第4品 大双品·《大渴爱灭尽经》的注释
4. 大双品复注 · 62 段
《大渴爱灭尽经》的注释巴利
8. Mahātaṇhāsaṅkhayasuttavaṇṇanā
396 “只是执取见解”是指错误执取本身,并不是对某种见的固执。“常见”是指对恒常的固执。“他”就是阿利吒比丘。“讲说后归结”是句法上的连接关系;“归结”的意思是得出结论。“就在那些各处”是说:识在各自所在的生命形态中便灭去,不会转移到另一个生命形态。不过这里要表达的是:识的本性并没有分裂,也不是另一个东西。“从此世”是指从这一有身。“到他世”是指到被称为后世的有身。“流转”是说:由于被执为恒常,它就像不受任何东西系缚一样地前往。因此,他以此表达了从此世到他世的移动。“轮回”则以此表达了他世再回到此世的移动。或者,“流转”说的是有身与有身之间的转移,“轮回”说的是在那里这里不断来回游转。巴利
396.Laddhimattanti micchāgāhamattaṃ, na diṭṭhābhiniveso. Sassatadiṭṭhīti niccābhiniveso. Soti ariṭṭho bhikkhu. Kathetvā samodhānentanti yojanā. Samodhānentanti ca nigamentanti attho. Tattha tatthevāti tesu tesu eva bhavesu nirujjhanti, na bhavantaraṃ saṅkamanti. Viññāṇaṃ pana abhinnasabhāvaṃ anaññanti adhippāyo. Idhalokatoti imasmā attabhāvā. Paralokanti parabhavasaññitaṃ attabhāvaṃ. Sandhāvatīti niccatāya kenaci asambaddhaṃ viya gacchati. Tena idhalokato paralokagamanamāha. Saṃsaratīti iminā paralokato idhāgamanaṃ. Sandhāvatīti vā bhavantarasaṅkamanamāha. Saṃsaratīti tattha tattha aparāparasañcaraṇaṃ.
他以“有缘时则有”等说法,从随顺和背离两个角度说明识是缘起的,因此否定识是常住的。说“他说了佛陀没有说过的话”,是为了指出:在“破僧事”这一类事情上,他把如来没有说过、没有讲过的东西,说成是如来所说、所讲。“打击胜者的法轮”是说:当他承认“就是这个识……不是别的”是常住的,就对导师所转起的、讲“诸行无常”“比丘们,色是无常”等法的法轮,像钉入一根木桩一样加以打击。他把一切知智所见、所宣说的无常之识,说成是常住的,这就是在抗拒如来的自信智。他用执取常见的方式,欺骗了那些想听闻观道的人——观道是证得圣法唯一的方法。正因如此,他排斥观道,就偏离了圣道、圣法的大道。巴利
‘‘Paccaye sati bhavatī’’tiādinā viññāṇassa anvayato byatirekato ca paṭiccasamuppannabhāvaṃ dassento sassatabhāvaṃ paṭikkhipati. Buddhena akathitaṃ kathesīti iminā ‘‘yaṃ abhāsitaṃ alapitaṃ tathāgatena, taṃ bhāsitaṃ lapitaṃ tathāgatenāti dīpetī’’ti (cūḷava. 352, 353) imasmiṃ bhedakaravatthusmiṃ sandissatīti dasseti. Jinacakke pahāraṃ detīti ‘‘tadevidaṃ viññāṇaṃ…pe… anañña’’nti niccataṃ paṭijānanto – ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā (dha. pa. 277), rūpaṃ, bhikkhave, anicca’’nti (saṃ. ni. 3.93-94) ca ādinayappavatte satthu dhammacakke khīlaṃ uppādento pahāraṃ deti. Sabbaññutaññāṇena aniccanti diṭṭhaṃ paveditañca viññāṇaṃ niccanti paṭijānanto vesārajjañāṇaṃ paṭibāhati. Sotukāmaṃ jananti ariyadhammādhigamassa ekantaupāyabhūtaṃ vipassanāmaggaṃ sotukāmaṃ janaṃ niccaggāhapaggaṇhanena visaṃvādeti. Tato eva ariyapathe ariyadhammavīthiyaṃ tassā paṭikkhipanena tiriyaṃ nipatitvā.
398 他以识作为切入点,开显自己所执取的那个“我”,于是说了“尊者,凡是这个……”等话。其中,“能说者”“能觉者”这一类说法,正是常见执着的表现方式。“他说”,就是“能说者”,意思是语业的造作者。他借此显示:自己有能力让那些执着于有造作者的有情觉悟到利益与安乐。“能觉者”就是“唯觉者才觉”,意思是了知、体验。对于这类词,精通语言学的论师们大多认为它们成立为“造作者”这一含义。“他感受”,是指他体验各种应当被体验的对象。“于彼彼处”,是指在各种有、生、趣、住、有情居、众生聚之中。巴利
398. Viññāṇasīsena attanā gahitaṃ attānaṃ vibhāvento ‘‘yvāyaṃ, bhante’’tiādimāha. Tattha vado vedeyyotiādayo sassatadiṭṭhiyā eva abhinivesākārā. Vadatīti vado, vacīkammassa kārakoti attho. Iminā hi kārakabhāvupāyikasattānaṃ hitasukhāvabodhanasamatthataṃ attano dasseti. Vediyova vedeyyo, jānāti anubhavati cāti attho. Īdisānañhi padānaṃ bahulā kattusādhanataṃ saddavidū maññanti. Vedayatīti taṃ taṃ anubhavitabbaṃ anubhavati. Tahiṃ tahinti tesu tesu bhavayonigatiṭhitisattāvāsasattanikāyesu.
399 由于他高举并坚持这种主张,应当知道:嗏帝的(解脱善法)因缘已被切断,其法已不再增长。“下方”是指《蛇喻经注释》中所说的内容。后面各处提到“下方”的地方,道理也一样。“一个各别的连结”,是指不与三种连结相混、单独成为一个连结。难道这个连结不也是因为嗏帝的意乐而生起,所以只是意乐连结吗?不是,因为它不是以导向出离的方式生起的。所谓以导向出离为前提,通过发问等方式生起的,是另外那些开示发问连结等。这里因为没有这种导向出离,所以说“一个各别的连结”。“清除大众的邪见”,是指:无论嗏帝持有什么样的邪见,都通过显示其邪见不成立来清除大众的邪见。正是通过清除大众的邪见,嗏帝才等于被逐出了僧众。巴利
399. Taṃ vādaṃ paggayha ṭhitattā sātissa chinnapaccayatā aviruḷhadhammatā ca veditabbā. Heṭṭhāti alagaddasuttasaṃvaṇṇanaṃ (ma. ni. aṭṭha. 2.236-237) sandhāyāha. Parato heṭṭhāti vuttaṭṭhānepi eseva nayo. Pāṭiyekko anusandhīti tīhipi anusandhīhi avomisso visuṃyeveko anusandhi. Nanu cāyampi sātissa ajjhāsayavasena pavattitattā ajjhāsayānusandhiyevāti? Na, niyyānamukhena appavattattā. Niyyānañhi purakkhatvā pucchādivasena pavattā itarā desanāpucchānusandhiādayo. Idha tadabhāvato vuttaṃ ‘‘pāṭiyekko anusandhī’’ti. Parisāya laddhiṃ sodhentoti yādisī sātissa laddhi, tadabhāvadassanavasena parisāya laddhiṃ sodhento, parisāya laddhisodhaneneva sāti gaṇato nissārito nāma jāto.
400 “无论任何”这一说法,虽然笼统地说是在指缘法,但由于经中说过“仅被称为识”,所以应当理解为:这里取的是每一种识各自的名称、特征和缘所生。因此经文里说“仅被称为眼识”等等。或者,这里“无论任何”所取的,是每一种识被各自的门所限定、以及其余一切属于各种识的缘所生;而在其中,对于那些不共的部分,就以它们的名称来说“仅被称为眼识”等等。所谓“没有门的迁移”,是指识不会转移到别的门去。这是用粗显的方式,为了让智慧迟钝的人容易理解而展示的理路。因为实际上,现前的识灭去时,绝不会转移到无间识去,原因是如果得不到无间缘等条件,它就不会生起。巴利
400.Yaṃ yadevāti idaṃ yadipi avisesato paccayadhammaggahaṇaṃ, ‘‘viññāṇantveva saṅkhyaṃ gacchatī’’ti pana vuttattā taṃtaṃviññāṇassa samaññānimittapaccayajātaṃ gahitanti daṭṭhabbaṃ. Tena vuttaṃ pāḷiyaṃ – ‘‘cakkhuviññāṇantveva saṅkhyaṃ gacchatī’’tiādi. Atha vā taṃtaṃdvāraniyataṃ itarampi sabbaṃ tassa tassa viññāṇassa paccayajātaṃ idha ‘‘yaṃ yadevā’’ti gahitaṃ, tattha pana yaṃ asādhāraṇaṃ, tena samaññāti ‘‘cakkhuviññāṇantvevā’’tiādi vuttaṃ. Dvārasaṅkantiyā abhāvanti viññāṇassa dvārantarasaṅkamanassa abhāvaṃ. Svāyaṃ oḷārikanayena mandabuddhīnaṃ sukhāvabodhanatthaṃ nayadassanavasena vutto. Na hi kadāci paccuppannaṃ viññāṇaṃ vigacchantaṃ anantaraviññāṇaṃ saṅkamati anantarādipaccayālābhe tassa anuppajjanato.
就像火依靠燃料燃烧,一旦没有燃料,就在原地熄灭,不会转移到别的地方去;同样地,这里所说的“由于缘的缺失,就在原地灭尽”,为什么这么说呢?因为这里并不是要讲无生之灭,那种灭在此处并不是所要表达的意思;这里要讲的是刹那灭,而刹那灭是事物本有的性质,并不是以缘的缺失为原因。确实如此。不过,这里所要表达的是:各个门类的识不会转移到别的门去,而是在各自所在之处灭尽。而那些缘——依靠它们才会有跨门类运转的识——由于它们不存在,所以说“缘的缺失”。因此应当这样理解:由于缘的缺失,它不会转移到耳等门去,也不会被称为耳识等等。通过这一点就表明了:依靠眼、色等缘的和合而被称为眼识的识,因为是暂时性的,就在原地灭尽;而由于耳、声等缘不存在,它怎么会有耳识等名称呢?既然它根本不生起,又怎么会有转移呢?“在识的转起中”是指在识生起运转的状态中。“仅仅是门路的转移”的意思是:我连它转移到别的门路都不说,因为它就在原地坏灭,而缘是有生起的;只要有生起,灭就是必然的。这样一来,就以“不存在”这一含义,说明了无常性。巴利
Evamevāti yathā aggi upādānaṃ paṭicca jalanto anupādāno tattheva nibbāyati, na katthaci saṅkamati, evameva. ‘‘Paccayavekallena tattheva nirujjhatī’’ti kasmā vuttaṃ, na hettha anuppādanirodho icchito tādisassa nirodhassa idha anadhippetattā, atha kho khaṇanirodho, so ca sābhāvikattā na paccayavekallahetuko? Saccametaṃ, taṃtaṃdvārikassa pana viññāṇassa dvārantaraṃ asaṅkamitvā tattha tattheva nirujjhanaṃ idhādhippetaṃ. Yesañca paccayānaṃ vasena dvārantarikaviññāṇena bhavitabbaṃ, tesaṃ tadabhāvato paccayavekallaggahaṇaṃ, tasmā paccayavekallena na sotādīni saṅkamitvā sotaviññāṇantiādi saṅkhyaṃ gacchatīti yojanā. Etena yaṃ viññāṇaṃ cakkhurūpādipaccayasāmaggiyā vasena cakkhuviññāṇasaṅkhyaṃ gacchati, tattha tattheva nirujjhati tāvakālikabhāvato, tassa pana sotasaddādipaccayābhāvato kuto sotaviññāṇādisamaññā, evamappavattito tassa kuto saṅkamoti dassitaṃ hoti. Viññāṇappavatteti viññāṇappavattiyaṃ. Dvārasaṅkantimattanti dvārantarasaṅkamanamattampi na vadāmi tattha tattheva bhijjanato paccayassa uppādavantato sati ca uppāde avassaṃbhāvī nirodhoti hutvā abhāvaṭṭhena aniccatā dīpitā hotīti.
