2. 随法品显示巴利原文
2. Anupadavaggo
1. 随法经注释显示巴利原文
1. Anupadasuttavaṇṇanā
93 经云“如是我闻”,此即《随法经》。其中,“说此语”是指世尊以“智者”等理趣,宣说法将舍利弗长老的功德之论。何以故?因为在其余长老中,大目犍连长老的功德以“具大神通”而彰显,大迦叶长老以“头陀行”而彰显,阿那律长老以“具天眼”而彰显,优波离长老以“持律”而彰显,离婆多长老以“好乐禅那的禅修者”而彰显,阿难长老以“多闻”而彰显。如此,他们长老各自的功德皆甚为明显,然而舍利弗长老的功德却不明显。何以故?因为具智慧者的功德若不经解说,则难为众人所知。是故,世尊思惟:“我将宣说舍利弗的功德”,于是等待与其相应的众会聚集。在不相应者面前称叹功德,实为不合宜,他们闻称叹时但言“此非功德”。就在这一天,与长老相应的众会聚集。导师见众已集,为称说其功德,便开始了这段开示。显示巴利原文
93.Evaṃme sutanti anupadasuttaṃ. Tattha etadavocāti etaṃ (paṭi. ma. 3.4) ‘‘paṇḍito’’tiādinā nayena dhammasenāpatisāriputtattherassa guṇakathaṃ avoca. Kasmā? Avasesattheresu hi mahāmoggallānattherassa iddhimāti guṇo pākaṭo, mahākassapassa dhutavādoti, anuruddhattherassa dibbacakkhukoti, upālittherassa vinayadharoti, revatattherassa jhāyī jhānābhiratoti, ānandattherassa bahussutoti. Evaṃ tesaṃ tesaṃ therānaṃ te te guṇā pākaṭā, sāriputtattherassa pana apākaṭā. Kasmā? Paññavato hi guṇā na sakkā akathitā jānituṃ. Iti bhagavā ‘‘sāriputtassa guṇe kathessāmī’’ti sabhāgaparisāya sannipātaṃ āgamesi. Visabhāgapuggalānañhi santike vaṇṇaṃ kathetuṃ na vaṭṭati, te vaṇṇe kathiyamāne avaṇṇameva kathenti. Imasmiṃ pana divase therassa sabhāgaparisā sannipati, tassā sannipatitabhāvaṃ disvā satthā vaṇṇaṃ kathento imaṃ desanaṃ ārabhi.
此处,“智者”由四种因而为智者:对界的善巧、对处的善巧、对缘起的善巧、对处非处的善巧。而“大慧”等语,即指具足大慧等功德。显示巴利原文
Tattha paṇḍitoti dhātukusalatā āyatanakusalatā paṭiccasamuppādakusalatā ṭhānāṭṭhānakusalatāti imehi catūhi kāraṇehi paṇḍito. Mahāpaññotiādīsu mahāpaññādīhi samannāgatoti attho.
以下说明大慧等慧的差别:其中,什么是大慧?能透彻了知广大的圣戒蕴,故称大慧;能透彻了知广大的圣定蕴、圣慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴,故称大慧;能透彻了知广大的处非处、广大的住等至、广大的圣谛、广大的念处、正勤、神足、根、力、觉支、圣道、沙门果、神通,乃至广大的究竟义涅槃,故称大慧。显示巴利原文
Tatridaṃ mahāpaññādīnaṃ nānattaṃ – tattha katamā mahāpaññā? Mahante sīlakkhandhe pariggaṇhātīti mahāpaññā, mahante samādhikkhandhe, paññākkhandhe, vimuttikkhandhe, vimuttiñāṇadassanakkhandhe pariggaṇhātīti mahāpaññā, mahantāni ṭhānāṭṭhānāni, mahantā vihārasamāpattiyo , mahantāni ariyasaccāni, mahante satipaṭṭhāne, sammappadhāne, iddhipāde, mahantāni indriyāni, balāni, bojjhaṅgāni, mahante ariyamagge, mahantāni sāmaññaphalāni, mahantā abhiññāyo, mahantaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ pariggaṇhātīti mahāpaññā.
什么是广慧?智慧于种种不同的蕴中生起,故名广慧;智慧于种种不同的界、种种不同的处、种种不同的义、种种不同的缘起、种种不同的空与不可得、种种不同的义、法、辞、无碍解、种种不同的圣戒蕴、圣定蕴、圣慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴、种种不同的处非处、住等至、圣谛、念处、正勤、神足、根、力、觉支、圣道、沙门果、神通中运行,并超越种种凡夫共通的诸法之后,于究竟义的涅槃中生起,故名广慧。显示巴利原文
Katamā puthupaññā, puthu nānākhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti puthupaññā. Puthu nānādhātūsu, puthu nānāāyatanesu, puthu nānāatthesu, puthu nānāpaṭiccasamuppādesu, puthu nānāsuññatamanupalabbhesu, puthu nānāatthesu, dhammesu, niruttīsu, paṭibhānesu, puthu nānāsīlakkhandhesu, puthu nānāsamādhi-paññā-vimutti-vimuttiñāṇadassanakkhandhesu, puthu nānāṭhānāṭṭhānesu, puthu nānāvihārasamāpattīsu, puthu nānāariyasaccesu, puthu nānāsatipaṭṭhānesu, sammappadhānesu, iddhipādesu, indriyesu, balesu, bojjhaṅgesu, puthu nānāariyamaggesu, sāmaññaphalesu, abhiññāsu, puthu nānājanasādhāraṇe dhamme samatikkamma paramatthe nibbāne ñāṇaṃ pavattatīti puthupaññā.
什么是喜慧?此处,有一类人具足多喜、多觉受、多欢悦、多欣喜,以此圆满戒律、圆满根律仪、圆满饮食知量、圆满警寤勤修、圆满圣戒蕴、圣定蕴、圣慧蕴、解脱蕴、解脱知见蕴,故称喜慧。彼具足多喜、多欣喜,以此通达处非处;具足多喜,以此圆满住等至,故称喜慧;具足多喜,以此通达圣谛;具足多喜,以此修习念处、正勤、神足、根、力、觉支、圣道,故称喜慧;具足多喜,以此亲证沙门果、通达神通,故称喜慧;具足多觉受、多欢悦、多欣喜,以此亲证究竟义的涅槃,故称喜慧。显示巴利原文
Katamā hāsapaññā, idhekacco hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo sīlaṃ paripūreti, indriyasaṃvaraṃ paripūreti, bhojane mattaññutaṃ, jāgariyānuyogaṃ, sīlakkhandhaṃ, samādhikkhandhaṃ, paññākkhandhaṃ, vimuttikkhandhaṃ, vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ paripūretīti hāsapaññā. Hāsabahulo pāmojjabahulo ṭhānāṭṭhānaṃ paṭivijjhati, hāsabahulo vihārasamāpattiyo paripūretīti hāsapaññā, hāsabahulo ariyasaccāni paṭivijjhati. Satipaṭṭhāne, sammappadhāne, iddhipāde, indriyāni, balāni, bojjhaṅgāni, ariyamaggaṃ bhāvetīti hāsapaññā, hāsabahulo sāmaññaphalāni sacchikaroti, abhiññāyo paṭivijjhatīti hāsapaññā, hāsabahulo vedatuṭṭhipāmojjabahulo paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikarotīti hāsapaññā.
什么是速疾慧?对于任何色——无论过去、未来、现在,或远或近——能迅速以无常随观洞察者,即名速疾慧;能迅速以苦观洞察者……能迅速以无我随观洞察者,即名速疾慧。对于任何受……乃至任何识,亦复如是,迅速以无常、苦、无我随观洞察,即名速疾慧。对于眼……乃至老死,亦复如是。再者,对于过去的、未来的、现在的色,以灭尽义观之为无常,以怖畏义观之为苦,以无坚实义观之为无我;如是衡量、推度、阐明、彰显之后,其心速疾趣向色的灭尽——涅槃,故称速疾慧。对于受、想、行、识,对于眼……乃至老死,亦同此理。对于色……乃至识,对于眼……乃至老死,过去的、未来的、现在的,如理作意:‘此是无常、有为、缘生、灭法、坏灭法、离贪法、灭尽法。’显示巴利原文
Katamā javanapaññā, yaṃkiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ…pe… yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ rūpaṃ aniccato khippaṃ javatīti javanapaññā. Dukkhato khippaṃ… anattato khippaṃ javatīti javanapaññā. Yā kāci vedanā…pe… yaṃkiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ…pe… sabbaṃ viññāṇaṃ aniccato dukkhato anattato khippaṃ javatīti javanapaññā. Cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccato dukkhato anattato khippaṃ javatīti javanapaññā. Rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena, dukkhaṃ bhayaṭṭhena, anattā asārakaṭṭhenāti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā rūpanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā. Vedanā, saññā, saṅkhārā, viññāṇaṃ , cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena…pe… vibhūtaṃ katvā jarāmaraṇanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā. Rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ…pe… viññāṇaṃ. Cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammanti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā jarāmaraṇanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā.
什么是利慧?利慧,谓能迅速断除烦恼,故名利慧。对于已生起的欲寻思,他不容忍;对于已生起的嗔恚寻思、害寻思,对于任何已生起的恶不善法,对于已生起的贪、嗔、痴、忿、恨、覆、恼、嫉、悭、谄、诳、刚愎、敌意、慢、过慢、骄、放逸,乃至一切烦恼、一切恶行、一切现行、一切导向再有的业,他皆不忍容,而是舍弃、驱除、灭尽,令其不复存在,故称利慧。于同一座中,他已证得、已现见四圣道、四沙门果、四无碍解、六神通,亦以此故称为利慧。显示巴利原文
Katamā tikkhapaññā, khippaṃ kilese chindatīti tikkhapaññā. Uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti, uppannaṃ byāpādavitakkaṃ, uppannaṃ vihiṃsāvitakkaṃ, uppannuppanne pāpake akusale dhamme, uppannaṃ rāgaṃ, dosaṃ, mohaṃ, kodhaṃ, upanāhaṃ, makkhaṃ, paḷāsaṃ, issaṃ, macchariyaṃ, māyaṃ, sāṭheyyaṃ, thambhaṃ, sārambhaṃ, mānaṃ, atimānaṃ, madaṃ, pamādaṃ, sabbe kilese, sabbe duccarite, sabbe abhisaṅkhāre, sabbe bhavagāmikamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gametīti tikkhapaññā. Ekasmiṃ āsane cattāro ariyamaggā, cattāri sāmaññaphalāni, catasso paṭisambhidāyo, cha ca abhiññāyo adhigatā honti sacchikatā passitā paññāyāti tikkhapaññā.
什么是洞察慧?洞察慧者:在此教法中,有一类人于一切行常怀怖畏、常怀惊惧、常怀厌倦、常怀不乐、常怀不喜,心向外驰,不乐一切行。对于先前未被洞察、未被破除的贪蕴,他洞察并破除,故名洞察慧。对于先前未被洞察、未被破除的嗔蕴、痴蕴,乃至忿、恨……一切导向再有的业,他洞察并破除,故名洞察慧。显示巴利原文
Katamā nibbedhikapaññā, idhekacco sabbasaṅkhāresu ubbegabahulo hoti uttāsabahulo ukkaṇṭhanabahulo aratibahulo anabhiratibahulo bahimukho na ramati sabbasaṅkhāresu, anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ lobhakkhandhaṃ nibbijjhati padāletīti nibbedhikapaññā. Anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ dosakkhandhaṃ, mohakkhandhaṃ, kodhaṃ, upanāhaṃ…pe… sabbe bhavagāmikamme nibbijjhati padāletīti nibbedhikapaññā.
“不取着法观”,即依等至或依禅支,按次第修习法观。如此观修者,半月之内便证得阿拉汉果。而大目犍连长老则七日证得。虽然如此,舍利弗长老的智慧更为广大。大目犍连长老只是大略地遍察了声闻弟子的思择行境,如同用棍端压住只取有限的几处,精进七日后证得阿拉汉果。舍利弗长老则除了佛陀与独觉佛的思择行境之外,遍察了所有声闻弟子的思择行境,无所遗漏。他如此思择,精进半月。据说证阿拉汉果后,他了知:‘除佛陀与独觉佛外,其余声闻弟子绝不可能凭智慧达到我所达之处。’好比有人想要取竹竿,见到一丛交缠的竹子,心想‘砍开缠结太费事’,便从缝隙伸手,只拣随手可及的一根竹竿,截去根部和末梢后取走。这人虽然先走,所得的竹竿却既不坚实也不笔直。另一人见到同样的竹丛,心想:‘只取随手可得的竹竿,得不到坚实笔直的。’于是束紧腰带,用大刀砍开竹丛,拣选坚实笔直的竹竿取走。此人虽然后走,却得到了坚实笔直的竹竿。应当以此譬喻来理解这两位上首弟子的精进与成就。显示巴利原文
Anupadadhammavipassananti samāpattivasena vā jhānaṅgavasena vā anupaṭipāṭiyā dhammavipassanaṃ vipassati, evaṃ vipassanto addhamāsena arahattaṃ patto. Mahāmoggallānatthero pana sattahi divasehi. Evaṃ santepi sāriputtatthero mahāpaññavantataro. Mahāmoggallānatthero hi sāvakānaṃ sammasanacāraṃ yaṭṭhikoṭiyā uppīḷento viya ekadesameva sammasanto satta divase vāyamitvā arahattaṃ patto. Sāriputtatthero ṭhapetvā buddhānaṃ paccekabuddhānañca sammasanacāraṃ sāvakānaṃ sammasanacāraṃ nippadesaṃ sammasi. Evaṃ sammasanto addhamāsaṃ vāyami. Arahattañca kira patvā aññāsi – ‘‘ṭhapetvā buddhe ca paccekabuddhe ca añño sāvako nāma paññāya mayā pattabbaṃ pattuṃ samattho nāma na bhavissatī’’ti. Yathā hi puriso veḷuyaṭṭhiṃ gaṇhissāmīti mahājaṭaṃ veḷuṃ disvā jaṭaṃ chindantassa papañco bhavissatīti antarena hatthaṃ pavesetvā sampattameva yaṭṭhiṃ mūle ca agge ca chinditvā ādāya pakkameyya, so kiñcāpi paṭhamataraṃ gacchati, yaṭṭhiṃ pana sāraṃ vā ujuṃ vā na labhati. Aparo ca tathārūpameva veṇuṃ disvā ‘‘sace sampattaṃ yaṭṭhiṃ gaṇhissāmi, sāraṃ vā ujuṃ vā na labhissāmī’’ti kacchaṃ bandhitvā mahantena satthena veṇujaṭaṃ chinditvā sārā ceva ujū ca yaṭṭhiyo uccinitvā ādāya pakkameyya. Ayaṃ kiñcāpi pacchā gacchati, yaṭṭhiyo pana sārā ceva ujū ca labhati. Evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ imesaṃ dvinnaṃ therānaṃ padhānaṃ.
就这样,法将舍利弗长老精进半月。在猪掘洞窟的门口,他为外甥长爪游方者开示《受遍取经》,此时他正站在一旁为十力佛陀扇扇,随着开示随转其智。就在出家后的第十五日,他达到了声闻波罗蜜智的顶峰,通达六十七种智,圆满十六种智慧。显示巴利原文
Evaṃ pana addhamāsaṃ vāyamitvā dhammasenāpati sāriputtatthero sūkarakhataleṇadvāre bhāgineyyassa dīghanakhaparibbājakassa vedanāpariggahasuttante desiyamāne dasabalaṃ bījayamāno ṭhito desanānusārena ñāṇaṃ pesetvā pabbajitadivasato pannarasame divase sāvakapāramiñāṇassa matthakaṃ patvā sattasaṭṭhi ñāṇāni paṭivijjhitvā soḷasavidhaṃ paññaṃ anuppatto.
“诸比丘,这就是舍利弗的不取着法观”——此即先前所说“他修习不取着法观”中的“不取着法观”。在此,舍利弗对于不取着法观具有如是功德。这是针对接下来将要述说的种种观修部分而说的。显示巴利原文
Tatridaṃ, bhikkhave, sāriputtassa anupadadhammavipassanāyāti yā anupadadhammavipassanaṃ vipassatīti anupadadhammavipassanā vuttā, tatra anupadadhammavipassanāya sāriputtassa idaṃ hoti. Idāni vattabbaṃ taṃ taṃ vipassanākoṭṭhāsaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ.
94 「初禅」:指初禅等至中的那些法。「彼之」:指舍利弗尊者的那些法。「不取着地安立」:谓依次第安立、确定、了知、明了。如何呢?长老观察这些法时,了知‘寻以安立相而运作’;同样,了知‘伺以伺察相而运作’、‘喜以弥漫相而运作’、‘乐以乐味相而运作’、‘心一境性以不散乱相而运作’、‘触以触相而运作’、‘受以感受相而运作’、‘想以认知相而运作’、‘思以思惟相而运作’、‘识以了知相而运作’、‘欲以欲作相而运作’、‘胜解以胜解相而运作’、‘精进以策励相而运作’、‘念以现起相而运作’、‘舍以中舍相而运作’、‘作意以随顺作意相而运作’。如此了知,从安立的意义确定寻的自性……乃至从随顺作意的意义确定作意的自性。因此说:‘彼之诸法不取着地安立。’显示巴利原文
94.Paṭhame jhāneti ye paṭhame jhāne antosamāpattiyaṃ dhammā. Tyāssāti te assa. Anupadavavatthitā hontīti anupaṭipāṭiyā vavatthitā paricchinnā ñātā viditā honti. Kathaṃ? Thero hi te dhamme olokento abhiniropanalakkhaṇo vitakko vattatīti jānāti. Tathā anumajjanalakkhaṇo vicāro, pharaṇalakkhaṇā pīti, sātalakkhaṇaṃ sukhaṃ, avikkhepalakkhaṇā cittekaggatā, phusanalakkhaṇo phasso vedayitalakkhaṇā vedanā, sañjānanalakkhaṇā saññā, cetayitalakkhaṇā cetanā, vijānanalakkhaṇaṃ viññāṇaṃ, kattukamyatālakkhaṇo chando, adhimokkhalakkhaṇo adhimokkho, paggāhalakkhaṇaṃ vīriyaṃ upaṭṭhānalakkhaṇā sati, majjhattalakkhaṇā upekkhā, anunayamanasikāralakkhaṇo manasikāro vattatīti jānāti. Evaṃ jānaṃ abhiniropanaṭṭhena vitakkaṃ sabhāvato vavatthapeti…pe… anunayamanasikāraṇaṭṭhena manasikāraṃ sabhāvabhāvato vavatthapeti. Tena vuttaṃ ‘‘tyāssa dhammā anupadavavatthitā hontī’’ti.
「识知而生起」:生起时,已被识知、变得明显才生起。「识知而住立」:安住时,也已被识知、变得明显而安住。「识知而灭去」:息灭时,也已被识知、变得明显而息灭。然而,此处应遮遣‘彼智性’与‘智多性’之疑。犹如不能用同一指尖触知该指尖本身,也不能用同一心去识知该心的生、住、灭。如此应遮遣‘彼智性’之疑。假若两个心能同时生起,或许可用一个心去识知另一个心的生、住、灭,但两个触、两个受、两个想、两个思或两个心同时生起,是决定不会发生的,它们都只是各自单独生起。如此应遮遣‘智多性’之疑。既然如此,为何说大长老于等至中十六种法皆被识知而明显呢?因为他已把握了依处与所缘。长老已把握依处和所缘,当他作意这些法的生起时,生起便明显;作意安住时,安住便明显;作意坏灭时,坏灭便明显。因此说「识知而生起,识知而住立,识知而灭去」。「无有而起」依此句见生起;「有已而灭」依此句见灭去。显示巴利原文
Viditā uppajjantīti uppajjamānā viditā pākaṭāva hutvā uppajjanti. Viditā upaṭṭhahantīti tiṭṭhamānāpi viditā pākaṭāva hutvā tiṭṭhanti. Viditā abbhatthaṃ gacchantīti nirujjhamānāpi viditā pākaṭāva hutvā nirujjhanti. Ettha pana taṃñāṇatā ceva ñāṇabahutā ca mocetabbā. Yathā hi teneva aṅgulaggena taṃ aṅgulaggaṃ na sakkā phusituṃ, evameva teneva cittena tassa cittassa uppādo vā ṭhiti vā bhaṅgo vā na sakkā jānitunti. Evaṃ tāva taṃñāṇatā mocetabbā. Yadi pana dve cittāni ekato uppajjeyyuṃ, ekena cittena ekassa uppādo vā ṭhiti vā bhaṅgo vā sakkā bhaveyya jānituṃ. Dve pana phassā vā vedanā vā saññā vā cetanā vā cittāni vā ekato uppajjanakāni nāma natthi, ekekameva uppajjati. Evaṃ ñāṇabahutā mocetabbā. Evaṃ sante kathaṃ? Mahātherassa antosamāpattiyaṃ soḷasa dhammā viditā pākaṭā hontīti. Vatthārammaṇānaṃ pariggahitatāya. Therena hi vatthu ceva ārammaṇañca pariggahitaṃ, tenassa tesaṃ dhammānaṃ uppādaṃ āvajjantassa uppādo pākaṭo hoti, ṭhānaṃ āvajjantassa ṭhānaṃ pākaṭaṃ hoti, bhedaṃ āvajjantassa bhedo pākaṭo hoti. Tena vuttaṃ ‘‘viditā uppajjanti viditā upaṭṭhahanti viditā abbhatthaṃ gacchantī’’ti. Ahutvā sambhontīti iminā udayaṃ passati. Hutvā paṭiventīti iminā vayaṃ passati.
「不亲近」:即不因贪而趋近。「不离去」:即不因嗔而离去。「不依赖」:即不依赖渴爱与邪见的依止。「不系缚」:即不被欲贪所系缚。「解脱」:即从欲贪中解脱。「离系」:即从四轭或一切烦恼中离系。「以无界限心」:即以如是无界限之心而安住。显示巴利原文
Anupāyoti rāgavasena anupagamano hutvā. Anapāyoti paṭighavasena anapagato. Anissitoti taṇhādiṭṭhinissayehi anissito. Appaṭibaddhoti chandarāgena abaddho. Vippamuttoti kāmarāgato vippamutto. Visaṃyuttoti catūhi yogehi sabbakilesehi vā visaṃyutto. Vimariyādīkatenāti nimmariyādīkatena. Cetasāti evaṃvidhena cittena viharati.
于此,有两种界限:‘烦恼界限’与‘所缘界限’。若他对禅定中现起的十六种法生起贪等烦恼,便构成‘烦恼界限’;然而,他对这些法未生起任何烦恼,故无烦恼界限。若他作意禅定中现起的十六种法时,某些法未能呈现在其观照范围内,则有了‘所缘界限’;但当他作意此十六种法时,无任何一法不现前,故亦无‘所缘界限’。显示巴利原文
Tattha dve mariyādā kilesamariyādā ca ārammaṇamariyādā ca. Sace hissa antosamāpattiyaṃ pavatte soḷasa dhamme ārabbha rāgādayo uppajjeyyuṃ, kilesamariyādā tena katā bhaveyya, tesu panassa ekopi na uppannoti kilesamariyādā natthi. Sace panassa antosamāpattiyaṃ pavatte soḷasa dhamme āvajjantassa ekacce āpāthaṃ nāgaccheyyuṃ. Evamassa ārammaṇamariyādā bhaveyyuṃ. Te panassa soḷasa dhamme āvajjantassa āpāthaṃ anāgatadhammo nāma natthīti ārammaṇamariyādāpi natthi.
此外,还有两种界限:‘镇伏界限’与‘正断界限’。其中,‘正断界限’稍后将会说到,此处则指‘镇伏界限’。由于他已镇伏对立的烦恼,故无‘镇伏界限’,因此说‘他以无界限之心而住’。显示巴利原文
Aparāpi dve mariyādā vikkhambhanamariyādā ca samucchedamariyādā ca. Tāsu samucchedamariyādā upari āgamissati, imasmiṃ pana ṭhāne vikkhambhanamariyādā adhippetā. Tassa vikkhambhitapaccanīkattā natthīti vimariyādikatena cetasā viharati.
‘更上的出离’:即从此更上的出离。于其他经典中,‘更上的出离’是指涅槃;而于此,应知是指紧接着的更高殊胜境界。‘因其串习’:即通过反复修习那种了知。‘确实有彼’:即此长老确实有坚定不移的了知。依此方法,其余诸句的文义亦应如此理解。显示巴利原文
Uttarinissaraṇanti ito uttari nissaraṇaṃ. Aññesu ca suttesu ‘‘uttari nissaraṇa’’nti nibbānaṃ vuttaṃ, idha pana anantaro viseso adhippetoti veditabbo. Tabbahulīkārāti tassa pajānanassa bahulīkaraṇena. Atthitvevassa hotīti tassa therassa atthītiyeva daḷhataraṃ hoti. Iminā nayena sesavāresupi attho veditabbo.
在第二禅那的部分,「净信」是以净信的意义而说的。他依诸法的自性而确定它们。显示巴利原文
Dutiyavāre pana sampasādanaṭṭhena sampasādo. Sabhāvato vavatthapeti.
在第四禅那的部分,「舍」是指乐处的受舍。所谓「因心轻安故无功用」:心中通常有「此中便有乐」的作意,这种作意于此被称为粗重;因为轻安,所以说「心无作用」,即没有那种作意。所谓「念清净」,即念已完全清净。这里的「舍」也是清净之舍。显示巴利原文
Catutthavāre upekkhāti sukhaṭṭhāne vedanupekkhāva. Passaddhattā cetaso anābhogoti yo so ‘‘yadeva tattha sukha’’nti cetaso ābhogo, etenetaṃ oḷārikamakkhāyatīti evaṃ passaddhattā cetaso anābhogo vutto, tassa abhāvāti attho. Satipārisuddhīti parisuddhāsatiyeva. Upekkhāpi pārisuddhiupekkhā.
95 「有念地出定」:就是具足念,以智正知而出定。「他观察那些法」:因为在非想非非想处定中,唯有诸佛能够修习随法观,声闻弟子则不能,所以这里是为了显示他修习聚观而这样说。显示巴利原文
95.Sato vuṭṭhahatīti satiyā samannāgato ñāṇena sampajāno hutvā vuṭṭhāti. Te dhamme samanupassatīti yasmā nevasaññānāsaññāyatane buddhānaṃyeva anupadadhammavipassanā hoti, na sāvakānaṃ, tasmā ettha kalāpavipassanaṃ dassento evamāha.
「以慧见已,他的诸漏灭尽」:即以道慧照见四圣谛后,四种漏灭尽。舍利弗尊者既有止观双运证得阿拉汉果的情况,也有入灭尽定的情况。此处取他证得阿拉汉果的情况;然注释家们说,因他已纯熟于灭尽定的自在,此后亦屡屡入灭尽定。显示巴利原文
Paññāyacassa disvā āsavā parikkhīṇā hontīti maggapaññāya cattāri saccāni disvā cattāro āsavā khīṇā honti. Sāriputtattherassa samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ āharitvā arahattaṃ pattavāropi atthi, nirodhasamāpattisamāpannavāropi. Arahattaṃ pattavāro idha gahito, nirodhaṃ pana ciṇṇavasitāya aparāparaṃ samāpajjissatīti vadanti.
