10. 《巴亚斯王族经》的注释
10. Pāyāsirājaññasuttavaṇṇanā
406406. 因为名字是世尊亲自取的,所以这样衔接。世间都把王子称作“童子”,而这位只是国王名义上的儿子,因此说“国王的……他们知道”。
406. Bhagavatā evaṃ gahitanāmattāti yojanā. Yasmā rājaputtā loke ‘‘kumāro’’ti voharīyanti. Ayañca rañño kittimaputto, tasmā āha ‘‘rañño…pe… sañjāniṃsū’’ti.
“阿沙”说的是那位长老。他修福的时候,在百千劫里投生到天界和人间,但因为诸根还没成熟,没能生起殊胜的果证。“第三日”是指从上山那天算起的第三天。
Assāti therassa. Puññāni karonto kappasatasahassaṃ devesu ceva manussesu ca uppajjitvā visesaṃ nibbattetuṃ nāsakkhi indriyānaṃ aparipakkattā. Tatiyadivaseti pabbataṃ āruḷhadivasato tatiye divase.
他们已注定要证得声闻菩提,福德资粮又极为殊胜,因此不会堕入恶趣,而是在一佛到下一佛之间的漫长岁月里……一直享受福报。所谓“天神”,是指过去曾与他们一起修行的净居天天神。
Tesaṃ sāvakabodhiyā niyatatāya, puññasambhārassa ca sātisayattā vinipātaṃ agantvā ekaṃ buddhantaraṃ…pe… anubhavantānaṃ. Devatāyāti pubbe sahadhammacāriniyā suddhāvāsadevatāya.
说了“生在良家女的肚子里”之后,为了说明他最初受生的情形,接着说了“她……”这段话。其中,“她”指那位良家女。“ca”这个字表示区别,用来突出所说的特别之处。“良家”指丈夫家。“胎相”指胎儿住定下来的相状。虽然毗舍佉也属于舍卫城的家族,但为了显示她在那里居于主要地位,所以说了“毗舍佉及……”,就像说“婆罗门来了,婆私咤也来了”一样。这里的“天神”仍然指那位净居天天神。“问题”指“比丘,比丘,这个蚁冢……”等(《中部》1.249)中出现的十五个问题。
‘‘Kuladārikāya kucchimhi uppanno’’ti vatvā taṃ evassa uppannabhāvaṃ mūlato paṭṭhāya dassetuṃ ‘‘sā cā’’tiādi vuttaṃ. Tattha sāti kuladārikā. Ca-saddo byatirekattho, tena vuccamānaṃ visesaṃ joteti. Kulagharanti patikulagehaṃ. Gabbhanimittanti gabbhassa saṇṭhitabhāvanimittaṃ. Satipi visākhāya ca sāvatthivāsikulapariyāpannatte tassā tattha padhānabhāvadassanatthaṃ ‘‘visākhañcā’’ti vuttaṃ yathā ‘‘brāhmaṇā āgatā vāsiṭṭhopi āgato’’ti. Devatāti idhapi sā eva suddhāvāsadevatā. Pañheti ‘‘bhikkhu bhikkhu ayaṃ vammiko’’tiādinā (ma. ni. 1.249) āgate pannarasapañhe.
谢德比亚(Setabyā)这个词,是以阴性名词的形式给那座城市起的名字。关于“Uttarena”(在北方)一词:由于和“ena”这个词搭配,巴利原文中用了“setabyaṃ”这个宾格形式;但在义注的解释里,则是着眼于“uttara”这个词,所以用了从格形式“setabyato”。Anabhisittakarājā 指的是属于刹帝利种姓、还没有举行灌顶仪式的人。
Setabyāti itthiliṅgavasena tassa nagarassa nāmaṃ.Uttarenāti ena-saddayogena ‘‘setabya’’nti upayogavacanaṃ pāḷiyaṃ vuttaṃ. Atthavacanena pana uttarasaddaṃ apekkhitvā setabyatoti nissakkappayogo kato. Anabhisittakarājāti khattiyajātiko abhisekaṃ appatto.