401 世尊在圣典里说过:“缘所生的识,是我说的;除了缘之外,识没有生起的可能。”这句话从随顺和反面的角度,已经显示了识是有为的。所以注释者说:“显示了它有缘的状态之后。”这里所说的“存在”,是指由因缘所生、已经生起的东西。从究竟意义上说,它就是五蕴,因为离开了这个由五蕴构成的有缘之法,并没有另一个有缘的存在。而那个五蕴整体,无论是对他自己还是对那些比丘们,世尊都称之为“这个存在”。所以说:“这个五蕴整体。”能带来自己果报的,就是食,也就是缘。由它而生起,就是生源;这个存在以食为生源,所以是“以食为生源”。因此说:“以缘为生源。”所谓“那个缘的灭”,是指使五蕴整体得以生起的无明等缘,那些缘不再生起的灭。至于刹那灭,则是不依赖任何原因的。巴利
401. ‘‘Paṭiccasamuppannaṃ viññāṇaṃ vuttaṃ mayā, aññatra paccayā natthi viññāṇassa sambhavo’’ti pāḷiyā anvayato ca byatirekato ca viññāṇassa saṅkhatatāva dassitāti āha ‘‘sappaccayabhāvaṃ dassetvā’’ti. Hetupaccayehi jātaṃ nibbattaṃ ‘‘bhūta’’nti idhādhippetaṃ, taṃ atthato pañcakkhandhā tabbinimuttassa sappaccayassa abhāvato, yañca khandhapañcakaṃ attano tesañca bhikkhūnaṃ, taṃ ‘‘bhūtamida’’nti bhagavā avocāti āha ‘‘idaṃ khandhapañcaka’’nti. Attano phalaṃ āharatīti āhāro, paccayo. Sambhavati etasmāti sambhavo, āhāro sambhavo etassāti āhārasambhavaṃ. Tenāha ‘‘paccayasambhava’’nti. Tassa paccayassa nirodhāti yena avijjādinā paccayena khandhapañcakaṃ sambhavati, tassa paccayassa anuppādanirodhā. Khaṇanirodho pana kāraṇanirapekkho.
“难道不是吗”这个词是用来表达疑惑的,所以注释者说:“这是真实的呢,还是不是真实的?”而“这是真实的吧,难道不是吗”这句话,表达的是这样的疑惑:这只是五蕴呢,还是有一个我或我所?应当知道,这样就摄取了这种类型的疑惑心态。而“以食为生源的吧,难道不是吗”这句话,表达的是这样的疑惑:这个真实存在是有因的呢,还是无因的?正如摄取了落入无因状态的疑惑心态,同样也应当看到,摄取了落入不平等因状态的疑惑心态。因为对于不平等因论来说,从究竟意义上讲,所谓真实存在也是无因的。而不平等因论也只是他人臆想出来的而已,所以可以和主张自性决定等说法等同看待。“以灭为法的吧,难道不是吗”这句话,表达的是这样的疑惑:这个真实存在是无常的呢,还是常的?应当看到,同样也摄取了“这是苦呢,还是不苦”、“这是无我呢,还是不是无我”这样的疑惑心态。因为无常的东西必然是苦等,而常的东西则这两者都不存在。“以如实的自体和共相”,就是从不错乱的自体和共相,也就是从作用和自性来说。作为观的基础的慧本身就是观,所以说“观慧”。从自体来说,就是从自性来说;从共相来说,就是从普遍特征来说。因此说“以观慧正确地看着”。按照所说的方式,就是按照“以如实的自体和共相”所说的方式。那些,就是指在那个集会中的那些比丘们。他们清楚地观察,就是正确地把握。巴利
Nossūti saṃsayajotano nipātoti āha ‘‘bhūtaṃ nu kho idaṃ, na nu kho bhūta’’nti. Bhūtamidaṃ nossūti ca iminā khandhapañcakameva nu kho idaṃ, udāhu attattaniyanti evaṃjātiko saṃsayanākāro gahito. Tadāhārasambhavaṃ nossūti pana iminā sahetukaṃ nu kho idaṃ bhūtaṃ, udāhu ahetukanti yathā ahetukabhāvāpanno saṃsayanākāro gahito, evaṃ visamahetukabhāvāpannopi saṃsayanākāro gahitoti daṭṭhabbaṃ. Visamahetunopi paramatthato bhūtassa ahetukabhāvato. Visamahetuvādopi parehi parikappitamattatāya sabhāvaniyatiyadicchādivādehi samānayogakkhamoti. Nirodhadhammaṃ nossūti iminā yathā aniccaṃ nu kho idaṃ bhūtaṃ, udāhu niccanti aniccataṃ paṭicca saṃsayanākāro gahito, evaṃ dukkhaṃ nu kho, udāhu na dukkhaṃ, anattā nu kho, udāhu na anattātipi saṃsayanākāro gahitoyevāti daṭṭhabbaṃ aniccassa dukkhabhāvādiavassaṃbhāvato, nicce ca tadubhayābhāvato. Yāthāvasarasalakkhaṇatoti aviparītasarasato salakkhaṇato ca, kiccato ceva sabhāvato cāti attho. Vipassanāya adhiṭṭhānabhūtāpi paññā vipassanā evāti vuttaṃ ‘‘vipassanāpaññāyā’’ti. Sarasatoti ca sabhāvato. Salakkhaṇatoti sāmaññalakkhaṇato. Tenāha ‘‘vipassanāpaññāya sammā passantassā’’ti. Vuttanayenevāti ‘‘yāthāvasarasalakkhaṇato’’ti vuttanayeneva. Ye yeti tassaṃ parisāyaṃ ye ye bhikkhū. Sallakkhesunti sammadeva upadhāresuṃ.
“Tehi”指的是那些比丘。“Tattha”指的是在那观慧当中。“Nittaṇhabhāva”(无渴爱状态)指的是渴爱的消失,也就是“这是我的”这种渴爱执取已被断除。世尊也借此斥责嗏帝:“比丘们,我对诸法也是称赞断除渴爱的;然而这个愚人嗏帝却还在有身之中,抱着那套增长渴爱的颠倒见,紧抓不放。”“Sabhāvadassanena”(以见自性)指的是以不颠倒的方式观见诸法的自性。“Paccayadassanena”(以见缘)指的是观察因,即毫无遗漏地观察因与缘。“Allīyetha”(会依止)指的是依止于渴爱与邪见而执取。“Kelāyetha”(会珍爱)指的是以呵护、取乐的方式执持。“Dhanaṃ viya icchantā”(如同渴望财富)指的是如同对财富、物质生起贪欲、渴爱那样。“Mamattaṃ uppādeyyāthā”(生起我所执)指的是通过渴爱与邪见,生起“这是我的”。“Nikantivasenapi gahaṇatthāya no desito”并非为了以爱欲之力执取而说;或者说,执取那微细的观法,只能是以爱欲之力,而非以粗重的渴爱,因此说“以爱欲之力”。巴利
Tehīti tehi bhikkhūhi. Tatthāti tissaṃ vipassanāpaññāyaṃ. Nittaṇhabhāvanti taṇhābhāvaṃ ‘‘etaṃ mama’’nti taṇhāggāhassa pahīnataṃ. Etenapi bhagavā ‘‘ahaṃ, bhikkhave, dhammesupi taṇhāpahānameva vaṇṇemi, sāti pana moghapuriso attabhāvepi taṇhāsaṃvaddhaniṃ viparītadiṭṭhiṃ paggayha tiṭṭhatī’’ti sātiṃ niggaṇhāti. Sabhāvadassanenāti dhammānaṃ aviparītasabhāvadassanena. Paccayadassanenāti kāraṇadassanena anavasesato hetuno paccayassa ca dassanena. Allīyethāti taṇhādiṭṭhivasena nissayetha. Tenāha ‘‘taṇhādiṭṭhīhī’’ti. Kelāyethāti pariharaṇakeḷiyā parihareyyātha. Tenāha ‘‘kīḷamānā vihareyyāthā’’ti. Dhanaṃ viya icchantāti dhanaṃ viya drabyaṃ viya icchaṃ taṇhaṃ janentā. Tenāha ‘‘gedhaṃ āpajjeyyāthā’’ti. Mamattaṃ uppādeyyāthāti ‘‘mamamida’’nti taṇhādiṭṭhivasena abhinivesaṃ janeyyātha. Nikantivasenapi gahaṇatthāya no desito, tassa vā saṇhasukhumassa vipassanādhammassa gahaṇaṃ nāma nikantiyā eva siyā, na oḷārikataṇhāyāti vuttaṃ ‘‘nikantivasenā’’ti.
402 402. 因为依于这个而生起果,所以称为缘,也就是一切特殊的因。因此注释师说:“开示诸蕴的缘。”实际上,直到无明为止,诸蕴的一切特殊因在这里都已经开示了。接着,从开头到结尾,再从结尾到开头,也就是顺着和逆着,以观察轮回与还灭的方式,从各种不同的理路开示了缘起;由此说明:在这里,作为执取为常的因相的烦恼也是不存在的。所谓“那也属于已说之义”,是指从“比丘们,这四种食”一直到“以爱为集起”这段经文,其义在《正见经》的注释中已经说过了。其余部分,因为不是缘起论的内容,在《清净道论》中有详细阐述,所以就用这前面所说的概括含摄了。巴利
402. Paṭicca etasmā phalaṃ etīti paccayo, sabbo kāraṇavisesoti āha ‘‘khandhānaṃ paccayaṃ dassento’’ti. Yāva avijjā hi sabbo nesaṃ kāraṇaviseso idha dassito. Puna ādito paṭṭhāya yāva pariyosānā, antato paṭṭhāya yāva ādīti anulomato paṭilomato ca vaṭṭavivaṭṭadassanavasena nānānayehi paṭiccasamuppādo dassito, niccaggāhassa nimittabhūto kilesopi idha natthīti dīpeti. Tampi vuttatthamevāti tampi ‘‘ime ca, bhikkhave, cattāro āhārā’’tiādi yāva ‘‘taṇhāpabhavā’’ti pāḷipadaṃ, tāva vuttatthameva sammādiṭṭhisuttavaṇṇanāyaṃ (ma. ni. aṭṭha. 1.89). Sesaṃ paṭiccasamuppādakathābhāvato visuddhimagge (visuddhi. 2.570) vitthāritāvāti imināva saṅgahitaṃ.
404 关于“此有故彼有”等句当中应当说明的内容,要完全按照《胜义灯·自说经注》里所讲的方式来理解。巴利
404.Imasmiṃ sati idaṃ hotītiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ paramatthadīpaniyaṃ udānaṭṭhakathāyaṃ (udā. aṭṭha. 1) vuttanayeneva veditabbaṃ.
407 回溯就是归依处,意思是:针对自己过去已经走过的时光,以贪爱和邪见为动力而反向趋赴。有人问:经文中“回溯”难道不是以疑惑的形式出现的吗?确实是以疑惑的形式出现,但那种疑惑是以贪爱和邪见为根本原因的,所以注释师说“以贪爱和邪见为动力”。其中“在那里”,是指在那个依照所证悟之法而生起的如实知见之中。巴利
407.Paṭidhāvanāti paṭisaraṇaṃ, pubbe attano āgataṃ atītaṃ addhānaṃ uddissa taṇhādiṭṭhivasena paṭigamananti attho. Nanu vicikicchāvasena pāḷiyaṃ paṭidhāvanā āgatāti? Saccaṃ āgatā, sā pana taṇhādiṭṭhihetukāti ‘‘taṇhādiṭṭhivasenā’’ti vuttaṃ. Tatthāti tasmiṃ yathādhigate ñāṇadassane.
“不动性”是指稳固安住的状态,也是指不被外道言论之风吹动。“尊者”是指具足尊贵功德。“有分量”是指像石伞一样沉重。“不愿却应随顺”是说仅凭单纯的信心就去随顺,而不是以不动净信去随顺。“应作之事”是指导师应做的事。“婆罗门”是指依出身而称的婆罗门。“禁戒受持”是指道戒等各种禁戒的受持。“见之好奇”是指依执取各种不同见解,如“这是真的,这是真的”等而执取的好奇之见。“如是出离”是说:正如我给了你们这样的教诫,这些禁戒等既已如此出离,你们越过它又能执取什么呢?“自己以智慧了知”是指摆脱他人主导,仅以自己的智慧如实了知。而这样的了知,就称为自己亲证所见,所以说“自己以慧眼所见”。“自己明了”是指那些比丘各自对该义理达到了现前明了。“被引入”是指通过教诫的方便,随说法教示而被引导。“于我”是在作者意义上使用具格。“依法”是指凭理则。“此语”是指这“是现见的”等语。巴利
Niccalabhāvanti suppatiṭṭhitabhāvaṃ, titthiyavādavātehi akampiyabhāvañca. Garūti garuguṇayutto. Bhāriko pāsāṇacchattasadiso. Akāmā anuvattitabboti saddhāmattakeneva anuvattanamāha, na aveccappasādena. Kiccanti satthukiccaṃ. Brāhmaṇānanti jātimantabrāhmaṇānaṃ. Vatasamādānānīti magavatādivatasamādānāni. Diṭṭhikutūhalānīti taṃtaṃdiṭṭhiggāhavasena ‘‘idaṃ saccaṃ, idaṃ sacca’’ntiādinā gahetabbakutūhalāni. Evaṃ nissaṭṭhānīti yathā mayā tumhākaṃ ovādo dinno, evaṃ nissaṭṭhāni vatādīni taṃ atikkamitvā kiṃ gaṇheyyātha. Sayaṃ ñāṇena ñātanti paraneyyataṃ muñcitvā attano eva ñāṇena yāthāvato ñātaṃ. Evaṃbhūtañca sayaṃ paccakkhato diṭṭhaṃ nāma hotīti āha ‘‘sayaṃ paññācakkhunā diṭṭha’’nti. Sayaṃ vibhāvitanti tehi bhikkhūhi tassa atthassa paccattaṃ vibhūtabhāvaṃ āpāditaṃ. Upanītāti upakkamena dhammadesanānusārena nītā. Mayāti kattari karaṇavacanaṃ. Dhammenāti kāraṇena. Etaṃ vacananti etaṃ ‘‘sandiṭṭhiko’’tiādivacanaṃ.