对彼而言,若灭尽定居先,则入灭尽阶段,果定便隐没;若果定居先,则入果定阶段,灭尽定便隐没。然赡部洲诸长老说:「舍利弗尊者以止观双运证不还果后,入灭尽定,从灭尽定出,方证阿拉汉果。」「他们法」指于等至中现行的三因所生色法,或指在下方的非想非非想处定中现行的诸法。因此阶段他们亦为所观法,为显其如是观照而作此说,应如是解。显示巴利原文
Tatthassa yasmiṃ kāle nirodhasamāpatti sīsaṃ hoti, nirodhassa vāro āgacchati, phalasamāpatti gūḷhā hoti. Yasmiṃ kāle phalasamāpatti sīsaṃ hoti, phalasamāpattiyā vāro āgacchati, nirodhasamāpatti gūḷhā hoti. Jambudīpavāsino therā pana vadanti ‘‘sāriputtatthero samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ āharitvā anāgāmiphalaṃ sacchikatvā nirodhaṃ samāpajji, nirodhā vuṭṭhāya arahattaṃ patto’’ti. Te dhammeti antosamāpattiyaṃ pavatte tisamuṭṭhānikarūpadhamme, heṭṭhā nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyaṃ pavattadhamme vā. Tepi hi imasmiṃ vāre vipassitabbadhammāva, tasmā te vā vipassatīti dassetuṃ idaṃ vuttanti veditabbaṃ.
97 「到达自在者」:指已达到熟练自在的状态。「到达彼岸者」:指已达到究竟成就。「亲生」等义中:长老因闻从世尊胸膛发出之声而生,故为「亲生」;因闻从口所宣之声而生,故为「口生」;又因从法而生、由法所化,故为「法生」「法所化」;因领受法财,故为「法嗣」;因不领受财物,故为「非财嗣」——应如此理解。其余各处,皆明显可知。显示巴利原文
97.Vasippatoti ciṇṇavasitaṃ patto. Pāramippattoti nipphattiṃ patto. Orasotiādīsu thero bhagavato ure nibbattasaddaṃ sutvā jātoti oraso, mukhena pabhāvitaṃ saddaṃ sutvā jātoti mukhato jāto, dhammena pana jātattā nimmitattā dhammajo dhammanimmito, dhammadāyassa ādiyanato dhammadāyādo, āmisadāyassa anādiyanato no āmisadāyādoti veditabbo. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
第二、《六清净经》的注释显示巴利原文
2. Chabbisodhanasuttavaṇṇanā
98 “如是我闻”,即此《六遍净经》。于中,在“生已尽”等句中,仅凭一、两句即可成为记说,但此处是以四句作记说。于“于见说见”等句中:基于何种思心所,于所见中说“我见”,这即是“于见说见”。其余语句也同理。“此是随法”:即此是自性。“不应仅随喜”:不仅不应只是随喜,对于那位般涅槃者,一切漏尽者皆应恭敬供养。“更上之问”:若你们对这样的记说仍不满足,那更上的问题也应当问——如此显示。此后三番问答也同理。显示巴利原文
98.Evaṃme sutanti chabbisodhanasuttaṃ. Tattha khīṇā jātītiādīsu ekenāpi padena aññā byākatāva hoti, dvīhipi. Idha pana catūhi padehi aññabyākaraṇaṃ āgataṃ. Diṭṭhe diṭṭhavāditātiādīsu yāya cetanāya diṭṭhe diṭṭhaṃ meti vadati, sā diṭṭhe diṭṭhavāditā nāma. Sesapadesupi eseva nayo. Ayamanudhammoti ayaṃ sabhāvo. Abhinanditabbanti na kevalaṃ abhinanditabbaṃ, parinibbutassa panassa sabbopi khīṇāsavassa sakkāro kātabbo. Uttariṃ pañhoti sace panassa veyyākaraṇena asantuṭṭhā hotha, uttarimpi ayaṃ pañho pucchitabboti dasseti. Ito paresupi tīsu vāresu ayameva nayo.
99 “羸弱”即虚弱。“消散”即具有消失的本性。“无慰”即缺乏安慰。“近取与取着”:这是渴爱与见的异名。因为渴爱与见趋近三地法,所以称为“近取”;因为执取,所以称为“取着”。“心之依止、倾向与随眠”也是它们的名称。心由于渴爱与见而住立于有身法中,因此渴爱与见是心的“依止”;因它们而倾向,故为“倾向”;因它们而随眠,故为“随眠”。在“尽、离染”等句中,意谓以尽、以离染。所有这些皆是彼此同义词。显示巴利原文
99.Abalanti dubbalaṃ. Virāgunanti vigacchanasabhāvaṃ. Anassāsikanti assāsavirahitaṃ. Upāyūpādānāti taṇhādiṭṭhīnametaṃ adhivacanaṃ. Taṇhādiṭṭhiyo hi tebhūmakadhamme upentīti upāyā, upādiyantīti upādānā. Cetaso adiṭṭhānābhinivesānusayātipi tāsaṃyeva nāmaṃ. Cittañhi taṇhādiṭṭhīhi sakkāyadhammesu tiṭṭhati adhitiṭṭhatīti taṇhādiṭṭhiyo cetaso adhiṭṭhānā, tāhi taṃ abhinivisatīti abhinivesā, tāhiyeva taṃ anusetīti anusayāti vuccanti. Khayāvirāgātiādīsu khayena virāgenāti attho. Sabbāni cetāni aññamaññavevacanāneva.
100 “地界”即安立界。“水界”即结合界。“火界”即成熟界。“风界”即扩展界。“空界”即无触界。“识界”即了别界。“不以无我而近取”:即不执取“我、我所”等自我部分。“不依地界”:其余诸界、所造色及无色蕴,因为依止色法而依于地界,所以在一定程度上也依于地界。因此,说“不依地界”时,也就是说对于其余色法和无色法,也不执取为我。在“依空界”句中,由于不相离,一切大种所造色都称为依空界;同样,以彼色为所依的无色蕴也依于空界。如此,这里也包含了色与无色。在“依识界”句中,俱生的三种名蕴及由心所生的色法依于识界,因此也包含了色与无色。显示巴利原文
100.Pathavīdhātūti patiṭṭhānadhātu. Āpodhātūti ābandhanadhātu. Tejodhātūti paripācanadhātu. Vāyodhātūti vitthambhanadhātu. Ākāsadhātūti asamphuṭṭhadhātu. Viññāṇadhātūti vijānanadhātu. Na anattato upagacchinti ahaṃ attāti attakoṭṭhāsena na upagamiṃ. Na ca pathavīdhātunissitanti pathavīdhātunissitā sesadhātuyo ca upādārūpañca arūpakkhandhā ca. Tepi hi nissitavatthurūpānaṃ pathavīdhātunissitattā ekena pariyāyena pathavīdhātunissitāva. Tasmā ‘‘na ca pathavīdhātunissita’’nti vadanto sesarūpārūpadhammepi attato na upagacchinti vadati. Ākāsadhātunissitapade pana avinibbhogavasena sabbampi bhūtupādārūpaṃ ākāsadhātunissitaṃ nāma , tathā taṃnissitarūpavatthukā arūpakkhandhā. Evaṃ idhāpi rūpārūpaṃ gahitameva hoti. Viññāṇadhātunissitapade pana sahajātā tayo khandhā cittasamuṭṭhānarūpañca viññāṇadhātunissitanti rūpārūpaṃ gahitameva hoti.
101 “于色、于眼识、于眼识所识知法”:在此,凡是过去来到眼门范围而灭去的色,未来将要来到而灭去的色,现在来到而灭去的色,这一切都称为色。凡是过去未曾来到而灭去的色,未来未曾来到而将灭去的色,现在未曾来到而灭去的色,它们则摄于眼识所识知法中——如此说时,三藏小无畏长老说:“你们在此处做了两分,到了后面的耳门等处又将如何?这是行不通的。”因此,于三时中,无论来到或未曾来到,一切都只是色;而与眼识相应的三蕴,应知为眼识所识知法。此处的意义是“与眼识俱时所识知法中”。“欲”即渴爱欲。“染”即彼以染着性而为染。“喜”即彼以随喜性而为喜。“渴爱”即彼以渴爱性而为渴爱。其余诸门也同理。显示巴利原文
101.Rūpe cakkhuviññāṇe cakkhuviññāṇaviññātabbesu dhammesūti ettha yaṃ atīte cakkhudvārassa āpāthaṃ āgantvā niruddhaṃ, yañca anāgate āpāthaṃ āgantvā nirujjhissati, yampi etarahi āgantvā niruddhaṃ, taṃ sabbaṃ rūpaṃ nāma. Yaṃ pana atītepi āpāthaṃ anāgantvā niruddhaṃ, anāgatepi anāgantvā nirujjhissati, etarahipi anāgantvā niruddhaṃ, taṃ cakkhuviññāṇaviññātabbadhammesu saṅgahitanti vutte tipiṭakacūḷābhayatthero āha – ‘‘imasmiṃ ṭhāne dvidhā karotha, upari chandovāre kinti karissatha, nayidaṃ labbhatī’’ti. Tasmā tīsu kālesu āpāthaṃ āgataṃ vā anāgataṃ vā sabbampi taṃ rūpameva, cakkhuviññāṇasampayuttā pana tayo khandhā cakkhuviññāṇaviññātabbadhammāti veditabbā. Ayañhettha attho ‘‘cakkhuviññāṇena saddhiṃ viññātabbesu dhammesū’’ti. Chandoti taṇhāchando. Rāgoti sveva rajjanavasena rāgo. Nandīti sveva abhinandanavasena nandī. Taṇhāti sveva taṇhāyanavasena taṇhā. Sesadvāresupi eseva nayo.
102 “我慢、我所慢、慢随眠”:此处,我慢即是慢,我所慢即是渴爱,那便是慢随眠。“为漏尽智”:此处为何不说宿住智、天眼智,而说漏尽智?比丘们不问世间法,唯问出世间法,因此答复所问而这样说。此经名为“一解答经”,又名“六遍净”。因其中四依处、五蕴、六界、六内外处、自有识身、他有识身——此六部分清净,故说“六遍净”。然而,海外长老们将自有识身与他有识身合为一个部分,与四食共为六部分。显示巴利原文
102.Ahaṅkāramamaṅkāramānānusayāti ettha ahaṅkāro māno, mamaṅkāro taṇhā, sveva mānānusayo. Āsavānaṃ khayañāṇāyāti idaṃ pubbenivāsaṃ dibbacakkhuñca avatvā kasmā vuttaṃ? Bhikkhū lokiyadhammaṃ na pucchanti, lokuttarameva pucchanti, tasmā pucchitapañhaṃyeva kathento evamāha. Ekavissajjitasuttaṃ nāmetaṃ, chabbisodhanantipissa nāmaṃ. Ettha hi cattāro vohārā pañca khandhā cha dhātuyo cha ajjhattikabāhirāni āyatanāni attano saviññāṇakakāyo paresaṃ saviññāṇakakāyoti ime cha koṭṭhāsā visuddhā, tasmā ‘‘chabbisodhaniya’’nti vuttaṃ. Parasamuddavāsittherā pana attano ca parassa ca viññāṇakakāyaṃ ekameva katvā catūhi āhārehi saddhinti cha koṭṭhāse vadanti.
而这六个部分,应依律藏的解说方式来审查:“你证得了什么?你如何证得?何时证得?何处证得?哪些烦恼已断除?你是哪些法的获得者?”(《律藏·波罗夷》198)显示巴利原文
Ime pana cha koṭṭhāsā ‘‘kiṃ te adhigataṃ, kinti te adhigataṃ, kadā te adhigataṃ, kattha te adhigataṃ, katame te kilesā pahīnā, katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhī’’ti (pārā. 198) evaṃ vinayaniddesapariyāyena sodhetabbā.
在此,“你证得了什么”是问所证:在禅那、解脱等成就中,或在入流道等圣道中,你证得了什么。“你如何证得”是问方法。此处意谓:你是以无常相为主导而证得,还是以苦相或无我相中的某一相?是依止于定而证得,还是依止于观?同理,是依止于色而证得,还是依止于无色?是依止于内,还是依止于外?“你何时证得”是问时间,即是在上午、中午等哪个时段证得。显示巴利原文
Ettha hi kiṃ te adhigatanti adhigamapucchā, jhānavimokkhādīsu sotāpattimaggādīsu vā kiṃ tayā adhigataṃ. Kinti te adhigatanti upāyapucchā. Ayañhi etthādhippāyo – kiṃ tayā aniccalakkhaṇaṃ dhuraṃ katvā adhigataṃ, dukkhānattalakkhaṇesu aññataraṃ vā, kiṃ vā samādhivasena abhinivisitvā , udāhu vipassanāvasena, tathā kiṃ rūpe abhinivisitvā, udāhu arūpe, kiṃ vā ajjhattaṃ abhinivisitvā, udāhu bahiddhāti. Kadā te adhigatanti kālapucchā, pubbaṇhamajjhanhikādīsu katarasmiṃ kāleti vuttaṃ hoti.
“你在哪里证得”是问处所:在什么地点?是在夜处、昼处、树下、殿堂,还是哪一座寺院?“你的哪些烦恼已断”是问已断之烦恼,意即:哪些应由圣道断除的烦恼,你已经断除了。显示巴利原文
Kattha te adhigatanti okāsapucchā, kismiṃ okāse, kiṃ rattiṭṭhāne divāṭṭhāne rukkhamūle maṇḍape katarasmiṃ vā vihāreti vuttaṃ hoti. Katame te kilesā pahīnāti pahīnakilese pucchati, kataramaggavajjhā tava kilesā pahīnāti vuttaṃ hoti.
“你是哪些法的获得者”是问所获之法,意即:你是初道等圣道中哪些法的获得者。显示巴利原文
Katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhīti paṭiladdhadhammapucchā, paṭhamamaggādīsu katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhīti vuttaṃ hoti.
因此,如今即使有比丘宣称证得超人法,也不应仅凭此便对他表示恭敬。而应以这六个方面先行审查,再问他:‘你证得了什么?是禅那,还是解脱等中的某一种?’因为一个人以何种方式证得的法,他自己是清楚的。如果他说:‘我证得的是这个’,那就应接着问:‘你是如何证得的?你以无常相等中的哪一相为主导,在三十八所缘中,或依色、无色、内、外等分类的法,是以何种门径而依止的?’因为一个人以何种方式依止,他自己是清楚的。显示巴利原文
Tasmā idāni cepi koci bhikkhu uttarimanussadhammādhigamaṃ byākareyya, na so ettāvatāva sakkātabbo. Imesu pana chasu ṭhānesu sodhanatthaṃ vattabbo ‘‘kiṃ te adhigataṃ, kiṃ jhānaṃ udāhu vimokkhādīsu aññatara’’nti? Yo hi yena adhigato dhammo, so tassa pākaṭo hoti. Sace ‘‘idaṃ nāma me adhigata’’nti vadati, tato ‘‘kinti te adhigata’’nti pucchitabbo. Aniccalakkhaṇādīsu kiṃ dhuraṃ katvā, aṭṭhatiṃsāya vā ārammaṇesu rūpārūpaajjhattabahiddhādibhedesu vā dhammesu kena mukhena abhinivisitvāti? Yo hi yassābhiniveso, so tassa pākaṭo hoti.
如果他说:‘我是以这样的方式依止,是这样证得的’,接着就要问:‘你何时证得?是在上午,还是中午等某个时间?’因为所有人对自己证得的时间是清楚的。如果他说:‘我在某某时间证得’,那就问:‘你在哪里证得?是在白天的住所,还是夜晚的住所等某处?’因为所有人对自己证得的场所是清楚的。如果他说:‘我在某某场所证得’,那就问:‘你的哪些烦恼已断除?是初道所应断的,还是第二道等所应断的?’因为所有人对自己通过所证得的道而断除的烦恼是清楚的。显示巴利原文
Sace pana ‘‘ayaṃ nāma me abhiniveso, evaṃ mayā adhigata’’nti vadati, tato ‘‘kadā te adhigata’’nti pucchitabbo, ‘‘kiṃ pubbaṇhe, udāhu majjhanhikādīsu aññatarasmiṃ kāle’’ti ? Sabbesañhi attanā adhigatakālo pākaṭo hoti. Sace ‘‘amukasmiṃ nāma me kāle adhigata’’nti vadati, tato ‘‘kattha te adhigata’’nti pucchitabbo, ‘‘kiṃ divāṭṭhāne, udāhu rattiṭṭhānādīsu aññatarasmiṃ okāse’’ti? Sabbesañhi attanā adhigatokāso pākaṭo hoti. Sace ‘‘amukasmiṃ nāma me okāse adhigata’’nti vadati, tato ‘‘katame te kilesā pahīnā’’ti pucchitabbo, ‘‘kiṃ paṭhamamaggavajjhā, udāhu dutiyādimaggavajjhā’’ti? Sabbesañhi attanā adhigatamaggena pahīnakilesā pākaṭā honti.
如果他说:‘我的这些烦恼已断除’,接着应问:‘你是哪些法的获得者?是入流道,还是一来道等中的某一种?’因为所有人对自己证得的法是清楚的。即使他说:‘我就是这些法的获得者’,到这一步也不能相信他的话。因为多闻且善于提问的比丘们,能够用这六个方面来审查。应审查这位比丘的来去行迹;若来去行迹不清净,就应呵斥他说:‘依靠这样的行道,不可能证得出世间法。’显示巴利原文
Sace ‘‘ime nāma me kilesā pahīnā’’ti vadati, tato ‘‘katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhī’’ti pucchitabbo, ‘‘kiṃ sotāpattimaggassa, udāhu sakadāgāmimaggādīsu aññatarassā’’ti? Sabbesañhi attanā adhigatadhammo pākaṭo hoti. Sace ‘‘imesaṃ nāmāhaṃ dhammānaṃ lābhī’’ti vadati, ettāvatāpissa vacanaṃ na saddhātabbaṃ. Bahussutā hi uggahaparipucchākusalā bhikkhū imāni cha ṭhānāni sodhetuṃ sakkonti. Imassa bhikkhuno āgamanapaṭipadā sodhetabbā, yadi āgamanapaṭipadā na sujjhati, ‘‘imāya paṭipadāya lokuttaradhammā nāma na labbhantī’’ti apanetabbo.
然而,若他的来处行迹清净,便会显出:‘长夜以来,他于三学中不放逸,勤修警寤,于四资具无所染着,住于如虚空掌般的心。’这位比丘的记说便与他的行道相符相合,正如所说的‘犹如恒河水与耶牟那河水汇合相合’。显示巴利原文
Yadi panassa āgamanapaṭipadā sujjhati, ‘‘dīgharattaṃ tīsu sikkhāsu appamatto jāgariyamanuyutto catūsu paccayesu alaggo ākāse pāṇisamena cetasā viharatī’’ti paññāyati, tassa bhikkhuno byākaraṇaṃ paṭipadāya saddhiṃ saṃsandati sameti. ‘‘Seyyathāpi nāma gaṅgodakaṃ yamunodakena saddhiṃ saṃsandati sameti, evameva supaññattā tena bhagavatā sāvakānaṃ nibbānagāminī paṭipadā saṃsandati sameti nibbānañca paṭipadā cā’’ti (dī. ni. 2.296) vuttasadisaṃ hoti.
再者,也不应仅凭这些便行致敬。为什么?因为有些凡夫也会表现出似漏尽者的行道。因此,应以种种方式试探那位比丘。漏尽者即使霹雳落在头顶,也不会恐惧、惊怖或身毛竖立;凡夫即遇微小之事亦会如此。显示巴利原文
Apica kho ettakenāpi sakkāro na kātabbo. Kasmā? Ekaccassa hi puthujjanassāpi sato khīṇāsavapaṭipattisadisā paṭipadā hoti. Tasmā so bhikkhu tehi tehi upāyehi uttāsetabbo. Khīṇāsavassa nāma asaniyāpi matthake patamānāya bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā na hoti, puthujjanassa appamattakenāpi hoti.
这里有一些事例:据说,长部诵者无畏长老想考验一位常乞食者,却无法辨认,便示意一位沙弥。那沙弥趁常乞食者在迦黎尼河口沐浴时,潜入水中抓住他的脚。常乞食者以为是鳄鱼,高声惊叫,那时人们才知道他是凡夫。又,在月面提须王时期,大寺的僧伽长老是漏尽者,因视力衰弱而住于寺中。国王为了考验他,在比丘们外出乞食时悄悄靠近,如蛇般抓住长老的脚。长老如石柱般一动不动,问道:‘是谁?’对方答道:‘是我,尊者,是提须。’长老说:‘提须,你身上有香气散出吗?’由此可见,漏尽者确实没有恐惧。显示巴利原文
Tatrimāni vatthūni – dīghabhāṇakaabhayatthero kira ekaṃ piṇḍapātikaṃ pariggahetuṃ asakkonto daharassa saññaṃ adāsi. So taṃ nhāyamānaṃ kalyāṇīnadīmukhadvāre nimujjitvā pāde aggahesi. Piṇḍapātiko kumbhīloti saññāya mahāsaddamakāsi, tadā naṃ puthujjanoti sañjāniṃsu. Candamukhatissarājakāle pana mahāvihāre saṅghatthero khīṇāsavo dubbalacakkhuko vihāreyeva acchi. Rājā theraṃ pariggaṇhissāmīti bhikkhūsu bhikkhācāraṃ gatesu appasaddo upasaṅkamitvā sappo viya pāde aggahesi. Thero silāthambho viya niccalo hutvā ko etthāti āha ? Ahaṃ, bhante, tissoti. Sugandhaṃ vāyasi no tissāti? Evaṃ khīṇāsavassa bhayaṃ nāma natthīti.
然而,也有某些凡夫极为勇悍,无所畏惧。应当用能引生染着的所缘来考验他。例如,瓦沙跋王为了考验一位长老,让他在家中坐下,自己则坐在他身旁搓揉枣泥。那位大长老的唾液开始分泌,由此便暴露了长老的凡夫本质。对漏尽者而言,所谓的味爱已彻底断尽,即使面对天界的妙味也不会生起喜爱。因此,用这些方法考验之后,若他生起恐惧、惊悚、毛骨悚然或味爱,就应将他驱摈,并对他说:‘你不是阿拉汉。’反之,若他毫无畏惧,不惊不怵,如狮子般安坐,对天界的所缘也不生喜爱,那么这位比丘便具足应受记说的资格,堪能接受各方国王、大臣等送来的一切恭敬。显示巴利原文
Ekacco pana puthujjanopi atisūro hoti nibbhayo. So rañjanīyena ārammaṇena pariggaṇhitabbo. Vasabharājāpi hi ekaṃ theraṃ pariggaṇhamāno ghare nisīdāpetvā tassa santike badarasāḷavaṃ maddamāno nisīdi. Mahātherassa kheḷo cali, tato therassa puthujjanabhāvo āvibhūto. Khīṇāsavassa hi rasataṇhā nāma suppahīnā, dibbesupi rasesu nikanti nāma na hoti. Tasmā imehi upāyehi pariggahetvā sacassa bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā rasataṇhā vā uppajjati, na tvaṃ arahāti apanetabbo. Sace pana abhīrū acchambhī anutrāsī hutvā sīho viya nisīdati, dibbārammaṇepi nikantiṃ na janeti. Ayaṃ bhikkhu sampannaveyyākaraṇo samantā rājarājamahāmattādīhi pesitaṃ sakkāraṃ arahatīti.
第三、善士法经注释显示巴利原文
3. Sappurisadhammasuttavaṇṇanā
105 “如是我闻”等,即《善士法经》。其中,“善士法”指善士们的法,“非善士法”指恶人的法。如此确立论母后,正如一位熟悉道路的人放开左边而选择右边,会先说明应舍弃的途径;同样,首先开示应断除的法,因此说:“诸比丘,什么是非善士法?”等等。在这其中,“从高族”指从刹帝利家族或婆罗门家族出身,唯有此二族姓才称为“高族”。“他在那里受尊敬”,是指这位比丘在那些比丘当中值得恭敬。“将他们排斥在外”,也就是将他们视为非核心、排除于外。显示巴利原文
105.Evaṃme sutanti sappurisadhammasuttaṃ. Tattha sappurisadhammanti sappurisānaṃ dhammaṃ. Asappurisadhammanti pāpapurisānaṃ dhammaṃ. Evaṃ mātikaṃ ṭhapetvāpi puna yathā nāma maggakusalo puriso vāmaṃ muñcitvā dakkhiṇaṃ gaṇhāti. Paṭhamaṃ muñcitabbaṃ katheti, evaṃ pahātabbaṃ dhammaṃ paṭhamaṃ desento katamo ca, bhikkhave, asappurisadhammotiādimāha. Tattha uccākulāti khattiyakulā vā brāhmaṇakulā vā. Etadeva hi kuladvayaṃ ‘‘uccākula’’nti vuccati. So tattha pujjoti so bhikkhu tesu bhikkhūsu pūjāraho. Antaraṃ karitvāti abbhantaraṃ katvā.
“大族”指刹帝利族、婆罗门族或吠舍族,唯有这三种族姓才被称为“大族”。“大财富族”指拥有巨大财富的家族。“显赫富裕族”指拥有殊胜、精妙财富的家族。在这两个词中,四种族姓皆可被涵盖。因为无论出生于何种族姓,凭借福德之力,都能成为大财富者或显赫富裕者。显示巴利原文
Mahākulāti khattiyakulā vā brāhmaṇakulā vā vessakulā vā. Idameva hi kulattayaṃ ‘‘mahākula’’nti vuccati. Mahābhogakulāti mahantehi bhogehi samannāgatā kulā. Uḷārabhogakulāti uḷārehi paṇītehi bhogehi sampannakulā. Imasmiṃ padadvaye cattāripi kulāni labbhanti. Yattha katthaci kule jāto hi puññabalehi mahābhogopi uḷārabhogopi hotiyeva.
106 “有名望的”指拥有众多眷属。“不知名的”犹如夜间射出的箭,在僧众等的集会中不为人知。“少威势的”指眷属极少。显示巴利原文
106.Yasassīti parivārasampanno. Appaññātāti rattiṃ khittasarā viya saṅghamajjhādīsu na paññāyanti. Appesakkhāti appaparivārā.
107 “住林野者”指已受持住林野头陀支的比丘。其余头陀支亦同此理。在这部经中,原文仅列出九种头陀支,而详细说明则有十三种。其中应阐述的内容,在《清净道论·头陀支论释》中已全部详述。显示巴利原文
107.Āraññikoti samādinnaāraññikadhutaṅgo. Sesadhutaṅgesupi eseva nayo. Imasmiñca sutte pāḷiyaṃ naveva dhutaṅgāni āgatāni, vitthārena panetāni terasa honti. Tesu yaṃ vattabbaṃ, taṃ sabbaṃ sabbākārena visuddhimagge dhutaṅganiddese vuttameva.
108 “Atammayatā”:tammayatā即渴爱,故atammayatā意为无渴爱、离渴爱。“以离渴爱为因由”:即唯以离渴爱为因,或将之纳入内心,令离渴爱在心中生起。显示巴利原文
108.Atammayatāti tammayatā vuccati taṇhā, nittaṇhāti attho. Atammayataññeva antaraṃ karitvāti nittaṇhataṃyeva kāraṇaṃ katvā abbhantaraṃ vā katvā, citte uppādetvāti attho.