《巴亚斯王知见故事的解说》
Pāyāsirājaññavatthuvaṇṇanā
407“即见,即恶见”:这里用“gata”这个词,是把词补全了。或者说,见本身所“去”到的那一点就是恶见;因为这种执取是不正确的,并没有一个真实可去的去处,所以它只是见的执取而已,纯粹是邪执,这就是它的意思。而这种恶见,是依他的不如理作意等而生起,又因为没有对治法的现前,再加上得到随顺的滋养,所以已经现行生起,因此经里说“已生起”。不指出那各种理由:对于从这里到那里去的、以及从那里到这里来的,都不加指明,只是说“那些众生就在那里断灭”等等,就这样不指出那各种看似合理的理由。
407.Diṭṭhiyevadiṭṭhigatanti gata-saddena padavaḍḍhanamāha, diṭṭhiyā vā gatamattaṃ diṭṭhigataṃ, ayāthāvaggāhitāya gantabbābhāvato diṭṭhiyā gahaṇamattaṃ, kevalo micchābhinivesoti attho, taṃ pana diṭṭhigataṃ tassa ayonisomanasikārādivasena uppajjitvā paṭipakkhasammukhībhāvābhāvato, anurūpāhāralābhato ca samudācārappattaṃ jātanti pāḷiyaṃ ‘‘uppannaṃ hotī’’ti vuttaṃ. Taṃ taṃ kāraṇaṃ apadisitvāti tato idhāgacchanakassa, ito tattha gacchanakassa ca apadisanato ‘‘tattha tattheva sattānaṃ ucchijjanato’’ti evamādi taṃ taṃ kāraṇaṃ paṭirūpakaṃ apadisitvā.
408对于“已遭遇非所愿之事”所表达的含义,这里用的是“purā”这个词,所以他说:“purā……直到还没有告知的时候。”
408. Āpannānadhippetatthavisaye ayaṃ purā-saddapayogoti āha ‘‘purā…pe… saññāpetīti yāva na saññāpetī’’ti.
日月天子譬喻的注释
Candimasūriyaupamāvaṇṇanā
411411. 就像日月天子凭着广大殊胜的光明,不会被别的光明所压倒,慧的光明也是如此——为了说明这一点,就说了“candima…pe…aññena”等话。从“等”(ādi)这个词,也包含了这样的质问:“他们在多大的范围内活动?他们的光明照射到多大的范围?”所谓“将包裹”(paliveṭhessati),意思是系缚、追问。为了解开它,为了回答它。因此——因为无法解答上面所说的质问,所以——他承认了自己本来不情愿承认的互相矛盾立场,说出“在他世,不在此世”等话。
411. Yathā candimasūriyā uḷāravipulobhāsatāya aññena obhāsena anabhibhavanīyā, evamayampi paññāobhāsenāti dassento ‘‘candima…pe… aññenā’’tiādimāha. Ādīhīti ādi-saddena ‘‘kittake ṭhāne ete pavattenti, kittakañca ṭhānaṃ nesaṃ ābhā pharatī’’ti evamādimpi codanaṃ saṅgaṇhāti. Paliveṭhessatīti ābandhissati, anuyuñjissatīti attho. Nibbeṭhetuṃ taṃ vissajjetuṃ. Tasmāti yasmā yathāvuttaṃ codanaṃ nibbeṭhetuṃ na sakkoti, tasmā. Attano anicchitaṃ saṅghātanaṃ pakkhaṃ paṭijānanto ‘‘parasmiṃ loke, na imasmi’’ntiādimāha.
那么,这个持断灭见的人为什么会承认有“天人”呢?为了说明其中的理由,就说了“然而世尊”等话。他的见解也可能是这样:“天人以天人的身份断灭,人以人的身份断灭。”这样一来,说“他们是天人,不是人”也并不矛盾。如此,“月亮”是指月宫,而不是指月亮本身。
Kathaṃ panāyaṃ natthikadiṭṭhi ‘‘devo’’ti paṭijānātīti tattha kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘bhagavā panā’’tiādi vuttaṃ. ‘‘Devāpi devattabhāveneva ucchijjanti, manussāpi manussattabhāveneva ucchijjantī’’ti evaṃ vā assa diṭṭhi, evañca katvā ‘‘devā te, na manussā’’ti vacanañca na virujjhati. Evaṃ candeti candavimāne, na ca cande vā kathiyante.
412有疾病的人:他们身上有疾病,所以叫有疾病的人。他们生起了苦,所以叫受苦的人。应以信信赖,是信生起的依处,所以叫可信赖的人。因此说“我、你们”等等。他们身上有达到目的的原因,所以叫有原因的人。
412. Ābādho etesaṃ atthīti ābādhikā. Dukkhaṃ sañjātaṃ etesanti dukkhitā. Saddhāya ayitabbā saddhāyikā, saddhāya pavattiṭṭhānabhūtā. Tenāha ‘‘ahaṃ tumhe’’tiādi. Paccayo pattiyāyanaṃ etesu atthīti paccayikā.