408 那是这个世间的迷乱之处。“以集合”就是凭借相会。“胎”:因为它以“有身”的状态而存在,所以称为胎,也就是从羯逻蓝等阶段开始的法相续。然而,由于众生相续依止于它,所以被称为“胎”,就像说“床在高声呼喊”一样。应当知道,由于母胎是它的依止之处,所以“胎”指的就是母胎,或者也可以理解为像胎一样。正如有情的居室因为是居住之处而被称为“胎”,同样,对于那些睡在母胎中的众生来说,直到出生为止,母胎都是他们的居住之处,因此母胎也被称为“胎”。巴利
408.Taṃ sammohaṭṭhānaṃ assa lokassa. Samodhānenāti samāgamena. Gabbhati attabhāvabhāvena vattatīti gabbho, kalalādiavattho dhammapabandho, tannissitattā pana sattasantāno ‘‘gabbho’’ti vutto yathā ‘‘mañcā ukkuṭṭhiṃ karontī’’ti. Tannissayabhāvato mātukucchi ‘‘gabbho’’ti veditabbo, gabbho viyāti vā. Yathā hi nivāsaṭṭhānatāya sattānaṃ ovarako ‘‘gabbho’’ti vuccati, evaṃ gabbhaseyyakānaṃ yāva abhijāti nivāsaṭṭhānatāya mātukucchi ‘‘gabbho’’ti vuttoti.
“在某一夜”是指在某一个夜里。这里是把役格用于处格之义,或者表示持续不断的关联。“最初”是指最早的那一刻,也就是结生的刹那。“在胎中”是指在母胎里。“人”指的是有情众生。因为大多数众生都在夜里结生,所以特别说“夜”。“如已升起的云”是说像已经升起的云一样,或者说,他是以正面朝向死亡的方式现起的,这就是要表达的意思。“他向前去”是说:这个人从最初那一刹那开始,就一直在向前走。“他这样走着,从不回头”是说:他这样向前走,连一刹那也不停退,只是一味地走向死亡。这就是这首偈颂的含义。巴利
Yamekarattinti yassaṃ ekarattiyaṃ. Bhummatthe hi idaṃ upayogavacanaṃ, accantasaṃyoge vā. Paṭhamanti sabbapaṭhamaṃ paṭisandhikkhaṇe. Gabbheti mātukucchiyaṃ. Māṇavoti satto. Yebhuyyena sattā rattiyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhantīti rattiggahaṇaṃ. Abbhuṭṭhitovāti uṭṭhitaabbho viya, abhimukhabhāvena vā uṭṭhito eva maraṇassāti adhippāyo. So yātīti so māṇavo yāti paṭhamakkhaṇato paṭṭhāya gacchateva. Sa gacchaṃ na nivattatīti so evaṃ gacchanto khaṇamattampi na nivattati, aññadatthu maraṇameva upagacchatīti gāthāya attho.
这是针对时节而说的,不是指世间公认的尘垢附着的那几天。现在为了让前面已经说过的意思更清楚,就说了“据说,对于女人……”等话。那里的“在那里”,指的就是那个胎藏。“安住后”就是形成后。“破裂后”就是还没受孕的胎藏破裂了。这本来就是她的本性。“处所清净”是说:因为流出血液、没有病患,胎藏变得清净。处所既然清净,此后几天也就成了田地,因为还有一些残血存在,可以作为着床的依托。但怀孕到底是怎么可能的呢?所以说“于其时……”等话。即使在女人的相续中,也还是有精质。因此说“即使通过触摸肢节,童子也能出生”。比如王后通过触摸脐部而生下菩萨,具祥瑞女通过触摸脐部而生下曼荼毗耶。“甘塔拔”:因为“嗅”的作用——通过显现投生处的相状来提示,所以叫“香”。以这个香为名,随着能趣向有的业力而流转的,就叫甘塔拔,也就是将投生到那里的众生。因此说“投生到那里的众生”。“被业力机器所推动”:那名为业的推动机器,能带来投生到那里;众生被它推成那样、引到那里。“以极大的生命危险”:生产的痛苦,也就是“我能活吗?我活不了吗?是我还是我儿子?”——这样产生的生命危险,广大而沉重。那个地方就是指乳房部位。以它来玩,就是玩,玩本身就是玩具。巴利
Utusamayaṃ sandhāya vuttaṃ, na lokasamaññātarajassa lagganadivasamattaṃ. Idāni vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘mātugāmassa kira yasmi’’ntiādi vuttaṃ. Tatthāti tasmiṃ gabbhāsaye. Saṇṭhahitvāti nibbattitvā. Bhijjitvāti aggahitagabbhā eva bhinnā hutvā. Ayañhi tassā sabhāvo. Vatthu suddhaṃ hotīti paggharitalohitattā anāmayattā ca gabbhāsayo suddho hoti. Suddhavatthuttā tato paraṃ katipayadivasāni khettameva hoti gabbhasaṇṭhahanassa parittassa lohitalesassa vijjamānattā. Sambhavassa pana kathaṃ sabbhāvoti āha ‘‘tasmiṃ samaye’’tiādi. Itthisantānepi sukkadhātu labbhateva. Tenāha ‘‘aṅgaparāmasanenapi dārako nibbattatiyevā’’ti. Yathā pārikāya nābhiparāmasanena sāmassa bodhisattassa, diṭṭhamaṅgalikāya nābhiparāmasanena maṇḍabyassa nibbatti. Gandhabboti gandhanato uppajjanagatiyā nimittupaṭṭhāpanena sūcanato gandhoti laddhanāmena bhavagāmikammunā abbati pavattatīti gandhabbo, tattha uppajjanakasatto. Tenāha ‘‘tatrūpagasatto’’ti. Kammayantayantitoti tatrūpapattiāvahena kammasaṅkhātena pellanakayantena tathattāya pellito upanīto. Mahantena jīvitasaṃsayenāti vijāyanaparikkilesena ‘‘jīvissāmi kho, na nu kho jīvissāmi ahaṃ vā, putto vā me’’ti evaṃ pavattena jīvitasaṃsayena vipulena garutarena saṃsayena. Taṃ ṭhānanti thanappadesamāha. Kīḷanti tenāti kīḷanaṃ, kīḷanameva kīḷanakaṃ.
409 “染著”是指内心极度贪染。“嗔害”是指内心怀着嗔怒。在由头发等三十二种不净物聚集而成的身体上,以那身体的自性为所缘而现起的念,就是“身念”。“没有建立”是指没有生起,意思是没有如实观察身体。“心量狭小”是指被烦恼从四周割裂得支离破碎的心,因此说“不善心”。这些是不善法。“灭去”是指已经达到灭尽。“以渴爱而欢喜”是指以带有喜的渴爱,面向所缘而欢喜。“迎向而说”是指以渴爱,执著于种种所缘而说。“执取”是指以渴爱,仿佛进入那不为他人所共的所缘,因此说“吞没、消化之后”。在这里,“如何欢喜苦”应当理解为:欢喜苦之因的人,就称为欢喜苦。不过,注释书为了说明“凡是对苦的见与爱、欢喜尚未断除,在此期间就可说这人欢喜苦”,所以说“执取‘我苦、我的苦’而欢喜”。由此显示,那里是以两种执取为因的欢喜。再说“又一次”,就是再一次。以果与因的连结、因与果的连结,共有两重连结。以“入胎发生”等语句,从意义和自性两方面说明了现在这一果的简略;而另外两种则仅以自性说明,所以说“三种简略”。巴利
409.Sārajjatīti sārattacitto hoti. Byāpajjatīti byāpannacitto hoti. Kāye kesādidvattiṃsāsucisamudāye taṃsabhāvārammaṇā sati kāyasati. Anupaṭṭhapetvāti anuppādetvā, yathāsabhāvato kāyaṃ anupadhāretvāti attho. Parittacetasoti kilesehi parito khaṇḍitacitto. Tenāha ‘‘akusalacitto’’ti. Ete akusaladhammā. Nirujjhantīti nirodhaṃ pattā honti. Taṇhāvasena abhinandatīti sappītikataṇhāvasena abhimukhaṃ hutvā nandati. Abhivadatīti taṇhāvasena taṃ taṃ ārammaṇaṃ abhinivissa vadati. Ajjhosāyāti anaññasādhāraṇaṃ viya ārammaṇaṃ taṇhāvasena anupavisitvā. Tenāha ‘‘gilitvā pariniṭṭhapetvā’’ti. Dukkhaṃ kathaṃ abhinandatīti ettha dukkhahetukaṃ abhinandanto dukkhaṃ abhinandati nāmāti daṭṭhabbaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana yāvatā yassa dukkhe diṭṭhitaṇhā abhinandanā appahīnā, tāvatāyaṃ dukkhaṃ abhinandati nāmāti dassetuṃ ‘‘ahaṃ dukkhito mama dukkhanti gaṇhanto abhinandati nāmā’’ti vuttaṃ. Tena gāhadvayahetukā tattha abhinandanāti dasseti. Puna ekavāranti punapi ekavāraṃ. Phalahetusandhihetuphalasandhivasena dvisandhī. ‘‘Gabbhassāvakkanti hotī’’tiādinā atthato sarūpato ca etarahi phalasaṅkhepassa. Sarūpeneva ca itaradvayassa desitattā āha ‘‘tisaṅkhepa’’nti.
410-414 410-414. 对于止行比丘,以受为切入点,简要地说明了直到阿拉汉果的业处,所以这里说“你们要简要地受持渴爱灭尽解脱”。而世尊也按照所开示的那样宣说了“这渴爱灭尽解脱”,因此说“这……渴爱灭尽……解脱的开示”。如果是这样,为什么把开示称为解脱呢?回答说“因为开示确实……被称为解脱”。那位比丘因为那种渴爱之力,虽然陷入了常见的大缠缚,但那种渴爱对于一切佛陀的开示来说,即使伸手扶持也难以解开,所以说他“陷入了宏大渴爱网、渴爱缠缚”。“宏大渴爱网”就是巨大的渴爱纠结。“渴爱缠缚”就是渴爱的缠缚。他既然处于这种状态,就算是含摄在其中了,所以说“已进入、已包含在内”。其余内容很容易理解。巴利
410-414. Samathayānikassa bhikkhuno vedanāmukhena saṅkhepeneva yāva arahattā kammaṭṭhānaṃ idha kathitanti āha ‘‘saṃkhittena taṇhāsaṅkhayavimuttiṃ dhārethā’’ti. ‘‘Imaṃ taṇhāsaṅkhayavimutti’’nti ca bhagavā yathādesitaṃ desanaṃ avocāti vuttaṃ ‘‘imaṃ…pe… vimuttidesana’’nti . Yadi evaṃ kathaṃ desanā vimuttīti āha ‘‘desanā hi…pe… vimuttīti vuttā’’ti. Yassā taṇhāya vasena sāti bhikkhu sassataggāhamahāsaṅghāṭapaṭimukko, sā sabbabuddhānaṃ desanā hatthāvalambamānepi durugghāṭiyā jātāti āha ‘‘mahātaṇhājālataṇhāsaṅghāṭapaṭimukka’’nti. Mahātaṇhājāleti mahante taṇhājaṭe. Taṇhāsaṅghāṭeti taṇhāya saṅghāṭe. Tathābhūto ca tassa abbhantare kato nāma hotīti āha ‘‘anupaviṭṭho antogadho’’ti. Sesaṃ suviññeyyameva.
