第十、巴耶西王经的注释
10. Pāyāsirājaññasuttavaṇṇanā
406世尊如此取名,经中故有此说。世间王子皆被称为「童子」,而他仅是国王名义上的儿子,因此说「国王们……知道」。「Assā」指的是那位长老。他于过去世修积福德,在百千劫中辗转天界与人间,但由于诸根尚未成熟,未能证得殊胜道果。「第三日」是指从登山那天算起的第三天。
406. Bhagavatā evaṃ gahitanāmattāti yojanā. Yasmā rājaputtā loke ‘‘kumāro’’ti voharīyanti. Ayañca rañño kittimaputto, tasmā āha ‘‘rañño…pe… sañjāniṃsū’’ti.
“阿沙”指那位长老。他过去修习福德,在百千劫中往来于天、人二趣,但由于诸根尚未成熟,未能证得殊胜的道果。“第三日”指从登山那天算起的第三天。
Assāti therassa. Puññāni karonto kappasatasahassaṃ devesu ceva manussesu ca uppajjitvā visesaṃ nibbattetuṃ nāsakkhi indriyānaṃ aparipakkattā. Tatiyadivaseti pabbataṃ āruḷhadivasato tatiye divase.
因为他们已注定成就声闻菩提,且福德资粮超胜,所以不堕恶趣,在前后两佛之间的漫长时期里……一直受享福报。“天神”指过去曾和他们一同修行的净居天天神。
Tesaṃ sāvakabodhiyā niyatatāya, puññasambhārassa ca sātisayattā vinipātaṃ agantvā ekaṃ buddhantaraṃ…pe… anubhavantānaṃ. Devatāyāti pubbe sahadhammacāriniyā suddhāvāsadevatāya.
在说了“生于良家女之腹”之后,为说明他从根本上的出生情形,便接着说“她……”。其中,“她”指良家女。“ca”字表示差别义,以此突显所说的特殊之处。“良家”指夫家。“胎相”指胎儿形成时的相状。虽然毗舍佉和舍卫城的家族都包含在内,但为了表明她为主的地位,故说“毗舍佉及……”,犹如说“婆罗门来了,婆私吒也来了”一般。这里的“天神”仍指那位净居天神。“问题”指“比丘,比丘,此蚁冢……”等(《中部》1.249)中出现的十五个问题。
‘‘Kuladārikāya kucchimhi uppanno’’ti vatvā taṃ evassa uppannabhāvaṃ mūlato paṭṭhāya dassetuṃ ‘‘sā cā’’tiādi vuttaṃ. Tattha sāti kuladārikā. Ca-saddo byatirekattho, tena vuccamānaṃ visesaṃ joteti. Kulagharanti patikulagehaṃ. Gabbhanimittanti gabbhassa saṇṭhitabhāvanimittaṃ. Satipi visākhāya ca sāvatthivāsikulapariyāpannatte tassā tattha padhānabhāvadassanatthaṃ ‘‘visākhañcā’’ti vuttaṃ yathā ‘‘brāhmaṇā āgatā vāsiṭṭhopi āgato’’ti. Devatāti idhapi sā eva suddhāvāsadevatā. Pañheti ‘‘bhikkhu bhikkhu ayaṃ vammiko’’tiādinā (ma. ni. 1.249) āgate pannarasapañhe.
「Setabyā」是那座城市以阴性名词形式所起的名称。「Uttarena」(于北)一词:与“ena”字相关,经文中用了“setabyaṃ”作为对格;但在义注的解释中,因着眼于“uttara”一词,故而用了从格“setabyato”。「Anabhisittakarājā」是指刹帝利种姓中尚未举行灌顶仪式的人。
Setabyāti itthiliṅgavasena tassa nagarassa nāmaṃ.Uttarenāti ena-saddayogena ‘‘setabya’’nti upayogavacanaṃ pāḷiyaṃ vuttaṃ. Atthavacanena pana uttarasaddaṃ apekkhitvā setabyatoti nissakkappayogo kato. Anabhisittakarājāti khattiyajātiko abhisekaṃ appatto.