在「灭」这一节中,由于只有不来者与漏尽者才能证入那种等至,凡夫并无这些至,因此便省略了非善人的部分。「不认为任何人」:不以「这是我」「我如此」「这是我的」这三种执取而认定任何补特伽罗。「不认为在任何处」:不在任何处所上产生执取。「不以任何方式认为」:不通过任何事物而对那个补特伽罗产生认定。其余各处的内容都浅显易懂。显示巴利原文
Nirodhavāre yasmā anāgāmikhīṇāsavāva taṃ samāpattiṃ samāpajjanti, puthujjanassa sā natthi, tasmā asappurisavāro parihīno. Na kañci maññatīti kañci puggalaṃ tīhi maññanāhi na maññati. Nakuhiñci maññatīti kismiñci okāse na maññati. Na kenaci maññatīti kenaci vatthunāpi taṃ puggalaṃ na maññati. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
四、《应修习不应修习经》注释显示巴利原文
4. Sevitabbāsevitabbasuttavaṇṇanā
109 109.「如是我闻」指的是《应修习不应修习经》。其中,「且又互相的身行」意思是:我说某一种身行应当修习,另一种身行不应当修习。我并不是说,某种情况下应修习的身行会变成不应修习,也不是说不应修习的会变成应修习。对于语行等也是如此。就这样,世尊用这七个句子列出总纲,未加详释便结束了这次开示。为何如此?是为了给舍利弗长老留出进一步开演的空间。显示巴利原文
109.Evaṃme sutanti sevitabbāsevitabbasuttaṃ. Tattha tañca aññamaññaṃ kāyasamācāranti aññaṃ sevitabbaṃ kāyasamācāraṃ, aññaṃ asevitabbaṃ vadāmi, sevitabbameva kenaci pariyāyena asevitabbanti, asevitabbaṃ vā sevitabbanti ca na vadāmīti attho. Vacīsamācārādīsu eseva nayo. Iti bhagavā sattahi padehi mātikaṃ ṭhapetvā vitthārato avibhajitvāva desanaṃ niṭṭhāpesi. Kasmā? Sāriputtattherassa okāsakaraṇatthaṃ.
113 在意行中,邪见与正见依其见取的获得方式而各自成为别立的支分,因此未被收录其中。显示巴利原文
113.Manosamācāre micchādiṭṭhisammādiṭṭhiyo diṭṭhipaṭilābhavasena visuṃ aṅgaṃ hutvā ṭhitāti na gahitā.
114 当心生起时,已达到业道程度的贪欲等,应当了知。显示巴利原文
114.Cittuppāde akammapathappattā abhijjhādayo veditabbā.
115 在讲解“想”的获得那一部分中,“与贪欲俱行的想”等说法,是为了说明“欲想”等概念的含义而说的。显示巴利原文
115. Saññāpaṭilābhavāre abhijjhāsahagatāya saññāyātiādīni kāmasaññādīnaṃ dassanatthaṃ vuttāni.
117 “有恼”意为伴随着痛苦。“由于未完成的状态”是指种种生命状态尚未彻底结束。在此,“有恼的有身”有四种情况。即便是凡夫,若他以此有身无法彻底结束生命流转,那么从结生开始,不善法便增长,善法便衰退,这便称为产生了纯粹是苦的有身。同样地,入流者、一来者、不来者也是如此。且放下凡夫不论,不来者为何也会产生有恼的有身呢?为何他的不善法也会增长、善法衰退呢?因为即使是不来者,当他投生到净居天,看见那里的花园、宫殿与如意树后,也会发出“啊,真快乐!啊,真快乐!”的感叹。不来者对有的贪爱、对有的渴爱并未彻底断除。由于那未断的渴爱,不善法便称为增长,善法便称为衰退,这便称为产生了纯粹是苦的有身,而且他的生命流转仍处于未完成的状态,应当这样来理解。显示巴利原文
117.Sabyābajjhanti sadukkhaṃ. Apariniṭṭhitabhāvāyāti bhavānaṃ apariniṭṭhitabhāvāya. Ettha ca sabyābajjhattabhāvā nāma cattāro honti. Puthujjanopi hi yo tenattabhāvena bhavaṃ pariniṭṭhāpetuṃ na sakkoti, tassa paṭisandhito paṭṭhāya akusalā dhammā vaḍḍhanti, kusalā dhammā ca parihāyanti, sadukkhameva attabhāvaṃ abhinibbatteti nāma. Tathā sotāpannasakadāgāmianāgāmino. Puthujjanādayo tāva hontu, anāgāmī kathaṃ sabyābajjhaṃ attabhāvaṃ abhinibbatteti, kathañcassa akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantīti. Anāgāmīpi hi suddhāvāse nibbatto uyyānavimānakapparukkhe oloketvā ‘‘aho sukhaṃ aho sukha’’nti udānaṃ udāneti, anāgāmino bhavalobho bhavataṇhā appahīnāva honti, tassa appahīnataṇhatāya akusalā vaḍḍhanti nāma, kusalā parihāyanti nāma, sadukkhameva attabhāvaṃ abhinibbatteti, apariniṭṭhitabhavoyeva hotīti veditabbo.
无恼即无苦。这也应依四种人为知解。凡夫若能在彼生终结轮回,不再执取结生,则从不再执取结生开始,其不善法衰退,唯善法增长;他引生无苦之有身,即名为已终结轮回者。同样,入流者、一来者、不来者也是如此。暂且不论入流者等,凡夫如何引生无恼之身?又如何有不善法衰退等?即使是凡夫,若为最后生者,亦能在彼生终结轮回。譬如央掘魔罗,虽杀害了九百九十九人,其彼有身亦名‘无恼’,亦名已终结轮回。即是不善法衰退,唯令观智成熟。显示巴利原文
Abyābajjhanti adukkhaṃ. Ayampi catunnaṃ janānaṃ vasena veditabbo. Yo hi puthujjanopi tenattabhāvena bhavaṃ pariniṭṭhāpetuṃ sakkoti, puna paṭisandhiṃ na gaṇhāti, tassa paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāya akusalā parihāyanti, kusalāyeva vaḍḍhanti, adukkhameva attabhāvaṃ nibbatteti, pariniṭṭhitabhavoyeva nāma hoti. Tathā sotāpannasakadāgāmianāgāmino. Sotāpannādayo tāva hontu, puthujjano kathaṃ abyābajjhaattabhāvaṃ nibbatteti, kathañcassa akusalaparihāniādīni hontīti. Puthujjanopi pacchimabhaviko tenattabhāvena bhavaṃ pariniṭṭhāpetuṃ samattho hoti. Tassa aṅgulimālassa viya ekenūnapāṇasahassaṃ ghātentassāpi attabhāvo abyābajjhoyeva nāma, bhavaṃ pariniṭṭhāpetiyeva nāma. Akusalameva hāyati, vipassanameva gabbhaṃ gaṇhāpeti nāma.
119 于‘眼所识’等句中,未说‘它们彼此’,是因为:对于一些人,于彼色境贪等烦恼便生起,他欢喜、染著,由欢喜、染著而遭遇灾祸与不幸;对于另一些人,烦恼则不生起,他厌离、离染,由厌离、离染而达至寂灭。因此,不说它们是彼此相关的。这一道理适用于一切处。显示巴利原文
119.Cakkhuviññeyyantiādīsu yasmā ekaccassa tasmiṃyeva rūpe rāgādayo uppajjanti, abhinandati assādeti, abhinandanto assādento anayabyasanaṃ pāpuṇāti, ekaccassa nuppajjanti, nibbindati virajjati, nibbindanto virajjanto nibbutiṃ pāpuṇāti, tasmā ‘‘tañca aññamañña’’nti na vuttaṃ. Esa nayo sabbattha.
如此,于‘详述而了知义’这句中,谁人能了知世尊此开示之义,谁人不能呢?那些学习了此经的经文与注释,却不依教奉行、不遵照所教导修习随顺道法的人,即名不了知。而那些依教奉行、遵照所教导修习随顺道法的人,即名了知。既如此,对于尚有结生之人,愿此法长夜能令他们得利益、得安乐;而对于已无结生之人,这又如何利益他们呢?他们无结生者,犹如无执取的火焰而般涅槃,纵经百劫、千劫、十万劫,于他们亦更无任何苦。因此,可以确知,正是对这些无结生者,此法长夜带来利益与安乐。其余各处内容,皆易晓了。显示巴利原文
Evaṃ vitthārena atthaṃ ājāneyyunti ettha ke bhagavato imassa bhāsitassa atthaṃ ājānanti, ke na ājānantīti? Ye tāva imassa suttassa pāḷiñca aṭṭhakathañca uggaṇhitvā takkarā na honti, yathāvuttaṃ anulomapaṭipadaṃ na paṭipajjanti, te na ājānanti nāma. Ye pana takkarā honti, yathāvuttaṃ anulomapaṭipadaṃ paṭipajjanti, te ājānanti nāma. Evaṃ santepi sapaṭisandhikānaṃ tāva dīgharattaṃ hitāya sukhāya hotu, appaṭisandhikānaṃ kathaṃ hotīti. Appaṭisandhikā anupādānā viya jātavedā parinibbāyanti, kappasatasahassānampi accayena tesaṃ puna dukkhaṃ nāma natthi. Iti ekaṃsena tesaṃyeva dīgharattaṃ hitāya sukhāya hoti. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
5. 《多界经释义》显示巴利原文
5. Bahudhātukasuttavaṇṇanā
124 以“如是我闻”开头的《多界经》。此处“怖畏”等词中:「怖畏」指内心的惊惧;「灾祸」指心意散乱、不得安宁的状态;「过患」指心在此处彼处攀缘、附着不舍的状态。应这样了知它们的差别:比如盘踞险山等处的盗贼,向村落居民传话说:“我们会在某日攻打你们的村子。”从听到这消息开始,他们便心生怖畏、惊恐,这就是「内心的惊惧」。他们心想:“这些恼怒的盗贼或许会来害我们。”于是带着贵重财物,领着两足、四足的牲畜躲进山林,随处卧在地上,被蚊虻等叮咬,钻进灌木丛中,踩踏荆棘。像这样颠沛流离、心不安稳,便是「散乱不安的状态」。之后,到了盗贼所说的那天,盗贼并没有来,他们又想:“那消息大概是假的,我们回村吧。”便收拾资具返回村里。盗贼得知他们进村后,就包围村庄,在门口放火,杀害众人,抢走一切财物后离去。幸存的人扑灭大火,靠着谷仓的阴影、墙影等处坐下,悲悼所失去的一切。这种恋恋不舍的依附,便叫做「执着附着的状态」。显示巴利原文
124.Evaṃme sutanti bahudhātukasuttaṃ. Tattha bhayānītiādīsu bhayanti cittutrāso. Upaddavoti anekaggatākāro. Upasaggoti upasaṭṭhākāro tattha tattha lagganākāro. Tesaṃ evaṃ nānattaṃ veditabbaṃ – pabbatādivisamanissitā corā janapadavāsīnaṃ pesenti ‘‘mayaṃ asukadivase nāma tumhākaṃ gāmaṃ paharissāmā’’ti. Taṃ pavattiṃ sutakālato paṭṭhāya bhayaṃ santāsaṃ āpajjanti. Ayaṃ cittutrāso nāma. ‘‘Idha no corā kupitā anatthampi āvaheyyu’’nti hatthasāraṃ gahetvā dvipadacatuppadehi saddhiṃ araññaṃ pavisitvā tattha tattha bhūmiyaṃ nipajjanti, ḍaṃsamakasādīhi khajjamānā gumbantarāni pavisanti, khāṇukaṇṭake maddanti. Tesaṃ evaṃ vicarantānaṃ vikkhittabhāvo anekaggatākāro nāma. Tato coresu yathāvutte divase anāgacchantesu ‘‘tucchakasāsanaṃ taṃ bhavissati, gāmaṃ pavisissāmā’’ti saparikkhārā gāmaṃ pavisanti, atha tesaṃ paviṭṭhabhāvaṃ ñatvā gāmaṃ parivāretvā dvāre aggiṃ datvā manusse ghātetvā corā sabbaṃ vibhavaṃ vilumpetvā gacchanti. Tesu ghātitāvasesā aggiṃ nibbāpetvā koṭṭhacchāyabhitticchāyādīsu tattha tattha laggitvā nisīdanti naṭṭhaṃ anusocamānā. Ayaṃ upasaṭṭhākāro lagganākāro nāma.
「芦舍」即用芦苇覆盖的房屋,不过此处其余的材料是木制的。对于草屋,也是同样的道理。「从愚者生起」是说依止于愚者而产生。愚者,即不明智的人。他希求王位、副王位或其他大位,纠集了几个与自己相像的寡妇之子、大贼伙,说道:“来,我让你们成为统治者。”他们依止山林险要等处,先袭扰边远的村庄,显露出匪盗的行径,渐渐也攻打城镇与地方。人们舍弃房屋,逃往安稳之处避难。依止他们而住的比丘、比丘尼们,也都离开各自住处而去。所到之处,乞食和坐卧之处都难以得到。于是,四众的怖畏便降临了。即使在出家人当中,也有两个愚痴比丘互相争论、开始举罪,就像憍赏弥的比丘们那样引发大诤论,四众的怖畏便降临了。因此,无论任何怖畏的生起,都应当知道是从愚者生起的。显示巴利原文
Naḷāgārāti naḷehi paricchannā agārā, sesasambhārā panettha rukkhamayā honti. Tiṇāgārepi eseva nayo. Bālato uppajjantīti bālameva nissāya uppajjanti. Bālo hi apaṇḍitapuriso rajjaṃ vā uparajjaṃ vā aññaṃ vā pana mahantaṃ ṭhānaṃ patthento katipaye attanā sadise vidhavāputte mahādhutte gahetvā ‘‘etha ahaṃ tumhe issare karissāmī’’ti pabbatagahanādīni nissāya antante gāme paharanto dāmarikabhāvaṃ jānāpetvā anupubbena nigamepi janapadepi paharati, manussā gehāni chaḍḍetvā khemantaṭṭhānaṃ patthayamānā pakkamanti, te nissāya vasantā bhikkhūpi bhikkhuniyopi attano attano vasanaṭṭhānāni pahāya pakkamanti. Gatagataṭṭhāne bhikkhāpi senāsanampi dullabhaṃ hoti. Evaṃ catunnaṃ parisānaṃ bhayaṃ āgatameva hoti. Pabbajitesupi dve bālā bhikkhū aññamaññaṃ vivādaṃ paṭṭhapetvā codanaṃ ārabhanti . Iti kosambivāsikānaṃ viya mahākalaho uppajjati, catunnaṃ parisānaṃ bhayaṃ āgatameva hotīti evaṃ yāni kānici bhayāni uppajjanti, sabbāni tāni bālato uppajjantīti veditabbāni.
“他这样说”:意思是世尊并没有把法开示讲到最圆满就结束了。他心想:“我应当请问十力者,借由他的一切知智,令这番开示得以圆满。”这样思惟之后,便说出了“尊者,究竟到什么程度……”这番话。显示巴利原文
Etadavocāti bhagavatā dhammadesanā matthakaṃ apāpetvāva niṭṭhāpitā. Yaṃnūnāhaṃ dasabalaṃ pucchitvā sabbaññutaññāṇenevassa desanāya pāripūriṃ kareyyanti cintetvā etaṃ ‘‘kittāvatā nu kho, bhante’’tiādivacanaṃ avoca.
125 在十八界中,十一个半界是对色法的摄受,七个半界是对非色法的摄受,这就开示了色与非色的摄受。若依蕴来归纳,全部则成五蕴。五蕴即是苦谛,令其生起的渴爱是集谛,两者的不转起是灭谛,了知灭的修行道即是道谛。如此,便以四谛为禅修业处,为一位比丘圆满开示了导向究竟的出离之道。以上是简要意趣;至于详细阐述这些界,在《清净道论》中已依其方式说过。而‘知’与‘见’,即是名为观的修行道。显示巴利原文
125. Aṭṭhārasasu dhātūsu aḍḍhekādasadhātuyo rūpapariggaho, aḍḍhaṭṭhamakadhātuyo arūpapariggahoti rūpārūpapariggahova kathito. Sabbāpi khandhavasena pañcakkhandhā honti. Pañcapi khandhā dukkhasaccaṃ, tesaṃ samuṭṭhāpikā taṇhā samudayasaccaṃ, ubhinnaṃ appavatti nirodhasaccaṃ, nirodhapajānanā paṭipadā maggasaccaṃ. Iti catusaccakammaṭṭhānaṃ ekassa bhikkhuno niggamanaṃ matthakaṃ pāpetvā kathitaṃ hoti. Ayamettha saṅkhepo, vitthārato panetā dhātuyo visuddhimagge kathitāva. Jānāti passatīti saha vipassanāya maggo vutto.
地界等,是为了说明这个有识之身为空、无众生而说的。这些界也需要用前面所说的十八界来充实。充实之时,应从识界中取出而充实。因为识界有眼识界等六种。当把握眼识界时,它的依处即眼界、所缘即色界,这两界也就同时被包括了。对一切界也是如此。当把握意识界时,由其前刹那与后刹那而说为意界,由所缘而说为法界,这两界也就一并被包括了。如此,在这十八界中,十一个半界是色法的摄受;如同前面所说,正是这样为一位比丘圆满开示了导向究竟的出离之道。显示巴利原文
Pathavīdhātuādayo saviññāṇakakāyaṃ suññato nissattato dassetuṃ vuttā. Tāpi purimāhi aṭṭhārasahi dhātūhi pūretabbā. Pūrentena viññāṇadhātuto nīharitvā pūretabbā. Viññāṇadhātu hesā cakkhuviññāṇādivasena chabbidhā hoti. Tattha cakkhuviññāṇadhātuyā pariggahitāya tassā vatthu cakkhudhātu, ārammaṇaṃ rūpadhātūti dve dhātuyo pariggahitāva honti. Esa nayo sabbattha. Manoviññāṇadhātuyā pana pariggahitāya tassā purimapacchimavasena manodhātu, ārammaṇavasena dhammadhātūti dve dhātuyo pariggahitāva honti. Iti imāsu aṭṭhārasasu dhātūsu aḍḍhekādasadhātuyo rūpapariggahoti purimanayeneva idampi ekassa bhikkhuno niggamanaṃ matthakaṃ pāpetvā kathitaṃ hoti.
乐界等:它既是乐,又因‘无众生、空’的含义而称为界,故名乐界。其余一切也应这样理解。此处,前四界是依对立面而把握,后两界则是依相似性而把握。因为舍界不明显,故与无明界相似。在这里,当乐界与苦界被把握时,身识界也就自然被把握了;当其余诸界被把握时,意识界也就自然被把握了。这六界也需要归入下面所说的十八界中来充实。充实时,应从舍界中抽出而充实。如此,在这十八界中,十一个半界是色法的摄受;如同前面所说,正是这样为一位比丘圆满开示了导向究竟的出离之道。显示巴利原文
Sukhadhātūtiādīsu sukhañca taṃ nissattasuññataṭṭhena dhātu cāti sukhadhātu. Esa nayo sabbattha. Ettha ca purimā catasso dhātuyo sappaṭipakkhavasena gahitā, pacchimā dve sarikkhakavasena. Avibhūtabhāvena hi upekkhādhātu avijjādhātuyā sarikkhā. Ettha ca sukhadukkhadhātūsu pariggahitāsu kāyaviññāṇadhātu pariggahitāva hoti, sesāsu pariggahitāsu manoviññāṇadhātu pariggahitāva hoti. Imāpi cha dhātuyo heṭṭhā aṭṭhārasahiyeva pūretabbā. Pūrentena upekkhādhātuto nīharitvā pūretabbā. Iti imāsu aṭṭhārasasu dhātūsu aḍḍhekādasadhātuyo rūpapariggahoti purimanayeneva idampi ekassa bhikkhuno niggamanaṃ matthakaṃ pāpetvā kathitaṃ hoti.
“欲界”等:其义理应按照《二种寻思》中对“欲寻”等的阐释来理解。在《阿毗达摩》中,也以“其中,什么是欲界?是与欲相应的思惟……”的方式给出了它们的广释。这六界也应当在下文的十八界中得以充实。充实时,应从欲界中抽出而充实。如此,在十八界中,十一个半界属于色法的摄受;如同先前的方式,这也是为一位比丘完整开示了达到终点的出离之道。显示巴利原文
Kāmadhātuādīnaṃ dvedhāvitakke (ma. ni. 1.206) kāmavitakkādīsu vuttanayeneva attho veditabbo. Abhidhammepi ‘‘tattha katamā kāmadhātu, kāmapaṭisaṃyutto takko vitakko’’tiādinā (vibha. 182) nayeneva etāsaṃ vitthāro āgatoyeva. Imāpi cha dhātuyo heṭṭhā aṭṭhārasahiyeva pūretabbā. Pūrentena kāmadhātuto nīharitvā pūretabbā. Iti imāsu aṭṭhārasasu dhātūsu aḍḍhekādasadhātuyo rūpapariggahoti purimanayeneva idampi ekassa bhikkhuno niggamanaṃ matthakaṃ pāpetvā kathitaṃ hoti.
在欲界等中,五种欲界蕴称为“欲界”,五种色界蕴称为“色界”,四种无色界蕴称为“无色界”。而在《阿毗达摩》中,是以“其中,什么是欲界?下以无间地狱为边际……”的方式给出了它们的广释。这三界也应当在下文的十八界中得以充实。充实时,应从欲界中抽出而充实。如此,在十八界中,十一个半界属于色法的摄受;如同先前的方式,这也是为一位比丘完整开示了达到终点的出离之道。显示巴利原文
Kāmadhātuādīsu pañca kāmāvacarakkhandhā kāmadhātu nāma, pañca rūpāvacarakkhandhā rūpadhātu nāma, cattāro arūpāvacarakkhandhā arūpadhātu nāma. Abhidhamme pana ‘‘tattha katamā kāmadhātu, heṭṭhato avīcinirayaṃ pariyantaṃ karitvā’’tiādinā (vibha. 182) nayena etāsaṃ vitthāro āgatoyeva. Imāpi tisso dhātuyo heṭṭhā aṭṭhārasahiyeva pūretabbā. Pūrentena kāmadhātuto nīharitvā pūretabbā. Iti imāsu aṭṭhārasasu dhātūsu aḍḍhekādasadhātuyo rūpapariggahoti purimanayeneva idampi ekassa bhikkhuno niggamanaṃ matthakaṃ pāpetvā kathitaṃ hoti.
“有为界”:由种种缘和合而成,这是五蕴的别称。“非有为”即“无为”,这是涅槃的别称。这两界也应当在下文的十八界中得以充实。充实时,应从有为界中抽出而充实。如此,在十八界中,十一个半界属于色法的摄受;如同先前的方式,这也是为一位比丘完整开示了达到终点的出离之道。显示巴利原文
Saṅkhatāti paccayehi samāgantvā katā, pañcannaṃ khandhānametaṃ adhivacanaṃ. Na saṅkhatā asaṅkhatā. Nibbānassetaṃ adhivacanaṃ. Imāpi dve dhātuyo heṭṭhā aṭṭhārasahiyeva pūretabbā. Pūrentena saṅkhatadhātuto nīharitvā pūretabbā. Iti imāsu aṭṭhārasasu dhātūsu aḍḍhekādasadhātuyo rūpapariggahoti purimanayeneva idampi ekassa bhikkhuno niggamanaṃ matthakaṃ pāpetvā kathitaṃ hoti.
126 「内与外的」:即内在与外在。于此,眼等六种是内在,色等六种是外在。此处所说「知道」与「看见」,意指与观相应之道。显示巴利原文
126.Ajjhattikabāhirānīti ajjhattikāni ca bāhirāni ca. Ettha hi cakkhuādīni ajjhattikāni cha, rūpādīni bāhirāni cha. Idhāpi jānāti passatīti saha vipassanāya maggo kathito.
「在这……」等内容,在《大爱尽经》中已详细阐明。显示巴利原文
Imasmiṃsati idantiādi mahātaṇhāsaṅkhaye vitthāritameva.
127 「非处」:是对因的否定。「无机会」:是对缘的否定。两者都是对原因的否定。因为原因依之而生起,故被称为自果的处所与机会。「以何……」:以何种原因。「具见者」:即具足道见的入流圣弟子。「任何行」:于四地范围内的有为诸行中,哪怕只是一个行。「把它看成常」:即执取为常。「这是不存在的事」:指没有这种道理,不可能发生。至于凡夫方面,「凡夫以那种原因」,「这是存在的事」:指有这种道理。因为凡夫会在三地范围内的有为诸行中,将某个行执取为常,这就是此处所说。然而,第四地的诸行极其猛利,犹如终日被烧灼的铁丸,不会成为邪见苍蝇的所缘,也不会成为其他不善法的所缘。依此道理,把任何行看成乐等,也应当如此理解其中的含义。显示巴利原文
127.Aṭṭhānanti hetupaṭikkhepo. Anavakāsoti paccayapaṭikkhepo. Ubhayenāpi kāraṇameva paṭikkhipati. Kāraṇañhi tadāyattavuttitāya attano phalassa ṭhānanti ca avakāsoti ca vuccati. Yanti yena kāraṇena. Diṭṭhisampannoti maggadiṭṭhiyā sampanno sotāpanno ariyasāvako. Kañci saṅkhāranti catubhūmakesu saṅkhatasaṅkhāresu kañci ekasaṅkhārampi. Niccato upagaccheyyāti niccoti gaṇheyya. Netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti etaṃ kāraṇaṃ natthi na upalabbhati. Yaṃ puthujjanoti yena kāraṇena puthujjano. Ṭhānametaṃ vijjatīti etaṃ kāraṇaṃ atthi. Sassatadiṭṭhiyā hi so tebhūmakesu saṅkhatasaṅkhāresu kañci saṅkhāraṃ niccato gaṇheyyāti attho. Catutthabhūmakasaṅkhārā pana tejussadattā divasaṃ santatto ayoguḷo viya makkhikānaṃ diṭṭhiyā vā aññesaṃ vā akusalānaṃ ārammaṇaṃ na honti. Iminā nayena kañci saṅkhāraṃ sukhatotiādīsupi attho veditabbo.
「视为乐」:这是针对基于我见而生起的乐执,如说“自我是唯一安乐、无病,死后也是如此”那样。然而,圣弟子若以不与我见相应之心,在被热恼逼迫时,为了平复热恼而把某种行视为乐,这就像一头被火惊吓的大象去抓握醉象,又好比一位洁净的婆罗门去抓粪便一样。在关于“自我”的论题里,为了把遍处等施设包含进来,所以不说“行”而说“任何法”。此处,圣弟子当理解为四地,凡夫当理解为三地。在一切表述当中,圣弟子也仅以三地来划定界限。因为凡夫执取什么,圣弟子就从那种执取中解脱出来。凡夫执取为常、乐、我的,圣弟子则视之为无常、苦、无我,从而摆脱那种执取。显示巴利原文
Sukhato upagaccheyyāti ‘‘ekantasukhī attā hoti arogo paraṃ maraṇā’’ti (ma. ni. 3.21, 22) evaṃ attadiṭṭhivasena sukhato gāhaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Diṭṭhivippayuttacittena pana ariyasāvako pariḷāhābhibhūto pariḷāhavūpasamatthaṃ mattahatthiṃ parittāsito viya, cokkhabrāhmaṇo viya ca gūthaṃ kañci saṅkhāraṃ sukhato upagacchati. Attavāre kasiṇādipaṇṇattisaṅgahatthaṃ saṅkhāranti avatvā kañci dhammanti vuttaṃ. Idhāpi ariyasāvakassa catubhūmakavasena veditabbo, puthujjanassa tebhūmakavasena. Sabbavāresu ariyasāvakassāpi tebhūmakavaseneva paricchedo vaṭṭati. Yaṃ yañhi puthujjano gaṇhāti, tato tato ariyasāvako gāhaṃ viniveṭheti. Puthujjano hi yaṃ yaṃ niccaṃ sukhaṃ attāti gaṇhāti, taṃ taṃ ariyasāvako aniccaṃ dukkhaṃ anattāti gaṇhanto taṃ gāhaṃ viniveṭheti.