9. 《大马邑经》注释巴利
9. Mahāassapurasuttavaṇṇanā
415 “地方人”是指拥有地方的人,或者按种姓来说,被称为“鸯伽”的地方领主、王子们。他们的住处如果只是一个地方,为什么用复数?回答说:“因为惯用语。”文法家在这些地方,就像对待合乎规则的情形一样,要求词性和数一致(《波你尼经》1.2.51)。这里的惯用法就像“住在俱卢人那里”“住在末罗人那里”。不过,当“地方”一词用作修饰语时,和“种姓”一词一样,只用单数。所以说“在鸯伽诸地方”。有人说,assa 是石头的意思,因为那里有好看的石头,所以那个镇叫“石城”。另一些人则说,国王的一匹良马在那里被捕获,所以叫“马城”。管这些做什么呢,那只是那个镇的名字罢了。不过,因为世尊在那里并没有固定的住处,所以只说“以那里作为行乞的村落而住”。就像经中只说:“鸯伽人有一个叫石城的镇子。”这只是说明行乞的村落而已。巴利
415.Jānapadinoti janapadavanto, janapadassa vā issarā rājakumārā gottavasena aṅgā nāma. Tesaṃ nivāso yadi eko janapado , kathaṃ bahuvacananti āha ‘‘ruḷhīsaddenā’’ti. Akkharacintakā hi īdisesu ṭhānesu yutte viya saliṅgavacanāni (pāṇini 1.2.51) icchanti. Ayamettha ruḷhī yathā ‘‘kurūsu viharati, mallesu viharatī’’ti ca. Tabbisesane pana janapadasadde jātisadde ekavacanameva. Tenāha ‘‘aṅgesu janapade’’ti. Assā vuccanti pāsāṇāni, tāni sundarāni tattha santīti ‘‘assapura’’nti so nigamo vuttoti kecī. Apare pana ājānīyo asso rañño tattha gahaṇaṃ upagatoti ‘‘assapura’’nti vuttoti vadanti. Kiṃ tehi, nāmametaṃ tassa nigamassa. Yasmā pana tattha bhagavato nibaddhavasanaṭṭhānaṃ kiñci nāhosi, tasmā ‘‘taṃ gocaragāmaṃ katvā viharati’’cceva vuttaṃ. Tathā hi pāḷiyaṃ ‘‘assapuraṃ nāma aṅgānaṃ nigamo’’ti gocaragāmakittanameva kataṃ.
“以这样的戒”等句里,通过“戒”这一表述,说的是遮止之戒,由此显示正语、正业、正命;通过“行”这一表述,说的是奉行之戒,由此显示清净的身行与语行;通过“行道”这一表述,含摄了止、观、道、果的正行道。“有惭耻心者”这句,是说明前面所说戒与行的根本原因;“可亲者”这句,是说明清净;“大功德者”这句,是说明行道的圆满。“他们赞叹比丘僧团的功德”——这是针对那些在家信众大多热衷于称赞比丘们功德的情况而说的。不过,他们对正法和对正自觉者同样深信,所以说“佛的信奉者、法的信奉者”。因为对三宝中的任何一宝深信,由于三者不相分离,对另外两宝也必然深信。“恭敬应供”是一种借喻的说法,就像说“应当防范乌鸦保护酥油”一样,因此实际意思是“以报答资具供养”。也就是说,施主们供养资具,而自己的正行能使其产生大果报,这里所说的“恭敬应供”正是这个意思。巴利
Evarūpena sīlenātiādīsu sīlaggahaṇena vārittasīlamāha. Tena sammāvācākammantājīve dasseti. Ācāraggahaṇena cārittasīlaṃ. Tena parisuddhaṃ kāyavacīsamācāraṃ. Paṭipattiggahaṇena samathavipassanāmaggaphalasaṅgahaṃ sammāpaṭipattiṃ. Lajjinoti iminā yathāvuttasīlācāramūlakāraṇaṃ. Pesalāti iminā pārisuddhiṃ. Uḷāraguṇāti iminā paṭipattiyā pāripūriṃ. Bhikkhusaṅghasseva vaṇṇaṃ kathentīti idaṃ tesaṃ upāsakānaṃ yebhuyyena bhikkhūnaṃ guṇakittanapasutatāya vuttaṃ. Te pana saddhammepi sammāsambuddhepi abhippasannā eva. Tenāha ‘‘buddhamāmakā dhammamāmakā’’ti. Vatthuttaye hi ekasmiṃ abhippasannā itaradvaye abhippasannā eva tadavinābhāvato. Piṇḍapātāpacāyaneti lakkhaṇavacanametaṃ yathā ‘‘kākehi sappi rakkhitabba’’nti, tasmā paccayapaṭipūjaneti vuttaṃ hoti. Paccayadāyakānañhi kārassa attano sammāpaṭipattiyā mahapphalabhāvassa karaṇaṃ idha ‘‘piṇḍapātāpacāyana’’nti adhippetaṃ.
“能作沙门”是指能成就沙门的状态、能造就沙门状态的法。这里的意思是:这些法必定是在自己的相续中生起并增长的,所以说“受持而圆满”。这里用“沙门”这个词,是就沙门的身份来说的,不是仅凭一般意义上的沙门之名,所以说“寂灭诸恶的沙门”。“能作婆罗门”在这里也应按照同样的方式理解其含义。所谓“沙门、婆罗门”的差别,只是言辞上的不同,并非意义上的不同。“沙门所应行之法”是指安住于沙门法中的人所应成就的法。也就是说,一个在下等学处所摄的沙门状态中善加安立的人,他应当成就上等学处所摄的沙门状态诸法,正是就这些法而说为“沙门所应行之法”。正因为如此,为了说明这些法也确实能带来沙门的状态,所以说“它们也是能作沙门的”。而在这里,即《大马邑经》中,依惭、愧等详细展开:以惭、愧、清净的身行口行意行、命清净、根律仪、饮食知量、警寤的修习、正念正知、禅那、明等,详细宣说了能作沙门的法,不像在《三集》中那样简略。以“果”字就已经包含了异熟果,而这里依最胜来说,应知为四种沙门果。以“功德”字则包含可爱、可意等利益。“即是彼义”就是对那个不可驳斥之句的含义说明。以“若彼”等语,是通过反面的方式来说明其义。“以此篇幅”是指以这段经文。对惭、愧等以上所说的能作沙门之法,他赞叹其功德与利益。所谓“依念处中所说的方法”,就是如《念处注》中“而且这是赞叹之语”等所说的方法。巴利
Samaṇakaraṇāti samaṇabhāvakarā, samaṇabhāvassa kārakāti attho. Te pana ekantato attano santāne uppāditā vaḍḍhitā ca hontīti āha ‘‘samādāya paripūritā’’ti. Samaṇaggahaṇañcettha samaṇavasena, na sāmaññamattenāti āha ‘‘samitapāpasamaṇa’’nti. Brāhmaṇakaraṇāti etthāpi vuttanayenevattho veditabbo. Byañjanato eva cāyaṃ bhedo, yadidaṃ samaṇabrāhmaṇāti , na atthato. Samaṇenakattabbadhammāti samaṇadhamme ṭhitena sampādetabbadhammā. Yo hi heṭṭhimasikkhāsaṅkhātasamaṇabhāve suppatiṭṭhito, tena ye uparisikkhāsaṅkhātasamaṇabhāvā sampādetabbā, tesaṃ vaseneva vuttasamaṇena kattabbadhammā vuttāti. Tathā hi tesaṃ samaṇabhāvāvahataṃ sandhāyāha ‘‘tepi ca samaṇakaraṇā hontiyevā’’ti. Idha panāti mahāassapure. Hirottappādivasena desanā vitthāritāti hirottappa-parisuddhakāyavacīmanosamācārājīvaindriyasaṃvara-bhojanemattaññuta- jāgariyānuyogasatisampajañña-jhānavijjāvasena samaṇakaraṇadhammadesanā vitthārato desitā, na tikanipāte viya saṅkhepato. Phalaggahaṇeneva vipākaphalaṃ gahitaṃ, taṃ pana ukkaṭṭhaniddesena catubbidhaṃ sāmaññaphalaṃ daṭṭhabbaṃ. Ānisaṃsaggahaṇena piyamanāpatādiudrayo. Tasseva atthoti tasseva avañcāpadasseva atthaniddeso. ‘‘Yassā hī’’tiādinā byatirekavasena atthaṃ vadati. Ettakena ṭhānenāti ettakena pāḷipadesena. Hirottappādīnaṃ upari pāḷiyaṃ vuccamānānaṃ samaṇakaraṇadhammānaṃ. Vaṇṇaṃ kathesīti guṇaṃ ānisaṃsaṃ abhāsi. Satipaṭṭhāne vuttanayenāti ‘‘apica vaṇṇabhaṇanameta’’ntiādinā satipaṭṭhānavaṇṇanāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 2.373; ma. ni. aṭṭha. 1.106) vuttanayena.
416 他因为什么而惭呢?是因为某个法,或者以某个法为因,而对恶感到厌恶。这里的“因”用的是工具格,但表达的是反身的意思。也可以把“yaṃ”理解为词性变换,指的其实就是那个法。所谓“所应惭的”,是以工具格表示对象,意思是应当对它感到惭的、与身恶行等相应的状态。所谓“所应愧的”,这里也是同样的道理。“内”是指自己内在的,以自身种姓等为生起根源,这样的惭就叫“内源之惭”;“外”是指以自身之外、相对于自己而存在的外之有情为生起根源,这样的愧就叫“外源之愧”。从“自己”为增上而生起的,叫“自增上”,即把自我作为主宰而现起。以羞耻为自性而住立,即安住于厌恶恶的自性。“随承诺”者,由于具有尊重承诺的特相,对某位可尊重者说话时,以恭敬而听受,这就是承诺;与承诺共存,那承诺本身以及所含的尊重状态,都称为随承诺。以种姓等伟大性加以观察而生起的惭,也在那里以恭敬而现起,所以说它具有随承诺的特相。“以怖为自性而住立”,即安住于对恶怖畏的自性;由于具有畏惧罪恶、见罪恶为可怖的特相,所以对罪恶怖畏、将罪恶视为可怖,这样的愧就是如此自性。惭愧的内源等分别,在各地都只是依其明显状态而说,并非有时彼此决定不相离。因为羞耻不可能无怖,对恶的怖畏也不可能无羞耻。这里只是简说,详细解释应依《法集论义注》中所述方式了知。由于守护世间界限,所以叫世间守护法。“白”即清净,能令明净,或者因为白净增上生起之因,所以叫白。“混杂”即混杂行仪界限。能带来天界状态的诸法,就是天法。巴利
416.Yaṃ hirīyatīti yena dhammena hetubhūtena vā jigucchati. Karaṇe hetaṃ paccattavacanaṃ. Yanti vā liṅgavipallāsena vutto, dhammoti attho. Hirīyitabbenāti upayogatthe karaṇavacanaṃ, hirīyitabbayuttakaṃ kāyaduccaritādinti attho. Ottappitabbenāti etthāpi eseva nayo. Ajjhattaṃ niyakajjhattaṃ jātiādi samuṭṭhānaṃ etissāti ajjhattasamuṭṭhānā hirī, bahiddhā attato bahibhūto parasatto samuṭṭhānaṃ etissāti bahiddhāsamuṭṭhānaṃ ottappaṃ. Attādhipatito āgatā attādhipateyyā, attānaṃ adhipatiṃ katvā pavattā. Lajjāsabhāvasaṇṭhitāti pāpajigucchanasabhāvaṭṭhāyinī. Sappatissavalakkhaṇattā garunā kismiñci vutte gāravavasena patissavanaṃ patissavo, saha patissavenāti sappatissavaṃ, patissavabhūtaṃ taṃsabhāvañca yaṃ kiñci gāravaṃ. Jātiādimahattatāpaccavekkhaṇena uppajjamānā ca hirī tattha gāravavasena pavattatīti sappatissavalakkhaṇāti vuccati. Bhayasabhāvasaṇṭhitanti pāpato bhāyanasabhāvaṭṭhāyī, vajjabhīrukabhayadassāvilakkhaṇattā vajjaṃ bhāyati taṃ bhayato passatīti vajjabhīrukabhayadassāvī, evaṃsabhāvaṃ ottappaṃ. Ajjhattasamuṭṭhānāditā ca hirottappānaṃ tattha tattha pākaṭabhāveneva vuccati, na paresaṃ kadāci aññamaññavippayogā. Na hi lajjanaṃ nibbhayaṃ, pāpabhayaṃ vā alajjanaṃ hotīti. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana aṭṭhasāliniyaṃ (dha. sa. aṭṭha. 1.balarāsivaṇṇanā) vuttanayeneva veditabbo. Lokamariyādassa pālanato lokapāladhammā nāma. Sukkāti odātā pabhassarabhāvakārakā, sukkābhijātihetutāya vā sukkā. Sambhedanti ācāramariyādāsaṅkaraṃ. Devabhāvāvahā dhammāti devadhammā.
