波提迦品注释显示巴利原文
Pāthikavaggaṭīkā
1. 波梨经解释显示巴利原文
1. Pāthikasuttavaṇṇanā
善星事解释显示巴利原文
Sunakkhattavatthuvaṇṇanā
1 “Apubbapadavaṇṇanā”(前所未有之词解释):意为通过释义,对前未曾采纳的全新词语加以解释,以阐明其义。正如所说:“舍弃了再三而来的义理”(长部注疏·1·序论)。此处关于“在末罗族中”应说之事,即按前文已述之理。关于“住在有树荫、有水的林丛中”等,是由于阿奴比亚精舍附近未建屋舍。若尚未进入,为何言“已进入”?为解此疑便说“我将进入”等,以显示这是用已发生的语气来叙说必定当来之事。今更以譬喻阐明此义,故说“犹如”以为开端。“此”:指生起“实在太早”等如是之想。“实在太早”:指极早。以遮住私处且以游方者身份出家故,称为“车匿游方者”,而非裸形游方者。显示巴利原文
1.Apubbapadavaṇṇanāti atthasaṃvaṇṇanāvasena heṭṭhā aggahitatāya apubbassa abhinavassa padassa vaṇṇanā atthavibhāvanā. ‘‘Hitvā punappunāgatamattha’’nti (dī. ni. aṭṭha. 1.ganthārambhakathā) hi vuttaṃ. Mallesūti ettha yaṃ vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttanayameva. Chāyūdakasampanne vanasaṇḍe viharatīti anupiyasāmantā katassa vihārassa abhāvato. Yadi na tāva paviṭṭho, kasmā ‘‘pāvisī’’ti vuttanti āha ‘‘pavisissāmī’’tiādi, tena avassaṃ bhāvini bhūte viya upacārā hontīti dasseti. Idāni tamatthaṃ upamāya vibhāvento ‘‘yathā ki’’ntiādimāha. Etanti etaṃ ‘‘atippago kho’’tiādikaṃ cintanaṃ ahosi. Ativiyapago khoti ativiya pātova. Channakopīnatāya, paribbājakapabbajjupagamena ca channaparibbājakaṃ, na naggaparibbājakaṃ.
2 因为世尊出身高贵种姓、以大出离离家、修习他人无法比拟的难行苦行、独处而住、为世间所称誉、以教导与教诫为世间带来巨大利益、摧破外道言论、拥有大神通力与大威力——由于这些种种自身亲证的殊胜功德,多数外道见到世尊后,也会表现出恭敬、尊重和崇仰,因此论中说“见到世尊后,放下了骄慢”等。“依世间惯例”指随顺世间的方便说。“久矣”意为经过了很长时间。这些话语都是随顺世间表达习惯而说的。“他”是指属于婆伽家族的游方者。“在家时的朋友”意思是从在家时起就是朋友。“已舍弃”,为了显示以什么方式舍弃,故说“我舍弃”等。显示巴利原文
2. Yasmā bhagavato uccākulappasutataṃ, mahābhinikkhamananikkhantataṃ, anaññasādhāraṇadukkaracaraṇaṃ, vivekavāsaṃ, lokasambhāvitataṃ, ovādānusāsanīhi lokassa bahupakārataṃ, parappavādamaddanaṃ, mahiddhikataṃ , mahānubhāvatanti evamādikaṃ taṃtaṃattapaccakkhaguṇavisesaṃ nissāya yebhuyyena aññatitthiyāpi bhagavantaṃ disvā ādaragāravabahumānaṃ dassentiyeva, tasmā vuttaṃ ‘‘bhagavantaṃ disvā mānathaddhataṃ akatvā’’tiādi. Lokasamudācāravasenāti lokopacāravasena. Cirassanti cirakālena. Ādīni vadanti upacāravasena. Tassāti bhaggavagottassa paribbājakassa. Gihisahāyoti gihikālato paṭṭhāya sahāyo. Paccakkhātoti yenākārena paccakkhānā, taṃ dassetuṃ ‘‘paccakkhāmī’’tiādi vuttaṃ.
