva bālaputhujjanassa na diyyati, tathā āraddhavipassakassa ceva ariyasāvakassa ca. Yassa pana samatho vā taruṇo hoti vipassanā vā, tassa diyyati. Bhagavāpi tadā bhikkhūnaṃ cittācāraṃ parivīmaṃsanto samathavipassanānaṃ taruṇabhāvaṃ ñatvā – ‘‘mayi ajja pavārente disāsu vassaṃvuṭṭhā bhikkhū idha osarissanti. Tato ime bhikkhū vuḍḍhatarehi bhikkhūhi senāsane gahite visesaṃ nibbattetuṃ na sakkhissanti. Sacepi cārikaṃ pakkamissāmi, imesaṃ vasanaṭṭhānaṃ dullabhameva bhavissati. Mayi pana apavārente bhikkhūpi imaṃ sāvatthiṃ na osarissanti, ahampi cārikaṃ na pakkamissāmi, evaṃ imesaṃ bhikkhūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ apalibuddhaṃ bhavissati. Te attano attano vasanaṭṭhāne phāsu viharantā samathavipassanā thāmajātā katvā visesaṃ nibbattetuṃ sakkhissantī’’ti so taṃdivasaṃ apavāretvā kattikapuṇṇamāyaṃ pavāressāmīti bhikkhūnaṃ pavāraṇasaṅgahaṃ anujāni. Pavāraṇasaṅgahasmiñhi laddhe yassa nissayapaṭipannassa ācariyupajjhāyā pakkamanti, sopi ‘‘sace patirūpo nissayadāyako āgamissati, tassa santike nissayaṃ gaṇhissāmī’’ti yāva gimhānaṃ pacchimamāsā vasituṃ labhati. Sacepi saṭṭhivassā bhikkhū āgacchanti, tassa senāsanaṃ gahetuṃ na labhanti. Ayañca pana pavāraṇasaṅgaho ekassa dinnopi sabbesaṃ dinnoyeva hoti.
进入舍卫城这句话,是因为世尊允许了自恣集会。这是针对那些在听闻教法之处,如其本性般住了一个月,在迦提月满月日做了伍波萨他之后才进入舍卫城的人说的。前和后在这里的意思是:先修习尚弱的止观,使止观变得有力,这叫做前的差别。之后,以得定的心观照诸行,有些人证得入流果……乃至有些人证得阿拉汉果,这叫做另一种更殊胜的后差别。巴利
Sāvatthiṃ osarantīti bhagavatā pavāraṇasaṅgaho dinnoti sutasutaṭṭhāneyeva yathāsabhāvena ekaṃ māsaṃ vasitvā kattikapuṇṇamāya uposathaṃ katvā osarante sandhāya idaṃ vuttaṃ. Pubbenāparanti idha taruṇasamathavipassanāsu kammaṃ katvā samathavipassanā thāmajātā akaṃsu, ayaṃ pubbe viseso nāma. Tato samāhitena cittena saṅkhāre sammasitvā keci sotāpattiphalaṃ…pe… keci arahattaṃ sacchikariṃsu. Ayaṃ aparo uḷāro viseso nāma.
146 “足够”是指合适、可以。“由旬计数”:一由旬就只是一由旬,十由旬也只是由旬,超过这个数量,才叫“由旬计数”。但这里指的是上百由旬,甚至上千由旬。“即使背着行囊”:“puṭosa”就是旅途用的干粮。意思是,即使带着干粮,也还是应该前去。也有写成“puṭaṃsenā”的读法,它的意思是:肩上有行囊,也就是“用肩背着粮袋”,换句话说,就是“即使用肩背着粮袋”。巴利
146.Alanti yuttaṃ. Yojanagaṇanānīti ekaṃ yojanaṃ yojanameva, dasapi yojanāni yojanāneva, tato uddhaṃ yojanagaṇanānīti vuccanti. Idha pana yojanasatampi yojanasahassampi adhippetaṃ. Puṭosenāpīti puṭosaṃ vuccati pātheyyaṃ. taṃ pātheyyaṃ gahetvāpi upasaṅkamituṃ yuttamevāti attho. ‘‘Puṭaṃsenā’’tipi pāṭho, tassattho – puṭo aṃse assāti puṭaṃso, tena puṭaṃsena, aṃse pātheyyapuṭaṃ vahantenāpīti vuttaṃ hoti.