具备白法,就是指具足上面所说的白法。寂静者,是指烦恼已经止息。善士,是指内心寂静的人。因为只有能成办自他利益的人,才确实是善士。巴利
Sukkadhammasamāhitāti yathāvuttasukkadhammasamaṅgino. Santoti vūpasantadosā. Sappurisāti santajanā. Saparahitasādhakā hi sādhavo.
整体不能离开组成部分而存在,而且整体要通过组成部分才能被指认,所以能带来教诫具足的那一部分教诫就是教诫具足。这里说的“此处”,是指阿萨普拉城。这些就是惭与愧这两种法。被称为“沙门法”,是为了表明它们是从根本上成就沙门身份的法。正因如此,才从一开始就把握它们。巴利
Avayavavinimuttassa samudāyassa abhāvato, avayavena ca samudāyassa apadisitabbato ovādūpasampadāvahaovādekadeso ovādūpasampadāti. Idhāti imasmiṃ assapure. Ete hirottappadhammā. Samaṇadhammā nāmāti dassitā mūlabhūtasamaṇabhāvakarā dhammāti katvā. Tathā hi tesaṃ ādito gahaṇaṃ.
通过证得它,才能真正毫无保留地被称为沙门,这就是圣道。把它当作“这是沙门该做的事,是沙门的修行道路”,就叫作沙门性;而由于它是圣道的果,又因为它是所缘、值得被礼敬,所以圣果和涅槃也同样是沙门的意义。“令贪灭尽”,就是贪尽,指的是圣道;“贪在这里被灭尽”,就是贪尽,指的是涅槃。至于果,则是借因来命名,也应当理解为贪尽。嗔尽、痴尽也是同样的道理。所谓“沙门性之义”,如果就沙门性本身来说,指的是圣道;如果就沙门性的果来说,指的是圣果。所以说:“把道和果合在一起,就称为沙门的意义。”这是按最殊胜的方式来解说的。因为在这里,戒等前行之道也被算作“沙门的意义”。正因如此,经文才说“当还有更上应作之事时”。“我宣说”就是反复告知的意思。巴利
Yassa adhigamena nippariyāyato samaṇā nāma honti, so ariyamaggo ‘‘samaṇassa kammaṃ paṭipadā’’ti katvā sāmaññaṃ, tassa pana phalabhāvato, ārammaṇakaraṇavasena araṇīyato phalanibbānāni sāmaññattho. Rāgaṃ khepetīti rāgakkhayo, ariyamaggo. Rāgo khīyati etthāti rāgakkhayo, nibbānaṃ. Phalaṃ pana kāraṇūpacārena rāgakkhayo daṭṭhabbo. Dosakkhayo mohakkhayoti etthāpi eseva nayo. Sāmaññabhūto attho sāmaññattho, maggo, sāmaññassa atthoti sāmaññattho, phalanti āha ‘‘maggampi phalampi ekato katvā sāmaññattho kathito’’ti. Tayidaṃ ukkaṭṭhaniddesena vuttaṃ. Sīlādipubbabhāgapaṭipadāpi hi idha ‘‘sāmaññattho’’ti gahitā. Tenevāha ‘‘sati uttarikaraṇīye’’ti. Paṭivedayāmīti punappunaṃ ñāpemi.
417 “依业道而言”的意思是:仅仅因为它属于不善业道。因此,即便是那种程度的不善业,比丘也不应当做。正因为它属于粗重恶行,比丘才应当远离它——这就是这段话的意旨。“为学处所系”是指由学处的制定所约束。在水瓶或钵中,或对乌鸦,或以手、棍、石块等,这一切都应看作只是举例说明。因为无论在哪个地方,驱赶其他众生等一切令人不悦的行为,在这里都被归入“身行不清净”之中。“明显”是指向上伸展而显著。处于这种状态时,就像在非可生处生长的婆罗双树幼芽一样,向上又向上,高高挺起,而且显明,所以说“高显、明显”。“无覆”是指无遮盖。因此说“不覆藏”,意思是不可掩藏。以清净性来说,是同一类。由于前后正确修行相续不断,中间没有孔隙缺失。由于没有身防护的杂染,所以是防护。因此说“以关闭烦恼之门”。巴利
417.Kammapathavasenevāti akusalakammapathabhāveneva, tato tādisampi akusalakammaṃ bhikkhussa kātuṃ na yuttanti duṭṭhullabhāveneva tato oramatīti adhippāyo. Sikkhāpadabaddhenāti sikkhāpadapaññāpanena. Pānīyaghaṭe vā patte vā kākānaṃ hatthaṃ vā daṇḍaṃ vā leḍḍuṃ vāti sabbamidaṃ nidassanamattaṃ daṭṭhabbaṃ. Yattha katthaci hi ṭhitānaṃ aññesampi pāṇīnaṃ uṭṭhāpanādi sabbaṃ aniṭṭhakaraṇaṃ idha aparisuddhakāyasamācārabhāveneva saṅgahitanti. Uttānoti uddhamuddhaṃ tanotīti uttāno. Evaṃbhūto ca kenaci anuppādabhūmiyaṃ sañjātasālakalyāṇīkhandho viya uparūpari uggatuggato pākaṭo ca hotīti āha ‘‘uggato pākaṭo’’ti. Anāvaṭoti anivuto. Tenāha ‘‘asañchanno’’ti, nacchādetabboti attho. Ekasadiso visuddhabhāvena. Antarantare chiddarahito pubbenāparaṃ sammāpaṭipattiyā sandhānena. Saṃvuto kāyikassa saṃvarassa anupakkilesato. Tenāha ‘‘kilesānaṃ dvāraṃ pidahanenā’’ti.
418 在这里应当这样理解:就像驱赶乌鸦等身体动作比较轻,却因为破坏清净修行而导致身行不清净;邪思惟仅仅导致意行不清净;同样,任何只是说些无助于出离的闲话,也因为破坏清净修行而导致语行不清净。但不能把它理解成以开玩笑的心态故意说谎。因为以开玩笑的心态故意说谎,已经被学处明确禁止了。巴利
418. Ettha yathā lahukataraṃ kākuṭṭhāpanādikāyakammaṃ kāyasamācārassa aparisuddhabhāvāvahaṃ sallekhavikopanato, micchāvitakkanamattañca manosamācārassa, evaṃ yaṃ kiñci aniyyānakathākathanamattaṃ vacīsamācārassa aparisuddhabhāvāvahaṃ sallekhavikopanato, na hasādhippāyena musākathananti daṭṭhabbaṃ. Hasādhippāyena hi musākathanaṃ sikkhāpadabaddheneva paṭikkhittanti.
420 关于活命,也有某些情况是依业道而可以被禁止的。不过,那种极其粗重的活命违犯,在身行和语行的章节里已经说过了,所以这里没有收进来,应当这样理解。有些人说“那种情况因为不适合比丘,所以没有收进来”,这种说法是错误的。如果真是那样,那么在身行和语行的章节里也不该收进那种情况,这就会犯没有收进该收进的过失。至于“你们吃吧、喝吧”这样的问话,因为表露了问者自己想吃的意图,而且属于间接的说法,所以这就成了对严净行的破坏。巴利
420. Ājīvopi ekacco kammapathavasena vārito labbhati. So pana atioḷāriko kāyavacīsamācāravāresu vuttanayo evāti na gahitoti daṭṭhabbaṃ. Ye pana ‘‘tādiso bhikkhūnaṃ ayogyato na gahito’’ti vadanti, taṃ micchā tathā sati kāyavacīsamācāravārepi tassa aggahetabbabhāvāpattito. ‘‘Khādatha pivathā’’ti pucchā attano khāditukāmatādīpanena, pariyāyakathābhāvato panesā sallekhavikopanā jātā.
422 舍弃不正当的谋生方式,以如法、公平的方式寻求生活所需,这叫“寻求知量”。接受布施时,能把握施主、所施之物和自己的限度,这叫“接受知量”。经过如理省察之后再受用,这叫“受用知量”。巴利
422. Anesanaṃ pahāya dhammena samena paccaye pariyesanto pariyesanamattaññū nāma. Dāyakassa deyyadhammassa attano ca pamāṇaññutāpaṭiggaṇhanto paṭiggahaṇamattaññū nāma. Yoniso paccavekkhitvā paribhuñjanto paribhogamattaññū nāma.
423 “在一个时段”是指称为中夜的那一个时段。这样说,是指“以左侧躺卧”。并没有所谓以右侧躺卧的情况,因为右手要用来抓握身体等,不适合那样安卧。这是就男性来说的。巴利
423.Ekasmiṃkoṭṭhāseti majjhimayāmasaññite ekasmiṃ koṭṭhāse. ‘‘Vāmena passena sentī’’ti evaṃ vuttā. Dakkhiṇapassena sayāno nāma natthi dakkhiṇahatthassa sarīraggahaṇādipayogakkhamato. Purisavasena cetaṃ vuttaṃ.
“因为火大占主导”,这句话是在显示狮子无所畏惧的特质。其他胆小的野兽进到自己窝里躺下时,总是先带着恐惧,随随便便就躺下了;而狮子因为无所畏惧,就像保持正念的比丘一样,先提起正念才躺下。所以说“两只前脚……”等等。
“卧”,是指在没有营为的状态下于此处持续,所以叫“卧”,也就是第四禅那。那么,那第四禅那是什么呢?是指入出息念的第四禅那。有些人说:世尊安住在那里面,增长观,次第证得最高的道,因此成为如来。然而,这个“立足处”并不是“卧”。另一些人则取“世尊于第四禅那之后般涅槃”这句话,说“世间第四禅那的等至是如来卧”;若如此,则成了般涅槃时的如来卧。但世尊并不多入第四禅那而住,这里所说的“第四禅那”其实是指最高的果定。在那里,正如众生的睡眠是以有分心过程而具有入睡相状的“卧”,而那也是他们多数时候与初生俱有的;同样,对于世尊,与圣者之生俱有、多数时候如此的最上果定之第四禅那,应知即是“如来卧”。“狮子卧”即最胜卧,所以说“无上卧”。巴利
Tejussadattāti iminā sīhassa abhīrukabhāvaṃ dasseti. Bhīrukā hi sesamigā attano āsayaṃ pavisitvā santāsapubbakaṃ yathā tathā sayanti, sīho pana abhīrukabhāvato satokārī bhikkhu viya satiṃ upaṭṭhapetvāva sayati. Tenāha ‘‘dve purimapāde’’tiādi. Seti abyāvaṭabhāvena pavattati etthāti seyyā, catutthajjhānameva seyyā. Kiṃ pana taṃ catutthajjhānanti? Ānāpānacatutthajjhānaṃ. Tattha hi ṭhatvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā bhagavā anukkamena aggamaggaṃ adhigato tathāgato jātoti keci, tayidaṃ padaṭṭhānaṃ nāma na seyyā. Apare pana ‘‘catutthajjhānasamanantarā bhagavā parinibbāyī’’ti vuttapadaṃ gahetvā ‘‘lokiyacatutthajjhānasamāpatti tathāgataseyyā’’ti vadanti, tathā sati parinibbānakālikā tathāgataseyyāti āpajjati, na ca bhagavā catutthajjhānaṃ samāpajjanabahulo vihāsi, aggaphalajhānaṃ panettha ‘‘catutthajjhāna’’nti adhippetaṃ. Tattha yathā sattānaṃ niddupagamanalakkhaṇā seyyā bhavaṅgacittavāravasena hoti, tañca tesaṃ paṭhamajātisamanvayaṃ yebhuyyavuttikaṃ, evaṃ bhagavato ariyajātisamanvayaṃ yebhuyyavuttikaṃ aggaphalabhūtaṃ catutthajjhānaṃ ‘‘tathāgataseyyā’’ti veditabbaṃ. Sīhaseyyāti seṭṭhaseyyāti āha ‘‘uttamaseyyā’’ti.
426 已离债根:就是债务的根本。“那些”:指那些债务的根本。尽头:指剩余的部分。巴利
426.Vigatantānīti iṇamūlāni. Tesanti iṇamūlānaṃ. Pariyantoti avaseso.