3 Uddissā(依止):此处意指以导师身份而依止。为显明此义,故说“世尊是我……”等。当善星心中生起“我舍弃世尊”的念头并宣之于口时,他便与世尊再无任何关系,因为他已非释迦子,早已处在教法之外。这是依教法理则而言。然而,此理则唯有精通教法理则之人方能正确了解。因此,世尊为以世人皆能理解的方式显示善星与自己已无关联,先说了“是否……”等语,接着对善星说:“你算什么,又能舍弃谁呢?”由于这种关联仅仅是口头上的,并非出于供养等事由,也不存在乞者与被乞者的关系,而此二者在此处皆无,世尊正是据此而对善星说:“你算何身份,又能舍弃谁呢?”为阐明此义,故说“乞求者”等。只有在乞求者或被乞求者的关系中才会有所谓的舍弃,这是相互关联的。但你并非乞求者,因为你从未这样来到我面前说:“尊者,我要依止世尊而住”;我亦非被乞求者,因为我未曾这样期望你:“来吧,善星,你来依止我住。”显示巴利原文
3.Uddissāti satthukārabhāvena uddissāti ayamettha adhippāyoti taṃ dassento ‘‘bhagavā me’’tiādimāha. Yadā sunakkhattassa ‘‘bhagavantaṃ paccakkhāmī’’ti cittaṃ uppannaṃ, vācā bhinnā, tadā evassa bhagavatā saddhiṃ koci sambandho natthi asakyaputtiyabhāvato sāsanato paribāhirattā. Ayaṃ tāvettha sāsanayutti, sā panāyaṃ ṭhapetvā sāsanayuttikovide aññesaṃ na sammadeva visayoti bhagavā sabbasādhāraṇavasenassa attanā sambandhābhāvaṃ dassetuṃ ‘‘api nū’’ti ādiṃ vatvā sunakkhattaṃ ‘‘ko santo kaṃ paccācikkhasī’’ti āha. Yasmā mukhāgatoyaṃ sambandho, na pūjāgatādiko, yo ca yācakayācitabbatāvasena hoti, tadubhayañcettha natthīti dassento bhagavā sunakkhattaṃ ‘‘ko santo kaṃ paccācikkhasī’’ti avoca, tasmā tamatthaṃ dassetuṃ ‘‘yācako vā’’tiādi vuttaṃ. Yācitako vā yācakaṃ paccācikkheyyāti sambandho. Tvaṃ pana neva yācako ‘‘ahaṃ bhante bhagavantaṃ uddissa viharissāmī’’ti evaṃ mama santikaṃ anupagatattā. Na yācitako ‘‘ehi tvaṃ sunakkhatta mamaṃ uddissa viharāhī’’ti evaṃ mayā apatthitattā.