147 147. 现在,为了说明这里有具足如此行持的比丘,世尊说了“诸比丘,有……”等话。其中,“四念处”等语,是为了指出那些比丘所专修的业处。在这里,讲了三十七菩提分法,包括世间和出世间的。因为在那时正在修习圣道的比丘,他们的菩提分法是出世间法;而对于已开始修观但尚未证果的比丘,则是世间法。“致力于修习无常想”这一句,是以“想”的名义来说“观”。不过,因为这里大多数比丘都是专修入出息念这一业处的,所以先简略地说了其他业处,然后详细讲解入出息念业处,而说了“诸比丘,入出息念……”等话。这个入出息念业处,在《清净道论》中已经从各个方面详细解释过了,因此,它的经文含义和修习方法,都应该按照那里所说的来理解。巴利
147. Idāni evarūpehi caraṇehi samannāgatā ettha bhikkhū atthīti dassetuṃ santi, bhikkhavetiādimāha. Tattha catunnaṃ satipaṭṭhānānantiādīni tesaṃ bhikkhūnaṃ abhiniviṭṭhakammaṭṭhānadassanatthaṃ vuttāni. Tattha sattatiṃsa bodhipakkhiyadhammā lokiyalokuttarā kathitā. Tatra hi ye bhikkhū tasmiṃ khaṇe maggaṃ bhāventi, tesaṃ lokuttarā honti. Āraddhavipassakānaṃ lokiyā. Aniccasaññābhāvanānuyoganti ettha saññāsīsena vipassanā kathitā . Yasmā panettha ānāpānakammaṭṭhānavasena abhiniviṭṭhāva bahū bhikkhū, tasmā sesakammaṭṭhānāni saṅkhepena kathetvā ānāpānakammaṭṭhānaṃ vitthārena kathento ānāpānassati, bhikkhavetiādimāha. Idaṃ pana ānāpānakammaṭṭhānaṃ sabbākārena visuddhimagge vitthāritaṃ, tasmā tattha vuttanayenevassa pāḷittho ca bhāvanānayo ca veditabbo.
149 “身中某一种”:在地界等四种身当中,我说是其中一种,意思就是我说风身。或者,色处……乃至抟食这二十五种色聚,称为色身。在这些当中,入出息因为归入触处,所以是身中某一种,因此也这样说。“是故”以下:因为他在这四种身当中,随观其中一种——风身,或者在二十五种色聚的色身当中,随观其中一种——入出息,所以说“于身随观身”。一切地方都应这样理解其含义。“受中某一种”:指三种受当中的某一种,这里是就乐受而说的。“善加作意”:指以觉知喜等方式生起的善妙作意。那么,作意就是乐受吗?不是。这只是说法上的引导。正如在“专修无常想”那里,是以“想”的名称来说慧;同样,这里也应理解成是以“作意”的名称来说受。在这组四法中,第一句以“喜”为名说受,第二句则直接以“乐”本身说受。在两个“心行”的句子里,依据“想和受是心所法,这些法系属于心,是心行”的说法,以及“除了寻和伺,其余一切与心相应的法都摄在心行中”的说法,所以是以“心行”的名称来说受。把这一切都总摄到“作意”的名称下,因此这里说“善加作意”。巴利
149.Kāyaññataranti pathavīkāyādīsu catūsu kāyesu aññataraṃ vadāmi, vāyo kāyaṃ vadāmīti attho. Atha vā rūpāyatanaṃ…pe… kabaḷīkāro āhāroti pañcavīsati rūpakoṭṭhāsā rūpakāyo nāma. Tesu ānāpānaṃ phoṭṭhabbāyatane saṅgahitattā kāyaññataraṃ hoti, tasmāpi evamāha. Tasmātihāti yasmā catūsu kāyesu aññataraṃ vāyokāyaṃ, pañcavīsatirūpakoṭṭhāse vā rūpakāye aññataraṃ ānāpānaṃ anupassati, tasmā kāye kāyānupassīti attho. Evaṃ sabbattha attho veditabbo. Vedanāññataranti tīsu vedanāsu aññataraṃ, sukhavedanaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Sādhukaṃ manasikāranti pītipaṭisaṃveditādivasena uppannaṃ sundaramanasikāraṃ. Kiṃ pana manasikāro sukhavedanā hotīti. Na hoti, desanāsīsaṃ panetaṃ. Yatheva hi ‘‘aniccasaññābhāvanānuyogamanuyuttā’’ti ettha saññānāmena paññā vuttā, evamidhāpi manasikāranāmena vedanā vuttāti veditabbā. Etasmiṃ catukke paṭhamapade pītisīsena vedanā vuttā, dutiyapade sukhanti sarūpeneva vuttā. Cittasaṅkhārapadadvaye ‘‘saññā ca vedanā ca cetasikā, ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā’’ti (paṭi. ma. 1.174) vacanato ‘‘vitakkavicāre ṭhapetvā sabbepi cittasampayuttakā dhammā cittasaṅkhāre saṅgahitā’’ti vacanato cittasaṅkhāranāmena vedanā vuttā. Taṃ sabbaṃ manasikāranāmena saṅgahetvā idha ‘‘sādhukaṃ manasikāra’’nti āha.