「即见,即恶见」:这里用“gata”字是词语的扩充。另一种解释:在见当中,「去」(gata)就是恶见,由于不正确执取,所以没有真正可去之处,所谓见只是单纯的执取,纯粹是邪执,这就是它的含义。而这种恶见,是由于他不如理作意等原因而生起的,之后又没有对立面出现,并且得到了随顺的食物,于是现行生起,所以经中说“已生起”。指出种种理由:所谓从这儿去那里、或从那里来这里的,以此为理由,例如“那些众生就在那儿断灭”等等,指出种种听起来有道理的理由。
Pāyāsirājaññavatthuvaṇṇanā
407「即见,即恶见」:此处“gata”一词是词语的扩充。或者可以这样解释:所谓“恶见”(diṭṭhigata),就是见的“去处”(gata)而已。由于是不正确的执取,并没有真实可去之处,故见的取著仅仅是执取罢了,纯粹是邪执,这就是它的含义。而这种恶见,生起于他的不如理作意等因缘,由于对治法的缺失,又获得了随顺的滋养,便现行生起,因此经中说“已生起”。并指出种种理由:所谓从此处到彼处、或从彼处来此处之类的缘由,例如“那些众生就在那里断灭”等,指出种种听起来有道理的理由。
407.Diṭṭhiyevadiṭṭhigatanti gata-saddena padavaḍḍhanamāha, diṭṭhiyā vā gatamattaṃ diṭṭhigataṃ, ayāthāvaggāhitāya gantabbābhāvato diṭṭhiyā gahaṇamattaṃ, kevalo micchābhinivesoti attho, taṃ pana diṭṭhigataṃ tassa ayonisomanasikārādivasena uppajjitvā paṭipakkhasammukhībhāvābhāvato, anurūpāhāralābhato ca samudācārappattaṃ jātanti pāḷiyaṃ ‘‘uppannaṃ hotī’’ti vuttaṃ. Taṃ taṃ kāraṇaṃ apadisitvāti tato idhāgacchanakassa, ito tattha gacchanakassa ca apadisanato ‘‘tattha tattheva sattānaṃ ucchijjanato’’ti evamādi taṃ taṃ kāraṇaṃ paṭirūpakaṃ apadisitvā.
408在与其所表达的含义相应的语境中,此处运用了“purā”一词,因此他解释道:“‘purā……(中略)……劝导’,意即直至尚未劝导之时。”
408. Āpannānadhippetatthavisaye ayaṃ purā-saddapayogoti āha ‘‘purā…pe… saññāpetīti yāva na saññāpetī’’ti.
「Candimasūriyaupamāvaṇṇanā」:这是对《日月天子譬喻》的注释。
Candimasūriyaupamāvaṇṇanā
411为了表示正如日月以其广大殊妙的光辉,不被其他光明所掩蔽,慧的光辉也是如此,而说“candima…pe… aññena”等。“以等”(ādīhi)一词,由“等”之义,包含了诸如此类的质问:“他们在什么范围活动?其光明照射到什么范围?”“将包裹”(paliveṭhessati)意为系缚、纠缠,也就是追问。为了解开它,为了回答它。因此,由于无法解答上述质问,他便承认了自己所不情愿的杀生之事,而说“在他世,不在此世”等。
411. Yathā candimasūriyā uḷāravipulobhāsatāya aññena obhāsena anabhibhavanīyā, evamayampi paññāobhāsenāti dassento ‘‘candima…pe… aññenā’’tiādimāha. Ādīhīti ādi-saddena ‘‘kittake ṭhāne ete pavattenti, kittakañca ṭhānaṃ nesaṃ ābhā pharatī’’ti evamādimpi codanaṃ saṅgaṇhāti. Paliveṭhessatīti ābandhissati, anuyuñjissatīti attho. Nibbeṭhetuṃ taṃ vissajjetuṃ. Tasmāti yasmā yathāvuttaṃ codanaṃ nibbeṭhetuṃ na sakkoti, tasmā. Attano anicchitaṃ saṅghātanaṃ pakkhaṃ paṭijānanto ‘‘parasmiṃ loke, na imasmi’’ntiādimāha.
然而,这个持断灭见的人,为何承认有“天神”呢?为说明其原因,而说“然而世尊”(bhagavā panā)等。他的见解或许如此:“天神是以天身灭尽,人是以人身灭尽”,这样一来,说“他们是天神,不是人”便无矛盾。同样,“月亮”是指月宫,而不是指月亮本身。
Kathaṃ panāyaṃ natthikadiṭṭhi ‘‘devo’’ti paṭijānātīti tattha kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘bhagavā panā’’tiādi vuttaṃ. ‘‘Devāpi devattabhāveneva ucchijjanti, manussāpi manussattabhāveneva ucchijjantī’’ti evaṃ vā assa diṭṭhi, evañca katvā ‘‘devā te, na manussā’’ti vacanañca na virujjhati. Evaṃ candeti candavimāne, na ca cande vā kathiyante.
412“有疾病者”(ābādhikā):指他们有疾病。“受苦者”(dukkhitā):指他们中生起了苦。“可信赖的”(saddhāyikā):应藉由信而亲近,即作为信得以生起的基础。因此他说“我、你们”等。“应信赖者”(paccayikā):指他们有值得信赖的依据。
412. Ābādho etesaṃ atthīti ābādhikā. Dukkhaṃ sañjātaṃ etesanti dukkhitā. Saddhāya ayitabbā saddhāyikā, saddhāya pavattiṭṭhānabhūtā. Tenāha ‘‘ahaṃ tumhe’’tiādi. Paccayo pattiyāyanaṃ etesu atthīti paccayikā.