“Ko samāno”(是什么身份):意谓在乞求者与被乞求者中,你算是什么身份。“Kaṃ”(舍弃谁):意谓在乞求者与被乞求者中,你究竟把我看作什么身份而舍弃我?“Tucchapurisā”(虚妄之人):由于在禅那、道等超人法上一无所得,故是空洞之人。难道这位善星不是曾证得世间禅那与部分神通吗?虽曾证得,然因后来对世尊生起愤恨,他便退失了那些功德。“过失”:指成为远离正行之因的烦恼生起,所以说“你有多大过失,即有多大罪过”。“Yāvañca”(如此):标示界限的区分,就如“如此,彼世尊”等经文(长部1.3)中的用法。“Te”(你):即指你。“Idaṃ”(此):虚词。“Aparaddhaṃ”(所犯):即违犯。这是说:“虚妄之人啊,当你说‘尊者,我现在舍弃世尊’等语时,你已犯下不可计量的过失。”显示巴利原文
Ko samānoti yācakayācitakesu ko nāma honto. Kanti yācakayācitakesu eva kaṃ nāma hontaṃ maṃ paccācikkhasi. Tucchapurisāti jhānamaggādiuttarimanussadhammesu kassacipi abhāvā rittapurisā. Nanu cāyaṃ sunakkhatto lokiyajjhānāni, ekaccābhiññañca uppādesīti? Kiñcāpi uppādesi, tato pana bhagavati āghātuppādanena saheva parihīno ahosi. Aparādho nāma suppaṭipattiyā virajjhanahetubhūto kilesuppādoti āha ‘‘yattako te aparādho,tattako doso’’ti. Yāvañcāti avadhiparicchedabhāvadassanaṃ ‘‘yāvañca tena bhagavatā’’tiādīsu (dī. ni. 1.3) viya. Teti tayā. Idanti nipātamattaṃ. Aparaddhanti aparajjhitaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘paccācikkhāmidānāhaṃ bhante bhagavanta’’ntiādīni vadantena tucchapurisa tayā yāvañcidaṃ aparaddhaṃ, na tassa aparādhassa pamāṇaṃ atthīti.
4 「人法」:指若不依修习精勤,单凭人的状态便不会生起的法。然而,它们仅凭人心的决意就能成就,便如同人所奉持的法那样存在,因此这样称说;此处言「人」,是因为这些法多在人中现起。这里的意趣是:这种示导乃是神变示导,而非记心示导或教诫示导。「作」:令生起、令转起。「出离」:即超出、离开,指因厌离轮回之苦而转起。其实,当法出离时,具备此法者即称为出离者。但在这部复注中,「ni」只是前缀,为表明它仅有「行」的意思,所以将义理解作「去」。「于彼」:这是将依精勤修习所说的义理,用位置格来指称,为显示「于此法中正确地趋向于苦的灭尽」即是此处的含义,因而接着说「于此……正在转起时」。显示巴利原文
4.Manussadhammāti bhāvanānuyogena vinā manussehi anuṭṭhātabbadhammā. So hi manussānaṃ cittādhiṭṭhānamattena ijjhanato tesaṃ sambhāvitadhammo viya ṭhito tathā vutto, manussaggahaṇañcettha tesu bahulaṃ pavattanato. Iddhibhūtaṃ pāṭihāriyaṃ, na ādesanānusāsanīpāṭihāriyanti adhippāyo. Kateti pavattite. Niyyātīti niggacchati, vaṭṭadukkhato niggamanavasena pavattatīti attho. Dhamme hi niggacchante taṃsamaṅgipuggalo ‘‘niggacchatī’’ti vuccati, aṭṭhakathāyaṃ pana ni-saddo upasaggamattaṃ, yāti icceva atthoti dassetuṃ gacchatīti attho vutto. Tatrāti padhānabhāvena vuttassa atthassa bhummavasena paṭiniddesoti tasmiṃ dhamme sammā dukkhakkhayāya niyyanteti ayamettha atthoti dassento āha ‘‘tasmiṃ…pe… saṃvattamāne’’ti.
5 「最高的」:因被了知,故称「最高的」。「世间施设」:指世间的安立、说明。「世间的最上」:在世界生起之时,应被了知、应被觉了的「此即世间之最上」。「最高的界限」:即初始的界限。显示巴利原文
5. Agganti ñāyatīti aggaññaṃ. Lokapaññattinti lokassa paññāpanaṃ. Lokassa agganti lokuppattisamaye ‘‘idaṃ nāma lokassa agga’’nti evaṃ jānitabbaṃ bujjhitabbaṃ. Aggamariyādanti ādimariyādaṃ.