128 「母」:指生母;「父」:指生父;这里所说的「人」中的阿拉汉,特指作为人的漏尽者。难道圣弟子还会去夺取其他生命吗?这也是不可能的事。即使是一位投生他处、已不记得自己圣者身份的圣弟子,若有人对他说:‘你杀掉这只小蝼蚁,就可以在整个轮围世界里享受转轮王的王权。’他也绝不会去夺取它的生命。或者有人威胁他:‘如果你不杀它,我就砍掉你的头!’他们可以砍下他的头,但他始终不会去杀生。这番说明,是为了凸显凡夫性的极大罪过,并彰显圣弟子的力量。也就是说:凡夫性具有极大罪过,凡夫甚至会造下杀母等无间业;而圣弟子则有大威力,绝不会造作这些业。显示巴利原文
128.Mātarantiādīsu janikāva mātā, janako pitā, manussabhūtova khīṇāsavo arahāti adhippeto. Kiṃ pana ariyasāvako aññaṃ jīvitā voropeyyāti? Etampi aṭṭhānaṃ. Sacepi hi bhavantaragataṃ ariyasāvakaṃ attano ariyabhāvaṃ ajānantampi koci evaṃ vadeyya ‘‘imaṃ kunthakipillikaṃ jīvitā voropetvā sakalacakkavāḷagabbhe cakkavattirajjaṃ paṭipajjāhī’’ti , neva so taṃ jīvitā voropeyya. Athāpi naṃ evaṃ vadeyya ‘‘sace imaṃ na ghātessasi, sīsaṃ te chindissāmā’’ti. Sīsamevassa chindeyya, na ca so taṃ ghāteyya. Puthujjanabhāvassa pana mahāsāvajjabhāvadassanatthaṃ ariyasāvakassa ca baladīpanatthametaṃ vuttaṃ. Ayañhettha adhippāyo – sāvajjo puthujjanabhāvo, yatra hi nāma puthujjano mātughātādīnipi ānantariyāni karissati. Mahābalo ca ariyasāvako, yo etāni kammāni na karotīti.
「嗔心」:指怀着杀害之心,内心为仇恨所污染。「使出血」:是指在活着的身体上,哪怕只造成像小苍蝇吸血那么一点血,也令血流出来。「分裂僧团」:是指让同一共住、同一界内的僧团,通过五种方式分裂。律中这样说:‘优波离,僧团以五种方式分裂:以羯磨、以诵出、以宣说、以劝告、以投筹。’显示巴利原文
Duṭṭhacittoti vadhakacittena paduṭṭhacitto. Lohitaṃ uppādeyyāti jīvamānakasarīre khuddakamakkhikāya pivanamattampi lohitaṃ uppādeyya. Saṅghaṃ bhindeyyāti samānasaṃvāsakaṃ samānasīmāya ṭhitaṃ pañcahi kāraṇehi saṅghaṃ bhindeyya. Vuttañhetaṃ ‘‘pañcahupāli ākārehi saṅgho bhijjati. Kammena uddesena voharanto anussāvanena salākaggāhenā’’ti (pari. 458).
在这当中,「以羯磨」:即用众合羯磨等四种羯磨中的任意一种。「以诵出」:即用五种巴帝摩卡诵出中的任意一种。「宣说」:指通过言语,依据种种因缘,开示‘非法为法’等十八种导致僧团分裂的事。「以劝告」:是这样进行的——‘你们难道不知道我出身高贵、多闻的身份吗?像我这样的人,竟会执取导师教法中的非法、非律,你们竟会生起这样的念头,这对你们合适吗?对我来说,无间地狱就像清凉的青莲池一样,我岂会畏惧恶趣?’——用这一类话在耳边劝说。「以取筹」:即这样劝告之后,增强了那些人的心意,使他们生起不退转的心,然后说‘取这支筹’,通过取筹来取得认可。显示巴利原文
Tattha kammenāti apalokanādīsu catūsu kammesu aññatarena kammena. Uddesenāti pañcasu pātimokkhuddesesu aññatarena uddesena. Voharantoti kathayanto, tāhi tāhi uppattīhi adhammaṃ dhammotiādīni aṭṭhārasa bhedakaravatthūni dīpento. Anussāvanenāti nanu tumhe jānātha mayhaṃ uccākulā pabbajitabhāvaṃ bahussutabhāvañca, mādiso nāma uddhammaṃ ubbinayaṃ satthusāsanaṃ gāheyyāti cittampi uppādetuṃ tumhākaṃ yuttaṃ, kiṃ mayhaṃ avīci nīluppalavanaṃ viya sītalo, kiṃ ahaṃ apāyato na bhāyāmītiādinā nayena kaṇṇamūle vacībhedaṃ katvā anussāvanena. Salākaggāhenāti evaṃ anussāvetvā tesaṃ cittaṃ upatthambhetvā anivattidhamme katvā ‘‘gaṇhatha imaṃ salāka’’nti salākaggāhena.
在此,只有羯磨和诵出才是僧团分裂的依据,宣说、劝告和取筹则只是前方便。因为,即使通过详说十八种事来宣说,并为了让那些人生起信心而劝告,乃至用筹让他们取了筹,僧团此时仍未分裂。只有当四人或更多人以此方式取了筹之后,另行举行羯磨或另行诵出时,才称为僧团分裂。如此,具有正见的补特伽罗绝不会分裂僧团。至此,已展示了杀母等五种无间业;这些业凡夫会造作,而圣弟子则不会。为阐明它们——显示巴利原文
Ettha ca kammameva uddeso vā pamāṇaṃ, vohārānussāvanasalākaggāhā pana pubbabhāgā. Aṭṭhārasavatthudīpanavasena hi voharantena tattha rucijananatthaṃ anussāvetvā salākāya gāhitāyapi abhinnova hoti saṅgho. Yadā pana evaṃ cattāro vā atirekā vā salākaṃ gāhetvā āveṇikaṃ kammaṃ vā uddesaṃ vā karonti, tadā saṅgho bhinno nāma hoti. Evaṃ diṭṭhisampanno puggalo saṅghaṃ bhindeyyāti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Ettāvatā mātughātādīni pañca ānantariyakammāni dassitāni honti, yāni puthujjano karoti, na ariyasāvako, tesaṃ āvibhāvatthaṃ –
应从「业」、「门」、「劫住」以及「果报共通」等方面,来了解判别。
判别应从‘业’、‘门’、‘劫住’及‘果报共通’等方面而了知。
显示巴利原文 Kammato dvārato ceva, kappaṭṭhitiyato tathā; Pākasādhāraṇādīhi, viññātabbo vinicchayo.
这里先从‘业’的角度来说:只有当杀人者是人,且被杀的母亲或父亲同样是人——即使他们改变了形相,只要剥夺了其生命,此业才成为无间业。造下这种业的人,即便心想‘我要遮止它的果报’,用如大塔庙般的金塔遍满整个轮围世界,又遍满轮围世界向端坐的比丘僧团行大布施,乃至亲自随侍世尊,甚至牵着世尊的僧伽梨衣角不放而殷勤服侍,一旦身坏命终,仍然必定投生于地狱。然而,若杀人者是人,而被杀的父母是畜生身;或杀人者是畜生,而被杀的父母是人;或两者都是畜生,这样夺去生命,其业不会成为无间业,但仍是重大恶业,极近于无间业。而这个问题,是专就人类种姓而说的。显示巴利原文
Tattha kammato tāva – ettha hi manussabhūtasseva manussabhūtaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā api parivattaliṅgaṃ jīvitā voropentassa kammaṃ ānantariyaṃ hoti, tassa vipākaṃ paṭibāhissāmīti sakalacakkavāḷaṃ mahācetiyappamāṇehi kañcanathūpehi pūretvāpi sakalacakkavāḷaṃ pūretvā nisinnabhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvāpi buddhassa bhagavato saṅghāṭikaṇṇaṃ amuñcanto vicaritvāpi kāyassa bhedā nirayameva upapajjati. Yo pana sayaṃ manussabhūto tiracchānabhūtaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā, sayaṃ vā tiracchānabhūto manussabhūtaṃ, tiracchānoyeva vā tiracchānabhūtaṃ jīvitā voropeti, tassa kammaṃ ānantariyaṃ na hoti, bhāriyaṃ pana hoti, ānantariyaṃ āhacceva tiṭṭhati. Manussajātikānaṃ pana vasena ayaṃ pañho kathito.
对此,应说明羊四句、会遇四句与贼四句。若有人怀着‘我要杀羊’的意图,而此时站在羊的位置上的是人,他实际上杀死了身为人的母亲或父亲,也会触犯无间业。然而,若意图针对的是羊,却杀死了当时站在羊位置上的父母;或意图针对的是父母,却杀死了羊,则不触犯无间业。若意图明确针对父母,且确实杀害了父母,则必定触犯。其余两种四句,亦依此理类推。如同对母亲和父亲的分别,对于阿拉汉也应当了知有这些四句。显示巴利原文
Tattha eḷakacatukkaṃ saṅgāmacatukkaṃ coracatukkañca kathetabbaṃ. Eḷakaṃ māremīti abhisandhināpi hi eḷakaṭṭhāne ṭhitaṃ manusso manussabhūtaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā mārento ānantariyaṃ phusati. Eḷakābhisandhinā pana mātāpitāabhisandhinā vā eḷakaṃ mārento ānantariyaṃ na phusati. Mātāpitāabhisandhinā mātāpitaro mārento phusateva. Eseva nayo itarasmimpi catukkadvaye. Yathā ca mātāpitūsu, evaṃ arahantepi etāni catukkāni veditabbāni.
只有杀害人身阿拉汉才构成无间业,杀害夜叉身者则不构成。但此业是重业,与无间业相似。若在人身阿拉汉尚为凡夫时,有人对他施以刀杖打击或下了毒,而他后来证得阿拉汉果并因此而死,这也构成杀阿拉汉。然而,他在凡夫期间所受的布施,证果之后去受用,仍然算是对凡夫的布施。杀害其余圣者不犯无间业,但所造之业是重业,与无间业相似。显示巴利原文
Manussaarahantameva māretvā ānantariyaṃ phusati, na yakkhabhūtaṃ. Kammaṃ pana bhāriyaṃ, ānantariyasadisameva. Manussaarahantassa ca puthujjanakāleyeva satthappahāre vā vise vā dinnepi yadi so arahattaṃ patvā teneva marati, arahantaghāto hotiyeva. Yaṃ pana puthujjanakāle dinnaṃ dānaṃ arahattaṃ patvā paribhuñjati, puthujjanasseva dinnaṃ hoti. Sesaariyapuggale mārentassa ānantariyaṃ natthi. Kammaṃ pana bhāriyaṃ, ānantariyasadisameva.
关于出佛身血:由于如来的身体不可破坏,不会因他人加害而出现割破皮肤、鲜血流淌的情形,血液只是聚集在身体内部的同一处。提婆达多所掷的石头迸裂后,碎片击中了如来的脚,脚部如同被斧劈过一样,内部出血。造作这样的事,就是无间业。但耆婆在如来的许可下,用手术刀割开皮肤,从那个部位放出瘀血,令佛舒适。这样做只产生善业。显示巴利原文
Lohituppāde tathāgatassa abhejjakāyatāya parūpakkamena cammacchedaṃ katvā lohitapaggharaṇaṃ nāma natthi. Sarīrassa pana antoyeva ekasmiṃyeva ṭhāne lohitaṃ samosarati. Devadattena paviddhasilato bhijjitvā gatā sakalikāpi tathāgatassa pādantaṃ pahari, pharasunā pahaṭo viya pādo antolohitoyeva ahosi. Tathā karontassa ānantariyaṃ hoti. Jīvako pana tathāgatassa ruciyā satthakena cammaṃ chinditvā tamhā ṭhānā duṭṭhalohitaṃ nīharitvā phāsumakāsi, tathā karontassa puññakammameva hoti.
若问:“如来般涅槃后,破坏塔庙、砍伐菩提树、损害舍利,会感得何等业?”答言:这是重业,类似无间业。但若为了防止含有舍利的塔或佛像被毁坏,可以修剪菩提树的枝条。即使有鸟栖息在塔上掉落粪便,也允许修剪。因为身塔(舍利塔)比受用塔(如菩提树等)更为重要。若有人破坏塔基并逃逸,为擒获故,甚至可以砍断菩提树根。然而,如果菩提树的枝条挤迫菩提树屋,为了保护房屋而砍伐是不可允许的,因为房屋是为菩提树而建,不是菩提树为房屋而建。在座堂中也是如此。但若座堂内安置了舍利,为了保护舍利就可以砍伐菩提树枝。为了照料菩提树,砍去吸取养分的枝条或腐烂的部分,那是允许的,如同照料世尊的遗体一样,也能获得福德。显示巴利原文
Atha ye ca parinibbute tathāgate cetiyaṃ bhindanti, bodhiṃ chindanti dhātumhi upakkamanti, tesaṃ kiṃ hotīti? Bhāriyaṃ kammaṃ hoti ānantariyasadisaṃ. Sadhātukaṃ pana thūpaṃ vā paṭimaṃ vā bādhamānaṃ bodhisākhaṃ chindituṃ vaṭṭati. Sacepi tattha nilīnā sakuṇā cetiye vaccaṃ pātenti, chindituṃ vaṭṭatiyeva. Paribhogacetiyato hi sarīracetiyaṃ mahantataraṃ. Cetiyavatthuṃ bhinditvā gacchantaṃ bodhimūlampi chinditvā harituṃ vaṭṭati. Yā pana bodhisākhā bodhigharaṃ bādhati, taṃ geharakkhaṇatthaṃ chindituṃ na labhati, bodhiatthañhi gehaṃ, na gehatthāya bodhi. Āsanagharepi eseva nayo. Yasmiṃ pana āsanaghare dhātu nihitā hoti, tassa rakkhaṇatthāya bodhisākhaṃ chindituṃ vaṭṭati. Bodhijagganatthaṃ ojoharaṇasākhaṃ vā pūtiṭṭhānaṃ vā chindituṃ vaṭṭatiyeva, bhagavato sarīrapaṭijaggane viya puññampi hoti.
关于破僧:若界内比丘僧众未聚集,而另集一部众,行羯磨、宣布与取筹,如此既造成僧团分裂,亦是破僧之无间业。若于心认僧团和合时作羯磨,则唯成分裂,不构成无间业;于人数不足九人时,亦然。最终界限为:满九人或以上,其中破僧者得无间业;附和非法说者得大罪,说法者无罪。显示巴利原文
Saṅghabhede sīmaṭṭhakasaṅghe asannipatite visuṃ parisaṃ gahetvā katavohārānussāvana-salākaggāhassa kammaṃ vā karontassa, uddesaṃ vā uddisantassa bhedo ca hoti ānantariyakammañca. Samaggasaññāya pana vaṭṭatīti kammaṃ karontassa bhedova hoti, na ānantariyakammaṃ, tathā navato ūnaparisāyaṃ. Sabbantimena paricchedena navannaṃ janānaṃ yo saṅghaṃ bhindati , tassa ānantariyakammaṃ hoti. Anuvattakānaṃ adhammavādīnaṃ mahāsāvajjakammaṃ. Dhammavādino pana anavajjā.
关于九人破僧,经中这样说:「优波离!一边有四位,另一边有四位,第九位作宣布并取筹,说:『此是法,此是律,此乃大师之教法;你们应受持此,应欢喜此。』如此,优波离!既成僧团裂痕,也成破僧。优波离!若是九人,或超过九人,也既成僧团裂痕,又成破僧。」(《小品》351)此五种无间业中,破僧为语业,其余四种为身业。应当如此从业门了知抉择。显示巴利原文
Tattha navannameva saṅghabhede idaṃ suttaṃ – ‘‘ekato upāli cattāro honti, ekato cattāro, navamo anussāveti, salākaṃ gāheti ‘ayaṃ dhammo ayaṃ vinayo idaṃ satthusāsanaṃ, idaṃ gaṇhatha, imaṃ rocethā’ti, evaṃ kho, upāli, saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo ca. Navannaṃ vā, upāli, atirekanavannaṃ vā saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo cā’’ti (cūḷava. 351). Etesu pana pañcasu saṅghabhedo vacīkammaṃ, sesāni kāyakammānīti. Evaṃ kammato viññātabbo vinicchayo.
关于「门」:这些诸业,皆能从身门与语门生起。其中,前四种业(杀母、杀父、杀阿拉汉、出佛身血),纵由命令或咒术等方便从语门生起,亦唯于身门圆满;而破僧者,若以手势而导致分裂而从身门生起,亦唯于语门圆满。如此,于此处亦当从门而了知抉择。显示巴利原文
Dvāratoti sabbāneva cetāni kāyadvāratopi vacīdvāratopi samuṭṭhahanti. Purimāni panettha cattāri āṇattikavijjāmayapayogavasena vacīdvārato samuṭṭhahitvāpi kāyadvārameva pūrenti, saṅghabhedo hatthamuddāya bhedaṃ karontassa kāyadvārato samuṭṭhahitvāpi vacīdvārameva pūretīti. Evamettha dvāratopi viññātabbo vinicchayo.
关于住劫业:在此,唯有破僧是住劫业。若劫仍在持续,或在劫之中期造下破僧,便唯有在劫坏灭时方能解脱。纵使明知“此劫明日即将坏灭”而于今日破僧,仍须等到明日劫灭才得解脱,仅在地狱中受一日之苦。然而,实际上不会有这种情况。其余四种业仅是无间业,并非住劫业。因此,这里也应当从住劫的角度来理解其中的抉择。显示巴利原文
Kappaṭṭhitiyatoti saṅghabhedoyeva cettha kappaṭṭhitiyo. Saṇṭhahante hi kappe kappavemajjhe vā saṅghabhedaṃ katvā kappavināseyeva muccati. Sacepi hi sveva kappo vinassissatīti ajja saṅghabhedaṃ karoti, sveva muccati, ekadivasameva niraye paccati. Evaṃ karaṇaṃ pana natthi. Sesāni cattāri kammāni ānantariyāneva honti, na kappaṭṭhitiyānīti evamettha kappaṭṭhitiyatopi viññātabbo vinicchayo.
关于成熟顺序:造作这五种业的人,其中唯有破僧业会在结生时成熟,其余四种则归入“已作业,无业报”等类别。若无破僧,则出佛身血优先成熟;若无出佛身血,则杀阿拉汉优先成熟;若无杀阿拉汉,而父亲持戒、母亲破戒或不持戒,则杀父业在结生时成熟。若同时造下杀母与杀父二业,在父母持戒或破戒程度相同时,杀母业在结生时成熟,因为母亲对子女的艰辛付出更多,恩德更大。因此,这里也应当从成熟顺序的角度来理解其中的抉择。显示巴利原文
Pākatoti yena ca pañcape’tāni kammāni katāni honti, tassa saṅghabhedoyeva paṭisandhivasena vipaccati, sesāni ‘‘ahosikammaṃ, nāhosi kammavipāko’’ti evamādīsu saṅkhyaṃ gacchanti. Saṅghassa bhedābhāve lohituppādo, tadabhāve arahantaghāto, tadabhāve ca sace pitā sīlavā hoti, mātā dussīlā, no vā tathā sīlavatī, pitughāto paṭisandhivasena vipaccati. Sace mātāpitughāto, dvīsupi sīlena vā dussīlena vā samānesu mātughātova paṭisandhivasena vipaccati . Mātā hi dukkarakārinī bahūpakārā ca puttānanti evamettha pākatopi viññātabbo vinicchayo.
“共通等”是指:前四种业对一切在家众与出家众都是共通的。而“破僧”业,如经中所说:“优波离!比丘尼不能破僧,在学尼、沙弥、沙弥尼、近事男、近事女也不能破僧。优波离!唯有比丘,而且是本性比丘,在同一界内共住的比丘,才能破僧。”(《小品》351)因此,唯有如此所说的这类比丘才能造作此业,其他人则不能,故它是不共通的。此处的“等”字表示,所有这些业都与苦受相应,并与瞋、痴相应。因此,这里也应当从共通与不共通等角度来理解其中的抉择。显示巴利原文
Sādhāraṇādīhīti purimāni cattāri sabbesampi gahaṭṭhapabbajitānaṃ sādhāraṇāni. Saṅghabhedo pana ‘‘na kho, upāli bhikkhunī, saṅghaṃ bhindati, na sikkhamānā, na sāmaṇero, na sāmaṇerī, na upāsako, na upāsikā saṅghaṃ bhindati, bhikkhu kho, upāli, pakatatto samānasaṃvāsako samānasīmāyaṃ ṭhito saṅghaṃ bhindatī’’ti (cūḷava. 351) vacanato vuttappakārassa bhikkhunova hoti, na aññassa, tasmā asādhāraṇo. Ādisaddena sabbepi te dukkhavedanāsahagatā dosamohasampayuttā cāti evamettha sādhāraṇādīhipi viññātabbo vinicchayo.
「另认其他师」的意思是:认为“我这位老师没有能力履行老师之责”,便在其他生存有中,转而执取外道师为“我的老师”——但这绝非可能发生的事,即没有这样的可能。显示巴利原文
Aññaṃ satthāranti ‘‘ayaṃ me satthā satthukiccaṃ kātuṃ asamattho’’ti bhavantarepi aññaṃ titthakaraṃ ‘‘ayaṃ me satthā’’ti evaṃ gaṇheyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti attho.
129 129.「一世界界」是指一万个世界界。其实有三种田:生田、令田和境田。其中,「生田」即称为一万世界界。因为如来在入母胎时、出胎时、成正觉时、转法轮时、舍寿行时以及般涅槃时,这一万个世界界都会震动。而「令田」则称为百千俱胝世界界,因为阿吒那胝护卫经、孔雀护卫经、幢顶护卫经、宝护卫经等经的敕令,在这范围内是有效的。至于「境田」,则没有限量。正如佛陀所说:“智慧所能及的范围就是所应知的范围,所应知的范围就是智慧所能及的范围。智慧以所知为边界,所知也以智慧为边界”(《无碍解道》3.5),因此,没有佛的智慧所不能了知的境界。显示巴利原文
129.Ekissā lokadhātuyāti dasasahassilokadhātuyā. Tīṇi hi khettāni jātikhettaṃ āṇākhettaṃ visayakhettaṃ. Tattha jātikhettaṃ nāma dasasahassī lokadhātu. Sā hi tathāgatassa mātukucchiokkamanakāle nikkhamanakāle sambodhikāle dhammacakkappavattane āyusaṅkhārossajjane parinibbāne ca kampati. Koṭisatasahassacakkavāḷaṃ pana āṇākhettaṃ nāma. Āṭānāṭiyamoraparittadhajaggaparittaratanaparittādīnañhi ettha āṇā vattati. Visayakhettassa pana parimāṇaṃ natthi. Buddhānañhi ‘‘yāvatakaṃ ñāṇaṃ tāvatakaṃ neyyaṃ, yāvatakaṃ neyyaṃ tāvatakaṃ ñāṇaṃ, ñāṇapariyantikaṃ neyyaṃ neyyapariyantikaṃ ñāṇa’’nti (paṭi. ma. 3.5) vacanato avisayo nāma natthi.
然而,在这三种田中,除了此一世界之外,其他世界是否会有佛陀出现呢?经典中并无“有其他佛陀出现”之说,却有“不会有”之说。三藏,即律藏、经藏、阿毗达摩藏;三次结集,即大迦叶长老所行的结集、耶舍长老所行的结集、目犍连子帝须长老所行的结集。在这三次结集所集成的三藏佛语中,均无“除此世界外,余处有佛出现”的经典,反而确说有“不会出现”的道理。显示巴利原文
Imesu pana tīsu khettesu ṭhapetvā imaṃ cakkavāḷaṃ aññasmiṃ cakkavāḷe buddhā uppajjantīti suttaṃ natthi, na uppajjantīti pana atthi. Tīṇi piṭakāni vinayapiṭakaṃ suttantapiṭakaṃ abhidhammapiṭakaṃ, tisso saṅgītiyo mahākassapattherassa saṅgīti, yasattherassa saṅgīti, moggaliputtatissattherassa saṅgītīti. Imā tisso saṅgītiyo āruḷhe tepiṭake buddhavacane imaṃ cakkavāḷaṃ muñcitvā aññattha buddhā uppajjantīti suttaṃ natthi, na uppajjantīti pana atthi.
「非前非后」即非先非后。意思是说,他们不会同时出现,而是或先或后次第出现。在这里,从菩萨在菩提树下金刚座上,立誓「若未证菩提,决不起此座」而安坐之时起,一直追溯至先前入母胎结生之时,这一整段时间应理解为「前」。因为菩萨在结生之际便震动了一万轮围世界,已然摄受了教化的范围,其他佛陀的出现自然便被遮止。从佛陀般涅槃之时起,直到芥子大小的舍利还留存于世,这段时间应理解为「后」。因为只要舍利尚在,诸佛便如同仍住世间。因此,在这前与后之间的时间里,其他佛陀的出现是被遮止的。然而,当舍利也完全般涅槃后,其他佛陀的出现便不再被遮止了。显示巴利原文
Apubbaṃ acarimanti apure apacchā. Ekato na uppajjanti, pure vā pacchā vā uppajjantīti vuttaṃ hoti. Tattha hi bodhipallaṅke bodhiṃ appatvā na uṭṭhahissāmīti nisinnakālato paṭṭhāya yāva mātukucchismiṃ paṭisandhiggahaṇaṃ, tāva pubbeti na veditabbaṃ. Bodhisattassa hi paṭisandhiggahaṇena dasasahassacakkavāḷakampaneneva khettapariggaho kato, aññassa buddhassa uppatti nivāritāva hoti. Parinibbānakālato paṭṭhāya yāva sāsapamattā dhātu tiṭṭhati, tāva pacchāti na veditabbaṃ. Dhātūsu hi ṭhitāsu buddhā ṭhitāva honti. Tasmā etthantare aññassa buddhassa uppatti nivāritāva hoti. Dhātuparinibbāne pana jāte aññassa buddhassa uppatti na nivāritā.
确实有三种消失:教理消失、通达消失和修行消失。其中,「教理」指三藏。「通达」指证悟真理。「修行」指实践的道路。其中,通达与修行时有时无。因为在某个时期,证得通达的比丘很多,那时想要指出「这位比丘是凡夫」,都需要特意伸手去点明;就在这个岛上,曾经有一段时期根本找不到一位凡夫比丘。而修行圆满的人,也是有时多有时少。由此可见,通达与修行或有或无,但就佛法住世的标准而言,教理才是真正的准绳。显示巴利原文
Tīṇi hi antaradhānāni nāma pariyattiantaradhānaṃ, paṭivedhaantaradhānaṃ, paṭipattiantaradhānanti. Tattha pariyattīti tīṇi piṭakāni. Paṭivedhoti saccapaṭivedho. Paṭipattīti paṭipadā. Tattha paṭivedho ca paṭipatti ca hotipi na hotipi. Ekasmiñhi kāle paṭivedhadharā bhikkhū bahū honti, eso bhikkhu puthujjanoti aṅguliṃ pasāretvā dassetabbo hoti. Imasmiṃyeva dīpe ekavāre puthujjanabhikkhu nāma nāhosi. Paṭipattipūrikāpi kadāci bahū honti kadāci appā. Iti paṭivedho ca paṭipatti ca hotipi na hotipi, sāsanaṭṭhitiyā pana pariyatti pamāṇaṃ.
因为有智慧的人听闻三藏之后,就能圆满通达与修行二者。正如我们的菩萨,先在阿罗罗仙人座前成就了五神通和七种定,然后询问非想非非想处定的准备方法;那位仙人说:「我不知道。」于是菩萨又前往优陀罗仙人座前,将之前证得的殊胜境界与他印证之后,又询问非想非非想处定的准备方法;这位仙人便为他详细开示。话音刚落,大士便成就了那种定。正如这样,有智慧的比丘听闻教理,就能圆满二者。因此,只要教理还在,教法便依然住世。显示巴利原文
Paṇḍito hi tepiṭakaṃ sutvā dvepi pūreti. Yathā amhākaṃ bodhisatto āḷārassa santike pañcābhiññā satta ca samāpattiyo nibbattetvā nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā parikammaṃ pucchi, so na jānāmīti āha. Tato udakassa santikaṃ gantvā adhigataṃ visesaṃ saṃsandetvā nevasaññānāsaññāyatanassa parikammaṃ pucchi, so ācikkhi, tassa vacanasamanantarameva mahāsatto taṃ sampādesi, evameva paññavā bhikkhu pariyattiṃ sutvā dvepi pūreti. Tasmā pariyattiyā ṭhitāya sāsanaṃ ṭhitaṃ hoti.