就算这样,因为这种受并不是所缘,所以受随观就不成立。并非不成立。因为在《念处注》里也确实说过:“以各种乐等的基础作为所缘,才只是受在感受;而只是依于那种受的转起,才有‘我在感受’这种说法而已。”另外,在解释“觉知喜”等语句的含义时,已经说明了这个问题的解答。因为《清净道论》中确实这样说:巴利
Evaṃ santepi yasmā esā vedanā ārammaṇaṃ na hoti, tasmā vedanānupassanā na yujjatīti. No na yujjati, satipaṭṭhānavaṇṇanāyampi hi ‘‘taṃtaṃsukhādīnaṃ vatthuṃ ārammaṇaṃ katvā vedanāva vedayati, taṃ pana vedanāpavattiṃ upādāya ‘ahaṃ vedayāmī’ti vohāramattaṃ hotī’’ti vuttaṃ . Apica pītipaṭisaṃvedītiādīnaṃ atthavaṇṇanāyametassa parihāro vuttoyeva. Vuttañhetaṃ visuddhimagge –
喜可以通过两种方式被清楚地知道:从所缘的角度,以及从不迷惑的角度。
怎样是从所缘的角度清楚地知道喜呢?当他进入带有喜的两种禅那时,在他入定的那一刻,由于证得禅那,喜就从所缘的角度被清楚地知道,因为所缘被清楚地认清了。
怎样是从不迷惑的角度清楚地知道喜呢?当他进入带有喜的两种禅那之后,再从定中出来,以灭尽、坏灭的方式观照与禅那相应的喜,在他观照的那一刻,由于通达了特征,喜就从不再迷惑的角度被清楚地知道。
这一点在《无碍解道》中也已经说过:“对于那个以长入息的方式,了知心的一境性、不散乱的人,念安立起来了;依靠那个念、那个智,那喜就被清楚地知道。”
剩下的那些词句,也应当按同样的道理从含义上理解。巴利
‘‘Dvīhākārehi pīti paṭisaṃviditā hoti ārammaṇato ca asammohato ca. Kathaṃ ārammaṇato pīti paṭisaṃviditā hoti? Sappītike dve jhāne samāpajjati, tassa samāpattikkhaṇe jhānapaṭilābhena ārammaṇato pīti paṭisaṃviditā hoti ārammaṇassa paṭisaṃviditattā. Kathaṃ asammohato (pīti paṭisaṃviditā hoti)? Sappītike dve jhāne samāpajjitvā vuṭṭhāya jhānasampayuttaṃ pītiṃ khayato vayato sammasati, tassa vipassanākkhaṇe lakkhaṇapaṭivedhā asammohato pīti paṭisaṃviditā hoti. Vuttampi cetaṃ paṭisambhidāyaṃ ‘dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti, tāya satiyā, tena ñāṇena sā pīti paṭisaṃviditā hotī’ti. Eteneva nayena avasesapadānipi atthato veditabbānī’’ti.
就像通过获得禅那,喜、乐和心行这些法以所缘的方式被清楚地觉知;同样地,通过获得与禅那相应的、被称为受的作意,受也以所缘的方式被清楚地觉知。因此,这句话说得很对:那时,比丘在诸受中随观诸受而住。巴利
Iti yatheva jhānapaṭilābhena ārammaṇato pītisukhacittasaṅkhārā paṭisaṃviditā honti, evaṃ imināpi jhānasampayuttena vedanāsaṅkhātamanasikārapaṭilābhena ārammaṇato vedanā paṭisaṃviditā hoti. Tasmā suvuttametaṃ hoti ‘‘vedanāsu vedanānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharatī’’ti.