6 「说了这么多之后」:指「尊者!我如今不依止世尊而住了」「尊者!世尊确实未曾为我示现超人的法、神变」「尊者!世尊也未曾为我施设最初始」等,说了这些之后。据说他这样说是为了公开表明:「世尊无力完成示现神变和施设最初始这两种导师的职责。」因此才说「据说善星……」。他随后所说的那些话毫无立足之处,故称「无立足处」;也正因如此,才说他是「无声、无响」的。显示巴利原文
6.Ettakaṃ vippalapitvāti ‘‘na dānāhaṃ bhante bhagavantaṃ uddissa viharissāmī’’ti, ‘‘na hi pana me bhante bhagavā uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ karotī’’ti, ‘‘na hi pana me bhante bhagavā aggaññaṃ paññapetī’’ti ca ettakaṃ vippalapitvā. Idaṃ kira so bhagavā satthukiccaṃ iddhipāṭihāriyaṃ, aggaññapaññāpanañca kātuṃ na sakkotīti pakāsento kathesi. Tenāha ‘‘sunakkhatto kirā’’tiādi. Uttaravacanavasena patiṭṭhābhāvato appatiṭṭho. Tato eva niravo nissaddo.
「为显示过患」:是为了指出现世的过患,所以说“你自己将招来谴责”。至于后世的过患虽有种种,但即便指出,善星也未必相信,因此只取现世的过患来说。「以种种理由」:即以“彼世尊是阿拉汉……”(长部1.157, 255)等种种称赞的理由。他怀着“这样就不会有人毁谤我”的想法,因自己的愚痴,反而说了应受赞扬者的坏话。世尊这样指出心存怨恨者的过患后,为了进一步剖析他说这些话的原因,便说“那么对于你……”等,为了阐明这一含义,接着说“因此”等。这样一来,善星便全无辩解的余地。「他离开了」:即从他自己原先站立之处起身退开。既离开了,也就从教法中堕落了,因此接着说「堕落了」。「正是如此」:他的离开并非寻常,而是如同身坏命终后注定堕入恶趣那样地离开了。显示巴利原文
Ādīnavadassanatthanti diṭṭhadhammikassa ādīnavassa dassanatthaṃ. Tenāha ‘‘sayameva garahaṃ pāpuṇissasī’’ti. Samparāyikā pana ādīnavā anekavidhā, te dassento sunakkhatto na saddaheyyāti diṭṭhadhammikasseva gahaṇaṃ . Anekakāraṇenāti ‘‘itipi so bhagavā araha’’ntiādinā (dī. ni. 1.157, 255) anekavidhena vaṇṇakāraṇena. Evaṃ me avaṇṇo na bhavissatīti ajjhāsayena attano bālatāya vaṇṇārahānaṃ avaṇṇaṃ kathetvā. Evaṃ bhagavā makkhibhāve ādīnavaṃ dassetvā puna tassa kathane kāraṇaṃ vibhāvetuṃ ‘‘iti kho te’’tiādimāhāti taṃ dassetuṃ ‘‘tato’’tiādi vuttaṃ. Evañhi sunakkhattassa appakopi vacanokāso na bhavissatīti. Apakkamīti attanā yathāṭhitā vuṭṭhāya apasakki. Apakkanto sāsanato bhaṭṭho. Tenāha ‘‘cuto’’ti. Evamevāti apakkamanto ca na yathā tathā apakkami, yathā pana kāyassa bhedā apāye nibbatteyya, evameva apakkami.
拘罗刹帝利事注释显示巴利原文
Korakhattiyavatthuvaṇṇanā
7 「以两句」:指用两句开头,通过排除的方式来点明厌逆与无厌逆二者的含义,从而展开后面的开示。「依连结而显示」:即依照名为“随顺连结”的连贯方式来显示。显示巴利原文
7.Dvīhi padehīti dvīhi vākyehi āraddhaṃ byatirekavasena tadubhayatthaniddesavasena uparidesanāya pavattattā. Anusandhidassanavasenāti yathānusandhisaṅkhātaanusandhidassanavasena.