贼喻的注释
Coraupamāvaṇṇanā
413“指出之后”(uddisitvā)是指靠近后而指出。“造业的有情中”指地狱中受刑罚的有情中。“正是业”即那些地狱众生各自所造之业。“造作业因”是说,随其积集之业而造作相应的因,意即由此产生痛苦。“地狱卒”:此处“iti”(等)字含有“等等”之义,由此含摄了该处地狱品中的所有经文(《中部》3.259)。如此先依经教说明地狱卒的存在,今再依法理显示,故说“在人世间”等。其中,地狱卒因守护地狱有情,防止他们逃脱,且不放逸地守护,故称为“地狱卒”。此处须详述的内容,可参阅《破除痴网疏》。
413.Uddisitvāti upecca dassetvā. Kammakāraṇikasattesūti nerayikānaṃ saṅghātanakasattesu. Kammamevāti tehi tehi nerayikehi katakammameva. Kammakāraṇaṃ karotīti āyūhanānurūpaṃ taṃ taṃ kāraṇaṃ karoti, tathā dukkhaṃ uppādetīti attho. Nirayapālāti ettha iti-saddo ādiattho, tena tattha sabbaṃ nirayakaṇḍapāḷiṃ (ma. ni. 3.259) saṅgaṇhāti. Evaṃ suttato (ma. ni. 3.259) nirayapālānaṃ atthibhāvaṃ dassetvā idāni yuttitopi dassetuṃ ‘‘manussaloke’’tiādi vuttaṃ. Tattha nerayike niraye pālenti tato niggantuṃ appadānavasena rakkhantīti nirayapālā. Yaṃ panettha vattabbaṃ, taṃ papañcasūdanīṭīkāyaṃ gahetabbaṃ.
粪坑人喻的注释
Gūthakūpapurisaupamāvaṇṇanā
415“彻底清除”(nimmajjathā)是指毫无残余地清扫、洁净。而那种对各种粪便的彻底清除也就是除去,因此又说“除去”(apanethā)。
415.Nimmajjathāti niravasesato majjatha sodhetha. Taṃ pana tassa tassa gūthassa tathā sodhanaṃ apanayanaṃ hotīti āha ‘‘apanethā’’ti.
“不净的”(asucī)即不清净的。然而,由于它不能令心愉悦增长、不可意,故说“不可意的”(amanāpo)。所谓“不净的”(asucisaṅkhāta)是指达到自身不净之本质、成为不净状态者,因此说“成为不净之聚者”(asucikoṭṭhāsabhūto)。“恶臭的”(duggandho)指气味恶劣、不可意的臭味,但并非一般之臭,而是腐臭,故说“如尸臭的”(kuṇapagandho)。“应被嫌恶的”(jigucchitabbayutto)是指应被轻蔑的。对于鼻根是违逆的,即具有违逆之相(paṭikūlo ghānindriyassa paṭikūlarūpo)。“压迫”(ubbādhatī)即层层逼恼。人间的气味之所以能逼恼天人,是因为其极度不净的本质,又因天人于不净中出生成长,而天人的鼻根明利、清净。
Asucīti asuddho, so pana yasmā manavaḍḍhanako manoharo na hoti, tasmā āha ‘‘amanāpo’’ti. Asucisaṅkhātaṃ asucibhāgataṃ attano sabhāvataṃ gato pattoti asucisaṅkhātoti āha ‘‘asucikoṭṭhāsabhūto’’ti. Duggandhoti duṭṭhagandho aniṭṭhagandho, so pana na yo koci, atha kho pūtigandhoti āha ‘‘kuṇapagandho’’ti. Jigucchitabbayuttoti hīḷitabbayutto. Paṭikūlo ghānindriyassa paṭikūlarūpo. Ubbādhatīti uparūpari bādhati. Manussānaṃ gandho…pe… bādhati ativiya asucisabhāvattā, asucimhiyeva jātasaṃvaddhanabhāvato, devānañca ghānapasādassa tikkhavisadabhāvato.
416“远处所生者”指他化自在天等。
416.Dūre nibbattā paranimmitavasavattiādayo.
419“善法”(sundaradhammeti):指美好的功德。“善趣之乐”(sugatisukhanti):指善趣及其所包含的快乐。
419.Sundaradhammeti sobhanaguṇe. Sugatisukhanti sugati ceva tappariyāpannaṃ sukhañca.