贼的比喻的注释
Coraupamāvaṇṇanā
413“指出之后”是指走近以后指出来。“受刑罚折磨的有情中”是指地狱里那些遭受粉碎等刑罚折磨的有情当中。“正是业”是指那些地狱众生各自所造的业。“执行刑罚”是说,按照他们积集的业而施行相应的刑罚,意思是说由此产生痛苦。“地狱卒”:这里的“iti”一词含有“等等”的意思,用它来涵盖该处地狱品中的所有经文(《中部》3.259)。这样先依据经文说明地狱卒的存在,现在再从道理上加以说明,所以说了“在人世间”等话。其中,地狱卒因为守护地狱有情,不让他们逃出来,以不给予逃出机会的方式看守着,所以叫地狱卒。这里应当详细解说的内容,可以参照《破除迷执疏》。
413.Uddisitvāti upecca dassetvā. Kammakāraṇikasattesūti nerayikānaṃ saṅghātanakasattesu. Kammamevāti tehi tehi nerayikehi katakammameva. Kammakāraṇaṃ karotīti āyūhanānurūpaṃ taṃ taṃ kāraṇaṃ karoti, tathā dukkhaṃ uppādetīti attho. Nirayapālāti ettha iti-saddo ādiattho, tena tattha sabbaṃ nirayakaṇḍapāḷiṃ (ma. ni. 3.259) saṅgaṇhāti. Evaṃ suttato (ma. ni. 3.259) nirayapālānaṃ atthibhāvaṃ dassetvā idāni yuttitopi dassetuṃ ‘‘manussaloke’’tiādi vuttaṃ. Tattha nerayike niraye pālenti tato niggantuṃ appadānavasena rakkhantīti nirayapālā. Yaṃ panettha vattabbaṃ, taṃ papañcasūdanīṭīkāyaṃ gahetabbaṃ.
粪坑人比喻的注释
Gūthakūpapurisaupamāvaṇṇanā
415彻底擦掉的意思是:一点不剩地擦掉、清干净。而那种把各种粪便这样清理,即是去除,所以又说除去。
415.Nimmajjathāti niravasesato majjatha sodhetha. Taṃ pana tassa tassa gūthassa tathā sodhanaṃ apanayanaṃ hotīti āha ‘‘apanethā’’ti.
不净的,就是不清净。但它不能让人心生喜悦、不讨人喜欢,所以说不可意。所谓不净,是说它达到了自身不净的状态、属于不净的部分,所以说成为不净的部分。恶臭,就是难闻的气味、不可意的气味,而且不是随便什么臭味,而是腐烂的臭味,所以说尸臭。应被嫌恶的,就是应该被厌弃的。对鼻根来说是违逆的,就是具有违逆的相状。压迫,就是一再地逼恼。人的气味之所以能逼恼天人等,是因为它极度不净,又因为人类在不净中出生与成长,而且天人的鼻根锐利清净。
Asucīti asuddho, so pana yasmā manavaḍḍhanako manoharo na hoti, tasmā āha ‘‘amanāpo’’ti. Asucisaṅkhātaṃ asucibhāgataṃ attano sabhāvataṃ gato pattoti asucisaṅkhātoti āha ‘‘asucikoṭṭhāsabhūto’’ti. Duggandhoti duṭṭhagandho aniṭṭhagandho, so pana na yo koci, atha kho pūtigandhoti āha ‘‘kuṇapagandho’’ti. Jigucchitabbayuttoti hīḷitabbayutto. Paṭikūlo ghānindriyassa paṭikūlarūpo. Ubbādhatīti uparūpari bādhati. Manussānaṃ gandho…pe… bādhati ativiya asucisabhāvattā, asucimhiyeva jātasaṃvaddhanabhāvato, devānañca ghānapasādassa tikkhavisadabhāvato.
416转生在远处他化自在天等的众生。
416.Dūre nibbattā paranimmitavasavattiādayo.
419“善法”是指美好的功德。“善趣之乐”是指善趣以及属于善趣的快乐。
419.Sundaradhammeti sobhanaguṇe. Sugatisukhanti sugati ceva tappariyāpannaṃ sukhañca.
怀孕者譬喻的注释
Gabbhinīupamāvaṇṇanā
420福业所带来的、由福业而生的,就是“ayo”,也就是快乐。由其相反方面而生的则是“anayo”,也就是痛苦。“apakkanti”是指没有成就、没有达到终点。“na paripācenti”是指不使成熟、不令达到究竟。“na upacchindanti”是指不遮断,因为自我堕落本身就有过失。“āgamenti”是指等待、观望。“nibbisanti”是指对那业果正在经历、正在致力;或者像雇工期待工钱那样,怀着想得到报酬的期望而做。
420. Puññakammato eti uppajjatīti ayo, sukhaṃ. Tappaṭipakkhato anayo, dukkhaṃ . Apakkanti na siddhaṃ na niṭṭhānappattaṃ. Na paripācenti na niṭṭhānaṃ pāpenti. Na upacchindanti attavinipātassa sāvajjabhāvato. Āgamentīti udikkhanti. Nibbisanti yassa pana taṃ kammaphalaṃ nibbisanto niyuñjanto, nibbisanti vā nibbesaṃ vetanaṃ paṭikaṅkhanto bhatapuriso yathā.