比丘们,我说“失念、不正知的人……”这句话的意思是:一个比丘按“我觉知心而入息……”这样的方式修行时,所缘虽是入出息相,但他是先在那所缘上树立了念与正知、然后才让它生起的,所以这时他实际上就是“于心随观心”。因为失念、不正知的人根本修不了入出息念。因此,就所缘而言、从觉知心等方面来说,那时这位比丘就是“于心随观心而住”。他能以慧见到贪忧的断除,见到之后,成为善于行舍的人——这里“贪”指欲贪盖,“忧”指嗔恚盖。这四句一组纯粹是依观来说的;而法随观又按盖分等分为六种,其中盖分是开头,盖分中这两类盖又是开头,所以为了指出法随观的开端,才说“贪忧”。“断除”是指像“以无常随观断除常想”那样,能执行断除作用的智慧。“以慧见了”是说:以进一步的观慧,见到那名为无常、离欲、灭、弃舍之智的断除智;再以更进一步的观慧见到它,这样就显示出观慧一层层递进。“成为行舍的人”是说:对止乘行者行舍,对一味安住也行舍,这样有两种行舍。其中,有对俱生法的行舍,也有对所缘的行舍,这里指的是对所缘的行舍。因此,比丘们,按“无常随观者入息……”这样的方式修行的人,不只是对盖等法,对以贪忧为首所说的那些法也是如此:他以慧见到它们的断除智,因而也成为行舍的人。所以应当知道:“那时,比丘于诸法中随观诸法而住。”巴利
Nāhaṃ, bhikkhave, muṭṭhassatissa asampajānassāti ettha ayamadhippāyo – yasmā cittapaṭisaṃvedī assasissāmītiādinā nayena pavatto bhikkhu kiñcāpi assāsapassāsanimittaṃ ārammaṇaṃ karoti, tassa pana cittassa ārammaṇe satiñca sampajaññañca upaṭṭhapetvā pavattanato citte cittānupassīyeva nāmesa hoti. Na hi muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatibhāvanā atthi. Tasmā ārammaṇato cittapaṭisaṃviditādivasena citte cittānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharatīti. So yaṃ taṃ abhijjhādomanassānaṃ pahānaṃ, taṃ paññāya disvā sādhukaṃ ajjhupekkhitā hotīti ettha abhijjhāya kāmacchandanīvaraṇaṃ, domanassavasena byāpādanīvaraṇaṃ dassitaṃ. Idañhi catukkaṃ vipassanāvaseneva vuttaṃ, dhammānupassanā ca nīvaraṇapabbādivasena chabbidhā hoti, tassā nīvaraṇapabbaṃ ādi, tassapi idaṃ nīvaraṇadvayaṃ ādi, iti dhammānupassanāya ādiṃ dassetuṃ ‘‘abhijjhādomanassāna’’nti āha. Pahānanti aniccānupassanāya niccasaññaṃ pajahatīti evaṃ pahānakarañāṇaṃ adhippetaṃ. Taṃ paññāya disvāti taṃ aniccavirāganirodhapaṭinissaggāñāṇasaṅkhātaṃ pahānañāṇaṃ aparāya vipassanāpaññāya, tampi aparāyāti evaṃ vipassanāparamparaṃ dasseti. Ajjhupekkhitā hotīti yañca samathapaṭipannaṃ ajjhupekkhati, yañca ekato upaṭṭhānaṃ ajjhupekkhatīti dvidhā ajjhupekkhati nāma. Tattha sahajātānampi ajjhupekkhanā hoti ārammaṇassapi ajjhupekkhanā, idha ārammaṇaajjhupekkhanā adhippetā. Tasmātiha, bhikkhaveti yasmā aniccānupassī assasissāmītiādinā nayena pavatto na kevalaṃ nīvaraṇādidhamme, abhijjhādomanassasīsena pana vuttānaṃ dhammānaṃ pahānañāṇampi paññāya disvā ajjhupekkhitā hoti, tasmā ‘‘dhammesu dhammānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharatī’’ti veditabbo.
150 “择取”是指以无常等角度去观察。另外两个词只是同一个意思的另一种说法。“无杂染的”是指没有烦恼。“平息”是指:随着身体和精神上的躁动被止息,身体和心都平息下来。“入定”是指被正确地安放,就像达到了安止定一样。“成为行舍者”是指:以俱生舍而成为行舍者。巴利
150.Pavicinatīti aniccādivasena pavicinati. Itaraṃ padadvayaṃ etasseva vevacanaṃ. Nirāmisāti nikkilesā. Passambhatīti kāyikacetasikadarathapaṭippassaddhiyā kāyopi cittampi passambhati. Samādhiyatīti sammā ṭhapiyati, appanāpattaṃ viya hoti. Ajjhupekkhitā hotīti sahajātaajjhupekkhanāya ajjhupekkhitā hoti.