怀孕者譬喻注
Gabbhinīupamāvaṇṇanā
420“幸福”(ayo):由福业而来、由福业而生,即快乐。“不幸”(anayo):与之相反,即痛苦。“未达终点”(apakkanti):指未得成就,未臻圆满。“不使成熟”(na paripācenti):指不令其成熟,不使其达到究竟。“不遮断”(na upacchindanti):因自我堕落(attavinipāta)有过失,故不遮断。“等待”(āgamenti):即观望。“经历”(nibbisanti):对于那业果,正在经历、加功用行;或如期待酬劳的仆人,怀着获取报酬的期望而从事。
420. Puññakammato eti uppajjatīti ayo, sukhaṃ. Tappaṭipakkhato anayo, dukkhaṃ . Apakkanti na siddhaṃ na niṭṭhānappattaṃ. Na paripācenti na niṭṭhānaṃ pāpenti. Na upacchindanti attavinipātassa sāvajjabhāvato. Āgamentīti udikkhanti. Nibbisanti yassa pana taṃ kammaphalaṃ nibbisanto niyuñjanto, nibbisanti vā nibbesaṃ vetanaṃ paṭikaṅkhanto bhatapuriso yathā.
421“ubbhinditvā”一词,只因添加了前缀而词义扩展,所以说为“打破”(bhinditvā)。
421.Ubbhinditvāti upasaggena padavaḍḍhanamattanti āha ‘‘bhinditvā’’ti.
梦喻注
Supinakaupamāvaṇṇanā
422“出或入的命”(Nikkhamantaṃ vā pavisantaṃ vā jīva)这句话,是随顺他的心意而说的。因为他心中怀有这种颠倒邪见:“有情在看见梦的时候,命便从有身出去,四处游走,观赏种种园林美景等方式,然后再进入有身。”于是,尊者就像用小楔子拔出大楔子那样,借“命”这个称呼来拔除他的断见,便问道:“他们可曾看见你的命进入或出来吗?”(api nu tā tuyhaṃ jīvaṃ passanti pavisantaṃ vā nikkhamantaṃ vā)而在“命”这一称呼所指之处,为了显示这一点,又说道:“他们取了‘心行即命’(cittācāraṃ jīvanti gahetvā)而说。”
422.‘‘Nikkhamantaṃ vā pavisantaṃ vā jīva’’nti idaṃ tassa ajjhāsayavasena vuttaṃ. So hi ‘‘sattānaṃ supinadassanakāle attabhāvato jīvo bahi nikkhamitvā taṃtaṃārāmarāmaṇeyyakadassanādivasena ito cito ca paribbhamitvā punadeva attabhāvaṃ anupavisatī’’ti evaṃ pavattamicchāgāhavipallattacitto. Athassa thero khuddakāya āṇiyā vipulaṃ āṇiṃ nīharanto viya jīvasamaññāmukhena ucchedadiṭṭhiṃ nīharitukāmo ‘‘api nu tā tuyhaṃ jīvaṃ passanti pavisantaṃ vā nikkhamantaṃ vā’’ti āha. Yattha pana tathārūpā jīvasamaññā, taṃ dassento ‘‘cittācāraṃ jīvanti gahetvā āhā’’ti vuttaṃ.
423“Veṭhetvā”:是指以简略说为“令疲劳”的方式而缠缚。“Cavanakāle”:是指死时、命终到达的时刻,而非正在死亡之时。“Rūpakkhandhamattameva”:仅指某些色法的聚集而已。因为那时只得到时节生色法的聚集。“matta”一词又有排除修饰的意义,由此排除了业生等相续色的差别。“Appavattā hontīti appavattikā honti, na upalabbhatīti attho.”:意思是“它们不再转起”,即不再转起,不被得到。而对于识,人们执取为命,因此说“识蕴出去了”(viññāṇakkhandho gacchati),意思是那里识蕴不被得到。
423.Veṭhetvāti vekhadānasaṅkhepena veṭhetvā. Cavanakāleti cavanassa cutiyā pattakāle, na cavamānakāle. Rūpakkhandhamattamevāti katipayarūpadhammasaṅghātamattameva. Utusamuṭṭhānarūpadhammasamūhamattameva hi tadā labbhati, matta-saddo vā visesanivattiattho, tena kammajāditisantatirūpavisesaṃ nivatteti. Appavattā hontīti appavattikā honti, na upalabbhatīti attho. Viññāṇe pana jīvasaññī, tasmā ‘‘viññāṇakkhandho gacchatī’’ti āha, tattha anupalabbhanatoti adhippāyo.
炽热铁丸喻的注释
Santattaayoguḷaupamāvaṇṇanā
424“Vūpasantatejanti”:指热恼已经止息。
424.Vūpasantatejanti vigatusmaṃ.