421“ubbhinditvā”这个词,只是因为加了前缀而词义有所扩展,所以(注释者)说成“bhinditvā”(打破)。
421.Ubbhinditvāti upasaggena padavaḍḍhanamattanti āha ‘‘bhinditvā’’ti.
梦的比喻的注释
Supinakaupamāvaṇṇanā
422命是出去或进来,这句话是顺着他的心意说的。因为他心里怀着这样的颠倒邪见:“众生在看见梦的时候,命从身体里出去,到处游走,观赏种种园林美景等等,然后再进入身体。”于是,长老就像用小楔子拔出大楔子一样,想借“命”这个称呼来拔掉他的断见,便问道:“他们可曾看见你的命进来或出去?”而在“命”这个称呼所指的地方,为了显示这一点,又说道:“他们取了‘心行即命’而说。”
422.‘‘Nikkhamantaṃ vā pavisantaṃ vā jīva’’nti idaṃ tassa ajjhāsayavasena vuttaṃ. So hi ‘‘sattānaṃ supinadassanakāle attabhāvato jīvo bahi nikkhamitvā taṃtaṃārāmarāmaṇeyyakadassanādivasena ito cito ca paribbhamitvā punadeva attabhāvaṃ anupavisatī’’ti evaṃ pavattamicchāgāhavipallattacitto. Athassa thero khuddakāya āṇiyā vipulaṃ āṇiṃ nīharanto viya jīvasamaññāmukhena ucchedadiṭṭhiṃ nīharitukāmo ‘‘api nu tā tuyhaṃ jīvaṃ passanti pavisantaṃ vā nikkhamantaṃ vā’’ti āha. Yattha pana tathārūpā jīvasamaññā, taṃ dassento ‘‘cittācāraṃ jīvanti gahetvā āhā’’ti vuttaṃ.
423“缠缚”:是以简略方式说“令疲劳”而缠缚。“死时”:是死亡、命终到达的时刻,不是正在死亡的时候。“只是色蕴而已”:只是若干色法的聚集而已。因为那时只能得到时节生色法的聚集;或者“matta”这个词有排除修饰的作用,因此排除了业生等相续色的差别。“它们不转起”:就是不再转起,意思是得不到。而对于识,人们执取为命,所以说“识蕴出去了”,这里的意思是识蕴不被得到。
423.Veṭhetvāti vekhadānasaṅkhepena veṭhetvā. Cavanakāleti cavanassa cutiyā pattakāle, na cavamānakāle. Rūpakkhandhamattamevāti katipayarūpadhammasaṅghātamattameva. Utusamuṭṭhānarūpadhammasamūhamattameva hi tadā labbhati, matta-saddo vā visesanivattiattho, tena kammajāditisantatirūpavisesaṃ nivatteti. Appavattā hontīti appavattikā honti, na upalabbhatīti attho. Viññāṇe pana jīvasaññī, tasmā ‘‘viññāṇakkhandho gacchatī’’ti āha, tattha anupalabbhanatoti adhippāyo.
炽热铁丸喻的注释
Santattaayoguḷaupamāvaṇṇanā
424热度已经止息。
424.Vūpasantatejanti vigatusmaṃ.
425在这里,“ā”这个音,就像“āmisa”里的“ā”一样,表示“一半”的意思,所以说“addhamato”(半死);或者“āmato”是指带着一点恐惧和热恼而死,也就是正在死。正在死的人,热恼还没有消失,不像已经死了的人那样热恼已经消失。因此说“他已经开始死了”。同样,对色的摇落,就是指把那团肉翻转过来,所以说“把它翻到这边来”。而对于想把它翻到这边来的人来说,那个翻转就是彻底摇动,但那又是翻到那边去,所以说“把它翻到那边去”。把那一面朝上放好后,又从这边到那边地翻转,就是抖落,所以说“反复摇动它”。为了表明诸根没有坏,才说“它感觉不到那处”。
425.Āmatoti ettha ā-saddo āmisa-saddo viya upaḍḍhapariyāyoti āha ‘‘addhamato’’ti, āmatoti vā īsaṃ darathena usmanā yuttamaraṇo marantoti attho. Mīyamāno hi avigatusmo hoti, na mato viya vigatusmo. Tenāha ‘‘marituṃ āraddho hotī’’ti. Tathā rūpassa odhunanaṃ nāmassa orato parivattanamevāti āha ‘‘orato karothā’’ti. Orato kātukāmassa pana saṃparivattanaṃ sandhunanaṃ, taṃ pana parato karaṇanti āha ‘‘parato karothā’’ti. Paramukhaṃ katassa ito cito parivattanaṃ niddhunananti āha ‘‘aparāparaṃ karothā’’ti. Indriyāni aparibhinnānīti adhippāyena ‘‘tañcāyatanaṃ na paṭisaṃvedetī’’ti vuttaṃ.