比丘以这十四种方式观察身体时,在那身体上,正念就是念觉支;与正念相应的智慧就是择法觉支;与正念相应的身心精进就是精进觉支;喜就是喜觉支,轻安就是轻安觉支,心一境性就是定觉支;对这六种觉支既不退缩也不过度、保持中立的状态,就是舍觉支。就像马车平稳行驶时,车夫不会因为某匹马慢了就去鞭打它,也不会因为某匹马太快就去拉拽它,只是这样看着、保持不动;同样,对这六种觉支既不退缩也不过度、保持中立的状态,就叫舍觉支。到这里说明了什么?说明在一个心识刹那中,具有种种不同特征的观觉支。巴利
Evaṃ cuddasavidhena kāyapariggāhakassa bhikkhuno tasmiṃ kāye sati satisambojjhaṅgo, satiyā sampayuttaṃ ñāṇaṃ dhammavicayasambojjhaṅgo, taṃsampayuttameva kāyikacetasikavīriyaṃ vīriyasambojjhaṅgo, pīti, passaddhi, cittekaggatā samādhisambojjhaṅgo, imesaṃ channaṃ sambojjhaṅgānaṃ anosakkanaanativattanasaṅkhāto majjhattākāro upekkhāsambojjhaṅgo. Yatheva hi samappavattesu assesu sārathino ‘‘ayaṃ olīyatī’’ti tudanaṃ vā, ‘‘ayaṃ atidhāvatī’’ti ākaḍḍhanaṃ vā natthi, kevalaṃ evaṃ passamānassa ṭhitākārova hoti, evameva imesaṃ channaṃ sambojjhaṅgānaṃ anosakkanaanativattanasaṅkhāto majjhattākāro upekkhāsambojjhaṅgo nāma hoti. Ettāvatā kiṃ kathitaṃ? Ekacittakkhaṇikā nānārasalakkhaṇā vipassanāsambojjhaṅgā nāma kathitā.
152 “依远离”等语,只是前面已经解释过的内容。不过在这里,执取入出息的念属于世间;世间的入出息使世间的念处圆满;世间的念处使出世间的觉支圆满;出世间的觉支使明与解脱之果——涅槃圆满。因此,说到世间法的地方,讲的就是世间法;说到出世间法的地方,讲的就是出世间法。但那位长老说:“其他地方是这样,但在这部经里,出世间法在后面才出现。其实是世间的入出息使世间的念处圆满,世间的念处使世间的觉支圆满,世间的觉支使出世间的明与解脱之果——涅槃圆满。因为这里‘明与解脱’这个词,指的正是明与解脱之果——涅槃。”巴利
152.Vivekanissitantiādīni vuttatthāneva. Ettha pana ānāpānapariggāhikā sati lokiyā hoti, lokiyā ānāpānā lokiyasatipaṭṭhānaṃ paripūrenti, lokiyā satipaṭṭhānā lokuttarabojjhaṅge paripūrenti, lokuttarā bojjhaṅgā vijjāvimuttiphalanibbānaṃ paripūrenti. Iti lokiyassa āgataṭṭhāne lokiyaṃ kathitaṃ, lokuttarassa āgataṭṭhāne lokuttaraṃ kathitanti. Thero panāha ‘‘aññattha evaṃ hoti, imasmiṃ pana sutte lokuttaraṃ upari āgataṃ, lokiyā ānāpānā lokiyasatipaṭṭhāne paripūrenti, lokiyā satipaṭṭhānā lokiye bojjhaṅge paripūrenti, lokiyā bojjhaṅgā lokuttaraṃ vijjāvimuttiphalanibbānaṃ paripūrenti, vijjāvimuttipadena hi idha vijjāvimuttiphalanibbānaṃ adhippeta’’nti.
9. 《身至念经》注释巴利
9. Kāyagatāsatisuttavaṇṇanā
153-4 “如是我闻”这句,说的是《身至念经》。其中,“依家”指依赖五种欲乐。“驰念”指奔逐的念头;因为“sara”有奔流、奔跑的意思。“内”就是指在自己行境的范围内。“身至念”则既指摄持身的念,也指以身为所缘的念。说“摄持身”的时候,讲的是止;说“以身为所缘”的时候,讲的是观。这两方面合起来,就把止和观都讲到了。巴利
153-4.Evaṃme sutanti kāyagatāsatisuttaṃ. Tattha gehasitāti pañcakāmaguṇanissitā. Sarasaṅkappāti dhāvanasaṅkappā. Sarantīti hi sarā, dhāvantīti attho. Ajjhattamevāti gocarajjhattasmiṃyeva. Kāyagatāsatinti kāyapariggāhikampi kāyārammaṇampi satiṃ. Kāyapariggāhikanti vutte samatho kathito hoti, kāyārammaṇanti vutte vipassanā. Ubhayena samathavipassanā kathitā honti.
再者……(中略)……比丘们,比丘这样修习身至念,这就是在四念处中以十四种方式所说的身随观。巴利
Puna caparaṃ…pe… evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṃ bhāvetīti satipaṭṭhāne cuddasavidhena kāyānupassanā kathitā.