当教法隐没时,最先隐没的是阿毗达摩藏。其中,《发趣论》最先隐没,此后依次是《法集论》。阿毗达摩藏隐没后,其余两藏尚存,教法便仍然住世。而经藏隐没时,最先隐没的是《增支部》,从第十一品开始,渐次隐没至第一品;其后隐没的是《相应部》,从“有偈篇”开始,渐次隐没至“渡瀑流品”;接着隐没的是《中部》,从《根修习经》开始,渐次隐没至《根本法门经》;最后隐没的是《长部》,从《十上经》开始,渐次隐没至《梵网经》。仅凭一两个偈颂问答,虽能长久流传,却不足以支撑教法,例如《萨毗耶问经》与《旷野夜叉问经》便是如此。据说,这些问答出自迦叶佛时代,其后便未能维系教法。显示巴利原文
Yadā pana sā antaradhāyati, tadā paṭhamaṃ abhidhammapiṭakaṃ nassati. Tattha paṭṭhānaṃ sabbapaṭhamaṃ antaradhāyati, anukkamena pacchā dhammasaṅgaho, tasmiṃ antarahite itaresu dvīsu piṭakesu ṭhitesu sāsanaṃ ṭhitameva hoti. Tattha suttantapiṭake antaradhāyamāne paṭhamaṃ aṅguttaranikāyo ekādasakato paṭṭhāya yāva ekakā antaradhāyati, tadanantaraṃ saṃyuttanikāyo cakkapeyyālato paṭṭhāya yāva oghataraṇā antaradhāyati, tadanantaraṃ majjhimanikāyo indriyabhāvanato paṭṭhāya yāva mūlapariyāyā antaradhāyati, tadanantaraṃ dīghanikāyo dasuttarato paṭṭhāya yāva brahmajālā antaradhāyati. Ekissāpi dvinnampi gāthānaṃ pucchā addhānaṃ gacchati, sāsanaṃ dhāretuṃ na sakkoti sabhiyapucchā (su. ni. sabhiyasuttaṃ) viya āḷavakapucchā (su. ni. āḷavakasuttaṃ; saṃ. ni. 1.246) viya ca. Etā kira kassapabuddhakālikā antarā sāsanaṃ dhāretuṃ nāsakkhiṃsu.
然而,纵使两藏隐没,只要律藏还在,教法便依然住世;当《附随》与《犍度》隐没,而两部《分别》尚存时,教法依然住世;当两部《分别》隐没,而《论母》尚存时,教法依然住世;当《论母》隐没,而巴帝摩卡、出家与具足戒尚存时,教法也依然住世。外在形相虽可长久延续,但白衣沙门的传承,从迦叶佛时代起便已无法荷负教法。再者,从最后一位证悟圣谛者与最后的破戒者出现开始,教法便称为衰退。从此以后,便不再遮止其他佛陀的出现。显示巴利原文
Dvīsu pana piṭakesu antarahitesupi vinayapiṭake ṭhite sāsanaṃ tiṭṭhati, parivārakhandhakesu antarahitesu ubhatovibhaṅge ṭhite ṭhitameva hoti. Ubhatovibhaṅge antarahite mātikāya ṭhitāyapi ṭhitameva hoti. Mātikāya antarahitāya pātimokkhapabbajjaupasampadāsu ṭhitāsu sāsanaṃ tiṭṭhati. Liṅgamaddhānaṃ gacchati, setavatthasamaṇavaṃso pana kassapabuddhakālato paṭṭhāya sāsanaṃ dhāretuṃ nāsakkhi. Pacchimakassa pana saccapaṭivedhato pacchimakassa sīlabhedato ca paṭṭhāya sāsanaṃ osakkitaṃ nāma hoti. Tato paṭṭhāya aññassa buddhassa uppatti na vāritāti.
有三种般涅槃:烦恼般涅槃、蕴般涅槃、舍利般涅槃。其中,烦恼般涅槃发生在菩提树下的金刚座,蕴般涅槃发生在拘尸那罗,舍利般涅槃将在未来发生。据说,当教法衰退时,此铜掌岛上的所有舍利都将聚集,前往大塔;从大塔前往龙岛的王苑塔;再从那里前往大菩提座。龙界、天界、梵天界的舍利也都将前往大菩提座。纵然小如芥子的舍利,也不会在中途消失。所有的舍利将在大菩提座上汇聚,犹如一整个金块,放射六色光芒,遍照一万世界界。显示巴利原文
Tīṇi parinibbānāni nāma kilesaparinibbānaṃ khandhaparinibbānaṃ dhātuparinibbānanti. Tattha kilesaparinibbānaṃ bodhipallaṅke ahosi, khandhaparinibbānaṃ kusinārāyaṃ, dhātuparinibbānaṃ anāgate bhavissati. Sāsanassa kira osakkanakāle imasmiṃ tambapaṇṇidīpe dhātuyo sannipatitvā mahācetiyaṃ gamissanti, mahācetiyato nāgadīpe rājāyatanacetiyaṃ, tato mahābodhipallaṅkaṃ gamissanti, nāgabhavanatopi devalokatopi brahmalokatopi dhātuyo mahābodhipallaṅkameva gamissanti. Sāsapamattāpi dhātu antarā na nassissati. Sabbā dhātuyo mahābodhipallaṅke rāsibhūtā suvaṇṇakkhandho viya ekagghanā hutvā chabbaṇṇarasmiyo vissajjessanti, tā dasasahassilokadhātuṃ pharissanti.
那时,一万个轮围世界的诸天聚集,心中生起的大悲悯,甚至超过了对十力者般涅槃之日,他们说:‘今日导师般涅槃,今日教法衰退,这是我们最后一次瞻仰了。’除了不来者与漏尽者,其余众生都将无法自制。舍利中的火界将升腾,上至梵天界;只要还有芥子许的舍利存在,便化为一片火海;当舍利灭尽时,火焰即熄灭。如此示现大威神力之后,当舍利消失时,教法便名为消失。只要尚未如此消失,便称为‘非后’。因此,‘非前非后’地出现,这样的情形是绝不存在的。显示巴利原文
Tato dasasahassacakkavāḷe devatā yo sannipatitvā ‘‘ajja satthā parinibbāyati, ajja sāsanaṃ osakkati, pacchimadassanaṃ dāni idaṃ amhāka’’nti dasabalassa parinibbutadivasato mahantataraṃ kāruññaṃ karissanti. Ṭhapetvā anāgāmikhīṇāsave avasesā sakabhāvena saṇṭhātuṃ na sakkhissanti. Dhātūsu tejodhātu uṭṭhahitvā yāva brahmalokā uggacchissati, sāsapamattāyapi dhātuyā sati ekajālāva bhavissati, dhātūsu pariyādānaṃ gatāsu pacchijjissati. Evaṃ mahantaṃ ānubhāvaṃ dassetvā dhātūsu antarahitāsu sāsanaṃ antarahitaṃ nāma hoti. Yāva evaṃ na anantaradhāyati, tāva acarimaṃ nāma hoti. Evaṃ apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyunti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
为什么不‘非前非后’地出现呢?因为那是不稀罕之事。诸佛确实是稀有的人。正如所说:‘比丘们,有一人出现于世间,是作为稀有的人而出现。哪一人?如来、阿拉汉、正自觉者。’显示巴利原文
Kasmā pana apubbaṃ acarimaṃ na uppajjantīti. Anacchariyattā. Buddhā hi acchariyamanussā. Yathāha – ‘‘ekapuggalo, bhikkhave, loke uppajjamāno uppajjati acchariyamanusso, katamo ekapuggalo, tathāgato arahaṃ sammāsambuddho’’ti (a. ni. 1.171-174).
假若有两位、四位、八位或十六位佛陀同时出现,他们便不稀有了。正如在一座寺院中,若有两座塔,利养与恭敬便不丰厚;比丘也因人数众多而不稀有。多位佛陀出现,也是如此。因此,他们不会同时出现。显示巴利原文
Yadi ca dve vā cattāro vā aṭṭha vā soḷasa vā ekato uppajjeyyuṃ, na acchariyā bhaveyyuṃ. Ekasmiñhi vihāre dvinnaṃ cetiyānampi lābhasakkāro uḷāro na hoti bhikkhūpi bahutāya na acchariyā jātā, evaṃ buddhāpi bhaveyyuṃ. Tasmā na uppajjanti.
再者,由于教法并无差别──一位佛陀所开示的四念处等法,即使有其他佛陀出现,也必定开示同样的法,如此便不成为稀有;唯有当一位佛陀在开示时,其教法才成为稀有。显示巴利原文
Desanāya ca visesābhāvato. Yañhi satipaṭṭhānādibhedaṃ dhammaṃ eko deseti, aññena uppajjitvāpi sova desetabbo siyā. Tato na acchariyo siyā, ekasmiṃ pana dhammaṃ desente desanāpi acchariyā hoti.
再者,为了避免争论。如果众多佛陀同时出现,便会如同众多导师的门下弟子互相争论:‘我们的佛陀相好庄严,我们的佛陀音声甘美,具足利养、具足福德’,如此诤论便会产生,因此佛陀们不会这样出现。此外,这一理由,那先长老在回答弥兰陀王所问时,已作了详细阐述。正如(《弥兰陀问经》5.1.1)所说:显示巴利原文
Vivādābhāvato ca. Bahūsu ca buddhesu uppajjantesu bahūnaṃ ācariyānaṃ antevāsikā viya ‘‘amhākaṃ buddho pāsādiko, amhākaṃ buddho madhurassaro lābhī puññavā’’ti vivadeyyuṃ, tasmāpi evaṃ na uppajjanti. Apicetaṃ kāraṇaṃ milindaraññā puṭṭhena nāgasenattherena vitthāritameva. Vuttañhi (mi. pa. 5.1.1) –
‘尊者那先!在此,世尊曾这样说:“诸比丘,这是不可能的,没有机会:在一个世界中,有两位阿拉汉、正自觉者不前不后地出现,这种事是不存在的。”但是,尊者那先,一切如来在开示时,都开示三十七菩提分法;在宣说时,都宣说四圣谛;在教授时,都教授三学;在教诫时,都教诫不放逸。尊者那先,如果一切如来都有相同的宣说、相同的教授、相同的教诫,是什么原因两位如来不会在同一刹那出现呢?仅仅一位佛陀出现,这世间就已充满光明;如果有第二位佛陀,由两位的光明,这世间应更为光明。两位如来一起教示,应能安乐地教示;一起教诫,应能安乐地教诫。请您告诉我这其中的原因,消除我的疑惑。’显示巴利原文
‘‘Tattha, bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘aṭṭhānametaṃ, bhikkhave, anavakāso, yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’ti. Desentā ca, bhante nāgasena, sabbepi tathāgatā sattatiṃsa bodhipakkhiyadhamme desenti, kathayamānā ca cattāri ariyasaccāni kathenti, sikkhāpentā ca tīsu sikkhāsu sikkhāpenti, anusāsamānā ca appamādapaṭipattiyaṃ anusāsanti. Yadi, bhante nāgasena, sabbesampi tathāgatānaṃ ekā desanā ekā kathā ekā sikkhā ekā anusiṭṭhi, kena kāraṇena dve tathāgatā ekakkhaṇe nuppajjanti? Ekenapi tāva buddhuppādena ayaṃ loko obhāsajāto. Yadi dutiyo buddho bhaveyya, dvinnaṃ pabhāya ayaṃ loko bhiyyosomattāya obhāsajāto bhaveyya. Ovadamānā ca dve tathāgatā sukhaṃ ovadeyyuṃ, anusāsamānā ca sukhaṃ anusāseyyuṃ, tattha me kāraṇaṃ brūhi, yathāhaṃ nissaṃsayo bhaveyyanti.
大王,此十千世界唯能承载一佛,唯能承载一位如来之功德。若有第二位佛陀出现,此十千世界便无法承载,必定震动、摇晃、倾斜、下倾、弯曲、散裂、散坏、崩毁,不能安立。显示巴利原文
Ayaṃ mahārāja dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṃseyya, na ṭhānamupagaccheyya.
大王,好比一艘船唯能承载一人。当一人登船后,那艘船即已满载。随后若有一模一样的第二人前来,在寿命、容貌、年龄、身量、胖瘦乃至一切肢节上悉皆相同,也登上那艘船——大王,那艘船还能承载两人吗?‘不能,尊者,它会晃动、震动、倾斜、下倾、弯曲、散裂、散坏、崩毁,不能安立,必沉入水中。’同样的道理,大王,此十千世界唯能承载一佛,唯能承载一位如来之功德。若有第二位佛陀出现,此十千世界便不能承载,会晃动……乃至……不能安立。显示巴利原文
Yathā, mahārāja, nāvā ekapurisasandhāraṇī bhaveyya. Ekasmiṃ purise abhirūḷhe sā nāvā samupādikā bhaveyya. Atha dutiyo puriso āgaccheyya tādiso āyunā vaṇṇena vayena pamāṇena kisathūlena sabbaṅgapaccaṅgena, so taṃ nāvaṃ abhirūheyya. Apinu sā mahārāja, nāvā dvinnampi dhāreyyāti? Na hi, bhante, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṃseyya, na ṭhānamupagaccheyya, osīdeyya udaketi. Evameva kho, mahārāja, ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya, caleyya…pe… na ṭhānamupagaccheyya.
大王,又好比有人吃下所需的食物,饱足填塞至喉际,已得滋养、饱满、充实,毫无空隙,昏昏欲睡,身体僵直有如不能弯折的杖。如果让他再吃下等量的食物,大王,那人还能感到安乐吗?‘不能,尊者,光吃下那一餐便可能丧命。’同样的道理,大王,此十千世界唯能承载一佛……乃至……不能安立。显示巴利原文
Yathā vā pana mahārāja puriso yāvadatthaṃ bhojanaṃ bhuñjeyya chādentaṃ yāvakaṇṭhamabhipūrayitvā, so dhāto pīṇito paripuṇṇo nirantaro tandikato anonamitadaṇḍajāto punadeva tattakaṃ bhojanaṃ bhuñjeyya, apinu kho, mahārāja, puriso sukhito bhaveyyāti? Na hi, bhante, sakiṃ bhuttova mareyyāti. Evameva kho, mahārāja, ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī …pe… na ṭhānamupagaccheyyāti.
“尊者那先,难道大地是承载了过重的法故震动吗?”“大王,譬如有两辆车,都装满了宝物,一直装到与车口齐平。若从一辆车中取出宝物,倾入另一辆车中,大王,那辆车能承载两辆车的宝物吗?”“不能,尊者。它的轮毂会破裂、轮辐会折断、轮辋会脱落、轮轴也会断裂。”“大王,那辆车难道不是承载了过重的宝物故毁坏吗?”“是的,尊者。”“同样地,大王,大地也是承载了过重的法故震动。”显示巴利原文
Kiṃ nu kho, bhante nāgasena, atidhammabhārena pathavī calatīti? Idha, mahārāja, dve sakaṭā ratanaparipūritā bhaveyyuṃ yāva mukhasamā. Ekasmā sakaṭato ratanaṃ gahetvā ekasmiṃ sakaṭe ākireyyuṃ, apinu kho taṃ, mahārāja, sakaṭaṃ dvinnampi sakaṭānaṃ ratanaṃ dhāreyyāti? Na hi, bhante, nābhipi tassa phaleyya, arāpi tassa bhijjeyyuṃ, nemipi tassa opateyya, akkhopi tassa bhijjeyyāti. Kiṃ nu kho, mahārāja, atiratanabhārena sakaṭaṃ bhijjatīti? Āma, bhanteti. Evameva kho, mahārāja, atidhammabhārena pathavī calatīti.
再者,大王,这一理由是为了显明佛陀的威德而举出的。请再听另一个与此相应的恰当理由——正是由于这个理由,两位正自觉者不会在同一刹那出现。大王,如果两位正自觉者在同一刹那出现,他们的随众中便会生起争执:‘你的佛陀,我的佛陀’,从而分裂成两个对立的派别。大王,就像两位有权势的大臣,他们的随众中会生起争执:‘你的大臣,我的大臣’,从而分成两派。同样地,大王,如果两位正自觉者在同一刹那出现,他们的随众中便会生起争执:‘你的佛陀,我的佛陀’,从而形成对立的两个派别。大王,这便是两位正自觉者不会在同一刹那出现的第一个理由。显示巴利原文
Apica mahārāja imaṃ kāraṇaṃ buddhabalaparidīpanāya osāritaṃ, aññampi tattha abhirūpaṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti. Yadi, mahārāja, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, tesaṃ parisāya vivādo uppajjeyya – ‘‘tumhākaṃ buddho amhākaṃ buddho’’ti ubhatopakkhajātā bhaveyyuṃ. Yathā, mahārāja, dvinnaṃ balavāmaccānaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘tumhākaṃ amacco amhākaṃ amacco’ti ubhatopakkhajātā honti, evameva kho, mahārāja, yadi, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, tesaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘tumhākaṃ buddho amhākaṃ buddho’ti ubhatopakkhajātā bhaveyyuṃ. Idaṃ tāva, mahārāja, ekaṃ kāraṇaṃ, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.
还有,大王,请听另一个更深广的理由——正是由于这个理由,两位正自觉者不会在同一刹那出现。大王,如果两位正自觉者在同一刹那出现,那么‘最尊的佛陀’这句话,就成了虚妄;‘至尊的佛陀’这句话,就成了虚妄;‘最胜的佛陀’、‘最妙的佛陀’、‘最上的佛陀’、‘最殊胜的佛陀’、‘无等的佛陀’、‘无等等的佛陀’、‘无与伦比的佛陀’、‘无比的佛陀’、‘无敌的佛陀’这些话,也都成了虚妄。大王,你应当从义理上信受这一理由——正是由于这个理由,两位正自觉者不会在同一刹那出现。显示巴利原文
Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti. Yadi, mahārāja, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, aggo buddhoti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhaveyya. Jeṭṭho buddhoti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhaveyya. Seṭṭho buddhoti, visiṭṭho buddhoti, uttamo buddhoti, pavaro buddhoti, asamo buddhoti, asamasamo buddhoti, appaṭisamo buddhoti, appaṭibhāgo buddhoti, appaṭipuggalo buddhoti yaṃ vacanaṃ , taṃ micchā bhaveyya. Idampi kho tvaṃ, mahārāja , kāraṇaṃ atthato sampaṭiccha, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.
再者,大王,诸佛世尊的本性法尔如是:世间唯有一佛出现。这是什么缘故?因为一切智佛陀的功德极其广大。大王,世间任何广大之物,都唯有一。大王,大地是广大的,它唯有一;大海是广大的,它唯有一;须弥山王是广大的,它唯有一;虚空是广大的,它唯有一;帝释是广大的,他唯有一;魔罗是广大的,他唯有一;梵天是广大的,他唯有一。如来、阿拉汉、正自觉者是广大的,于世间唯有一人出现。凡有他们出现之处,便无其他人的位置。因此,大王,如来、阿拉汉、正自觉者唯有一人出现于世间。‘尊者那先,这个问题您已通过譬喻和理由善为解说了。’显示巴利原文
Apica kho mahārāja buddhānaṃ bhagavantānaṃ sabhāvapakati esā, yaṃ ekoyeva buddho loke uppajjati. Kasmā kāraṇā? Mahantatāya sabbaññubuddhaguṇānaṃ. Aññampi mahārāja yaṃ loke mahantaṃ, taṃ ekaṃyeva hoti. Pathavī, mahārāja, mahantī, sā ekāyeva. Sāgaro mahanto, so ekoyeva. Sineru girirājā mahanto, so ekoyeva. Ākāso mahanto, so ekoyeva. Sakko mahanto, so ekoyeva. Māro mahanto, so ekoyeva. Brahmā mahanto, so ekoyeva. Tathāgato arahaṃ sammāsambuddho mahanto, so ekoyeva lokasmiṃ. Yattha te uppajjanti, tattha aññassa okāso na hoti. Tasmā, mahārāja, tathāgato arahaṃ sammāsambuddho ekoyeva lokasmiṃ uppajjatīti. Sukathito, bhante nāgasena, pañho opammehi kāraṇehī’’ti.
“在一个世间界中”,即指在一个轮围世界内。下文虽以此句总摄一万个轮围世界,但也可以仅用一个轮围世界来限定范围。因为诸佛出现时,唯在此一世界中显现;既然出现的处所已被遮止,则在其他轮围世界中不出现,也自然被遮止了。显示巴利原文
Ekissā lokadhātuyāti ekasmiṃ cakkavāḷe. Heṭṭhā imināva padena dasacakkavāḷasahassāni gahitāni tānipi, ekacakkavāḷeneva paricchindituṃ vaṭṭanti. Buddhā hi uppajjamānā imasmiṃyeva cakkavāḷe uppajjanti, uppajjanaṭṭhāne pana vārite ito aññesu cakkavāḷesu nuppajjantīti vāritameva hoti.
“无前无后”此处意谓:轮宝出现之前称为“前”,此轮宝消失之后称为“后”。于此,轮宝的消失有两种情况:因转轮圣王命终,或因出家。当轮宝消失时,它是在转轮圣王命终或出家后的第七天消失。自此之后,转轮圣王的出现便再无任何障碍。显示巴利原文
Apubbaṃ acarimanti ettha cakkaratanapātubhāvato pubbe pubbaṃ, tasseva antaradhānato pacchā carimaṃ. Tattha dvidhā cakkaratanassa antaradhānaṃ hoti, cakkavattino kālaṃkiriyato vā pabbajjāya vā. Antaradhāyamānañca pana taṃ kālaṃkiriyato vā pabbajjato vā sattame divase antaradhāyati, tato paraṃ cakkavattino pātubhāvo avārito.
为何在一个轮围世界中不会出现两位转轮王呢?这是为了断绝争论,也因为转轮王稀有难得,更因为轮宝具有大神力。倘若两位并存,便会兴起‘我们的国王更伟大,我们的国王更伟大’的争论。再者,倘若一位在此洲为转轮王,另一位在彼洲也为转轮王,也就不成其为稀有了。而那个能在以二千岛为眷属的四大洲上行使自在权威、具有大神力的轮宝,其神力亦会减弱。因此,为了断绝争论,由于转轮王稀有难得,且因轮宝具有大神力,在一个轮围世界中不会出现两位转轮王。显示巴利原文
Kasmā pana ekacakkavāḷe dve cakkavattino nuppajjantīti . Vivādupacchedato acchariyabhāvato cakkaratanassa mahānubhāvato ca. Dvīsu hi uppajjantesu ‘‘amhākaṃ rājā mahanto amhākaṃ rājā mahanto’’ti vivādo uppajjeyya. Ekasmiṃ dīpe cakkavattīti ca ekasmiṃ dīpe cakkavattīti ca anacchariyā bhaveyyuṃ . Yo cāyaṃ cakkaratanassa dvisahassadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu issariyānuppadānasamattho mahānubhāvo, so parihāyetha. Iti vivādupacchedato acchariyabhāvato cakkaratanassa mahānubhāvato ca na ekacakkavāḷe dve uppajjanti.
130 130. 关于‘女性不可能成为阿拉汉、正自觉者’这一点:在此,暂且不说生起了一切知智的功德、有能力度脱世间的佛陀状态,女性就连成佛的誓愿尚且无法圆满具足。显示巴利原文
130.Yaṃ itthī assa arahaṃ sammāsambuddhoti ettha tiṭṭhatu tāva sabbaññuguṇe nibbattetvā lokuttāraṇasamattho buddhabhāvo, paṇidhānamattampi itthiyā na sampajjati.
人身成就、男性相成就、因缘成就、值遇导师成就、
出家的德行成就、服务的奉献与强烈的意愿。
这八种法集合起来,成佛的誓愿方得成就。(《佛种姓经》2.59)——
显示巴利原文 Manussattaṃ liṅgasampatti, hetu satthāradassanaṃ; Pabbajjā guṇasampatti, adhikāro ca chandatā; Aṭṭhadhammasamodhānā, abhinīhāro samijjhatīti. (bu. vaṃ. 2.59) –
这些便是令誓愿圆满的因。既然女性连誓愿都无法成就,又如何能成就佛果呢?因此方说:“女性成为阿拉汉、正自觉者,这是非处,无有是处。”再者,一切行相圆满的福德积聚,能造就一切行相圆满的有身,因此唯有男子能成为阿拉汉、正自觉者。显示巴利原文
Imāni hi paṇidhānasampattikāraṇāni. Iti paṇidhānampi sampādetuṃ asamatthāya itthiyā kuto buddhabhāvoti ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ itthī assa arahaṃ sammāsambuddho’’ti vuttaṃ. Sabbākāraparipūro ca puññussayo sabbākāraparipūrameva attabhāvaṃ nibbattetīti purisova arahaṃ hoti sammāsambuddho.
关于“女性不可能成为转轮圣王”等说法:因为女性不具备马阴藏相等特征,故转轮圣王的诸相于她身上无法圆满;由于没有女宝,因此具足七宝的成就亦无法达成;而且女性的身相也不会比一切男子更殊胜。因此才说:“女性成为转轮圣王,这是非处、没有机会的。”又因为帝释天等三种地位最为崇高,而女性相则是低劣的,因此帝释天等地位对她而言,也是被遮止、不可能获得的。显示巴利原文
Yaṃ itthī rājā assa cakkavattītiādīsupi yasmā itthiyā kosohitavatthaguyhatādīnaṃ abhāvena lakkhaṇāni na paripūrenti, itthiratanābhāvena sattaratanasamaṅgitā na sampajjati, sabbamanussehi ca adhiko attabhāvo na hoti, tasmā ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ itthī rājā assa cakkavattī’’ti vuttaṃ. Yasmā ca sakkattādīni tīṇi ṭhānāni uttamāni, itthiliṅgañca hīnaṃ, tasmā tassā sakkattādīnipi paṭisiddhāni.
难道不是这样吗?正如梵天界中既无女性特征,也无男性特征。既然如此,若还说“男子能成就大梵天,这是有可能的”,这话就不该成立了吧?并非不该说。何以故?因为世间男子确实能往生彼处。这里所说的“梵天位”,指的是“大梵天位”。女子于此处修习禅那,命终之后,往生至梵众天的共住之处,而非大梵天;而男子往生大梵天,这话并非不能说。而且,虽于梵天界中,男女二性特征俱无,但梵天大众皆为男子身形的样貌,而非女子身形的样貌,因此,这句话说得极为妥当。显示巴利原文
Nanu ca yathā itthiliṅgaṃ, evaṃ purisaliṅgampi brahmaloke natthi? Tasmā ‘‘yaṃ puriso brahmattaṃ kareyya, ṭhānametaṃ vijjatī’’tipi na vattabbaṃ siyāti. No na vattabbaṃ. Kasmā? Idha purisassa tattha nibbattanato. Brahmattanti hi mahābrahmattaṃ adhippetaṃ. Itthī ca idha jhānaṃ bhāvetvā kālaṃ katvā brahmapārisajjānaṃ sahabyataṃ upapajjati, na mahābrahmānaṃ, puriso pana tattha na uppajjatīti na vattabbo. Samānepi cettha ubhayaliṅgābhāve purisasaṇṭhānāva brahmāno, na itthisaṇṭhānā, tasmā suvuttamevetaṃ.