通过制止生起而切断四种威仪。所谓“疾病”,就是折磨。所谓“痛苦者”,就是已经生起痛苦的人。“微弱之力”就是只有一点点力量。这里“量”这个字并不是像“由于舍弃少量的快乐”等语句中那样表示“少量”的意思,而是表示“力”,和力量的意思没有差别。所谓“其余的”,是指应当接着说的其余内容,比如“当他作意‘我已经从那个束缚中解脱了’时,那两者就生起”等等,是针对这些而说的。“于一切处”,就是在所说的其余一切处。“随意而去”,即“随意而行者”,此处释义未作鼻音的省略。“自己随乐受用者”应理解为“自在者”,即主人。然而他因为不属于他人,所以被称为“自己的所有者”。由于难得获得,人们渡越此处,因此称为“旷野”,所以他说“无水的长途”。巴利
Pavattinivāraṇena catuiriyāpathaṃ chindanto. Ābādhatīti pīḷeti. Dukkhitoti sañjātadukkho. Appaṃ balaṃ balamattā. Appattho hi ayaṃ mattā-saddo ‘‘mattāsukhapariccāgā’’tiādīsu (dha. pa. 290) viya, balavattho pana mattā-saddo anatthantaro. Sesanti ‘‘tassa hi bandhanā muttomhīti āvajjayato tadubhayaṃ hotī’’tiādinā vattabbaṃ sandhāyāha. Sabbapadesūti vuttāvasiṭṭhesu sabbapadesu. Yenakāmaṃ yathāruci gacchatīti yenakāmaṃgamoti anunāsikalopaṃ akatvā niddeso. Bhujo attano yathāsukhaviniyogo isso icchitabbo etthāti bhujisso, sāmiko. So pana aparasantakatāya ‘‘attano santako’’ti vutto. Dullabhaāpatāya kaṃ tārenti etthāti kantāroti āha ‘‘nirudakaṃ dīghamagga’’nti.
“毁坏”是指:通过吞没、不当使用等方式,让债务本金一点都不剩,他就是这样去做的。不论在哪个贪欲对象上,那个人都被那个贪欲对象所束缚:如果是男人,就是被女人束缚;如果是女人,就是被男人束缚。贪欲应当看作像债务一样,因为它带来压迫。巴利
Vināsetīti khādanadubbiniyojanādīhi yathā iṇamūlaṃ kiñci na hoti, tathā karoti. Yamhi rāgavatthumhi. So puggalo. Tena rāgavatthunā, puriso ce itthiyā, itthī ce purisena. Iṇaṃ viya kāmacchando daṭṭhabbo pīḷāsamānato.
不了知,就是不知道。你们要加害,意思是你们要破坏他的安乐生活,也就是要逼迫他。嗔恨应当看作像疾病一样,因为它同样会破坏安乐。巴利
Na vindatīti na jānāti. Upaddavethāti sukhavihārassa upaddavaṃ karotha, vibādhethāti attho. Rogo viya byāpādo daṭṭhabbo sukhabhañjanasamānato.
因为以种种不同的因由和方式加以庄严,又以蕴、处、界、缘起等法理的种种善巧而变得丰富多彩,所以是“种种理趣”。
“于听法时”,就是在说法的时候。说法之所以称为“听闻”,是从“可被听闻”这个意义上说的。
戒是这样分别讲的,禅那与神通是这样分别讲的,观、道、果也是这样分别讲的——对于这样的听法,他并不知道它的开头、中间和结尾。
“于终了时”,就是结束的时候。“啊,这理由”,是指在各个地方按照所立命题而提出的论证,即据此所采纳的理由。“啊,这譬喻”,是指为了成立那个理由,从同喻和异喻两方面所确立的比喻等。
昏沉与睡眠应当看作如同牢狱,因为它障碍人从苦中出离至涅槃。巴利
Nānāvidhahetūpāyālaṅkatatāya khandhāyatanadhātupaṭiccasamuppādādidhammanītivicittatāya ca vicittanaye. Dhammassavaneti dhammakathāyaṃ. Kathā hi sotabbaṭṭhena ‘‘savana’’nti vuttā. Evamettha sīlaṃ vibhattaṃ, evaṃ jhānābhiññā, evaṃ vipassanāmaggaphalānīti neva tassa dhammassavanassa ādimajjhapariyosānaṃ jānāti. Uṭṭhiteti niṭṭhite. Aho kāraṇanti tattha tattha paṭiññānurūpena nikkhittasādhanavasena gahitakāraṇaṃ. Aho upamāti tasseva kāraṇassa patiṭṭhāpanavasena anvayato byatirekato ca patiṭṭhaṃ udāharaṇādi. Bandhanāgāraṃ viya thinamiddhaṃ daṭṭhabbaṃ dukkhato niyyānassa vibandhanato.
因为悔恨盖不可能离开掉举而存在,或者说掉举和悔恨有相同的作用、相同的食、相同的对治法,所以为了说明悔恨的范围,就说了“在律中不谙律者”等话。就像掉举让有情的内心无法平静,悔恨也是这样。就像掉举以亲戚寻等为食,悔恨也是这样。就像止是对治掉举的对治法,对悔恨也是这样。应当把掉举和悔恨看作像奴隶身份一样,因为它们使人失去自主。巴利
Yasmā kukkuccanīvaraṇaṃ uddhaccarahitaṃ natthi, yasmā vā uddhaccakukkuccaṃ samānakiccāhārapaṭipakkhaṃ, tasmā kukkuccassa visayaṃ dassento ‘‘vinaye apakataññunā’’tiādimāha. Yathā hi uddhaccaṃ sattassa avūpasamakaraṃ, tathā kukkuccampi. Yathāpi uddhaccassa ñātivitakkādi āhāro, tathā kukkuccassapi. Yathā ca uddhaccassa samatho paṭipakkho, tathā kukkuccassapīti. Dāsabyaṃ viya uddhaccakukkuccaṃ daṭṭhabbaṃ aseribhāvāpādanato.
以十六事为内容的疑,已经渗透进以八事为内容的疑,所以说“在八处有疑”。“疑惑者”就是犹豫不决的人。“决意之后”就是令其信受之后。“执取”就是把握可信之事。迎面爬行是āsappanā,四处爬行是parisappanā。这两个词都是在说心不喜乐的状态。“以此不能深入安稳村之道,所以是不深入”:由于惊疑、遍疑的状态,心变得惊惧,依靠这种法的力量,这种法就称为惊惧——这是在说疑的相状,因此说“于心生起时”。“犹如旷野长路”:应当把它看作充满危险的旷野长路,因为它是导致不修行的原因。巴利
Soḷasavatthukā vicikicchā aṭṭhavatthukaṃ vicikicchaṃ anupaviṭṭhāti āha ‘‘aṭṭhasu ṭhānesu vicikicchā’’ti. Vicikicchantoti saṃsayanto. Adhimuccitvāti pattiyāyetvā. Gaṇhitunti saddheyyavatthuṃ pariggahetuṃ. Abhimukhaṃ sappanaṃ āsappanaṃ, parito sappanaṃ parisappanaṃ. Padadvayenapi cittassa anicchanākārameva vadati. Khemantagāmimaggaṃ na pariyogāhati etenāti apariyogāhanaṃ, ussaṅkitaparisaṅkitabhāvena chambhitaṃ hoti cittaṃ yassa dhammassa vasena, so dhammo chambhitattanti vicikicchanākāramāha. Tenāha ‘‘cittassa uppādayamānā’’ti. Kantāraddhānamaggo viyāti sāsaṅkakantāraddhānamaggo viya daṭṭhabbā appaṭipattihetubhāvato.
这里没有债,所以叫“无债”;无债的状态就是“无债性”,也就是不欠任何人债。“事业圆满者”指已经成就了谋生事业的经营。“障碍”是把 ra 音变成 la 音而来的,意思是阻碍、妨碍,也就是不能自在安住;它的根本原因,就叫“障碍的根本”。“修习六法之后”指生起并增长执取不净相等六种法。还应知道,“修习六法之后”在各处所说的,也是指执取慈相等六种法。“舍断”指以镇伏的方式舍断,因此说“在学处等被教导时”等等。“于他事”指对于不同类的事物,或者对于他人的境界。因为这五种欲功德对比丘来说就是他者的境界。说断除爱欲如同无债,因为它带来没有可爱事物的状态。巴利
Natthi ettha iṇanti aṇaṇo, tassa bhāvo āṇaṇyaṃ, kassaci iṇassa adhāraṇaṃ. Samiddhakammantoti nipphannajīvikappayogo. Paribundhati uparodhetīti ra-kārassa la-kāraṃ katvā palibodho, aserivihāro, tassa mūlaṃ kāraṇanti palibodhamūlaṃ. Cha dhamme bhāvetvāti asubhanimittaggāhādike cha dhamme uppādetvā vaḍḍhetvā. Cha dhamme bhāvetvāti ca mettānimittaggāhādayo ca tattha tattha cha dhammāti vuttāti veditabbo. Pajahatīti vikkhambhanavasena pajahati. Tenāha ‘‘ācārapaṇṇattiādīni sikkhāpiyamāno’’tiādi. Paravatthumhīti visabhāgavatthusmiṃ, paravisaye vā. Paravisayā hete bhikkhuno, yadidaṃ pañca kāmaguṇā. Āṇaṇyamiva kāmacchandappahānaṃ āha piyavatthuabhāvāvahato.
能防止行为失坏的学处,就是行为规范等。世尊说断除嗔害就像健康,因为它能带来身心的舒适状态。巴利
Ācāravipattipaṭibāhakāni sikkhāpadāni ācārapaṇṇattiādīni. Ārogyamiva byāpādappahānaṃ āha kāyacittānaṃ phāsubhāvāvahato.
他说,断除昏沉与睡眠,就像从束缚中解脱一样,因为它能带来心的受压制状态。巴利
Bandhanā mokkhamiva thinamiddhappahānaṃ āha cittassa niggahitabhāvāvahato.
就像一个享受者一样,说的是断除掉举和后悔,因为它能带来心的自在状态。巴利
Bhujissaṃ viya uddhaccakukkuccappahānaṃ āha cittassa seribhāvāvahato.
就像把草芥丢弃一样。“不计”就是不去想它。说到断除疑惑,就像到达安稳无畏之地,因为这种状态没有疑惧、没有遍疑,是正行的因。巴利
Tiṇaṃviyāti tiṇamiva katvā. Agaṇetvāti acintetvā. Khemantabhūmiṃ viya vicikicchāpahānaṃ āha anussaṅkitāparisaṅkitabhāvena sammāpaṭipattihetubhāvato.
427 427. “被作”(kirīyati,依据《小诵注》3.5.28-29)指被投入胎藏中,所以叫“作”(kara),即“生起”;从“作”而生,就叫“作生”(karaja),意思是父母所生。有些人说,依母亲身体形成的作用而从“作”生起,所以叫“作生”。无论哪种说法,“作生身”都是指四种相续的色法。“令湿润”就是令湿透。那么这里什么是湿润的状态呢?回答说“以爱润泽”,意思是用喜的爱染来滋养。因此说“令一切处生起喜乐”。这里,由于喜所生的殊胜色法遍满整个作生身,就表明了能生起喜乐的喜乐确实在一切处生起。在“遍流”等说法中,道理也一样。在那里也应随宜理解为“周围流动、令湿润、以爱润泽,令一切处生起喜乐”等义。“充满”就是用喜乐充满这个作生身,就像用风充满皮囊一样。“周遍触碰”就是用喜乐触碰这个作生身。“一切处”是把a音变成ā音,意思是具有一切肢体,也就是具有肉等一切部分。没有一处不被触及,因为由喜乐所生的色法确实遍满一切处。能做、能连接、善于令相续、有能力警觉,这是句子的连接解释。就像用手揉合沐浴粉做成团时,容器会被挤压,所以说“令相续时破裂”。“随入”就是渗入。“遍入”就是周遍一切处而湿润。由于湿润的状态本身,其内外中间都相同,所以叫“内外中间相同”。“一切处”就是一切地方。而且不是滴漏的,因为只洒了适量之水。这里,作生身应如沐浴粉团,而初禅之乐应如将其湿润后揉合成团的适量之水。巴利
427. Kirīyati (a. ni. ṭī. 3.5.28-29) gabbhāsaye khipīyatīti karo, sambhavo, karato jātoti karajo, mātāpettikasambhavoti attho. Mātuyā hi sarīrasaṇṭhāpanavasena karato jātoti karajoti apare. Ubhayathāpi karajakāyanti catusantatirūpamāha. Temetīti tintaṃ karoti. Ko panettha tintabhāvoti āha ‘‘snehetī’’ti, pītisnehena pīṇanaṃ karotīti attho. Tenāha ‘‘sabbattha pavattapītisukhaṃ karotī’’ti. Pītisamuṭṭhānapaṇītarūpehi sakalassa karajakāyassa pariphuṭatāya cettha taṃsamuṭṭhāpakapītisukhānaṃ sabbattha pavatti jotitā. Parisandetītiādīsupi eseva nayo. Tatthāpi hi ‘‘samantato sandeti temeti sneheti, sabbattha pavattapītisukhaṃ karotī’’tiādinā yathārahaṃ attho veditabbo. Paripūretīti vāyunā bhastaṃ viya imaṃ karajakāyaṃ pītisukhena pūreti. Samantato phusatīti imaṃ karajakāyaṃ pītisukhena phusati. Sabbāvatoti a-kārassa ā-kāro kato, sabbāvayavavatoti atthoti āha ‘‘sabbakoṭṭhāsavato’’ti, maṃsādisabbābhāgavatoti attho. Aphuṭaṃ nāma na hoti pītisukhasamuṭṭhānehi rūpehi sabbatthakameva byāpitattā. Kātuñceva yojetuñca cheko sannetuṃ paṭibaloti yojanā. Nhānīyacuṇṇānaṃ parimaddanavasena piṇḍaṃ karontena hatthena bhājanaṃ nippīḷetabbaṃ hotīti āha ‘‘sannentassa bhijjatī’’ti. Anugatāti anupaviṭṭhā. Parigatāti parito samantato tintā. Tintabhāveneva samaṃ antaraṃ bāhirañca etissāti santarabāhirā. Sabbatthakamevāti sabbattheva. Na ca pagghariṇī pamāṇayuttasseva udakassa sittattā. Ettha ca nhānīyapiṇḍaṃ viya karajakāyo, taṃ temetvā sampiṇḍitapamāṇayuttaudakaṃ viya paṭhamajjhānasukhaṃ daṭṭhabbaṃ.