156 “含于自身之内”:诸善法已完全包含在那位比丘的修习之中。“明分的”:在这里,因为与明相应而分享明,所以叫“明分的”;也可以说,是在明的部分、明的类别里运作,所以叫“明分的”。其中,观智、意所成神通和六种神通,合起来是八种明。按前一种含义,与这些明相应的法也是“明分的”;按后一种含义,其中任何一种明是“明”,其余的是“明分的”。因此,无论是明本身,还是与明相应的法,都应理解为“明分的”。“以心触达”:这里有两种触达,即水遍触达和天眼触达。其中,进入水遍定之后用水触达,叫水遍触达。这样触达时,一切流入大海的河流都含于其中;再者,增强光明之后,用天眼看见整个大海,叫天眼触达。这样触达时,一切流入大海的河流也都含于其中。巴利
156.Antogadhāvāssāti tassa bhikkhuno bhāvanāya abbhantaragatāva honti. Vijjābhāgiyāti ettha sampayogavasena vijjaṃ bhajantīti vijjābhāgiyā. Vijjābhāge vijjākoṭṭhāse vattantītipi vijjābhāgiyā. Tattha vipassanāñāṇaṃ, manomayiddhi, cha abhiññāti aṭṭha vijjā. Purimena atthena tāhi sampayuttadhammāpi vijjābhāgiyā. Pacchimena atthena tāsu yā kāci ekā vijjā vijjā, sesā vijjābhāgiyāti evaṃ vijjāpi vijjāya sampayuttā dhammāpi vijjābhāgiyāteva veditabbā. Cetasā phuṭoti ettha duvidhaṃ pharaṇaṃ āpopharaṇañca, dibbacakkhupharaṇañca, tattha āpokasiṇaṃ samāpajjitvā āpena pharaṇaṃ āpopharaṇaṃ nāma. Evaṃ phuṭepi mahāsamudde sabbā samuddaṅgamā kunnadiyo antogadhāva honti, ālokaṃ pana vaḍḍhetvā dibbacakkhunā sakalasamuddassa dassanaṃ dibbacakkhupharaṇaṃ nāma. Evaṃ pharaṇepi mahāsamudde sabbā samuddaṅgamā kunnadiyo antogadhāva honti.
入口就是缝隙、孔洞。所缘就是烦恼生起的条件。得入口就是能够进入,穿透之后一直走到尽头的意思。放置处就是安放的地方。巴利
Otāranti vivaraṃ chiddaṃ. Ārammaṇanti kilesuppattipaccayaṃ. Labhetha otāranti labheyya pavesanaṃ, vinivijjhitvā yāva pariyosānā gaccheyyāti attho. Nikkhepananti nikkhipanaṭṭhānaṃ.
157 像这样,先用湿泥堆等比喻来说明没有修习身至念的人,现在再用坚实门板等来比喻已经修习身至念的人,于是说出“譬如……”等话。其中,“门板”就是门扇。巴利
157. Evaṃ abhāvitakāyagatāsatiṃ puggalaṃ allamattikapuñjādīhi upametvā idāni bhāvitakāyagatāsatiṃ sāraphalakādīhi upametuṃ seyyathāpītiādimāha. Tattha aggaḷaphalakanti kavāṭaṃ.
158 乌鸦可饮:坐在碗沿上,不低头就能喝到。应被证悟的:应以证智亲证的。达到能作证:达到现前亲证的状态。在因缘具足时:即当有因缘之时。那这里什么是因呢?证智本身就是因。堤塘所缚:被界限所束缚。巴利
158.Kākapeyyoti mukhavaṭṭiyaṃ nisīditvā kākena gīvaṃ anāmetvāva pātabbo. Abhiññāsacchikaraṇīyassāti abhiññāya sacchikātabbassa. Sakkhibhabbataṃpāpuṇātīti paccakkhabhāvaṃ pāpuṇāti. Sati sati āyataneti satisati kāraṇe. Kiṃ panettha kāraṇanti? Abhiññāva kāraṇaṃ. Āḷibandhāti mariyādabaddhā.
已作(如)乘车所作。已作基础,即已建立。已随行,即已随转。已亲近,即已修习。善发勤,即善好发起、善摄持。其余处处皆明显。巴利
Yānīkatāyāti yuttayānaṃ viya katāya. Vatthukatāyāti patiṭṭhākatāya. Anuṭṭhitāyāti anuppavattitāya. Paricitāyāti paricayakatāya. Susamāraddhāyāti suṭṭhu samāraddhāya susampaggahitāya. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
第10篇 行生经的注释巴利
10. Saṅkhārupapattisuttavaṇṇanā
160 “如是我闻”这一段,就是《行生经》。其中,“行生”指的是诸行本身的再生,不是有情或人的再生;或者也可以说,是由福行所引生的、属于趣往新有的诸蕴的再生。巴利
160.Evaṃme sutanti saṅkhārupapattisuttaṃ. Tattha saṅkhārupapattinti saṅkhārānaṃyeva upapattiṃ, na sattassa, na posassa, puññābhisaṅkhārena vā bhavūpagakkhandhānaṃ upapattiṃ.