131 于“身恶行”等(解释)中:犹如苦楝树的种子、括楼苦瓜的种子等,不会结出甘甜的果实,只会结出不可意、不甜美的果实;同样地,身恶行等亦不会带来甘甜的果报,只会带来不甜美的果报。又如甘蔗的种子、稻谷的种子等,只会结出甘甜、纯粹美味的果实,而非不可意、辛辣的果实;同样地,身善行等只会带来甘甜的果报,而非不甜美的果报。对此,也有这样的说法——显示巴利原文
131.Kāyaduccaritassātiādīsu yathā nimbabījakosātakībījādīni madhuraphalaṃ na nibbattenti, asātaṃ amadhurameva nibbattenti, evaṃ kāyaduccaritādīni madhuravipākaṃ na nibbattenti, amadhurameva vipākaṃ nibbattenti. Yathā ca ucchubījasālibījādīni madhuraṃ sādurasameva phalaṃ nibbattenti, na asātaṃ kaṭukaṃ, evaṃ kāyasucaritādīni madhurameva vipākaṃ nibbattenti, na amadhuraṃ. Vuttampi cetaṃ –
种下什么样的种子,便收获什么样的果实;
行善者得善果,作恶者得恶果。
显示巴利原文 ‘‘Yādisaṃ vapate bījaṃ, tādisaṃ harate phalaṃ; Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpaka’’nti. (saṃ. ni. 1.256);
因此,才说:“无有是处,无有是事,即身恶行……”等语。显示巴利原文
Tasmā ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ kāyaduccaritassā’’tiādi vuttaṃ.
在“身恶行具足者”这类表述中,“具足”有五种:积聚具足、思具足、业具足、果具足、显现具足。其中,在造作善或不善业的积聚刹那,称为积聚具足;思具足也是如此。再者,只要尚未证得阿拉汉果,一切众生就过往所累积、能感得果报的业而言,都称为“业具足者”,这便是业具足。果具足则只有在受果的刹那才能了知。此外,只要众生未证得阿拉汉果,当他们从此处死去、往生彼处时,若将投生地狱,地狱便会以火焰、大铁锅等相状现前;若将入胎,母胎便会现前;若将投生天上,天界便会以如意树、天宫等相状现前。像这样,投生的相状会为他们显现出来。由于他们尚未从此类投生相状的显现中解脱,因此称为显现具足。这种显现具足是变动的,其余四种则是不动的。因为即使地狱的景象现前了,天界也会显现;天界的景象现前了,地狱也会显现;人界的景象现前了,畜生道也会显现;畜生道的景象现前了,人界同样会显现。显示巴利原文
Kāyaduccaritasamaṅgītiādīsu samaṅgīti pañcavidhā samaṅgitā āyūhanasamaṅgitā cetanāsamaṅgitā kammasamaṅgitā vipākasamaṅgitā, upaṭṭhānasamaṅgitāti. Tattha kusalākusalakammāyūhanakkhaṇe āyūhanasamaṅgitāti vuccati. Tathā cetanāsamaṅgitā. Yāva pana arahattaṃ na pāpuṇanti, tāva sabbepi sattā pubbe upacitaṃ vipākārahaṃ kammaṃ sandhāya ‘‘kammasamaṅgino’’ti vuccanti, esā kammasamaṅgitā. Vipākasamaṅgitā vipākakkhaṇeyeva veditabbā. Yāva pana sattā arahattaṃ na pāpuṇanti, tāva nesaṃ tato tato cavitvā niraye tāva uppajjamānānaṃ aggijālalohakumbhiādīhi upaṭṭhānākārehi nirayo, gabbhaseyyakattaṃ āpajjamānānaṃ mātukucchi, devesu uppajjamānānaṃ kapparukkhavimānādīhi upaṭṭhānākārehi devalokoti evaṃ uppattinimittaṃ upaṭṭhāti, iti nesaṃ iminā uppattinimittaupaṭṭhānena aparimuttatā upaṭṭhānasamaṅgitā nāma. Sā calati sesā niccalā. Niraye hi upaṭṭhitepi devaloko upaṭṭhāti, devaloke upaṭṭhitepi nirayo upaṭṭhāti, manussaloke upaṭṭhitepi tiracchānayoni upaṭṭhāti, tiracchānayoniyā ca upaṭṭhitāyapi manussaloko upaṭṭhātiyeva.
这里有一个事例:据说,在首那山麓的裸衣寺,有一位名叫首那长老的说法师,他的父亲以猎狗谋生。长老虽然屡加劝阻,却无法让他安住于戒律,只得在父亲年迈时,心中暗想:“老东西,别再造业了。”便不情愿地让他出家了。后来,他父亲卧病在床时,地狱的景象现前了——只见许多大狗从首那山麓跑来,将他团团围住,仿佛要扑上来撕咬一般。他惊恐万分,高声呼喊:“拦住它们,亲爱的首那!拦住它们,亲爱的首那!”有人问道:“大长老,您怎么了?”他便将情形说了出来。首那长老心想:“像我这样的人,父亲怎会投生地狱?我定要做他的依怙。”于是,他让沙弥们取来各色鲜花,在塔院和菩提树院铺花、设座、作供养,然后让人将父亲连同床榻一起抬到塔院,令父亲坐于床上,并对他说:“这大长老所作的供养功德,是专为您而作的。请您这样说:‘这是我献给世尊、以免堕恶趣的赠礼。’然后礼敬世尊,让心内生起净信。”那位大长老见到供养后,便照此而作,心中生起了净信。就在那一刻,天界的景象现于他的面前——欢喜园、心蔓园、杂林园、粗涩园等处的天宫与天女,仿佛都聚拢过来,环绕着他站立。显示巴利原文
Tatridaṃ vatthu – soṇagiripāde kira acelavihāre soṇatthero nāma eko dhammakathiko, tassa pitā sunakhajīviko ahosi. Thero taṃ paṭibāhantopi saṃvare ṭhapetuṃ asakkonto ‘‘mā nassi jarako’’ti mahallakakāle akāmakaṃ pabbājesi. Tassa gilānaseyyāya nipannassa nirayo upaṭṭhāti, soṇagiripādato mahantā mahantā sunakhā āgantvā khāditukāmā viya samparivāresuṃ. So mahābhayabhīto – ‘‘vārehi, tāta soṇa, vārehi, tāta soṇā’’ti āha. Kiṃ mahātherāti. Na passasi tātāti taṃ pavattiṃ ācikkhi. Soṇatthero – ‘‘kathañhi nāma mādisassa pitā niraye nibbattissati, patiṭṭhā’ssa bhavissāmī’’ti sāmaṇerehi nānāpupphāni āharāpetvā cetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇesu talasantharaṇapūjaṃ āsanapūjañca kāretvā pitaraṃ mañcena cetiyaṅgaṇaṃ āharitvā mañce nisīdāpetvā – ‘‘ayaṃ mahāthera-pūjā tumhākaṃ atthāya katā ‘ayaṃ me bhagavā duggatapaṇṇākāro’ti vatvā bhagavantaṃ vanditvā cittaṃ pasādehī’’ti āha. So mahāthero pūjaṃ disvā tathā karonto cittaṃ pasādesi, tāvadevassa devaloko upaṭṭhāsi, nandanavana-cittalatāvana-missakavana-phārusakavanavimānāni ceva nāṭakāni ca parivāretvā ṭhitāni viya ahesuṃ. So ‘‘apetha apetha soṇā’’ti āha. Kimidaṃ therāti? Etā te, tāta, mātaro āgacchantīti . Thero ‘‘saggo upaṭṭhito mahātherassā’’ti cintesi. Evaṃ upaṭṭhānasamaṅgitā calatīti veditabbā. Etāsu samaṅgitāsu idha āyūhanacetanākammasamaṅgitāvasena kāyaduccaritasamaṅgītiādi vuttaṃ.
132 世尊如此说完之后,具寿阿难心想:“这部经由世尊如此宣说,我作为上座,自始至终忆持了整部经典,并令其如此庄严。然而,世尊尚未为这部已宣说的经安立经名。现在就让我来为它请立经名吧。”于是,他对世尊说了下面的话。显示巴利原文
132.Evaṃ vutte āyasmā ānandoti ‘‘evaṃ bhagavatā imasmiṃ sutte vutte thero ādito paṭṭhāya sabbasuttaṃ samannāharitvā evaṃ sassirikaṃ katvā desitasuttassa nāma bhagavatā nāmaṃ na gahitaṃ. Handassa nāmaṃ gaṇhāpessāmī’’ti cintetvā bhagavantaṃ etadavoca.
因此,对“tasmā tiha tvaṃ”(所以,你……)等词句,其义理的连贯理解如下:显示巴利原文
Tasmā tiha tvantiādīsu ayaṃ atthayojanā –
阿难,因为在这部法门中,通过“阿难,确有这十八界”“阿难,这六界”等开示,像这样分别了众多的界,所以你应将这部法门记作“多界”。又因为在这里,从界、处、缘起、处非处的角度开示了四重转起,所以你应将它记作“四转”。又因为观察这部法门时,就像照镜子的人看见自己的面容一样,这些界等义理变得清晰明白,所以你应将它记作“法镜”。又因为,如同勇士为了摧破敌军而奔赴战场,举起战鼓冲入敌阵,击溃敌人而赢得自己的胜利一样,修习者依据这里所说的方法,举起观的武器,摧破烦恼,赢得阿拉汉果的胜利,所以你应将它记作“不死鼓”。又因为,如同面临战斗的勇士,拿起五种武器击溃敌军而赢得胜利一样,修习者也拿起这里所说的观之武器,击溃烦恼军,赢得阿拉汉果的胜利,所以你应将它记作“无上的会遇胜利”。显示巴利原文
Ānanda, yasmā imasmiṃ dhammapariyāye ‘‘aṭṭhārasa kho imā, ānanda, dhātuyo, cha imā, ānanda, dhātuyo’’ti evaṃ bahudhātuyo vibhattā, tasmā tiha tvaṃ imaṃ dhammapariyāyaṃ bahudhātukotipi naṃ dhārehi. Yasmā panettha dhātuāyatanapaṭiccasamuppādaṭṭhānāṭṭhānavasena cattāro parivaṭṭā kathitā , tasmā catuparivaṭṭotipi naṃ dhārehi. Yasmā ca ādāsaṃ olokentassa mukhanimittaṃ viya imaṃ dhammapariyāyaṃ olokentassa ete dhātuādayo atthā pākaṭā honti, tasmā dhammādāsotipi naṃ dhārehi. Yasmā ca yathā nāma parasenamaddanā yodhā saṅgāmatūriyaṃ paggahetvā parasenaṃ pavisitvā sapatte madditvā attano jayaṃ gaṇhanti, evameva kilesasenamaddanā yogino idha vuttavasena vipassanaṃ paggahetvā kilese madditvā attano arahattajayaṃ gaṇhanti, tasmā amatadundubhītipi naṃ dhārehi. Yasmā ca yathā saṅgāmayodhā pañcāvudhaṃ gahetvā parasenaṃ viddhaṃsetvā jayaṃ gaṇhanti, evaṃ yoginopi idha vuttaṃ vipassanāvudhaṃ gahetvā kilesasenaṃ viddhaṃsetvā arahattajayaṃ gaṇhanti. Tasmā anuttaro saṅgāmavijayotipi naṃ dhārehīti.
6. 《仙吞山经注疏》显示巴利原文
6. Isigilisuttavaṇṇanā
133 “如是我闻”的《仙吞山经》。其中,“别的名称出现了”是指:当“仙吞山”这一“仙吞”的名称产生时,毗波罗山便不再被认知为毗波罗山,而有了别的名称。“别的施设”一句,正是前一句的同义词。其余诸句,也是同一道理。显示巴利原文
133.Evaṃme sutanti isigilisuttaṃ. Tattha aññāva samaññā ahosīti isigilissa isigilīti samaññāya uppannakāle vebhāro na vebhāroti paññāyittha, aññāyevassa samaññā ahosi. Aññā paññattīti idaṃ purimapadasseva vevacanaṃ. Sesesupi eseva nayo.
据说那时,世尊在傍晚时分,从定中出定,步出香室,来到一处可望见五座山的地方坐下。世尊由比丘僧团围绕而坐,依次解说这五座山。世尊对山本身并无需求,但在依次解说这些山时,便不免要说明仙吞山得名‘仙吞’的由来,进而也就要提及莲华母的五百位儿子——那些独觉佛的名字,以及莲华母的誓愿。世尊正是为此才依次解说这五座山。显示巴利原文
Tadā kira bhagavā sāyanhasamaye samāpattito vuṭṭhāya gandhakuṭito nikkhamitvā yasmiṃ ṭhāne nisinnānaṃ pañca pabbatā paññāyanti, tattha bhikkhusaṅghaparivuto nisīditvā ime pañca pabbate paṭipāṭiyā ācikkhi. Tattha na bhagavato pabbatehi attho atthi, iti imesu pana pabbatesu paṭipāṭiyā kathiyamānesu isigilissa isigilibhāvo kathetabbo hoti. Tasmiṃ kathiyamāne padumavatiyā puttānaṃ pañcasatānaṃ paccekabuddhānaṃ nāmāni ceva padumavatiyā ca patthanā kathetabbā bhavissatīti bhagavā imaṃ pañca pabbatapaṭipāṭiṃ ācikkhi.
‘进入而不见’,是指他们进入后便不见踪影。他们在合宜之处托钵乞食,食事完毕,返回此处,犹如打开塔殿的双重大门,将那座山一分为二,进入其内,安排好夜间与白天的住处,便安住其中。因此才这样说。‘这些仙人’,即指这些独觉佛仙人。显示巴利原文
Pavisantādissanti paviṭṭhā na dissantīti yathāphāsukaṭṭhāne piṇḍāya caritvā katabhattakiccā āgantvā cetiyagabbhe yamakamahādvāraṃ vivarantā viya taṃ pabbataṃ dvedhā katvā anto pavisitvā rattiṭṭhānadivāṭṭhānāni māpetvā tattha vasiṃsu, tasmā evamāha. Ime isīti ime paccekabuddhaisī.
那是什么时候呢?据说在过去,如来尚未出现于世间时,波罗奈城附近的一个村庄里,有一位良家女子在看守田地。她用五捧炒米与一朵青莲花供养了一位独觉佛,并祈求能有五百个儿子。就在那一刻,五百名猎鹿人供养了甘甜的肉,也一同祈求:‘愿我们能成为她的儿子。’她享尽天年之后,转生天界,从天界命终,便在一个天然湖的莲花苞中化生。一位苦行者看见后,将她抱回抚养。她每举足,足下便生出莲花。一位山林人看见后,向波罗奈国王禀报。国王派人将她迎入王宫,立为第一王后。她怀孕后,大莲花王子安住于母胎之中,其余诸子则依胎垢而生。他们长大成人后,在皇家花园的莲花池中嬉戏,各坐一朵莲花,专一观察坏灭,从而证得辟支菩提智。关于他们的记说偈颂如下:显示巴利原文
Kadā pana te tattha vasiṃsu? Atīte kira anuppanne tathāgate bārāṇasiṃ upanissāya ekasmiṃ gāmake ekā kuladhītā khettaṃ rakkhamānā ekassa paccekabuddhassa pañcahi lājāsatehi saddhiṃ ekaṃ padumapupphaṃ datvā pañca puttasatāni patthesi. Tasmiṃyeva ca khaṇe pañcasatā migaluddakā madhuramaṃsaṃ datvā ‘‘etissā puttā bhaveyyāmā’’ti patthayiṃsu. Sā yāvatāyukaṃ ṭhatvā devaloke nibbattā, tato cutā jātassare padumagabbhe nibbatti. Tameko tāpaso disvā paṭijaggi, tassā vicarantiyāva pāduddhāre pāduddhāre bhūmito padumāni uṭṭhahanti. Eko vanacarako disvā bārāṇasirañño ārocesi. Rājā naṃ āharāpetvā aggamahesiṃ akāsi, tassā gabbho saṇṭhāsi. Mahāpadumakumāro mātukucchiyaṃ vasi, sesā gabbhamalaṃ nissā nibbattā. Vayappattā uyyāne padumassare kīḷantā ekekasmiṃ padume nisīditvā khayavayaṃ paṭṭhapetvā paccekabodhiñāṇaṃ nibbattayiṃsu. Ayaṃ tesaṃ byākaraṇagāthā ahosi –
生于湖中,从莲叶与花瓣间生出,盛开着,群蜂环绕;
了知这一切都归于无常,应如犀牛角独自游化。
显示巴利原文 ‘‘Saroruhaṃ padumapalāsapattajaṃ, supupphitaṃ bhamaragaṇānuciṇṇaṃ; Aniccatāyupagataṃ viditvā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
那时,他们便住在那里;也正是在那时,此山获得了‘仙吞山’的名称。显示巴利原文
Tasmiṃ kāle te tattha vasiṃsu, tadā cassa pabbatassa isigilīti samaññā udapādi.
135 在列举了‘无毁者、至上者、多伽罗尸弃、有名声者、善见、喜见、香者、宾头卢、优波萨婆、导者、真者、多闻、已修习者’这十三位独觉佛的名号之后,接着又以偈颂连缀的方式,宣说他们及其他独觉佛的名号,遂诵出‘那些众生之精髓’等文句。其中,「众生之精髓」指他们是众生的精华;「无恼者」指他们已无苦恼;「无欲者」指他们已断除渴爱。显示巴利原文
135.Ye sattasārāti ariṭṭho upariṭṭho tagarasikhī yasassī sudassano piyadassī gandhāro piṇḍolo upāsabho nīto tatho sutavā bhāvitattoti terasannaṃ paccekabuddhānaṃ nāmāni vatvā idāni tesañca aññesañca gāthābandhena nāmāni ācikkhanto ye sattasārātiādimāha . Tattha sattasārāti sattānaṃ sārabhūtā. Anīghāti niddukkhā. Nirāsāti nittaṇhā.
「两位持网者」是指小持网和大持网这两位名为持网的独觉佛。「寂静心者」也仅是一位独觉佛的名号。对于‘见者断除依著之苦根’这一句,「见者」是那位独觉佛的名号,而‘他断除苦的根本——依著’则是对他的称赞。「未伏者」也仅是一位独觉佛的名号。显示巴利原文
Dve jālinoti cūḷajāli mahājālīti dve jālināmakā. Santacittoti idampi ekassa nāmameva. Passi jahi upadhidukkhamūlanti ettha passi nāma so paccekabuddho, dukkhassa pana mūlaṃ upadhiṃ jahīti ayamassa thuti. Aparājitotipi ekassa nāmameva.
导师、转起者、萨拉邦伽、身毛竖立者、高步者——这五位是独觉佛。阿私多、无漏者、意所成者——这三位也是。‘慢断者与有亲戚者’中,「有亲戚者」是一个人的名号,因其慢已断除,故称「慢断者」。「志趣彼者」也仅是一个名号。显示巴利原文
Satthā pavattā sarabhaṅgo lomahaṃso uccaṅgamāyoti ime pañca janā. Asito anāsavo manomayoti imepi tayo janā. Mānacchido ca bandhumāti bandhumā nāma eko, mānassa pana chinnattā mānacchidoti vutto. Tadādhimuttotipi nāmameva.
凯敦跋罗伽、摩登伽、圣者,这三位是独觉佛。其次,“阿陀阿库多”即是阿库多;“阿库多村之标志者”,这两位是独觉佛。乐安稳者与柔和者,也是两位。显示巴利原文
Ketumbharāgo ca mātaṅgo ariyoti ime tayo janā. Athaccutoti atha accuto. Accutagāmabyāmaṅkoti ime dve janā. Khemābhirato ca soratoti ime dveyeva.
“萨耶、无上精进”:这位佛陀名为萨耶,因其拥有无上精进,故被称为“无上精进”。“四位阿难、四位难陀、四位乌巴难达,如是十二位”:意思是,有四位名为阿难的,四位名为难陀的,四位名为乌巴难达的,如此一共十二位。“婆罗堕阇持最后身”:这位佛陀名为婆罗堕阇,“持最后身”是对他的赞叹。显示巴利原文
Sayho anomanikkamoti sayho nāma so buddho, anomavīriyattā pana anomanikkamoti vutto. Ānando nando upanando dvādasāti cattāro ānandā, cattāro nandā cattāro upanandāti evaṃ dvādasa. Bhāradvājoantimadehadhārīti bhāradvājo nāma so buddho. Antimadehadhārīti thuti.
“渴爱断者”是对尸弃佛的赞叹。“离贪者”是对吉祥佛的赞叹。“乌萨跋斩断作为苦根之爱网”:意思是,这位名为乌萨跋的佛陀,斩断了作为苦之根本的爱网。“乌帕尼多达到寂静之境”:这位名为乌帕尼多的佛陀,证得了寂静的境界。“离贪者”也是一位佛陀的名号。“善解脱心”是对迦那佛的赞叹。显示巴利原文
Taṇhacchidoti sikharissāyaṃ thuti. Vītarāgoti maṅgalassa thuti. Usabhacchidā jāliniṃ dukkhamūlanti usabho nāma so buddho dukkhamūlabhūtaṃ jāliniṃ acchidāti attho. Santaṃ padaṃ ajjhagamopanītoti upanīto nāma so buddho santaṃ padaṃ ajjhagamā. Vītarāgotipi ekassa nāmameva. Suvimuttacittoti ayaṃ kaṇhassa thuti.
“这些以及其他的”:是指圣典中所出现的这些名字,以及未见于圣典的其他名字,皆为同名的独觉佛。在这五百位独觉佛中,有的两个、有的三个、有的十个、有的十二个共用一名,就如阿难尊者等有同名的情况。因此,仅以圣典中出现的名字来总称所有独觉佛的名字,此后便不再一一别列,而说“这些以及其他的”。其余各处皆清楚明了。显示巴利原文
Ete ca aññe cāti ete pāḷiyaṃ āgatā ca pāḷiyaṃ anāgatā aññe ca etesaṃ ekanāmakāyeva. Imesu hi pañcasu paccekabuddhasatesu dvepi tayopi dasapi dvādasapi ānandādayo viya ekanāmakā ahesuṃ. Iti pāḷiyaṃ āgatanāmeheva sabbesaṃ nāmāni vuttāni hontīti ito paraṃ visuṃ visuṃ avatvā ‘‘ete ca aññe cā’’ti āha. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
《大四十经》的注释。显示巴利原文
7. Mahācattārīsakasuttavaṇṇanā
136 “如是我闻”等经文出自《大四十经》。其中,“圣”指无过失、出世间;因为无过失,故称为圣。“正定”指道所生的定。“有助力”指有因缘。“有资具”指有眷属。显示巴利原文
136.Evaṃme sutanti mahācattārīsakasuttaṃ. Tattha ariyanti niddosaṃ lokuttaraṃ, niddosañhi ‘‘ariya’’nti vuccati. Sammāsamādhinti maggasamādhiṃ. Saupanisanti sapaccayaṃ. Saparikkhāranti saparivāraṃ.
“具足”指被围绕(有眷属围绕)。“正见为先导”:正见以两种方式作为先导与前导,即观正见与道正见。观正见以无常等角度审察三地诸行;道正见则在审察终了时,将已得基础的轮回断除,而令寂止生起,犹如千壶冷水浇于头顶。如同农夫开垦田地,先砍伐森林里的树木,然后放火,火会将之前砍倒的树木烧尽。同样地,观正见先以无常等观照诸行,道正见则在观照之后,为使诸行不再生起而将其断除,并由此生起。这两种正见即此处所说。显示巴利原文
Parikkhatāti parivāritā. Sammādiṭṭhipubbaṅgamā hotīti dvidhā sammādiṭṭhi pubbaṅgamā hoti purecārikā vipassanāsammādiṭṭhi ca maggasammādiṭṭhi ca. Vipassanāsammādiṭṭhi tebhūmakasaṅkhāre aniccādivasena parivīmaṃsati; maggasammādiṭṭhi pana parivīmaṃsanapariyosāne bhūmiladdhaṃ vaṭṭaṃ samugghāṭayamānā vūpasamayamānā sītudakaghaṭasahassaṃ matthake āsiñcamānā viya uppajjati. Yathā hi khettaṃ kurumāno kassako paṭhamaṃ araññe rukkhe chindati, pacchā aggiṃ deti, so aggi paṭhamaṃ chinne rukkhe anavasese jhāpeti, evameva vipassanāsammādiṭṭhi paṭhamaṃ aniccādivasena saṅkhāre vīmaṃsati, maggasammādiṭṭhi tāya vīmaṃsanatthaṃ saṅkhāre puna appavattivasena samugghāṭayamānā uppajjati, sā duvidhāpi idha adhippetā.
「了知邪见」:通过洞察其相(无常、苦、无我)而从所缘上了知邪见是无常、苦、无我;从作用上、从不迷乱上来了解正见。「这成为他的正见」:这样的了知,在他那里就称为正见。显示巴利原文
Micchādiṭṭhīti pajānātīti micchādiṭṭhiṃ aniccaṃ dukkhaṃ anattāti lakkhaṇapaṭivedhena ārammaṇato pajānāti, sammādiṭṭhiṃ kiccato asammohato pajānāti. Sāssa hoti sammādiṭṭhīti sā evaṃ pajānanā assa sammādiṭṭhi nāma hoti.
“我说两种”(dvāyaṃ vadāmi):即我说分为两类、两种部分的意思。“属于福德分的”(puññabhāgiyā):即属于福德这一部分的。“感得依着果报的”(upadhivepakkā):即能带来名为‘依着’之果报的。显示巴利原文
Dvāyaṃ vadāmīti dvayaṃ vadāmi, duvidhakoṭṭhāsaṃ vadāmīti attho. Puññabhāgiyāti puññakoṭṭhāsabhūtā. Upadhivepakkāti upadhisaṅkhātassa vipākassa dāyikā.
“慧”(paññā):在“慧根”(paññindriya)等词中,因能分别分析而开示、显示甘露之门,故称为慧。就这一意义而行主宰的作用,故称为“慧根”。不被无明所动摇,故称为“慧力”。成就觉支状态之后,能简择四谛法,故称为“择法觉支”。依圣道之成就,是显耀、微妙之见,故称为“正见”。是圣道的支分,故称为“道支”。“他”(so):指那位比丘。“为了断除”(pahānāya):即为了断除。“为了证得”(upasampadāya):即为了获得。“正精进”(sammāvāyāmo):指名为出离的善精进。“成为具念者”(sato):即成为具足正念者之后。“围绕转起”(anuparidhāvanti):俱生与先前的法都围绕着转起。在这里,与出世间的正见同时生起的正精进……显示巴利原文
Paññā paññindriyantiādīsu vibhajitvā vibhajitvā amatadvāraṃ paññapeti dassetīti paññā. Tasmiṃ atthe indattaṃ karotīti paññindriyaṃ. Avijjāya na kampatīti paññābalaṃ. Bojjhaṅgappattā hutvā catusaccadhamme vicinātīti dhammavicayasambojjhaṅgo. Maggasampattiyā pasaṭṭhā sobhanā diṭṭhīti sammādiṭṭhi. Ariyamaggassa aṅganti maggaṅgaṃ. Soti so bhikkhu. Pahānāyāti pajahanatthāya. Upasampadāyāti paṭilābhatthāya. Sammāvāyāmoti niyyāniko kusalavāyāmo. Satoti satiyā samannāgato hutvā. Anuparidhāvanti anuparivattantīti sahajātā ca purejātā ca hutvā parivārenti. Ettha hi sammāvāyāmo ca sammāsati ca lokuttarasammādiṭṭhiṃ sahajātā parivārenti rājānaṃ viya ekarathe ṭhitā asiggāhachattaggāhā. Vipassanāsammādiṭṭhi pana purejātā hutvā parivāreti rathassa purato pattikādayo viya. Dutiyapabbato paṭṭhāya pana sammāsaṅkappādīnaṃ tayopi sahajātaparivārāva hontīti veditabbā.