425“Āmato”一词中,“ā”音,如同“āmisa”中的“ā”,表示“一半”之意,故说“addhamato”(半死);或者“āmato”是指带着少许恐惧与热恼而死,即正在死。正在死的人,热恼尚未消散,不像已死的人那样热恼已消散。因此说道:“他已经开始死了”(marituṃ āraddho hoti)。同样,对于色的“摇落”(odhunana),被称为将那团肉翻转过来,故说“把它翻到这边来”(orato karothā)。而对于想要翻到这边的人来说,那翻转就是“彻底摇动”(sandhunana),但这又是翻到那边去,故说“把它翻到那边去”(parato karothā)。将那一面朝上放好后,又从这边到那边地翻转,即是“抖落”(niddhunana),故说“反复摇动它”(aparāparaṃ karothā)。为了表明诸根未坏,才说“它感觉不到那处”(tañcāyatanaṃ na paṭisaṃvedetī)。
425.Āmatoti ettha ā-saddo āmisa-saddo viya upaḍḍhapariyāyoti āha ‘‘addhamato’’ti, āmatoti vā īsaṃ darathena usmanā yuttamaraṇo marantoti attho. Mīyamāno hi avigatusmo hoti, na mato viya vigatusmo. Tenāha ‘‘marituṃ āraddho hotī’’ti. Tathā rūpassa odhunanaṃ nāmassa orato parivattanamevāti āha ‘‘orato karothā’’ti. Orato kātukāmassa pana saṃparivattanaṃ sandhunanaṃ, taṃ pana parato karaṇanti āha ‘‘parato karothā’’ti. Paramukhaṃ katassa ito cito parivattanaṃ niddhunananti āha ‘‘aparāparaṃ karothā’’ti. Indriyāni aparibhinnānīti adhippāyena ‘‘tañcāyatanaṃ na paṭisaṃvedetī’’ti vuttaṃ.
吹螺者譬喻的注释
Saṅkhadhamaupamāvaṇṇanā
426“Saṅkhadhamo”:指自己吹螺或令他人吹螺的人。“Upalāpetvā”:通过反复加上声音使之协调,也就是让螺发出声响;然而,就实质而言,那不过是吹奏罢了,所以说“dhamitvā”(吹已)。
426. Saṅkhaṃ dhamati, dhamāpetīti vā saṅkhadhamo. Upalāpetvāti uparūpari saddayogavasena sallāpetvā, saddayuttaṃ katvāti attho. Taṃ pana atthato dhamanamevāti āha ‘‘dhamitvā’’ti.
火结发者喻的注释
Aggikajaṭilaupamāvaṇṇanā
428“有火者(aggiko)”:因为拥有火,所以称为有火者。他之所以成为有火者,是由于他通过准备火供、祭坛与围篱,搬运薪柴、烟、吉祥草、芝麻油,并供奉供品、花、烟、香等来侍奉火,由此获得有火者的身份,因此经中说“火侍者(aggiparicārako)”。“渴望达到高寿(āyuṃ pāpuṇāpeyya)”:希望像长寿之人那样活到最后的年岁。“渴望增长(vaḍḍhiṃ gameyya)”:希望身体各部分与功德各部分均得增长繁荣。“钻木棍的一对(araṇī yugaḷa)”:即上钻木棍与下钻木棍,这两支钻木棍。
428. Āhito aggi etassa atthīti aggiko, svāssa aggikabhāvo yasmā aggihutamālāvedisampādanehi ceva indhanadhūmabarihisasappitelūpaharaṇehi balipupphadhūmagandhādiupahārehi ca tassa payirupāsanāya icchito, tasmā vuttaṃ ‘‘aggiparicārako’’ti. Āyuṃ pāpuṇāpeyyanti yathā cirajīvī hoti, evaṃ āyuṃ pacchimavayaṃ pāpeyyaṃ. Vaḍḍhiṃ gameyyanti sarīrāvayave, guṇāvayave ca phātiṃ pāpeyyaṃ. Araṇī yugaḷanti uttarāraṇī, adharāraṇīti araṇīdvayaṃ.
429“如此(evanti)”:即按“愚者帕雅西王”等所说的方式。“你(tayā)”:这是就长老而说的。“以抹煞所说合理理由之相(vuttayuttakāraṇamakkhalakkhaṇena)”:即具有抹煞所说合理理由的本性。“以同轭执取相(yugaggāhalakkhaṇena)”:即以等同执取负担的相。“以嫉妒(palāsenāti)”:palāsa的意思是“他使之等同”,犹如咬住他人更卓越的功德然后舍弃,令其与自己功德相等,这就是其含义。嫉妒的本质就是使之等同,所以称为嫉妒。
429.Evanti ‘‘bālo pāyāsirājañño’’tiādippakārena. Tayāti theraṃ sandhāya vadati. Vuttayuttakāraṇamakkhalakkhaṇenāti vuttayuttakāraṇassa makkhanasabhāvena. Yugaggāhalakkhaṇenāti samadhuraggahaṇalakkhaṇena. Palāsenāti palāsetīti palāso, parassa guṇe uttaritare ḍaṃsitvā viya chaḍḍento attano guṇehi same karotīti attho. Samakaraṇaraso hi palāso, tena palāsena.