吹螺者譬喻的注释
Saṅkhadhamaupamāvaṇṇanā
426426. 自己吹螺,或者让别人吹螺,就是吹螺者。Upalāpetvā 的意思是,通过反复配合声音来使(螺)发出声响,也就是让它带上声音。不过从实质上说,那只是吹奏而已,所以(注释者)说 dhamitvā(吹了之后)。
426. Saṅkhaṃ dhamati, dhamāpetīti vā saṅkhadhamo. Upalāpetvāti uparūpari saddayogavasena sallāpetvā, saddayuttaṃ katvāti attho. Taṃ pana atthato dhamanamevāti āha ‘‘dhamitvā’’ti.
火结发者譬喻的注释
Aggikajaṭilaupamāvaṇṇanā
428428. 他有火,所以叫“有火者”。而他这种有火者的身份,是因为他通过准备火供、花鬘、祭坛,搬运柴薪、烟、吉祥草、酥油与油,以及供奉供品、花、烟、香等来侍奉火,因此才被希求,所以经中说“火侍者”。渴望达到寿命,意思是希望能像长寿者那样活到晚年。渴望增长,意思是希望身体各部分和功德各方面都得到增长繁荣。一对钻木棍,就是上钻木和下钻木,这两根钻木棍。
428. Āhito aggi etassa atthīti aggiko, svāssa aggikabhāvo yasmā aggihutamālāvedisampādanehi ceva indhanadhūmabarihisasappitelūpaharaṇehi balipupphadhūmagandhādiupahārehi ca tassa payirupāsanāya icchito, tasmā vuttaṃ ‘‘aggiparicārako’’ti. Āyuṃ pāpuṇāpeyyanti yathā cirajīvī hoti, evaṃ āyuṃ pacchimavayaṃ pāpeyyaṃ. Vaḍḍhiṃ gameyyanti sarīrāvayave, guṇāvayave ca phātiṃ pāpeyyaṃ. Araṇī yugaḷanti uttarāraṇī, adharāraṇīti araṇīdvayaṃ.
429“如是”指的是“愚者帕雅西王”这一类说法。“你”是冲着长老说的。“以抹煞所说合理理由之相”:就是以抹煞所说合理理由的那种本性。“以同轭执取之相”:就是以同等执取负担的那种相。“以攀比”:palāsa 的意思是“使等同”,就像咬住别人更殊胜的功德再把它丢掉,以自己的功德使对方等同,这就是它的含义。攀比的作用确实就是使等同,所以叫攀比。
429.Evanti ‘‘bālo pāyāsirājañño’’tiādippakārena. Tayāti theraṃ sandhāya vadati. Vuttayuttakāraṇamakkhalakkhaṇenāti vuttayuttakāraṇassa makkhanasabhāvena. Yugaggāhalakkhaṇenāti samadhuraggahaṇalakkhaṇena. Palāsenāti palāsetīti palāso, parassa guṇe uttaritare ḍaṃsitvā viya chaḍḍento attano guṇehi same karotīti attho. Samakaraṇaraso hi palāso, tena palāsena.
二商主譬喻的注释
Dvesatthavāhaupamāvaṇṇanā
430430.“绿叶”:是指可以携带的叶子,也就是少量的叶子,所以接着说“乃至……”等等。“配好弓和箭筒”:这里的“束”是指箭筒,而佩戴箭筒时,没有弓就不能佩戴,所以说“配好弓和箭筒”。“被水灌满的道路”:行走的道路以及各条水路,都完全被雨水打湿,到处都有水渗出、流淌,所以说“道路和溪谷都充满了水”。
430.Haritakapattanti haritabbapattaṃ, appapattanti attho. Tenāha ‘‘antamaso’’tiādi. Sannaddhadhanukalāpanti ettha kalāpanti tūṇīramāha, tañca sannayhato dhanunā vinā na sannayhatīti āha ‘‘sannaddhadhanukalāpa’’nti. Āsittodakāni vaṭumānīti gamanamaggā ceva taṃtaṃudakamaggā ca sammadeva devena phuṭṭhattā tahaṃ tahaṃ paggharitaudaka sandamānaudakā. Tenāha ‘‘paripuṇṇasalilā maggā ca kandarā cā’’ti.