137 「邪思惟」:通过通达其相(无常、苦、无我)而从所缘上了知邪思惟;从作用上、从无迷乱上了知正思惟。其后的正语等,也应当如此理解。欲思惟等,已在《二种寻经》中说过了。显示巴利原文
137.Micchāsaṅkappoti pajānātīti micchāsaṅkappaṃ aniccaṃ dukkhaṃ anattāti lakkhaṇapaṭivedhena ārammaṇato pajānāti sammāsaṅkappaṃ kiccato asammohato pajānāti. Ito aparesu sammāvācādīsupi evameva yojanā veditabbā. Kāmasaṅkappādayo dvedhāvitakkasutte (ma. ni. 1.206) vuttāyeva.
在「寻」等词中:因推度故,称为「寻」;该词加上前缀扩展后,称为「寻」;因意志故,称为「思惟」。令心统一后安止于所缘,故称「安止」;加上前缀扩展后,称为「遍行」。「cetaso abhiniropanāti」:令心投入所缘。当有寻时,寻将心投入所缘;无寻时,心则自行跃入所缘,犹如出身高贵、人所共知者进入王宫。若是不为人知者,则需引路者或守门人;而为人所知、出身高贵者,国王与大臣皆识其人,自能自在出入。此中的成就,亦应作如是解。「vācaṃ saṅkharotīti」:能造作语,故为「语行」。此处,世间寻能造作语,出世间寻则不能。虽不能造作,仍称为「语行」。「sammāsaṅkappaṃ anuparidhāvantīti」显示巴利原文
Takkotiādīsu takkanavasena takko. Sveva ca upasaggena padaṃ vaḍḍhetvā vitakkoti vutto, sveva saṅkappanavasena saṅkappo. Ekaggo hutvā ārammaṇe appetīti appanā. Upasaggena pana padaṃ vaḍḍhetvā byappanāti vuttaṃ. Cetaso abhiniropanāti cittassa abhiniropanā. Vitakkasmiñhi sati vitakko ārammaṇe cittaṃ abhiniropeti vitakke pana asati attanoyeva dhammatāya cittaṃ ārammaṇaṃ abhiruhati jātisampanno abhiññātapuriso viya rājagehaṃ. Anabhiññātassa hi paṭihārena vā dovārikena vā attho hoti, abhiññātaṃ jātisampannaṃ sabbe rājarājamahāmattā jānantīti attanova dhammatāya nikkhamati ceva pavisati ca, evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ. Vācaṃ saṅkharotīti vacīsaṅkhāro. Ettha ca lokiyavitakko vācaṃ saṅkharoti, na lokuttaro. Kiñcāpi na saṅkharoti, vacīsaṅkhārotveva ca panassa nāmaṃ hoti. Sammāsaṅkappaṃ anuparidhāvantīti lokuttarasammāsaṅkappaṃ parivārenti. Ettha ca tayopi nekkhammasaṅkappādayo pubbabhāge nānācittesu labbhanti, maggakkhaṇe pana tiṇṇampi kāmasaṅkappādīnañca padacchedaṃ samugghātaṃ karonto maggaṅgaṃ pūrayamāno ekova sammāsaṅkappo uppajjitvā nekkhammasaṅkappādivasena tīṇi nāmāni labhati. Parato sammāvācādīsupi eseva nayo.
138 在「离妄语」等词中,既可理解为「远离」,也可理解为「思」。在「喜远离」等词中:因远离语恶行而欣乐,故称「喜远离」;因无他们恶行而欣乐,故称「远离」;从各处回转、远离他们恶行而欣乐,故称「转离」。或者,这些是通过前缀扩展的词语,其义无非「止息」。「veramaṇī」:因能遮止、摧破怨敌,故称「离」。这也是「止息」的同义词。显示巴利原文
138.Musāvādāveramaṇītiādīsu viratipi cetanāpi vaṭṭati. Āratītiādīsu vacīduccaritehi ārakā ramatīti ārati. Vinā tehi ramatīti virati. Tato tato paṭinivattāva hutvā tehi vinā ramatīti paṭivirati. Upasaggavasena vā padaṃ vaḍḍhitaṃ, sabbamidaṃ oramanabhāvasseva adhivacanaṃ. Veraṃ maṇati vināsetīti veramaṇi. Idampi oramanasseva vevacanaṃ.
139 在「离杀生」(pāṇātipātā veramaṇī)等语中,「思」(cetanā)与「远离」(virati)两者也都适用。显示巴利原文
139.Pāṇātipātā veramaṇītiādīsupi cetanā viratīti ubhayampi vaṭṭatiyeva.
140 在「诈欺」(kuhanā)等语中:以三种诈欺之事欺诳、迷惑世人,故称「诈欺」。为了利养恭敬而以此方式谈说,故称「谄说」(lapanā)。「nemittikā」:以相为生者,即占相者;其状态称为「占相者的状态」(nemittikatā)。「nippesikā」:以压榨为生者,即压榨者;其状态称为「压榨者的状态」(nippesikatā)。「以利求利」(lābhena lābhaṃ nijigīsanā):以利求利,即追求的状态,就是「以利求利的状态」(lābhena lābhaṃ nijigīsanatā)。此处为略说;详细解释已见于《清净道论》〈戒的解释〉中,引用《本母》与《义疏》作了说明。在「为断邪命」(micchāājīvassa pahānāya)这一句中,不单是圣典所说的邪命,为谋生而引发的杀生等七种业道之思,也都属于邪命。当那些七种思的微细部分被止息、根除,作为道支圆……显示巴利原文
140.Kuhanātiādīsu tividhena kuhanavatthunā lokaṃ etāya kuhayanti vimhāpayantīti kuhanā. Lābhasakkāratthikā hutvā etāya lapantīti lapanā. Nimittaṃ sīlametesanti nemittikā, tesaṃ bhāvo nemittikatā. Nippeso sīlametesanti nippesikā, tesaṃ bhāvo nippesikatā. Lābhena lābhaṃ nijigīsanti magganti pariyesantīti lābhena lābhaṃ nijigīsanā, tesaṃ bhāvo lābhena lābhaṃ nijigīsanatā. Ayamettha saṅkhepo, vitthārena panetā kuhanādikā visuddhimagge sīlaniddeseyeva pāḷiñca aṭṭhakathañca āharitvā pakāsitā. Micchāājīvassa pahānāyāti ettha na kevalaṃ pāḷiyaṃ āgatova micchāājīvo, ājīvahetu pana pavattitā pāṇātipātādayo sattakammapathacetanāpi micchāājīvova. Tāsaṃyeva sattannaṃ cetanānaṃ padapacchedaṃ samugghātaṃ kurumānaṃ maggaṅgaṃ pūrayamānā uppannā virati sammāājīvo nāma.
141 「正见者」(sammādiṭṭhissāti):指安住于道正见的补特伽罗。「正思惟生起」(sammāsaṅkappo pahotīti):指道正思惟得以生起;于安住果正见者,果正思惟亦得生起。依此类推,所有经句中的义理都应如此理解。至于「正智、正解脱」(sammāñāṇassa sammāvimuttīti)这一句:安住于道正定时,能生起省察道的正智;安住于果正定时,则能生起省察果的正智。安住于省察道的正智时,道正解脱便生起;安住于省察果的正智时,果正解脱便生起。此即其义。此处还说明:通过省察的正智,除了八种果支之外,还能成就作为果的正解脱。显示巴利原文
141.Sammādiṭṭhissāti maggasammādiṭṭhiyaṃ ṭhitassa puggalassa. Sammāsaṅkappo pahotīti maggasammāsaṅkappo pahoti, phalasammādiṭṭhissapi phalasammāsaṅkappo pahotīti evaṃ sabbapadesu attho veditabbo. Sammāñāṇassasammāvimuttīti ettha pana maggasammāsamādhimhi ṭhitassa maggapaccavekkhaṇaṃ sammāñāṇaṃ pahoti, phalasammāsamādhimhi ṭhitassa phalapaccavekkhaṇaṃ sammāñāṇaṃ pahoti. Maggapaccavekkhaṇasammāñāṇe ca ṭhitassa maggasammāvimutti pahoti, phalapaccavekkhaṇasammāñāṇe ṭhitassa phalasammāvimutti pahotīti attho. Ettha ca ṭhapetvā aṭṭha phalaṅgāni sammāñāṇaṃ paccavekkhaṇaṃ katvā sammāvimuttiṃ phalaṃ kātuṃ vaṭṭatīti vuttaṃ.
142 “诸比丘,正见者的邪见已被灭尽”这类经文中,其余学派的诵者认为这是在开示果;而中部诵者则认为,在提到十种灭尽处的地方,是在开示道。其中,应当以“见”的意义来理解正见,以“令知”的意义来理解正智,以“已倾向其”的意义来理解正解脱。显示巴利原文
142.Sammādiṭṭhissa, bhikkhave, micchādiṭṭhi nijjiṇṇā hotītiādīsu avasesanikāyabhāṇakā phalaṃ kathitanti vadanti, majjhimabhāṇakā pana dasannaṃ nijjaravatthūnaṃ āgataṭṭhāne maggo kathitoti vadanti. Tattha dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi veditabbā, viditakaraṇaṭṭhena sammāñāṇaṃ, tadadhimuttaṭṭhena sammāvimutti.
二十善品,即正见等十法,以及依“以正见为缘,有众多善法”等方式所说的另外十法,合为二十善品。二十不善品,即依“邪见已被灭尽”等方式所说的邪见等十法,以及依“以邪见为缘,有众多恶法”等所说的另外十法,当知这二十不善品。由于将四十法总集而开示的意义,故称“大四十”。显示巴利原文
Vīsati kusalapakkhāti sammādiṭṭhiādayo dasa, ‘‘sammādiṭṭhipaccayā ca aneke kusalā dhammā’’tiādinā nayena vuttā dasāti evaṃ vīsati kusalapakkhā honti. Vīsati akusalapakkhāti ‘‘micchādiṭṭhi nijjiṇṇā hotī’’tiādinā nayena vuttā micchādiṭṭhiādayo dasa, ‘‘ye ca micchādiṭṭhipaccayā aneke pāpakā’’tiādinā vuttā dasa cāti evaṃ vīsati akusalapakkhā veditabbā. Mahācattārīsakoti mahāvipākadānena mahantānaṃ kusalapakkhikānañceva akusalapakkhikānañca cattārīsāya dhammānaṃ pakāsitattā mahācattārīsakoti.
在这部经中,宣说了五种正见:观正见、业自性正见、道正见、果正见、省察正见。其中,依“了知邪见为邪见”等所说的,名为观正见。依“有布施”等所说的,名为业自性正见。在“诸比丘,正见者生起正思惟”这一句中所说的,则兼具道正见与果正见。至于“正智生起”句中所说的,当知是省察正见。显示巴利原文
Imasmiñca pana sutte pañca sammādiṭṭhiyo kathitā vipassanāsammādiṭṭhi kammassakatāsammādiṭṭhi maggasammādiṭṭhi phalasammādiṭṭhi paccavekkhaṇāsammādiṭṭhīti. Tattha ‘‘micchādiṭṭhiṃ micchādiṭṭhīti pajānātī’’tiādinā nayena vuttā vipassanāsammādiṭṭhi nāma. ‘‘Atthi dinna’’ntiādinā nayena vuttā kammassakatāsammādiṭṭhi nāma. ‘‘Sammādiṭṭhissa, bhikkhave, sammāsaṅkappo pahotī’’ti ettha pana maggasammādiṭṭhi phalasammādiṭṭhīti dvepi kathitā. ‘‘Sammāñāṇaṃ pahotī’’ti. Ettha pana paccavekkhaṇāsammādiṭṭhi kathitāti veditabbā.
143 若有人呵责正见,例如说“这邪见是善美的”,或者说“这正见是不善美的”,都称为呵责正见。“Okkalā”是指欧卡拉那个地方的人们。“Vassabhaññā”是指瓦沙与班雅这两位。“无因论者”是那些主张“众生的清净既没有因,也没有缘”等说法的人。“无作论者”是那些主张“即使造了恶,也不算造了恶”等、否定业的作用的人。“虚无论者”是那些主张“没有布施”等说法的人。他们由此在这三种邪见中都成了决定性的邪见者。那么,他们是怎样变成决定性邪见者的呢?一个人接受了这种邪见后,不论白天还是夜晚,当他安坐时,便反复诵习、思索,将心投向“没有因、没有缘,造恶并不算造恶,没有布施,身体坏灭就断灭”这样的所缘,从而生起邪念住,心得一境性,速行心便随之生起。在第一速行心生起时,这人还有可能被纠正;第二、第三速行心等也是如此。但当第七速行心生起时,就连诸佛也无法使他回头了,他成了无法退转的人,犹如被阿里咤树桩般的毒箭射中一样。显示巴利原文
143.Sammādiṭṭhiṃce bhavaṃ garahatīti micchādiṭṭhi nāmāyaṃ sobhanāti vadantopi sammādiṭṭhi nāmāyaṃ na sobhanāti vadantopi sammādiṭṭhiṃ garahati nāma. Okkalāti okkalajanapadavāsino. Vassabhaññāti vasso ca bhañño cāti dve janā. Ahetuvādāti natthi hetu natthi paccayo sattānaṃ visuddhiyāti evamādivādino. Akiriyavādāti karoto na karīyati pāpanti evaṃ kiriyapaṭikkhepavādino. Natthikavādāti natthi dinnantiādivādino. Te imesu tīsupi dassanesu okkantaniyāmā ahesuṃ. Kathaṃ panetesu niyāmo hotīti. Yo hi evarūpaṃ laddhiṃ gahetvā rattiṭṭhānadivāṭṭhāne nisinno sajjhāyati vīmaṃsati, tassa ‘‘natthi hetu natthi paccayo karoto na karīyati pāpaṃ, natthi dinnaṃ, kāyassa bhedā ucchijjatī’’ti tasmiṃ ārammaṇe micchāsati santiṭṭhati, cittaṃ ekaggaṃ hoti, javanāni javanti. Paṭhamajavane satekiccho hoti, tathā dutiyādīsu. Sattame buddhānampi atekiccho anivattī ariṭṭhakaṇḍakasadiso hoti.
在这些邪见者中,有的只执取一种邪见,有的执取两种,有的三种全部接受,他们都成为决定性的邪见者,并因此成为投生天界的障碍与解脱道的障碍。这样的人在此生结束之后,连天界也无法投生,更不用说解脱了。这样的众生被称为“轮回中的树桩”,如同守护大地者一般,这类有情绝大多数没有出离的可能。瓦沙和班雅就是这样的例子。因畏惧受人指责、畏惧遇人打击、畏惧遭人非难——也就是害怕遭到指责、攻击与诽谤,他们便如此顽固地坚持。其余的文义,各处都很明显。显示巴利原文
Tattha koci ekaṃ dassanaṃ okkamati, koci dve, koci tīṇipi, niyatamicchādiṭṭhikova hoti, patto saggamaggāvaraṇañceva mokkhamaggāvaraṇañca. Abhabbo tassa attabhāvassa anantaraṃ saggampi gantuṃ, pageva mokkhaṃ, vaṭṭakhāṇu nāmesa satto pathavīgopako, yebhuyyena evarūpassa bhavato vuṭṭhānaṃ natthi. Vassabhaññāpi edisā ahesuṃ. Nindābyārosaupārambhabhayāti attano nindābhayena ghaṭṭanabhayena upavādabhayena cāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
《破除迷执·中部注》(Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya)显示巴利原文
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
《入出息念经》的注释。显示巴利原文
8. Ānāpānassatisuttavaṇṇanā
144 “如是我闻”这部经是《入出息念经》。此处,“与其他”指除经文中提到的十位长老之外,还与众多以神通闻名的大弟子们在一起。据说当时有一个大比丘僧团,人数不可计数。显示巴利原文
144.Evaṃme sutanti ānāpānassatisuttaṃ. Tattha aññehi cāti ṭhapetvā pāḷiyaṃ āgate dasa there aññehipi abhiññātehi bahūhi sāvakehi saddhiṃ. Tadā kira mahā bhikkhusaṅgho ahosi aparicchinnagaṇano.
「教诫、教导」:指以物质摄受与法摄受这两种方式摄受之后,再依业处教授与教诫而予以教诫、教导。「而他们」中的「而」字,仅为连音之衬字。「了知前后殊胜的差别」:从持戒圆满等前位殊胜中,了知更为殊胜的后位——遍作差别等。显示巴利原文
Ovadanti anusāsantīti āmisasaṅgahena dhammasaṅgahena cāti dvīhi saṅgahehi saṅgaṇhitvā kammaṭṭhānovādānusāsanīhi ovadanti ca anusāsanti ca. Te cāti cakāro āgamasandhimattaṃ. Uḷāraṃ pubbenāparaṃ visesaṃ jānantīti sīlaparipūraṇādito pubbavisesato uḷārataraṃ aparaṃ kasiṇaparikammādivisesaṃ jānantīti attho.
145 「已发勤」谓已欢喜。「为未得的获得」:为证得尚未获得的阿罗汉果。第二第三句亦同此义。「月光」:指后迦提月四月的满月日。实因该月有睡莲,故称「月光」;又因是雨季四个月的终结,故称「四月满月」。「我将等待」:我将期盼,今日不自恣,我将等至那日,不离此地而住。世尊为了准许比丘们的自恣摄,如是说。显示巴利原文
145.Āraddhoti tuṭṭho. Appattassa pattiyāti appattassa arahattassa pāpuṇanatthaṃ. Sesapadadvayepi ayameva attho. Komudiṃ cātumāsininti pacchimakattikacātumāsapuṇṇamaṃ. Sā hi kumudānaṃ atthitāya komudī, catunnaṃ vassikānaṃ māsānaṃ pariyosānattā cātumāsinīti vuccati. Āgamessāmīti udikkhissāmi, ajja apavāretvā yāva sā āgacchati, tāva katthaci agantvā idheva vasissāmīti attho. Iti bhikkhūnaṃ pavāraṇasaṅgahaṃ anujānanto evamāha.
所谓「自恣摄」,是以白二甘马授予的。然而,这究竟是授予谁,又不授予谁呢?首先,无戒行的愚痴凡夫,不予授予;同样地,勤修观者及圣弟子,也不予授予。而对于止的修习尚薄弱,或观的修习尚薄弱者,则授予。那时,世尊观察比丘们内心的动向,了知他们的止观尚薄弱,心中思惟:『若我今日自恣,于各处雨安居结束的比丘将聚集至此。届时,这些比丘的坐卧具会被上座比丘占用,便无法证得殊胜功德。纵使我外出游化,他们也难获住处。然而,若我不自恣,比丘们便不聚集于舍卫城,我自己也不外出游化。如此,这些比丘的住处便无障难。他们各自于己住处安乐而住,令止观转趋坚固,便能证得殊胜功德。』于是,世尊当日未行自恣,而准许了比丘们的自恣摄,说道:『我将于迦提月满月日自恣』。因为若获得自恣摄,即使依止亲教师与和尚而住的比丘,于师长征行时,亦可如是思惟:『若有能授依止的合适师长前来,我即于其处受取依止。』如此,他便可一直住留至热季最后一月。即使是有戒行者……显示巴利原文
Pavāraṇasaṅgaho nāma ñattidutiyena kammena diyyati kassa panesa diyyati, kassa na diyyatīti. Akārakassa tāva bālaputhujjanassa na diyyati, tathā āraddhavipassakassa ceva ariyasāvakassa ca. Yassa pana samatho vā taruṇo hoti vipassanā vā, tassa diyyati. Bhagavāpi tadā bhikkhūnaṃ cittācāraṃ parivīmaṃsanto samathavipassanānaṃ taruṇabhāvaṃ ñatvā – ‘‘mayi ajja pavārente disāsu vassaṃvuṭṭhā bhikkhū idha osarissanti. Tato ime bhikkhū vuḍḍhatarehi bhikkhūhi senāsane gahite visesaṃ nibbattetuṃ na sakkhissanti. Sacepi cārikaṃ pakkamissāmi, imesaṃ vasanaṭṭhānaṃ dullabhameva bhavissati. Mayi pana apavārente bhikkhūpi imaṃ sāvatthiṃ na osarissanti, ahampi cārikaṃ na pakkamissāmi, evaṃ imesaṃ bhikkhūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ apalibuddhaṃ bhavissati. Te attano attano vasanaṭṭhāne phāsu viharantā samathavipassanā thāmajātā katvā visesaṃ nibbattetuṃ sakkhissantī’’ti so taṃdivasaṃ apavāretvā kattikapuṇṇamāyaṃ pavāressāmīti bhikkhūnaṃ pavāraṇasaṅgahaṃ anujāni. Pavāraṇasaṅgahasmiñhi laddhe yassa nissayapaṭipannassa ācariyupajjhāyā pakkamanti, sopi ‘‘sace patirūpo nissayadāyako āgamissati, tassa santike nissayaṃ gaṇhissāmī’’ti yāva gimhānaṃ pacchimamāsā vasituṃ labhati. Sacepi saṭṭhivassā bhikkhū āgacchanti, tassa senāsanaṃ gahetuṃ na labhanti. Ayañca pana pavāraṇasaṅgaho ekassa dinnopi sabbesaṃ dinnoyeva hoti.
“聚集到舍卫城”:这是指世尊已作自恣摄益,诸比丘在闻法之处如法安住一月后,于迦提月满月日举行布萨,而后聚集而来。此话正是对他们而说。所谓“前”“后”,此处是指:先前来在羸弱的止观中修习,令止观获得力量,这称为“前殊胜”。其后,以安止之心简择诸行,有人证得入流果……乃至有人证得阿罗汉果,这称为更为广大的“后殊胜”。显示巴利原文
Sāvatthiṃ osarantīti bhagavatā pavāraṇasaṅgaho dinnoti sutasutaṭṭhāneyeva yathāsabhāvena ekaṃ māsaṃ vasitvā kattikapuṇṇamāya uposathaṃ katvā osarante sandhāya idaṃ vuttaṃ. Pubbenāparanti idha taruṇasamathavipassanāsu kammaṃ katvā samathavipassanā thāmajātā akaṃsu, ayaṃ pubbe viseso nāma. Tato samāhitena cittena saṅkhāre sammasitvā keci sotāpattiphalaṃ…pe… keci arahattaṃ sacchikariṃsu. Ayaṃ aparo uḷāro viseso nāma.
146 “足够”:意为适宜、堪可。“由旬计数”:一由旬即称由旬,十由旬亦称由旬,超过此数,便称为由旬计数。而此处则指上百由旬乃至上千由旬。“即使背着行囊”:“puṭosa”是指路粮。意思是即便带着路粮,也适宜前去。也有读作“puṭaṃsenā”的,其义为:有行囊在肩者,即“以肩负粮袋”,也就是“即使以肩负粮袋”的意思。显示巴利原文
146.Alanti yuttaṃ. Yojanagaṇanānīti ekaṃ yojanaṃ yojanameva, dasapi yojanāni yojanāneva, tato uddhaṃ yojanagaṇanānīti vuccanti. Idha pana yojanasatampi yojanasahassampi adhippetaṃ. Puṭosenāpīti puṭosaṃ vuccati pātheyyaṃ. taṃ pātheyyaṃ gahetvāpi upasaṅkamituṃ yuttamevāti attho. ‘‘Puṭaṃsenā’’tipi pāṭho, tassattho – puṭo aṃse assāti puṭaṃso, tena puṭaṃsena, aṃse pātheyyapuṭaṃ vahantenāpīti vuttaṃ hoti.
147 如今,为说明此处确实有具足如是行持的比丘,世尊便说:“诸比丘,有……”等语。其中,“四念住”等,是为了指出那些比丘专修的业处。这里讲述了包括世间与出世间在内的三十七菩提分法。当时正在修道的比丘,其(菩提分)是出世间的;而已发勤修观的比丘,其菩提分仍为世间。“修习无常想”:这是以“想”之名而言“观”。然而,因为此处的比丘多数专修入出息念这一业处,故在简要说了其他业处之后,便详细阐明入出息念业处,而说:“诸比丘,入出息念……”等。此入出息念业处,在《清净道论》中已从各方面详加解释,因此,其文段内容和修习方法,应依彼处所说来理解。显示巴利原文
147. Idāni evarūpehi caraṇehi samannāgatā ettha bhikkhū atthīti dassetuṃ santi, bhikkhavetiādimāha. Tattha catunnaṃ satipaṭṭhānānantiādīni tesaṃ bhikkhūnaṃ abhiniviṭṭhakammaṭṭhānadassanatthaṃ vuttāni. Tattha sattatiṃsa bodhipakkhiyadhammā lokiyalokuttarā kathitā. Tatra hi ye bhikkhū tasmiṃ khaṇe maggaṃ bhāventi, tesaṃ lokuttarā honti. Āraddhavipassakānaṃ lokiyā. Aniccasaññābhāvanānuyoganti ettha saññāsīsena vipassanā kathitā . Yasmā panettha ānāpānakammaṭṭhānavasena abhiniviṭṭhāva bahū bhikkhū, tasmā sesakammaṭṭhānāni saṅkhepena kathetvā ānāpānakammaṭṭhānaṃ vitthārena kathento ānāpānassati, bhikkhavetiādimāha. Idaṃ pana ānāpānakammaṭṭhānaṃ sabbākārena visuddhimagge vitthāritaṃ, tasmā tattha vuttanayenevassa pāḷittho ca bhāvanānayo ca veditabbo.
149 “身中一种”(kāyaññataraṁ):意思是,在地界(pathavīkāya)等四类身中,我宣说其中一种,也就是“我宣说风身”。或者,色处……乃至抟食,这二十五种色聚合称为色身。在其中,入出息被归在触处里,所以它也属于身中一种,因此这样说。“是故……即”(Tasmātihāti):正因为他在四类身当中,随观其中一种——风身,或者在二十五种色身当中,随观其中一种——入出息,所以称为“于身随观身”(kāye kāyānupassī)。所有类似的地方,都应该这样来理解其含义。“受中一种”(Vedanāññataraṁ):指在三受当中的某一种,这里说的是乐受。“善作意”(Sādhukaṁ manasikāraṁ):这是指以觉知喜(pītipaṭisaṁveditā)等方式生起的善妙的作意(manasikāra)。那么,作意本身是不是乐受呢?不是的,这里只是一种说法上的指引。正如在“修习无常想者”(aniccasaññābhāvanānuyogamanuyuttā)那里,以“想”的名称来表述智慧一样,这里也应该理解成以“作意”的名称来表述受。在这组四法中,第一句以“喜”为名说受,第二句直接以“乐”的本身特性说受。在两个说“心行”(cittasaṅkhāra)的句子里,依据“想与受是心所法(cetasika),这些法系属于心,称为心行”(《无碍解》1.174),以及“除开寻(vitakka)与伺(vicāra),其余所有与心俱行的法都摄在心行里”这样的说法,因而以“心行”的名称来表述受。把这一切总括到“作意”的名称下,所以在此处说“善作意”。显示巴利原文
149.Kāyaññataranti pathavīkāyādīsu catūsu kāyesu aññataraṃ vadāmi, vāyo kāyaṃ vadāmīti attho. Atha vā rūpāyatanaṃ…pe… kabaḷīkāro āhāroti pañcavīsati rūpakoṭṭhāsā rūpakāyo nāma. Tesu ānāpānaṃ phoṭṭhabbāyatane saṅgahitattā kāyaññataraṃ hoti, tasmāpi evamāha. Tasmātihāti yasmā catūsu kāyesu aññataraṃ vāyokāyaṃ, pañcavīsatirūpakoṭṭhāse vā rūpakāye aññataraṃ ānāpānaṃ anupassati, tasmā kāye kāyānupassīti attho. Evaṃ sabbattha attho veditabbo. Vedanāññataranti tīsu vedanāsu aññataraṃ, sukhavedanaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Sādhukaṃ manasikāranti pītipaṭisaṃveditādivasena uppannaṃ sundaramanasikāraṃ. Kiṃ pana manasikāro sukhavedanā hotīti. Na hoti, desanāsīsaṃ panetaṃ. Yatheva hi ‘‘aniccasaññābhāvanānuyogamanuyuttā’’ti ettha saññānāmena paññā vuttā, evamidhāpi manasikāranāmena vedanā vuttāti veditabbā. Etasmiṃ catukke paṭhamapade pītisīsena vedanā vuttā, dutiyapade sukhanti sarūpeneva vuttā. Cittasaṅkhārapadadvaye ‘‘saññā ca vedanā ca cetasikā, ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā’’ti (paṭi. ma. 1.174) vacanato ‘‘vitakkavicāre ṭhapetvā sabbepi cittasampayuttakā dhammā cittasaṅkhāre saṅgahitā’’ti vacanato cittasaṅkhāranāmena vedanā vuttā. Taṃ sabbaṃ manasikāranāmena saṅgahetvā idha ‘‘sādhukaṃ manasikāra’’nti āha.