428 从下面涌出并上升的水:是指湖池底部以粗大的水流涌出而上升的水。在内部涌出的水:是指在湖池内部,并没有形成粗大的水流,而是从现起的水脉口涌出的水。来路:是指从河流、湖泊、山涧、池塘等处而来的路径。巴利
428.Heṭṭhā ubbhijjitvā uggacchanaudakoti rahadassa adhothūladhārāvasena ubbhijja uṭṭhahanaudako. Antoyeva ubbhijjanaudakoti rahadassa abbhantareyeva thūladhārā ahutvā uṭṭhitaudakasirāmukhehi ubbhijjanako. Āgamanamaggoti nadītaḷākakandarasaraādito āgamanamaggo.
429 这里因为有青莲花丛,所以叫青莲池,也就是水域。这里的判定是这样的:就像世间把红眼睛的人称为白莲眼一样。不过有些人说:红色的是红莲花,白色的是白莲花。青莲等花好比这个业所生的身体,水好比第三禅的乐——这一层意思,通过前面所说的方式类推,就已经说明了,应当这样理解。巴利
429. Uppalagacchāni ettha santīti uppalinī (a. ni. ṭī. 3.5.28-29), vāri. Ayamettha vinicchayo, tathā hi loke rattakkhiko ‘‘puṇḍarīkakkho’’ti vuccati. Keci pana ‘‘rattaṃ padumaṃ, setaṃ puṇḍarīka’’nti vadanti. Uppalādīni viya karajakāyo, udakaṃ viya tatiyajjhānasukhanti ayampi attho ‘‘purimanayenā’’ti atideseneva vibhāvitoti daṭṭhabbaṃ.
430 “无随烦恼”的意思是说,因为不被尘垢等污染,所以是无垢的状态。即使是无垢的事物,有些也具有光明的自性,所以说“光明的意思”。“时节触”是指炎热时节的触。全身处处都是如此,业所生身被禅那之乐遍满,就像被时节所触的布一样,所以说“如布一样的业所生身”。这里的“因此”,是以“如布”等所说的内容作为理由来指回前面所说的意思,也就是说:业所生身像布一样,第四禅那的乐像时节触一样。在这里,因为舍的自性是寂静的,又是在智慧方面最殊胜的,所以舍也被包含在“乐”里面,因此第四禅那里也用“乐”来指称。经中说“以清净、遍净的心遍满而坐”,从这句话可以看出,第四禅的心和布的性质相似。为了说明由第四禅所生的色法遍满比丘的身体,所以说“禅那所生之色,犹如时节之触”。至于比丘的业所生身如同男子的身体,这个意思很明显,所以没有特别提出来;或者也可以说,因为已经有“犹如在某处……身体被触”这样的说法,这个意思已经被包含在里面了。巴利
430.Nirupakkilesaṭṭhenāti rajojallādinā anupakkiliṭṭhatāya amalīnabhāvena. Amalīnampi kiñci vatthu pabhassarasabhāvaṃ hotīti vuttaṃ ‘‘pabhassaraṭṭhenā’’ti. Utupharaṇanti uṇhautupharaṇaṃ. Sabbatthakameva jhānasukhena phuṭṭho karajakāyo yathā utunā phuṭṭhavatthasadisoti āha ‘‘vatthaṃ viya karajakāyo’’ti. Tasmāti ‘‘vatthaṃ viyā’’tiādinā vuttamevatthaṃ hetubhāvena paccāmasati, karajakāyassa vatthasadisattā catutthajjhānasukhassa ca utupharaṇasadisattāti attho. Santasabhāvattā ñāṇuttarattā cettha upekkhāpi sukhe saṅgahitāti catutthajjhānepi sukhaggahaṇaṃ kataṃ. ‘‘Parisuddhena pariyodātena pharitvā nisinno hotī’’ti vacanato catutthajjhānacittassa vatthasadisatā vuttā. Catutthajjhānasamuṭṭhānarūpehi bhikkhuno kāyassa phuṭabhāvaṃ sandhāya ‘‘taṃsamuṭṭhānarūpaṃ utupharaṇaṃ viyā’’ti vuttaṃ. Purisassa kāyo viya bhikkhuno karajakāyoti ayaṃ panattho pākaṭoti na gahito, gahito eva vā ‘‘yathā hi katthaci…pe… kāyo phuṭo hotī’’ti vuttattā.
431 “宿住智的譬喻”这里,是指已经说过的宿住智的譬喻。这是为了说明:一个人在当天所做的事,对普通众生来说,大多数也是清楚明白的。应当这样理解:仅仅凭提到当天经过的三个村庄,就已经暗示,对那些以大愿力而获得宿住智的人来说,他们在三有中所做过的行为,大多数也是清楚明白的。巴利
431.Pubbenivāsañāṇaupamāyanti pubbenivāsañāṇassa dassitaupamāyaṃ. Taṃdivasaṃkatakiriyāgahaṇaṃ pākatikasattassapi yebhuyyena pākaṭā hotīti dassanatthaṃ. Taṃdivasagatagāmattayaggahaṇeneva mahābhinīhārehi aññesampi pubbenivāsañāṇalābhīnaṃ tīsu bhavesu katā kiriyā yebhuyyena pākaṭā hotīti dīpitanti daṭṭhabbaṃ.
432 “面对面之门”是指彼此相对而开的门。“来来往往行走”是指随着各自该做的事,从这里到那里来回走动。至于“从此家……中略……以进入的方式”等语,这是为了显示死生智的认知范围而说的。“站在两家之间”是指站在两家大门正对面的地方,也就是中间街道的正中央。因为如果一家门朝东,另一家门朝西,有个眼睛好的人站在两家之间的街巷中,面朝南或朝北,那么进出的人对他来说自然一清二楚;同样,具备天眼智的人,对众生的死与投生也能看得清清楚楚。不过应当知道:就像那个人是在不同刹那看见有人进去、又在不同刹那看见有人出来一样,这位天眼智者也一样,是在不同刹那看见众生死亡、又在不同刹那看见众生投生。应把“智的清晰显现”这一层意思带进来理解。这里的“他的”,指的就是这个智。巴利
432.Sammukhadvārāti aññamaññassa abhimukhadvārā. Aparāparaṃ sañcaranteti taṃtaṃkiccavasena ito cito ca sañcarante. Ito pana gehā…pe… pavisanavasenapīti idaṃ cutūpapātañāṇassa visayadassanavasena vuttaṃ. Dvinnaṃ gehānaṃ antare ṭhatvāti dvinnaṃ gehadvārānaṃ sammukhaṭṭhānabhūte antaravīthiyaṃ vemajjhe ṭhatvā. Tesu hi ekassa ce pācīnamukhadvāraṃ itarassa pacchimamukhaṃ, tassa sammukhaṃ ubhinnaṃ antaravīthiyaṃ ṭhitassa dakkhiṇāmukhassa, uttarāmukhassa vā cakkhumato purisassa tattha pavisanakanikkhamanakapurisā yathā sukheneva pākaṭā honti, evaṃ dibbacakkhuñāṇasamaṅgino cavanakaupapajjanakapurisā. Yathā pana tassa purisassa aññeneva khaṇena pavisantassa dassanaṃ, aññena nikkhamantassa dassanaṃ, evaṃ imassapi aññeneva khaṇena cavamānassa dassanaṃ, aññena upapajjamānassa dassananti daṭṭhabbaṃ. Ñāṇassa pākaṭāti ānetvā sambandho. Tassāti ñāṇassa.
433 山峰顶部大多数是收缩、紧凑的,所以这里把山顶叫做“山的收缩”;或者,属于山所涵盖的区域也可以叫“山的收缩”。“不浊”就是没有浑浊。它之所以不浑浊,是因为没有烂泥,所以说“无泥”。对于牛来说,无论是站着的还是卧着的。所谓“存在的”,就是“可得到的”。其他的,无论是站着、卧着还是走着,都按照同行共处的道理来说。只是站着,从来不行走。所谓“两类”,是指贝类和贝壳、鱼群,这两类在文字上说是“站着的”,但含义中也包含“行走的”。何必用这种相伴共处的关系来解释呢?其实这里应当理解为根据实际情况来取舍。也就是说,对于碎石和砂砾,用“站着”来搭配解说;对于贝类、贝壳和鱼群,则应当用“或站或行”来搭配解说。巴利
433. Pabbatasikharaṃ yebhuyyena saṃkhittaṃ saṅkucitaṃ hotīti idha pabbatamatthakaṃ ‘‘pabbatasaṅkhepo’’ti vuttaṃ, pabbatapariyāpanno vā padeso pabbatasaṅkhepo. Anāviloti akālusso. Sā cassa anāvilatā kaddamābhāvena hotīti āha ‘‘nikkaddamo’’ti. Ṭhitāsupi nisinnāsupi gāvīsu. Vijjamānāsūti labbhamānāsu. Itarā ṭhitāpi nisinnāpi carantīti vuccanti sahacaraṇañāyena. Tiṭṭhantameva, na kadācipi carantaṃ. Dvayanti sippisammukaṃ macchagumbanti imaṃ ubhayaṃ tiṭṭhantanti vuttaṃ, carantampīti adhippāyo. Kiṃ vā imāya sahacariyāya, yathālābhaggahaṇaṃ panettha daṭṭhabbaṃ. Sakkharakathalassa hi vasena ‘‘tiṭṭhanta’’nti, sippisambukassa macchagumbassa ca vasena ‘‘tiṭṭhantampi, carantampī’’ti yojanā kātabbā.
434 所谓“比丘”,就是烦恼已被破除的人。从究竟意义上说,他才真正配得上“沙门”这个名称。在这里,通过圣道彻底平息了一切恶法的人,就是沙门。所以说“因为平息了恶法”。从最殊胜的意义上说,正自觉者被称为“梵”;因为从圣道而来,所以称为梵,这里的梵指的就是圣道。以不迷乱、亲证通达的方式了知了圣道,所以称为“婆罗门”。正是因为他具备了圣道,他的种种恶法才得以远离。所以说“因为远离了恶法,所以是婆罗门”。用八支圣道之水沐浴过、烦恼已洗净的人,就是“沐浴者”。因为已去,即依断除现观而通达。所以说“因为已了知”。因为已离,即依正断舍而彻底从相续中灭尽。所以说“因为已舍断”,意思是依界限而损害烦恼,依圣道部分或彻底地断除一切烦恼。所以说“因为已害”。因为远,即由于善断而远离。所以说“因为已远离”。两者在两种场合都应配合:因为烦恼已远、已害、已远离,所以是圣者;同样地,所以是阿拉汉。这里凡在义理上没有分别说明的,因为意义浅显,应当很容易理解。巴利
434.Bhikkhūti bhinnakilesoti bhikkhu. So hi paramatthato samaṇotināmako. Tattha ariyamaggena sabbaso pāpānaṃ samitāvīti samaṇo. Tenāha ‘‘samitapāpattā’’ti. Seṭṭhaṭṭhena brahmā vuccati sammāsambuddho, tato āgatoti brahmā, ariyamaggo, taṃ asammohapaṭivedhavasena aññāsīti brāhmaṇo. Taṃsamaṅgitāya hissa pāpānaṃ bāhitabhāvo. Tenāha ‘‘bāhitapāpattā brāhmaṇo’’ti. Aṭṭhaṅgikena ariyamaggajalena nhātavā niddhotakilesoti nhātako. Gatattāti pahānābhisamayavasena paṭividdhattā. Tenāha ‘‘viditattā’’ti. Nissutattāti samucchedappahānavasena santānato sabbaso nihatattā. Tenāha ‘‘apahatattā’’ti, mariyādavasena kilesānaṃ hiṃsitattā ariyamaggehi odhiso sabbaso kilesānaṃ samucchinnattāti attho. Tenāha ‘‘hatattā’’ti. Ārakattāti suppahīnatāya vippakaṭṭhabhāvato. Tenāha ‘‘dūrībhūtattā’’ti. Ubhayampi ubhayattha yojetabbaṃ – kilesānaṃ ārakattā hatattā dūrībhūtattā ca ariyo, tathā arahanti. Yaṃ panettha atthato na vibhattaṃ, taṃ uttānatthattā suviññeyyameva.