所谓“如所携带的”,就是指按它原本放在车上的样子;比如有人吩咐“妈,从这里做”时,她就照着放下去,意思是说,行为的完成与言语所表达的行为要求是相应的。因此,这里所说的意思就是“如所装载的,如所拿取的”。
Yathābhatenāti sakaṭesu yathāṭhapitena, yathā ‘‘amma ito karohī’’ti vutte ṭhapesīti attho karaṇakiriyāya kiriyāsāmaññavācībhāvato. Tasmā yathāropitena, yathāgahitenāti attho vutto.
赌徒比喻的注释
Akkhadhuttakaupamāvaṇṇanā
434所谓“败球”,就是靠那个球,或者那根签一旦被定下来,就会导致失败。他把它吞下去,让它不被人看见。所谓“火供”,就是各种方式的火供仪式。而这是通过献供来做的,所以说“献供仪式”。
434.Parājayaguḷanti yena guḷena, yāya salākāya ṭhitāya ca parājayo hoti, taṃ adassanaṃ gamento gilati.Pajjohananti pakārehi juhanakammaṃ. Taṃ pana balidānavasena karīyatīti āha ‘‘balikamma’’nti.
担麻者譬喻的注释
Sāṇabhārikaupamāvaṇṇanā
436村落处:成为村落之后,就应该能被进入,因空无而无人居住。所以说“已离开的村落地点”。“村落足迹”:就像一个人脚踩下去的地方有明确的界限,被称为“足迹”,同样,村里居民居住的地方,有确定已居住的房屋,就称为“村落足迹”。所以说“就是这个意思”。“善紧缚”:为了容易拿取、适合行走而好好装备。那种好好装备,正是好好绑缚的意思,所以说“善缚”。
436.Gāmapattanti gāmo eva hutvā āpajjitabbaṃ, suññabhāvena anāvasitabbaṃ. Tenāha ‘‘vuṭṭhitagāmapadeso’’ti. Gāmapadanti yathā purisassa pādanikkhittaṭṭhānaṃ adhigataparicchedaṃ ‘‘pada’’nti vuccati, evaṃ gāmavāsīhi āvasitaṭṭhānaṃ adhigatanivutthāgāraṃ ‘‘gāmapada’’nti vuttaṃ. Tenāha ‘‘ayamevattho’’ti. Susannaddhoti sukhena gahetvā gamanayogyatāvasena suṭṭhu sajjito. Taṃ pana susajjanaṃ suṭṭhu bandhanavasenevāti āha ‘‘subaddho’’ti.
即使铁等其他金属也存在,但在教法里,“loha”这个词已经固定用来指铜,所以说“loha就是铜”。
Ayādīnampi lohabhāve satipi loha-saddo sāsane tambalohe niruḷhoti āha ‘‘lohanti tambaloha’’nti.
皈依的注释
Saraṇagamanavaṇṇanā
437“极欣喜”是指内心得到满足;对教法心生满足,是出于净信,所以说“极净信”。“问题现起”是指在问题中现起,也就是对于我所问的义理,通过你们的解答而生起的智慧现起。
437.Abhiraddhoti ārādhitacitto, sāsanassa ārādhitacittatā pasīdanavasenāti āha ‘‘abhippasanno’’ti. Pañhupaṭṭhānānīti pañhesu upaṭṭhānāni mayā pucchitatthesu tumhākaṃ vissajjanavasena ñāṇupaṭṭhānāni.