161 具足信:信等五种法只是世间法。“放置”就是安放。“决意”就是确立。“诸行与诸住”:就是连同愿求一起的信等五种法。“于彼处往生”:就是为了在那个地方受生。“这是道,这是行道”:就是连同愿求一起的五种法。因为,如果有人具备五种法却没有愿求,他的去向就不确定;如果有人有愿求却没有五种法,他的去向也不确定;如果有人两者都有,他的去向就确定。就像把木棍抛向空中,它可能以顶端、中段或根部落地,并没有一定;众生的结生也是这样,没有一定。所以,造了善业之后,应当在一个地方发愿。巴利
161.Saddhāya samannāgatoti saddhādayo pañca dhammā lokikā vaṭṭanti. Dahatīti ṭhapeti. Adhiṭṭhātīti patiṭṭhāpeti. Saṅkhārā ca vihārā cāti saha patthanāya saddhādayova pañca dhammā. Tatrupapattiyāti tasmiṃ ṭhāne nibbattanatthāya. Ayaṃ maggo ayaṃ paṭipadāti saha patthanāya pañca dhammāva. Yassa hi pañca dhammā atthi, na patthanā, tassa gati anibaddhā. Yassa patthanā atthi, na pañca dhammā, tassapi anibaddhā. Yesaṃ ubhayaṃ atthi, tesaṃ gati nibaddhā. Yathā hi ākāse khittadaṇḍo aggena vā majjhena vā mūlena vā nipatissatīti niyamo natthi, evaṃ sattānaṃ paṭisandhiggahaṇaṃ aniyataṃ. Tasmā kusalaṃ kammaṃ katvā ekasmiṃ ṭhāne patthanaṃ kātuṃ vaṭṭati.
165 余甘子果就是余甘子。就像眼睛清净的人,能把整颗余甘子看得清清楚楚;同样,那位梵天神和与他一起生在那里的众生,也能把千世界看得清清楚楚。这个道理在一切处都适用。巴利
165.Āmaṇḍanti āmalakaṃ. Yathā taṃ parisuddhacakkhussa purisassa sabbasova pākaṭaṃ hoti, evaṃ tassa brahmuno saddhiṃ tattha nibbattasattehi sahassī lokadhātu. Esa nayo sabbattha.
167 善妙:就是美好。有矿源:指天生就带着矿藏般的质地。善加打磨:经过清洗等工序,好好打磨修治过。放在红毯上:被安置在红色的毯子上。巴利
167.Subhoti sundaro. Jātimāti ākarasampanno. Suparikammakatoti dhovanādīhi suṭṭhukataparikammo. Paṇḍukambale nikkhittoti rattakambale ṭhapito.
168 “十万”是指在十万个世界都放大光明的梵天神。“金币所造”:用金币做成的装饰品。所谓“金币”,就是五钱纯金。金子不足一金币,做成的饰品就经不起摩擦和打磨;金子超过一金币,虽然经得起摩擦和打磨,却没有光泽,显得粗糙。用正好一金币的金子做成,既经得起摩擦和打磨,又有美丽的光泽。“阎浮河金”:产于阎浮河。大阎浮树的每一根枝条都伸展到五十由旬,枝条间有大河流过。这些河流两岸,阎浮果掉落的地方会生出金芽。这些金芽被河水冲走,渐渐流入大海,因此叫“阎浮河金”。“由善巧的铁匠之子在炉口善加锻打”:由善巧、技艺娴熟的铁匠之子,在炉口熔炼之后,善加锻打。“炉口”就是熔炉。“善加锻打”:洗涤、锤打、擦净。《衣喻经》和《界分别经》里说的是“金块净”,而这部经里说的是“成品净”。巴利
168.Satasahassoti lokadhātusatasahassamhi ālokapharaṇabrahmā. Nikkhanti nikkhena kataṃ piḷandhanaṃ, nikkhaṃ nāma pañcasuvaṇṇaṃ, ūnakanikkhena kataṃ pasādhanañhi ghaṭṭanamajjanakkhamaṃ na hoti, atirekena kataṃ ghaṭṭanamajjanaṃ khamati, vaṇṇavantaṃ pana na hoti, pharusadhātukaṃ khāyati. Nikkhena kataṃ ghaṭṭanamajjanañceva khamati, vaṇṇavantañca hoti. Jambonadanti jambunadiyaṃ nibbattaṃ. Mahājamburukkhassa hi ekekā sākhā paṇṇāsa paṇṇāsa yojanāni vaḍḍhitā, tāsu mahantā nadiyo sandanti, tāsaṃ nadīnaṃ ubhayatīresu jambupakkānaṃ patitaṭṭhāne suvaṇṇaṅkurā uṭṭhahanti, te nadījalena vuyhamānā anupubbena mahāsamuddaṃ pavisanti. Taṃ sandhāya jambonadanti vuttaṃ. Dakkhakammāraputtaukkāmukhasukusalasampahaṭṭhanti dakkhena sukusalena kammāraputtena ukkāmukhe pacitvā sampahaṭṭhaṃ. Ukkāmukheti uddhane. Sampahaṭṭhanti dhotaghaṭṭitamajjitaṃ. Vatthopame (ma. ni. 1.75-76) ca dhātuvibhaṅge (ma. ni. 3.357-360) ca piṇḍasodhanaṃ vuttaṃ. Imasmiṃ sutte katabhaṇḍasodhanaṃ vuttaṃ.