10. 《小马邑经》的注释巴利
10. Cūḷaassapurasuttavaṇṇanā
435 “和前面那部经一样”的意思是:就像前一部经《大马城经》(中部注释书2.415)里所说的那样——“看到马城居民对比丘僧团怀着恭敬、尊重和礼敬,为了劝勉比丘们对施食也保持恭敬,所以说了这部经。”这里说的和那里完全一样。“适合沙门”:是适合沙门、与沙门身份相称的意思。“随顺沙门的行道”:是随顺那被称为沙门性的圣道、与之相应的修行方式。巴利
435.Purimasadisamevāti ‘‘assapuravāsīnaṃ bhikkhusaṅghe gāravabahumānaṃ nipaccakārañca disvā bhikkhū piṇḍapātāpacāyane niyojento idaṃ suttaṃ abhāsī’’ti purimasutte mahāassapure (ma. ni. aṭṭha. 2.415) vuttasadisameva. Samaṇānaṃ anucchavikāti samaṇānaṃ samaṇabhāvassa anucchavikā patirūpā. Samaṇānaṃ anulomappaṭipadāti samaṇānaṃ sāmaññasaṅkhātassa ariyamaggassa anukūlappaṭipadā.
436 这些法,是指经文中说到的贪欲、嗔恨等恶法。正在生起,是指就在生起的那一刻,更不用说已经在心相续中反复修习的了。有污垢,是指有垢染、被污染。被垢所执取,是指被垢染抓住、垢染已经生起。沙门的污垢,是指沙门身份上的污垢。被败坏,是指衰败、毁灭。沙门的过失,是指对沙门身份的败坏。粗劣,是指没有实质。没有光泽,是指没有力量。从利益和快乐脱离,就是恶趣,也就是地狱等地方;这些法以那里的果报为目标,或者以那里为用途,因此称为恶趣的。处所是贪欲等。因此说“在恶趣”等。以因为性,对属于恶趣的受有益,即恶趣所受。因此说“恶趣中异熟受的诸缘”。利铁,是指像利刃一样的实质铁。以铁,是指以铁屑。据说鹤鸟的腹中停留的任何东西都会变得坚硬锐利。因此它们的粪便能消融骨头和石头。因此说“喂鹤鸟”。那铁粉据说用火也难烧尽,但依靠药力则能轻易烧尽。因此说“善巧的铁匠们得到许多手工作业的报酬后制作”等。变得极锐利,能像切断软木棍一样轻易切断某种铁制束缚。由兔皮和猫皮等结合而成,故称为套,即武器装备,所以说“套,是指鞘”。覆盖,是指周遍覆盖、遮蔽。从一切处缠绕,是指完全覆盖。巴利
436.Ete dhammāti ete pāḷiyaṃ āgatā abhijjhābyāpādādayo pāpadhammā. Uppajjamānāti uppajjamānā eva, pageva santāne bhāvitā. Malineti malavante kiliṭṭhe. Malaggahiteti gahitamale sañjātamale. Samaṇamalāti samaṇānaṃ samaṇabhāvassa malā. Dussantīti vipajjanti vinassanti. Samaṇadosāti samaṇānaṃ samaṇabhāvadūsanā. Kasaṭeti asāre. Nirojeti nitteje. Ayato sukhato apetāti apāyā, nirayādayo, taṃ phalaṃ arahanti, taṃ payojanaṃ vā etesanti āpāyikā. Ṭhānāni abhijjhādayo. Tenāha ‘‘apāye’’tiādi. Kāraṇabhāvena duggatipariyāpannāya vedanāya hitānīti duggativedaniyāni. Tena vuttaṃ ‘‘duggatiyaṃ vipākavedanāya paccayāna’’nti. Tikhiṇaṃ ayanti vekantakasadisaṃ sāraayaṃ. Ayenāti ayoghaṃsakena. Koñcasakuṇānaṃ kira kucchiyaṃ nivutthaṃ yaṃ kiñci kharaṃ tikhiṇañca hoti. Tathā hi tesaṃ vaccaṃ aṭṭhimpi pāsāṇampi vilīyāpeti. Tena vuttaṃ ‘‘koñcasakuṇe khādāpentī’’ti. Taṃ kira ayacuṇṇaṃ aggināpi kicchena dayhati, bhesajjabalena pana sukhena dayheyya. Tena vuttaṃ ‘‘susikkhitā ca naṃ ayakārā bahuhatthakammamūlaṃ labhitvā karontī’’tiādi. Atitikhiṇaṃ hoti, aññataraṃ ayobandhanaṃ pheggudaṇḍaṃ viya sukheneva chindanti. Sasabiḷāracammehi saṅghaṭitaṭṭhena saṅghāṭīti vuccati āvudhaparicchadoti āha ‘‘saṅghāṭiyāti kosiyā’’ti. Pariyonaddhanti parito onaddhaṃ chāditaṃ. Samantato veṭhitanti sabbaso pihitaṃ.
437 “尘”是指从外面沾上的尘土。“垢”是指身体上自然产生的汗垢等污秽。尘和垢因为持戒而不去除,他具有这个,所以叫“持尘垢者”,说的就是这种人。因此说“持尘垢者”。“入水”等句的意思,在《大狮子吼经》注释里已经讲过了。说到“所有这一切”等处,意思是这一切都是就外道的修行方式而说的。因此,“穿僧伽梨者”是指穿着由碎布片缝合成、被称为“僧伽梨”的衣服的人。经文中确实只说“穿僧伽梨者”,而没有说“比丘”。因此说“在这个(教法)中”等。那么,为什么世尊在这里只破除了穿僧伽梨等头陀支誓戒呢?这是为了显示方法,因为其他如五种热恼等头陀支也因破除这些而同样被了知。另有一些人则说:当世尊说“诸比丘,我不因为穿僧伽梨者仅仅穿着僧伽梨就称其为沙门法”时,坐在那里的一些执持外道见解的人心想:“这是在说裸形外道吗?”另一些人心想:“这是在说持尘垢者吗?”世尊正是根据这些人心中的意向,在这里破除了这些头陀支誓戒。“穿僧伽梨者”,是指以内衣和外衣的方式穿着僧伽梨衣的人。因此说“僧伽梨衣”等。他们以自己的喜好,让朋友等人做成僧伽梨衣,后来到了被认可的时候,就劝他们受持穿僧伽梨者之戒。巴利
437.Rajoti āgantukarajo. Jallanti sarīre uṭṭhānakaloṇādimalaṃ. Rajojallañca vatasamādānavasena anapanītaṃ etassa atthīti rajojalliko, tassa. Tenāha ‘‘rajojalladhārino’’ti. Udakaṃ orohantassātiādīnamattho mahāsīhanādasuttavaṇṇanāyaṃ vuttoyeva. Sabbametantiādīsu sabbasopi vatasamādānavasenāti adhippāyo. Yasmā sabbametaṃ bāhirasamayavaseneva kathitaṃ, tasmā saṅghāṭikassāti pilotikakhaṇḍehi saṅghaṭitattā ‘‘saṅghāṭī’’ti laddhanāmavatthadhārinoti attho. Tathā hi pāḷiyaṃ ‘‘saṅghāṭikassa’’icceva vuttaṃ, na ‘‘bhikkhuno’’ti. Tenāha ‘‘imasmiṃ hī’’tiādi. Kasmā panettha bhagavatā saṅghāṭikattādīniyeva vatasamādānāni paṭikkhittānīti? Nayadassanametaṃ aññesampi pañcātapamūgavatādīnaṃ tappaṭikkhepeneva pasiddhito. Apare pana bhaṇanti – ‘‘nāhaṃ, bhikkhave, saṅghāṭikassa saṅghāṭidhāraṇamattena sāmaññaṃ vadāmī’’ti vutte tattha nisinno koci titthantaraladdhiko acelakattaṃ nu kho kathanti cintesi, apare rajojallakattaṃ nu kho kathanti, evaṃ taṃ taṃ cintentānaṃ ajjhāsayavasena bhagavā imāneva vatasamādānāni idha paṭikkhipīti. Saṅghāṭikanti nivāsanapārupanavasena saṅghāṭivantaṃ. Tenāha ‘‘saṅghāṭikaṃ vattha’’ntiādi. Attano ruciyā mittādayo saṅghāṭikaṃ kareyyuṃ, pacchā viññutaṃ pattakāle saṅghāṭikatte samādapeyyuṃ.
438 他看见自己清净,因为贪欲等烦恼没有现行。但不能因此就说他已经是靠圣道断尽烦恼而清净的。欢悦指的是微细的喜悦。当他看见自己因为正确修行而镇伏了烦恼、心得清净时,就生起欢悦,那是一种满意的状态。所以说满意的状态。喜指的是能带来轻安的强盛喜悦。名身轻安这句话,说的是心和心所两者的轻安。感受就是体验、领受。现在,因为他的心已经通过远离五盖而得到清净,所以说如同达到安止定一般。从一个地方生起、又到达另一个地方,仅凭这一点作为譬喻,以高低层次的相似性,前面已经以对治不善法的方式结束了说法,所以说随顺连贯。在《大狮子吼经》中,道被比喻为莲池,经文从舍利弗,譬如有一座莲池开始,在譬喻与法义对应时说:这位行者这样行道,这样行持,登上了那样的道,以至于诸漏灭尽。就像从东方等地来的人,到了那座莲池边,身体变得清净,热恼消失;同样,从刹帝利等家族出身的人,来到如来所宣说的法与律的教法,名身变得清净,烦恼的热恼消失。因此,由于一切烦恼都已止息,他就是究竟意义上的沙门。其余部分很容易理解。巴利
438.Attānaṃ visujjhantaṃ passati abhijjhādīnaṃ samudācārābhāvato. Maggena asamucchinnattā visuddhoti pana na vattabbo. Pāmojjanti taruṇapītimāha. Tassa hi attano sammāpaṭipattiyā kilesānaṃ vikkhambhitattā cittassa visuddhataṃ passantassa pāmojjaṃ jāyati, taṃ tuṭṭhākāraṃ. Tenāha ‘‘tuṭṭhākāro’’ti. Pītīti passaddhiāvahā balavapīti. Nāmakāyo passambhatīti iminā ubhayampi passaddhiṃ vadati. Vediyatīti anubhavati vindati. Idāni tena nīvaraṇehi cittassa visodhanattaṃ laddhanti āha ‘‘appanāppattaṃ viya hotī’’ti. Aññattha uṭṭhitā aññaṃ ṭhānaṃ upagatāti ettakena upamābhāvena uccanīcatāsāmaññena heṭṭhā asaddhammānaṃ paṭipakkhavasena desanāya pariyosāpitattā vuttaṃ ‘‘yathānusandhinā’’ti. Mahāsīhanādasutte maggo pokkharaṇiyā upamito ‘‘seyyathāpi, sāriputta, pokkharaṇī’’tiādiṃ (ma. ni. 1.154) ārabhitvā upamāsaṃsandane ‘‘tathāyaṃ puggalo paṭipanno, tathā ca iriyati, tañca maggaṃ samāruḷho, yathā āsavānaṃ khayā’’ti (ma. ni. 1.154) vuttattā. Yathā hi puratthimādidisāhi āgatā purisā taṃ pokkharaṇiṃ āgamma visuddharūpakāyā vigatapariḷāhā ca honti, evaṃ khattiyādikulato āgatā tathāgatappaveditaṃ dhammavinayaṃ sāsanaṃ āgamma visuddhanāmakāyā vigatakilesapariḷāhā ca honti. Tasmā sabbakilesānaṃ samitattā paramatthasamaṇo hotīti. Sesaṃ suviññeyyameva.
1 2 3