祭祀讨论的注释
Yaññakathāvaṇṇanā
438“杀害”这个词里的 saṃ- 只是把词补足音节,所以说成“ghāta”(杀)。以异熟果:就是以相似的果。杀牛等牲畜的业不会有大果报,因为杀害牛等牲畜而被染污。以功德利益:就是以饶益的果报。以威力光辉:就是由遣除对立而生起、被称为自性的威力。它不是大光辉,因为不清净。由于果报的广布:就是果报之果广大,意思是圆满。在恶田中:就是被盐碱地等过失毁坏的田;又因为没有播种,所以不坚实,因此说“不坚实田”。在劣地中:就是可厌的土地区域;它的可厌,或者因为不坚实,或者因为低洼等过失。其中,前一种由第一个词显示,为了显示后一种,又说“不平坦的土地区域”。被杖击等切断、碎裂的。腐烂的:因为涂抹牛粪等让它舒服,没有干燥,所以变成腐烂状态。它们又不具有坚实,所以说“不坚实的”。被风与热损伤的:因为风和热,种子功能被破坏,因此说“威力被耗尽的”。就像自然生长的稻谷等所含的米粒,本来具有适合生芽的种子功能,那就是米实,取用它就能同样生起。然而这些种子不是这样,因为它们有残缺等过失。水不进入田中就是指降雨,为了遮止这个意思而说“不能正降”。这里“以芽、根、叶等”应当这样连接:以芽、块茎等向上生长,以根、须根等向下生长,以叶、花等向四周扩展。
438.Saṅghātanti saṃ-saddo padavaḍḍhanamattanti āha ‘‘ghāta’’nti. Vipākaphalenāti sadisaphalena. Mahapphalo na hoti gavādipāṇaghātena upakkiliṭṭhabhāvato. Guṇānisaṃsenāti uddayaphalena. Ānubhāvajutiyāti paṭipakkhavigamanajanitena sabhāvasaṅkhātena tejena. Na mahājutiko hoti aparisuddhabhāvato. Vipākavipphāratāyāti vipākaphalassa vipulatāya, pāripūriyāti attho. Duṭṭhukhetteti usabhādidosehi dūsitakhette, taṃ pana vappābhāvato asāraṃ hotīti āha ‘‘nissārakhette’’ti. Dubbhūmeti kucchitabhūmibhāge, svāssa kucchitabhāvo asāratāya vā siyā ninnatādidosavasena vā. Tattha paṭhamo pakkho paṭhamapadena dassitoti itaraṃ dassento ‘‘visamabhūmibhāge’’ti āha. Daṇḍābhighātādinā chinnabhinnāni. Pūtīnīti gomayalepadānādisukhena asukkhāpitattā pūtibhāvaṃ gatāni. Tāni pana yasmā sāravantāni na honti, tasmā vuttaṃ ‘‘nissārānī’’ti. Vātātapahatānīti vātena ca ātapena ca vinaṭṭhabījasāmatthiyāni. Tenāha ‘‘pariyādinnatejānī’’ti. Yaṃ yathājātavīhiādigatena taṇḍulena aṅkuruppādanayogyabījasāmatthiyaṃ, taṃ taṇḍulasāro, tassa ādānaṃ gahaṇaṃ tathāuppajjanameva. Etāni pana bījāni na tādisāni khaṇḍādidosavantatāya. Dhārāya khette anuppavesanaṃ nāma vassanameva, taṃ paṭikkhepavasena dassento āha ‘‘na sammā vasseyyā’’ti. Aṅkuramūlapattādīhīti cettha aṅkurakandādīhi uddhaṃ vuddhiṃ, mūlajaṭādīhi heṭṭhā viruḷhiṃ, pattapupphādīhi samantato ca vepullanti yojanā.
不伤害他人,就是指不恼害他人。从生起的资具,是指从所生起的、应当布施给他的东西,比如食物、衣服等。因为杀牛等行为,也会让受施者的食物减少。“由于不伤害他人”,这是就具戒者来说的原因说明。功德殊胜,就是功德超胜,意思是凭借戒等出世间功德而超胜。宏大的,就是依信心成就等而变得崇高。
Aparūpaghātenāti paresaṃ vibādhanena. Uppannapaccayatoti nibbattitaghāsacchādanādideyyadhammato. Gavādighātenapi hi tattha paṭiggāhakānaṃ ghāso saṅkīyati. ‘‘Aparūpaghātitāyā’’ti idaṃ sīlavantatāya kāraṇavacanaṃ . Guṇātirekanti guṇātirittaṃ, sīlādilokuttaraguṇehi visiṭṭhanti attho. Vipulāti saddhāsampadādivasena uḷārā.
优多罗青年故事的注释
Uttaramāṇavavatthuvaṇṇanā
439那时,用那些碎米煮出来的饭,还是粒粒分明的,所以说“粒粒分明的饭”。bilaṅga 叫酸浆,因为是从酸浆里生出来的;那东西又是从稀粥里生出来的,所以叫 kañjiya,它是这的第二样,所以叫 bilaṅgadutiya,也说成 kañjikadutiya。dhorakāni 就是洗过的。因为即使比较粗的也可以叫 thūlāni,所以这里说 thūlānicā。guḷadasāni 是因为线粗、稀粥又浓稠,所以结成一块一块的布条。因此说“一堆一堆……布条”。anuddisati 就是反复地讲。
439. Atha kho tehi sakuṇḍakehi taṇḍulehi siddhaṃbhattaṃ uttaṇḍulameva hotīti āha ‘‘uttaṇḍulabhatta’’nti. Bilaṅgaṃ vuccati āranālaṃ bilaṅgato nibbattanato, tadeva kañjiyato jātanti kañjiyaṃ, taṃ dutiyaṃ etassāti bilaṅgadutiyaṃ, taṃ ‘‘kañjikadutiya’’nti ca vuttaṃ. Dhorakānīti dhoviyāni. Yasmā thūlatarānipi ‘‘thūlānī’’ti vattabbataṃ arahanti, tasmā ‘‘thūlānicā’’ti vuttaṃ. Guḷadasānīti suttānaṃ thūlatāya, kañjikassa bahalatāya ca piṇḍitadasāni. Tenāha ‘‘puñjapuñja…pe… dasānī’’ti. Anuddisatīti anu anu katheti.