二商主喻的注释
Dvesatthavāhaupamāvaṇṇanā
430“绿叶(haritakapatta)”:指可携带的叶子,即少量的叶子,因此说“乃至……”等。“配好弓与箭筒(sannaddhadhanukalāpa)”:这里的“束(kalāpa)”指箭筒,而因为在佩戴箭筒时,没有弓便不能佩戴,所以说“配好弓与箭筒”。“被灌了水的道路(āsittodakāni vaṭumānī)”:行走的道路以及各条水路,都完全被雨水浸透,到处都有水流淌、流动着水,因此说“道路和溪谷都充满了水”。
430.Haritakapattanti haritabbapattaṃ, appapattanti attho. Tenāha ‘‘antamaso’’tiādi. Sannaddhadhanukalāpanti ettha kalāpanti tūṇīramāha, tañca sannayhato dhanunā vinā na sannayhatīti āha ‘‘sannaddhadhanukalāpa’’nti. Āsittodakāni vaṭumānīti gamanamaggā ceva taṃtaṃudakamaggā ca sammadeva devena phuṭṭhattā tahaṃ tahaṃ paggharitaudaka sandamānaudakā. Tenāha ‘‘paripuṇṇasalilā maggā ca kandarā cā’’ti.
“如所持的(yathābhatena)”:即按照车上所放置的样子,如同有人吩咐“妈,从这里做”时所放置的那样。由于动作的完成与言语的要求相应,因此,其意思是“如所装载的,如所取持的”。
Yathābhatenāti sakaṭesu yathāṭhapitena, yathā ‘‘amma ito karohī’’ti vutte ṭhapesīti attho karaṇakiriyāya kiriyāsāmaññavācībhāvato. Tasmā yathāropitena, yathāgahitenāti attho vutto.
赌徒喻的注释
Akkhadhuttakaupamāvaṇṇanā
434“败球(parājayaguḷa)”:即那个球或那根签,当它被置定时,便导致落败。他吞下它,使其不显现。“火供(pajjohana)”:指种种的火供仪式,而这是通过献供来进行的,故称“献供仪式”。
434.Parājayaguḷanti yena guḷena, yāya salākāya ṭhitāya ca parājayo hoti, taṃ adassanaṃ gamento gilati.Pajjohananti pakārehi juhanakammaṃ. Taṃ pana balidānavasena karīyatīti āha ‘‘balikamma’’nti.
担麻者喻的注释
Sāṇabhārikaupamāvaṇṇanā
436“村落处(gāmapatta)”:即成为村落后应被到达之处,不应处于空无状态而无人居住。因此说“已成村落的地方”。“村落足迹(gāmapada)”:正如人脚下所踩之处有确定的界限而被称为“足迹”,同样,村落居民所居住之处有确定建起的房屋,便称为“村落足迹”。因此说“这就是其含义”。“善紧缚(susannaddha)”:为了便于执持、适宜行走而很好地装备。那善装备正是善加绑缚的缘故,故说“善缚”。
436.Gāmapattanti gāmo eva hutvā āpajjitabbaṃ, suññabhāvena anāvasitabbaṃ. Tenāha ‘‘vuṭṭhitagāmapadeso’’ti. Gāmapadanti yathā purisassa pādanikkhittaṭṭhānaṃ adhigataparicchedaṃ ‘‘pada’’nti vuccati, evaṃ gāmavāsīhi āvasitaṭṭhānaṃ adhigatanivutthāgāraṃ ‘‘gāmapada’’nti vuttaṃ. Tenāha ‘‘ayamevattho’’ti. Susannaddhoti sukhena gahetvā gamanayogyatāvasena suṭṭhu sajjito. Taṃ pana susajjanaṃ suṭṭhu bandhanavasenevāti āha ‘‘subaddho’’ti.
即使有铁等金属存在,在教法中‘金属’一词通常特指铜,因此说‘金属指的是铜’。
Ayādīnampi lohabhāve satipi loha-saddo sāsane tambalohe niruḷhoti āha ‘‘lohanti tambaloha’’nti.
皈依的解释
Saraṇagamanavaṇṇanā
437“极欣喜”:即心被满足,于教法心生满足,出于净信,故说“极净信”。“于问题现起的智”:即于问题之中现起的智慧,也就是对于我所问的意义,你们通过解答所生起的智慧显现。
437.Abhiraddhoti ārādhitacitto, sāsanassa ārādhitacittatā pasīdanavasenāti āha ‘‘abhippasanno’’ti. Pañhupaṭṭhānānīti pañhesu upaṭṭhānāni mayā pucchitatthesu tumhākaṃ vissajjanavasena ñāṇupaṭṭhānāni.