虽然如此,但若有人想:“既然这个受并非所缘,那么受随观就不合理了。”其实并非不合理。因为《念处》的注释中也说:“以那些乐等的基础作为所缘,受才得以感受,而那种受的生起,仅仅是‘我感受’的假名施设而已。”而且,在解释“觉知喜者”等语句时,已经给出了这个问题的解答。正如《清净道论》中所说:显示巴利原文
Evaṃ santepi yasmā esā vedanā ārammaṇaṃ na hoti, tasmā vedanānupassanā na yujjatīti. No na yujjati, satipaṭṭhānavaṇṇanāyampi hi ‘‘taṃtaṃsukhādīnaṃ vatthuṃ ārammaṇaṃ katvā vedanāva vedayati, taṃ pana vedanāpavattiṃ upādāya ‘ahaṃ vedayāmī’ti vohāramattaṃ hotī’’ti vuttaṃ . Apica pītipaṭisaṃvedītiādīnaṃ atthavaṇṇanāyametassa parihāro vuttoyeva. Vuttañhetaṃ visuddhimagge –
喜以两种方式被觉知:从所缘来觉知,以及从不迷乱来觉知。怎样从所缘来觉知喜呢?当进入有喜的两种禅那,在入定那一刻,由于获得了禅那,喜就从所缘被觉知了,这是因为所缘被觉知的缘故。怎样从不迷乱来觉知喜呢?进入有喜的两种禅那之后,从定中出来,以坏灭、衰灭的角度去随观与禅那相应的喜,在观的当下,由于通达了相,喜就从不迷乱被觉知。在《无碍解》中也这样说:‘对于那个由于长入息而了知心一境性、不散乱的人,念会现前;靠着这个念、这个智,那个喜就被觉知了。’其余各句,依照这个道理,也应当在含义上这样来理解。显示巴利原文
‘‘Dvīhākārehi pīti paṭisaṃviditā hoti ārammaṇato ca asammohato ca. Kathaṃ ārammaṇato pīti paṭisaṃviditā hoti? Sappītike dve jhāne samāpajjati, tassa samāpattikkhaṇe jhānapaṭilābhena ārammaṇato pīti paṭisaṃviditā hoti ārammaṇassa paṭisaṃviditattā. Kathaṃ asammohato (pīti paṭisaṃviditā hoti)? Sappītike dve jhāne samāpajjitvā vuṭṭhāya jhānasampayuttaṃ pītiṃ khayato vayato sammasati, tassa vipassanākkhaṇe lakkhaṇapaṭivedhā asammohato pīti paṭisaṃviditā hoti. Vuttampi cetaṃ paṭisambhidāyaṃ ‘dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti, tāya satiyā, tena ñāṇena sā pīti paṭisaṃviditā hotī’ti. Eteneva nayena avasesapadānipi atthato veditabbānī’’ti.
因此,正如证得禅那时,喜、乐、心行从所缘而被觉知;同样地,通过证得与禅那相应的、名为“受”之作意,受也从所缘而被觉知。所以说“那时,比丘于诸受中,随观诸受而住”,这是善说。显示巴利原文
Iti yatheva jhānapaṭilābhena ārammaṇato pītisukhacittasaṅkhārā paṭisaṃviditā honti, evaṃ imināpi jhānasampayuttena vedanāsaṅkhātamanasikārapaṭilābhena ārammaṇato vedanā paṭisaṃviditā hoti. Tasmā suvuttametaṃ hoti ‘‘vedanāsu vedanānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharatī’’ti.
“诸比丘,我不说失念、不正知者……”这句话的内在含义是:因为依循“我觉知心而入息……”等方式修行的比丘,虽然也以入出息相为所缘,但他是在心缘取所缘时,先安立念与正知而后才生起的,所以他实际就是“于心随观心而住的人”。因为失念、不正知者,是无法修持入出息念的。因此,在那一刻,从所缘觉知心等的角度而言,那位比丘是“于心随观心而住”。“他以慧见了贪忧的断除之后,成为善加行舍之人……”在此句中,“贪”指欲贪盖,“忧”指嗔恚盖。之所以这样说,是因为此四句分组纯粹依凭观而说;而法随观又分为以盖的分科等六种方式,其中盖分是起始,而在起始中,这两类盖又是最先的。因此,为了指出法随观的开端,便说“贪忧”。所谓“断除”,是指如“以无常随观能断除常想”那样,能够予以断除的智慧。“他以慧见了”是说:以更进一步的观慧,见到了那名为无常、离欲、灭与弃舍之慧的断除之智;然后再以更进一步的观慧见到它,这就显示出观慧的层层递进。“成为善加行舍之人”是说:显示巴利原文
Nāhaṃ, bhikkhave, muṭṭhassatissa asampajānassāti ettha ayamadhippāyo – yasmā cittapaṭisaṃvedī assasissāmītiādinā nayena pavatto bhikkhu kiñcāpi assāsapassāsanimittaṃ ārammaṇaṃ karoti, tassa pana cittassa ārammaṇe satiñca sampajaññañca upaṭṭhapetvā pavattanato citte cittānupassīyeva nāmesa hoti. Na hi muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatibhāvanā atthi. Tasmā ārammaṇato cittapaṭisaṃviditādivasena citte cittānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharatīti. So yaṃ taṃ abhijjhādomanassānaṃ pahānaṃ, taṃ paññāya disvā sādhukaṃ ajjhupekkhitā hotīti ettha abhijjhāya kāmacchandanīvaraṇaṃ, domanassavasena byāpādanīvaraṇaṃ dassitaṃ. Idañhi catukkaṃ vipassanāvaseneva vuttaṃ, dhammānupassanā ca nīvaraṇapabbādivasena chabbidhā hoti, tassā nīvaraṇapabbaṃ ādi, tassapi idaṃ nīvaraṇadvayaṃ ādi, iti dhammānupassanāya ādiṃ dassetuṃ ‘‘abhijjhādomanassāna’’nti āha. Pahānanti aniccānupassanāya niccasaññaṃ pajahatīti evaṃ pahānakarañāṇaṃ adhippetaṃ. Taṃ paññāya disvāti taṃ aniccavirāganirodhapaṭinissaggāñāṇasaṅkhātaṃ pahānañāṇaṃ aparāya vipassanāpaññāya, tampi aparāyāti evaṃ vipassanāparamparaṃ dasseti. Ajjhupekkhitā hotīti yañca samathapaṭipannaṃ ajjhupekkhati, yañca ekato upaṭṭhānaṃ ajjhupekkhatīti dvidhā ajjhupekkhati nāma. Tattha sahajātānampi ajjhupekkhanā hoti ārammaṇassapi ajjhupekkhanā, idha ārammaṇaajjhupekkhanā adhippetā. Tasmātiha, bhikkhaveti yasmā aniccānupassī assasissāmītiādinā nayena pavatto na kevalaṃ nīvaraṇādidhamme, abhijjhādomanassasīsena pana vuttānaṃ dhammānaṃ pahānañāṇampi paññāya disvā ajjhupekkhitā hoti, tasmā ‘‘dhammesu dhammānupassī tasmiṃ samaye bhikkhu viharatī’’ti veditabbo.
150 “择取”的意思,是以无常等角度去择取。另外两个词是它的同义词。“无杂染的”,指没有烦恼杂染的。“平息”是指:通过止息身心的不安躁动,身体与心都因而平息。“入定”是指:心被正确地安置,如同达到了安止定一样。“成为行舍者”是指:通过对同时生起之相应法的行舍,而成为行舍者。显示巴利原文
150.Pavicinatīti aniccādivasena pavicinati. Itaraṃ padadvayaṃ etasseva vevacanaṃ. Nirāmisāti nikkilesā. Passambhatīti kāyikacetasikadarathapaṭippassaddhiyā kāyopi cittampi passambhati. Samādhiyatīti sammā ṭhapiyati, appanāpattaṃ viya hoti. Ajjhupekkhitā hotīti sahajātaajjhupekkhanāya ajjhupekkhitā hoti.
就这样,以十四种方式执受身体的比丘,在那身体上,念即是念觉支;与念相应的慧即是择法觉支;与之相应的身心精进即是精进觉支;喜、轻安、心一境性即是定觉支。对此六觉支既不退缩也不加干预、保持中舍的状态,即是舍觉支。正如一位车夫,在马车平稳奔驰时,不会因某一匹马缓慢便鞭策它,也不会因某一匹过快便勒制它,仅安住于观察;同样,对这六觉支既不退缩也不加干预、保持中舍,即是舍觉支。这便说明:在一个心识刹那中,便已具足多种特相的‘观觉支’。显示巴利原文
Evaṃ cuddasavidhena kāyapariggāhakassa bhikkhuno tasmiṃ kāye sati satisambojjhaṅgo, satiyā sampayuttaṃ ñāṇaṃ dhammavicayasambojjhaṅgo, taṃsampayuttameva kāyikacetasikavīriyaṃ vīriyasambojjhaṅgo, pīti, passaddhi, cittekaggatā samādhisambojjhaṅgo, imesaṃ channaṃ sambojjhaṅgānaṃ anosakkanaanativattanasaṅkhāto majjhattākāro upekkhāsambojjhaṅgo. Yatheva hi samappavattesu assesu sārathino ‘‘ayaṃ olīyatī’’ti tudanaṃ vā, ‘‘ayaṃ atidhāvatī’’ti ākaḍḍhanaṃ vā natthi, kevalaṃ evaṃ passamānassa ṭhitākārova hoti, evameva imesaṃ channaṃ sambojjhaṅgānaṃ anosakkanaanativattanasaṅkhāto majjhattākāro upekkhāsambojjhaṅgo nāma hoti. Ettāvatā kiṃ kathitaṃ? Ekacittakkhaṇikā nānārasalakkhaṇā vipassanāsambojjhaṅgā nāma kathitā.
152 ‘依远离’等词的意义,如前所述。然而在此处,执取出入息之念是世间的;由世间的出入息,圆满世间的念住;由世间的念住,圆满出世间的觉支;由出世间的觉支,圆满明解脱之果——涅槃。因此,在说到世间法之处,所说的便是世间的;在说到出世间法之处,所说的便是出世间的。但有一位长老说:‘其他处所说虽如此,而在这部经中,接下来将说明出世间。事实上,是世间的出入息圆满世间的念住,世间的念住圆满世间的觉支,世间的觉支圆满出世间的明解脱果涅槃。因为在这里,“明解脱”一词正是要表明与解脱之果——涅槃。’显示巴利原文
152.Vivekanissitantiādīni vuttatthāneva. Ettha pana ānāpānapariggāhikā sati lokiyā hoti, lokiyā ānāpānā lokiyasatipaṭṭhānaṃ paripūrenti, lokiyā satipaṭṭhānā lokuttarabojjhaṅge paripūrenti, lokuttarā bojjhaṅgā vijjāvimuttiphalanibbānaṃ paripūrenti. Iti lokiyassa āgataṭṭhāne lokiyaṃ kathitaṃ, lokuttarassa āgataṭṭhāne lokuttaraṃ kathitanti. Thero panāha ‘‘aññattha evaṃ hoti, imasmiṃ pana sutte lokuttaraṃ upari āgataṃ, lokiyā ānāpānā lokiyasatipaṭṭhāne paripūrenti, lokiyā satipaṭṭhānā lokiye bojjhaṅge paripūrenti, lokiyā bojjhaṅgā lokuttaraṃ vijjāvimuttiphalanibbānaṃ paripūrenti, vijjāvimuttipadena hi idha vijjāvimuttiphalanibbānaṃ adhippeta’’nti.
第九《身至念经》注释显示巴利原文
9. Kāyagatāsatisuttavaṇṇanā
153-4 ‘如是我闻’等,是《身至念经》。其中,‘依家者’:指依着五欲。‘诸驰念’:指奔驰的意图;因‘sarā’有奔流、奔跑义。‘内’:唯指行境以内。‘身至念’:指执受身之念,也指以身作为所缘之念。若说‘执受身’,即是指止;若说‘以身作为所缘’,即是指观。由此二者,止与观皆已说出。显示巴利原文
153-4.Evaṃme sutanti kāyagatāsatisuttaṃ. Tattha gehasitāti pañcakāmaguṇanissitā. Sarasaṅkappāti dhāvanasaṅkappā. Sarantīti hi sarā, dhāvantīti attho. Ajjhattamevāti gocarajjhattasmiṃyeva. Kāyagatāsatinti kāyapariggāhikampi kāyārammaṇampi satiṃ. Kāyapariggāhikanti vutte samatho kathito hoti, kāyārammaṇanti vutte vipassanā. Ubhayena samathavipassanā kathitā honti.
再者……乃至……“诸比丘,比丘这样修习身至念”等,即是在念处中以十四种方式开示身随观。显示巴利原文
Puna caparaṃ…pe… evampi, bhikkhave, bhikkhu kāyagatāsatiṃ bhāvetīti satipaṭṭhāne cuddasavidhena kāyānupassanā kathitā.
156 「归入其中」:即那些比丘所修的,都含摄于其中。「明之分」:此处,因为与明相应而亲近明,故称‘明之分’;或在明的部分、明的类别中运作,也称为‘明之分’。其中,观智、意所成神通与六通,合为八种明。按前一种含义,与这些相应的法也都是‘明之分’;按后一种含义,其中的任何一个明是‘明’,其余的是‘明之分’。因此,无论是明本身,还是与明相应的法,都应理解为‘明之分’。「以心所触」:这里有两种触:水遍触与天眼触。其中,进入水遍定之后以水触达,称为水遍触。如此触达时,一切流向大海的河流都归入其中;又,增强光明后,以天眼看见整个大海,称为天眼触。如此触达时,一切流向大海的河流也都归入其中。显示巴利原文
156.Antogadhāvāssāti tassa bhikkhuno bhāvanāya abbhantaragatāva honti. Vijjābhāgiyāti ettha sampayogavasena vijjaṃ bhajantīti vijjābhāgiyā. Vijjābhāge vijjākoṭṭhāse vattantītipi vijjābhāgiyā. Tattha vipassanāñāṇaṃ, manomayiddhi, cha abhiññāti aṭṭha vijjā. Purimena atthena tāhi sampayuttadhammāpi vijjābhāgiyā. Pacchimena atthena tāsu yā kāci ekā vijjā vijjā, sesā vijjābhāgiyāti evaṃ vijjāpi vijjāya sampayuttā dhammāpi vijjābhāgiyāteva veditabbā. Cetasā phuṭoti ettha duvidhaṃ pharaṇaṃ āpopharaṇañca, dibbacakkhupharaṇañca, tattha āpokasiṇaṃ samāpajjitvā āpena pharaṇaṃ āpopharaṇaṃ nāma. Evaṃ phuṭepi mahāsamudde sabbā samuddaṅgamā kunnadiyo antogadhāva honti, ālokaṃ pana vaḍḍhetvā dibbacakkhunā sakalasamuddassa dassanaṃ dibbacakkhupharaṇaṃ nāma. Evaṃ pharaṇepi mahāsamudde sabbā samuddaṅgamā kunnadiyo antogadhāva honti.
「入口」:即缝隙、孔洞。「所缘」:即烦恼生起之缘。「得入口」:即得以进入,穿透直至尽头之义。「放置处」:即安放之处。显示巴利原文
Otāranti vivaraṃ chiddaṃ. Ārammaṇanti kilesuppattipaccayaṃ. Labhetha otāranti labheyya pavesanaṃ, vinivijjhitvā yāva pariyosānā gaccheyyāti attho. Nikkhepananti nikkhipanaṭṭhānaṃ.
157 先以湿泥堆等比喻未修习身至念的人,现在以坚实门板等比喻已修习身至念的人,于是说:“譬如……”。此处,“门板”指门扇。显示巴利原文
157. Evaṃ abhāvitakāyagatāsatiṃ puggalaṃ allamattikapuñjādīhi upametvā idāni bhāvitakāyagatāsatiṃ sāraphalakādīhi upametuṃ seyyathāpītiādimāha. Tattha aggaḷaphalakanti kavāṭaṃ.
158 “乌鸦可饮”:乌鸦栖于碗沿,不低颈即能饮到。“应被证悟者”:应以证智亲证的。“达到能作证”:达到现前亲证的状态。“在因缘具足时”:即当有因缘之时。“何为这里的因呢?”证智本身即是因。“堤塘所缚”:被界限所束缚。显示巴利原文
158.Kākapeyyoti mukhavaṭṭiyaṃ nisīditvā kākena gīvaṃ anāmetvāva pātabbo. Abhiññāsacchikaraṇīyassāti abhiññāya sacchikātabbassa. Sakkhibhabbataṃpāpuṇātīti paccakkhabhāvaṃ pāpuṇāti. Sati sati āyataneti satisati kāraṇe. Kiṃ panettha kāraṇanti? Abhiññāva kāraṇaṃ. Āḷibandhāti mariyādabaddhā.
“如已套乘”:如同已套好轭的车乘。“立为基础”:已建立为稳固的依止。“随转”:被持续地推动流转。“熟习”:已反复熟习。“善精勤”:善加精勤,善加把握。其余各处义理明显。显示巴利原文
Yānīkatāyāti yuttayānaṃ viya katāya. Vatthukatāyāti patiṭṭhākatāya. Anuṭṭhitāyāti anuppavattitāya. Paricitāyāti paricayakatāya. Susamāraddhāyāti suṭṭhu samāraddhāya susampaggahitāya. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
第十 行再生经注释显示巴利原文
10. Saṅkhārupapattisuttavaṇṇanā
160 “如是我闻”等,是《行再生经》。此处,“行再生”即指诸行之再生,非有情或人之再生;或指由福行所引生的诸蕴之再生。显示巴利原文
160.Evaṃme sutanti saṅkhārupapattisuttaṃ. Tattha saṅkhārupapattinti saṅkhārānaṃyeva upapattiṃ, na sattassa, na posassa, puññābhisaṅkhārena vā bhavūpagakkhandhānaṃ upapattiṃ.
161 “具足信”:信等五法属世间法。“置”:安立。“决意”:确立。“诸行与诸住”:即与愿求俱行之信等五法。“于彼处再生”:为生于彼处。“此是道,此是行处”:亦即与愿求俱行之五法。若仅有五法而无愿求,其趣向即不定;若有愿求而无五法,其趣向亦不定;二者兼具,其趣向则决定。犹如掷木棍于空中,其以顶端、中间或根部落地,并无定则;众生之结生亦复如是,并无定则。是故,造作善业后,应当于一处发愿。显示巴利原文
161.Saddhāya samannāgatoti saddhādayo pañca dhammā lokikā vaṭṭanti. Dahatīti ṭhapeti. Adhiṭṭhātīti patiṭṭhāpeti. Saṅkhārā ca vihārā cāti saha patthanāya saddhādayova pañca dhammā. Tatrupapattiyāti tasmiṃ ṭhāne nibbattanatthāya. Ayaṃ maggo ayaṃ paṭipadāti saha patthanāya pañca dhammāva. Yassa hi pañca dhammā atthi, na patthanā, tassa gati anibaddhā. Yassa patthanā atthi, na pañca dhammā, tassapi anibaddhā. Yesaṃ ubhayaṃ atthi, tesaṃ gati nibaddhā. Yathā hi ākāse khittadaṇḍo aggena vā majjhena vā mūlena vā nipatissatīti niyamo natthi, evaṃ sattānaṃ paṭisandhiggahaṇaṃ aniyataṃ. Tasmā kusalaṃ kammaṃ katvā ekasmiṃ ṭhāne patthanaṃ kātuṃ vaṭṭati.
165 “余甘子”:即余甘子果。犹如眼净之人,对整颗余甘子清晰可见;同样,那位梵天与生于该处之众生,对千世界亦清晰可见。此法可通一切处。显示巴利原文
165.Āmaṇḍanti āmalakaṃ. Yathā taṃ parisuddhacakkhussa purisassa sabbasova pākaṭaṃ hoti, evaṃ tassa brahmuno saddhiṃ tattha nibbattasattehi sahassī lokadhātu. Esa nayo sabbattha.
167 「美妙」:指美好的。「有矿源」:言其天生具有矿源般的质地。「善磨治」:通过清洗等方式善加打磨修治。「置于红毯上」:被放置在红色毯子上。显示巴利原文
167.Subhoti sundaro. Jātimāti ākarasampanno. Suparikammakatoti dhovanādīhi suṭṭhukataparikammo. Paṇḍukambale nikkhittoti rattakambale ṭhapito.
168 「十万」:指在十万世界放大光明的梵天。「金币」:用金币制成的装饰品,金币即五钱金。若黄金不足一金币,所制饰品便不耐磨擦与抛光;若黄金过量,虽能经受磨擦与抛光,却缺乏色泽,显得粗糙。而用恰好一金币的黄金制成者,既能经住磨擦与抛光,又具足美丽的色泽。「阎浮河金」:产于阎浮河。大阎浮树的每一枝条长达五十由旬,有河流经其间。河流两岸,阎浮果掉落之处,生出金芽。这些金芽被河水冲携,渐次流入大海,因此称为‘阎浮河金’。「由善巧的铁匠之子在炉口善加锻打」:即由善巧的铁匠之子,在炉口熔炼之后,善加锻打。「炉口」即是熔炉。「锻打」:洗涤、锤打、擦净。在《衣喻经》与《界分别经》中说的是‘团食净’,而于此经中则说‘成品净’。显示巴利原文
168.Satasahassoti lokadhātusatasahassamhi ālokapharaṇabrahmā. Nikkhanti nikkhena kataṃ piḷandhanaṃ, nikkhaṃ nāma pañcasuvaṇṇaṃ, ūnakanikkhena kataṃ pasādhanañhi ghaṭṭanamajjanakkhamaṃ na hoti, atirekena kataṃ ghaṭṭanamajjanaṃ khamati, vaṇṇavantaṃ pana na hoti, pharusadhātukaṃ khāyati. Nikkhena kataṃ ghaṭṭanamajjanañceva khamati, vaṇṇavantañca hoti. Jambonadanti jambunadiyaṃ nibbattaṃ. Mahājamburukkhassa hi ekekā sākhā paṇṇāsa paṇṇāsa yojanāni vaḍḍhitā, tāsu mahantā nadiyo sandanti, tāsaṃ nadīnaṃ ubhayatīresu jambupakkānaṃ patitaṭṭhāne suvaṇṇaṅkurā uṭṭhahanti, te nadījalena vuyhamānā anupubbena mahāsamuddaṃ pavisanti. Taṃ sandhāya jambonadanti vuttaṃ. Dakkhakammāraputtaukkāmukhasukusalasampahaṭṭhanti dakkhena sukusalena kammāraputtena ukkāmukhe pacitvā sampahaṭṭhaṃ. Ukkāmukheti uddhane. Sampahaṭṭhanti dhotaghaṭṭitamajjitaṃ. Vatthopame (ma. ni. 1.75-76) ca dhātuvibhaṅge (ma. ni. 3.357-360) ca piṇḍasodhanaṃ vuttaṃ. Imasmiṃ sutte katabhaṇḍasodhanaṃ vuttaṃ.
再者,于一切处所说的‘遍满已,胜解已’中,此处的‘遍满’有五种:心遍满、遍处遍满、天眼遍满、光遍满、身遍满。其中,心遍满是指在千世界中了知有情之心。遍处遍满是指在千世界中遍处(遍业处)的扩展。天眼遍满是指增长光明之后,以天眼看见千世界。光遍满亦即此(天眼遍满)。身遍满是指以身之光明遍照千世界。在任何地方,皆不应坏此五种遍满而作解说。显示巴利原文
Yaṃ pana sabbavāresu pharitvā adhimuccitvāti vuttaṃ, tattha pañcavidhaṃ pharaṇaṃ cetopharaṇaṃ kasiṇapharaṇaṃ dibbacakkhupharaṇaṃ ālokapharaṇaṃ sarīrapharaṇanti. Tattha cetopharaṇaṃ nāma lokadhātusahasse sattānaṃ cittajānanaṃ. Kasiṇapharaṇaṃ nāma lokadhātusahasse kasiṇapattharaṇaṃ. Dibbacakkhupharaṇaṃ nāma ālokaṃ vaḍḍhetvā dibbena cakkhunā sahassalokadhātudassanaṃ. Ālokapharaṇampi etadeva. Sarīrapharaṇaṃ nāma lokadhātusahasse sarīrapabhāya pattharaṇaṃ. Sabbattha imāni pañca pharaṇāni avināsentena kathetabbanti.
然而,三藏小无畏长老却说:“如同宝珠譬喻中(看似)有遍处之遍满,放下譬喻中(看似)有身遍满那样。”由于并无支持他这种说法的注释书,故而予以驳斥,并说:“身遍满并非一切时都有,只应在不破坏这四种遍满的情况下才说。”而“胜解”一词即是“遍满”的同义语;或者说,“遍满”是扩展,“胜解”是了知。显示巴利原文
Tipiṭakacūḷābhayatthero panāha – ‘‘maṇiopamme kasiṇapharaṇaṃ viya nikkhopamme sarīrapharaṇaṃ viya dissatī’’ti. Tassa vādaṃ viya aṭṭhakathā nāma natthīti paṭikkhitvā sarīrapharaṇaṃ na sabbakālikaṃ, cattārimāni pharaṇāni avināsetvāva kathetabbanti vuttaṃ. Adhimuccatīti padaṃ pharaṇapadasseva vevacanaṃ, atha vā pharatīti pattharati. Adhimuccatīti jānāti.
169 在“光”等词中,并没有单独名为“光”的天众。少光天等三类天称为“光”,少净天等三类天称为“净”,遍净天等也称为“净”。至于广果天等诸天,则显而易见。显示巴利原文
169.Ābhātiādīsu ābhādayo nāma pāṭiyekkā devā natthi, tayo parittābhādayo devā ābhā nāma, parittāsubhādayo ca. Subhakiṇhādayo ca subhā nāma. Vehapphalādivārā pākaṭāyeva.
先就修习这五种法而于欲界受生来说。然而,若于梵天界受生,又如何能证得漏尽呢?这五种法即是戒。他以此戒为立足处,修习遍处之预备行,进而修习种种等至,便受生于有色梵天界;若修习无色禅那,则受生于无色梵天界。此后,以等至为依止,修习观,增长观智,证得不来果,继而受生于五净居天;最后,修习上道,证得漏尽。显示巴利原文
Ime tāva pañca dhamme bhāvetvā kāmāvacaresu nibbattatu. Brahmaloke nibbattaṃ pana āsavakkhayañca kathaṃ pāpuṇātīti? Ime pañca dhammā sīlaṃ, so imasmiṃ sīle patiṭṭhāya kasiṇaparikammaṃ katvā tā tā samāpattiyo bhāvetvā rūpībrahmaloke nibbattati, arūpajjhānāni nibbattetvā arūpībrahmaloke, samāpattipadaṭṭhānaṃ vipassanaṃ vaḍḍhetvā anāgāmiphalaṃ sacchikatvā pañcasu suddhāvāsesu nibbattati. Uparimaggaṃ bhāvetvā āsavakkhayaṃ pāpuṇātīti.