440不殷重,就是没有恭敬、不当一回事地做;而那是由于对业果没有信心才发生的,所以经文说“没有信”。不恭敬作,就是没有以恭敬心现前的方式去做,因此经文说“没有恭敬心”等等。或者说,缺乏恭敬心就是“不恭敬作”,也就是做的时候不像做得好的布施那样能令他人感到惊奇。而心的崇高、殊胜状态,正是被这种不殷重的布施所障碍。弃掷,就是像丢该丢的东西一样把它扔掉,这里说的是在布施时没有表现出尊重。名为刺槐木制的,就是名叫“serīsaka”的。空无,是因为没有随从、眷属,所以显得空空的。
440.Asakkaccanti na sakkaccaṃ anādarakāraṃ, taṃ pana kammaphalasaddhāya abhāvena hotīti āha ‘‘saddhāvirahita’’nti. Acittīkatanti cittīkārapaccupaṭṭhāpanavasena na cittīkataṃ. Tenāha ‘‘cittīkāravirahita’’ntiādi. Cittīkārarahitaṃ vā acittīkataṃ, yathā kataṃ paresaṃ vimhayāvahaṃ hoti, tathā akataṃ. Cittassa uḷārapaṇītabhāvo pana asakkaccadāneneva bādhito. Apaviddhanti chaḍḍanīyadhammaṃ viya apaviddhaṃ katvā, etena tasmiṃ dāne gāravākaraṇaṃ vadati. Serīsakaṃ nāmāti ‘‘serīsaka’’nti evaṃ nāmakaṃ. Tucchanti parijanaparicchedavirahato rittaṃ.
《帕亚西天子注》
Pāyāsidevaputtavaṇṇanā
441“以它的威力”:就是以那布施的威力。“吉祥树”:是一棵天界的吉祥树,树干、枝干、枝条和叶子都很明亮,看起来令人欢喜。“它站立”:为了说明果报与所造的业相似,它化生在天宫门口,就站在那里。“由于前世习惯的力量”:是因为前世曾在那里居住、熟悉那里。不只是因为前世习惯的力量,还因为气候舒适,为了表达这份喜悦,所以说“据说在那里,他有气候的舒适”。
441.Tassānubhāvenāti tassa dānassa ānubhāvena. Sirīsarukkhoti pabhassarakhandhaviṭapasākhāpalāsasampanno manuññadassano dibbo sirīsarukkho. Aṭṭhāsīti phalassa kammasarikkhataṃ dassento vimānadvāre nibbattitvā aṭṭhāsi. Pubbāciṇṇavasenāti purimajātiyaṃ tattha nivāsaparicayanavasena. Na kevalaṃ pubbāciṇṇavaseneva, atha kho utusukhumavasena pīti dassento ‘‘tattha kirassa utusukhaṃ hotī’’ti āha.
“他”指的是优多罗青年。如果说巴亚斯是以不恭敬的态度布施,死后转生到那里,而巴亚斯的女仆是以恭敬的态度布施,她怎么会也转生到那里呢?所以经文说“然而巴亚斯的……”。“由于爱著”:是指她对巴亚斯怀有依恋和期盼,或者是因为她前世也曾住在那里。“四方游行的天宫”:是指住在虚空中、能在各方自由游行的天宫,不依附于树木、山峦或山顶等固定之处。“瓦塔尼亚林”:就是那座天宫所在的道路。
Soti uttaro māṇavo. Yadi asakkaccaṃ dānaṃ datvā pāyāsi tattha nibbatto, pāyāsissa paricārikā sakkaccaṃ dānaṃ datvā kathaṃ tattha nibbattāti āha ‘‘pāyāsissa panā’’ti. Nikantivasenāti pāyāsimhi sāpekkhāvasena, pubbepi vā tattha nivutthapubbatāya. Disācārikavimānanti ākāsaṭṭhaṃ hutvā disāsu vicaraṇakavimānaṃ, na rukkhapabbatasikharādisambandhaṃ. Vaṭṭaniaṭaviyanti vimānavīthiyanti.