祭祀论的解释
Yaññakathāvaṇṇanā
438“集合”:前缀saṃ-此处仅作语词的增益,故说为“杀”。“以相似的果报”:即与相似的果报相应。杀牛等牲畜之业不会有‘大果’,因其为染污所染。“以功德利益”:即与饶益果相应。“以威力光辉”:即由遣除对立而生起、称为自性的光辉。却并非大光辉,因其不清净故。“由于果报的广布”:即由于果报之果广大,意指圆满。“在恶田中”:即被牡牛等过失毁坏的田;又因未加播种,故为不坚实,所以说“不坚实田”。“在劣地中”:即可厌的土地区域;此可厌性或因不坚实,或因低洼等过失。其中,前一义由第一个词显示,为更显明后一义,复说“不平坦的土地区域”。被杖击等切断、碎裂的。“腐烂的”:因涂抹牛粪等而令舒适,未能干燥,遂成腐烂状态。又因其不具有坚实,故说“不坚实的”。“被风与热损伤的”:因风与热,种子功能遭到破坏的,因此说“威力被耗尽的”。如同自然生长的稻谷等所含之米粒,本具适合生芽的种子功能,那便是米实,取用此即得同等生起。然而这些种子并非如此,因其具有残缺等过失。水不
438.Saṅghātanti saṃ-saddo padavaḍḍhanamattanti āha ‘‘ghāta’’nti. Vipākaphalenāti sadisaphalena. Mahapphalo na hoti gavādipāṇaghātena upakkiliṭṭhabhāvato. Guṇānisaṃsenāti uddayaphalena. Ānubhāvajutiyāti paṭipakkhavigamanajanitena sabhāvasaṅkhātena tejena. Na mahājutiko hoti aparisuddhabhāvato. Vipākavipphāratāyāti vipākaphalassa vipulatāya, pāripūriyāti attho. Duṭṭhukhetteti usabhādidosehi dūsitakhette, taṃ pana vappābhāvato asāraṃ hotīti āha ‘‘nissārakhette’’ti. Dubbhūmeti kucchitabhūmibhāge, svāssa kucchitabhāvo asāratāya vā siyā ninnatādidosavasena vā. Tattha paṭhamo pakkho paṭhamapadena dassitoti itaraṃ dassento ‘‘visamabhūmibhāge’’ti āha. Daṇḍābhighātādinā chinnabhinnāni. Pūtīnīti gomayalepadānādisukhena asukkhāpitattā pūtibhāvaṃ gatāni. Tāni pana yasmā sāravantāni na honti, tasmā vuttaṃ ‘‘nissārānī’’ti. Vātātapahatānīti vātena ca ātapena ca vinaṭṭhabījasāmatthiyāni. Tenāha ‘‘pariyādinnatejānī’’ti. Yaṃ yathājātavīhiādigatena taṇḍulena aṅkuruppādanayogyabījasāmatthiyaṃ, taṃ taṇḍulasāro, tassa ādānaṃ gahaṇaṃ tathāuppajjanameva. Etāni pana bījāni na tādisāni khaṇḍādidosavantatāya. Dhārāya khette anuppavesanaṃ nāma vassanameva, taṃ paṭikkhepavasena dassento āha ‘‘na sammā vasseyyā’’ti. Aṅkuramūlapattādīhīti cettha aṅkurakandādīhi uddhaṃ vuddhiṃ, mūlajaṭādīhi heṭṭhā viruḷhiṃ, pattapupphādīhi samantato ca vepullanti yojanā.
“通过伤害他人”:即恼害他人。“从生起的资具”:即所生起的应施之物,如食物、衣物等。因为杀牛等也会减少受供养者的食物。“由于伤害他人”:这是成为具戒者的原因。“功德殊胜”:即功德超胜,指以戒等出世间功德而殊胜。“广大的”:以信成就等为因,故称为崇高。
Aparūpaghātenāti paresaṃ vibādhanena. Uppannapaccayatoti nibbattitaghāsacchādanādideyyadhammato. Gavādighātenapi hi tattha paṭiggāhakānaṃ ghāso saṅkīyati. ‘‘Aparūpaghātitāyā’’ti idaṃ sīlavantatāya kāraṇavacanaṃ . Guṇātirekanti guṇātirittaṃ, sīlādilokuttaraguṇehi visiṭṭhanti attho. Vipulāti saddhāsampadādivasena uḷārā.
优多罗青年事的解说
Uttaramāṇavavatthuvaṇṇanā
439当时,用那些碎米煮出的饭,粒粒分明,故称“uttaṇḍulabhatta”(粒粒分明的饭)。“Bilaṅga”是指酸粥(āranāla),因由酸浆产生而得名。这酸粥又由稀粥(kañjiya)所生,所以也叫做“kañjiya”(稀粥的)。以酸粥为第二道食物的,便叫做“bilaṅgadutiya”(以酸粥为第二的),也说作“kañjikadutiya”(以稀粥为第二的)。“Dhorakāni”是指被洗涤过的布。因为即使较粗的布也可称为“thūlāni”(粗的),所以这里说“thūlānicā”(是粗的)。“Guḷadasāni”:由于线粗、稀粥稠,布条黏结成团,因此说“一堆一堆的布条”。“Anuddisati”意为随顺而反复解说。
439. Atha kho tehi sakuṇḍakehi taṇḍulehi siddhaṃbhattaṃ uttaṇḍulameva hotīti āha ‘‘uttaṇḍulabhatta’’nti. Bilaṅgaṃ vuccati āranālaṃ bilaṅgato nibbattanato, tadeva kañjiyato jātanti kañjiyaṃ, taṃ dutiyaṃ etassāti bilaṅgadutiyaṃ, taṃ ‘‘kañjikadutiya’’nti ca vuttaṃ. Dhorakānīti dhoviyāni. Yasmā thūlatarānipi ‘‘thūlānī’’ti vattabbataṃ arahanti, tasmā ‘‘thūlānicā’’ti vuttaṃ. Guḷadasānīti suttānaṃ thūlatāya, kañjikassa bahalatāya ca piṇḍitadasāni. Tenāha ‘‘puñjapuñja…pe… dasānī’’ti. Anuddisatīti anu anu katheti.