另外,对于在每一段落中都说的“遍满后、胜解后”,这里“遍满”有五种:心遍满、遍处遍满、天眼遍满、光明遍满、身体遍满。其中,心遍满是指在千世界中了知众生的心。遍处遍满是指在千世界中展开遍处。天眼遍满是指增强光明后,用天眼看见千世界。光明遍满也就是这个。身体遍满是指以身体的光明遍照千世界。无论在哪里解说,都不应破坏这五种遍满。巴利
Yaṃ pana sabbavāresu pharitvā adhimuccitvāti vuttaṃ, tattha pañcavidhaṃ pharaṇaṃ cetopharaṇaṃ kasiṇapharaṇaṃ dibbacakkhupharaṇaṃ ālokapharaṇaṃ sarīrapharaṇanti. Tattha cetopharaṇaṃ nāma lokadhātusahasse sattānaṃ cittajānanaṃ. Kasiṇapharaṇaṃ nāma lokadhātusahasse kasiṇapattharaṇaṃ. Dibbacakkhupharaṇaṃ nāma ālokaṃ vaḍḍhetvā dibbena cakkhunā sahassalokadhātudassanaṃ. Ālokapharaṇampi etadeva. Sarīrapharaṇaṃ nāma lokadhātusahasse sarīrapabhāya pattharaṇaṃ. Sabbattha imāni pañca pharaṇāni avināsentena kathetabbanti.
不过,帝毕塔咖秋喇阿跋亚长老却说:“在宝珠譬喻里,看起来像是遍处的遍满;在金饰譬喻里,看起来像是身体的遍满。”由于并没有名为义注的典籍支持他这种说法,所以驳斥他说:身体的遍满并不是任何时候都有的,应当在不破坏这四种遍满的前提下才作说明。“胜解”这个词只是“遍满”这个词的另一种说法;或者也可以说,“遍满”是铺展开来,“胜解”是了知。巴利
Tipiṭakacūḷābhayatthero panāha – ‘‘maṇiopamme kasiṇapharaṇaṃ viya nikkhopamme sarīrapharaṇaṃ viya dissatī’’ti. Tassa vādaṃ viya aṭṭhakathā nāma natthīti paṭikkhitvā sarīrapharaṇaṃ na sabbakālikaṃ, cattārimāni pharaṇāni avināsetvāva kathetabbanti vuttaṃ. Adhimuccatīti padaṃ pharaṇapadasseva vevacanaṃ, atha vā pharatīti pattharati. Adhimuccatīti jānāti.
169 在“光”等词里,并没有单独叫作“光”的天人。少光天等三类天人叫作“光”,少净天等以及遍净天等则叫作“净”。至于广果天等那一类,则是明明白白的。巴利
169.Ābhātiādīsu ābhādayo nāma pāṭiyekkā devā natthi, tayo parittābhādayo devā ābhā nāma, parittāsubhādayo ca. Subhakiṇhādayo ca subhā nāma. Vehapphalādivārā pākaṭāyeva.
先修习这五种法,然后受生在欲界,这暂且不论。可是,受生在梵天界的人,又怎么能证得漏尽呢?这五种法就是戒。他立足于这个戒,修习遍处的准备工作,再修习各种等至,就受生在有色梵天界;修习无色禅那,就受生在无色梵天界;以等至为所依处,修习观,增长观智,证悟不来果,就受生在五净居天;再修习更高的道,就证得漏尽。巴利
Ime tāva pañca dhamme bhāvetvā kāmāvacaresu nibbattatu. Brahmaloke nibbattaṃ pana āsavakkhayañca kathaṃ pāpuṇātīti? Ime pañca dhammā sīlaṃ, so imasmiṃ sīle patiṭṭhāya kasiṇaparikammaṃ katvā tā tā samāpattiyo bhāvetvā rūpībrahmaloke nibbattati, arūpajjhānāni nibbattetvā arūpībrahmaloke, samāpattipadaṭṭhānaṃ vipassanaṃ vaḍḍhetvā anāgāmiphalaṃ sacchikatvā pañcasu suddhāvāsesu nibbattati. Uparimaggaṃ bhāvetvā āsavakkhayaṃ pāpuṇātīti.