440“Asakkaccaṃ”(不殷重):指不恭敬、漫不经心地做,这是由于对业果没有信心所致,因此说它是“没有信的”(saddhāvirahita)。“Acittīkataṃ”(不恭敬作):是指没有以恭敬心现前的方式去做,所以说是“没有恭敬心的”(cittīkāravirahita)等。或者,“acittīkataṃ”即缺乏恭敬心,所作并未达到令人惊奇的地步。而心的崇高、殊胜状态,其实已被这不殷重的布施所障碍。“Apaviddhaṃ”(弃掷):指将布施物像应丢弃之物一样随手扔掉,表示布施时未表现出尊重。“Serīsakaṃ nāmā”(名为刺槐木制的):即是名为“serīsaka”的。“Tucchaṃ”(空无):因无有随从、部属,故显得空虚。
440.Asakkaccanti na sakkaccaṃ anādarakāraṃ, taṃ pana kammaphalasaddhāya abhāvena hotīti āha ‘‘saddhāvirahita’’nti. Acittīkatanti cittīkārapaccupaṭṭhāpanavasena na cittīkataṃ. Tenāha ‘‘cittīkāravirahita’’ntiādi. Cittīkārarahitaṃ vā acittīkataṃ, yathā kataṃ paresaṃ vimhayāvahaṃ hoti, tathā akataṃ. Cittassa uḷārapaṇītabhāvo pana asakkaccadāneneva bādhito. Apaviddhanti chaḍḍanīyadhammaṃ viya apaviddhaṃ katvā, etena tasmiṃ dāne gāravākaraṇaṃ vadati. Serīsakaṃ nāmāti ‘‘serīsaka’’nti evaṃ nāmakaṃ. Tucchanti parijanaparicchedavirahato rittaṃ.
《Pāyāsi天子故事》的注释
Pāyāsidevaputtavaṇṇanā
441“以彼布施的威力”:即由于他所行布施的威力。“阔荚合欢树”:是一棵天界的阔荚合欢树,树干、枝条、细枝与叶片皆光辉耀眼,赏心悦目。“它矗立”:为了显示果报与所作业相似,它出现在天宫门口,矗立于此。“由于前世习气”:指因前世曾在那里居住而熟悉。然而这并非只因前世习气,亦因气候舒适,为表喜悦故说:“据说在那里他能享受气候的舒适快乐。”
441.Tassānubhāvenāti tassa dānassa ānubhāvena. Sirīsarukkhoti pabhassarakhandhaviṭapasākhāpalāsasampanno manuññadassano dibbo sirīsarukkho. Aṭṭhāsīti phalassa kammasarikkhataṃ dassento vimānadvāre nibbattitvā aṭṭhāsi. Pubbāciṇṇavasenāti purimajātiyaṃ tattha nivāsaparicayanavasena. Na kevalaṃ pubbāciṇṇavaseneva, atha kho utusukhumavasena pīti dassento ‘‘tattha kirassa utusukhaṃ hotī’’ti āha.
“他”:指优多罗青年。若说弊宿是以不恭敬的态度布施后方转生彼处,而他的侍女却以恭敬的态度布施,彼女如何亦转生彼处?因此问道:“然而弊宿的……”“由于爱著”:指由于她对弊宿怀有依恋、期盼,或是也曾在前世居住于彼处。“四方游行的天宫”:指住于虚空、能于各处自由游行的天宫,并不依附于树木、山峦或山顶等固定处所。“瓦塔尼亚林”:即该天宫所在的道路。
Soti uttaro māṇavo. Yadi asakkaccaṃ dānaṃ datvā pāyāsi tattha nibbatto, pāyāsissa paricārikā sakkaccaṃ dānaṃ datvā kathaṃ tattha nibbattāti āha ‘‘pāyāsissa panā’’ti. Nikantivasenāti pāyāsimhi sāpekkhāvasena, pubbepi vā tattha nivutthapubbatāya. Disācārikavimānanti ākāsaṭṭhaṃ hutvā disāsu vicaraṇakavimānaṃ, na rukkhapabbatasikharādisambandhaṃ. Vaṭṭaniaṭaviyanti vimānavīthiyanti.