「一时」:此为业格用作位格,故说“于一时”(ekasmiṃ samaye)。「名为Thūlū的国土」:因当地的王子们而得名。「狗行者」:由于他受持、奉行狗戒,有这种行为,故称“狗行者”,即“受持狗戒的人”。「其它」:还包括“只用四肢爬行,同样那样嚼食、进食,抬起左腿排尿”等仿效狗的举止。「四足而行者」:指以身体四个肢节蜷曲爬行,他具有这种特征,所以是“四足而行者”。又因他以四肢触地而行,故称「四肢触地」。因此后面说到了“双膝”等。「食物」:指应嚼食与应啖食之物。所以接着说“任何嚼食或啖食”。固然嚼食是用口进行的,但为了制止用手取食送入口中,此处用强调的语句说明「不用手抓取」,即不拿起。「美好」:指美好的样子。「呜呼」:这是一个表示愿望的助词,如同在“呜呼!但愿我能得到它!”这类句子中一般。他曾这样期盼:“所谓沙门理应如此,呜呼!但愿我能成为那样!”所以接下来说“据说如此……”等。显示巴利原文
Ekaṃ samayanti ca bhummatthe upayogavacananti āha ‘‘ekasmiṃ samaye’’ti ca. Thūlū nāma janapadoti janapadīnaṃ rājakumārānaṃ vasena tathāladdhanāmo. Kukkuravataṃ samādānavasena etasmiṃ atthīti kukkuravatikoti āha ‘‘samādinnakukkuravato’’ti. Aññampīti ‘‘catukkoṇḍikasseva vicaraṇaṃ, tathā katvāva khādanaṃ, bhuñjanaṃ, vāmapādaṃ uddharitvā muttassa vissajjana’’nti evamādikaṃ aññampi sunakhehi kātabbakiriyaṃ. Catūhi sarīrāvayavehi kuṇḍanaṃ gamanaṃ catukkoṇḍo, so etasmiṃ atthīti catukkoṇḍiko. So pana yasmā catūhi sarīrāvayavehi saṅghaṭṭitagamano hoti, tasmā vuttaṃ ‘‘catusaṅghaṭṭito’’ti. Tenevāha ‘‘dve jaṇṇūnī’’tiādi. Bhakkhasanti vā bhakkhitabbaṃ, asitabbañca. Tenevāha ‘‘yaṃ kiñci khādanīyaṃ bhojanīya’’nti. Kāmaṃ khādanañca nāma mukhena kātabbaṃ, hatthena pana tattha upanāmanaṃ nivāretuṃ avadhāraṇaṃ katanti āha ‘‘hatthena aparāmasitvā’’ti, aggahetvāti attho. Sundararūpoti sundarabhāvo. Vatāti patthanatthe nipāto ‘‘aho vatāhaṃ lābhī assa’’ntiādīsu viya. ‘‘Samaṇena nāma evarūpena bhavitabbaṃ aho vatāhaṃ ediso bhaveyya’’nti evaṃ tassa patthanā ahosi. Tenāha ‘‘evaṃ kirā’’tiādi.
此处的“api”有指责的含义,正如“api siñce palaṇḍaka”等例句中所示。他对阿拉汉、诸佛及佛弟子生起了这样的邪见,认为:“他们并非阿拉汉,亦非漏尽者。”正如《大狮子吼经》中所说:“沙门乔达摩并无超人法,亦无足称圣者的殊胜智见。”(中部1.146)“第七日”:此处为位格作业格之用。“因不消化症”:即由于消化不良的疾病。显示巴利原文
Garahattheapi-kāro ‘‘api siñce palaṇḍaka’’ntiādīsu viya. Arahante ca buddhe, buddhasāvake ‘‘arahanto khīṇāsavā na hontī’’ti evaṃ tassa diṭṭhi uppannā. Yathāha mahāsīhanādasutte ‘‘natthi samaṇassa gotamassa uttarimanussadhammā alamariyañāṇadassanavisesā’’ti (ma. ni. 1.146). Sattamaṃdivasanti bhummatthe upayogavacanaṃ. Alasakenāti ajīraṇena āmarogena.
因瘦骨嶙峋,肤如枯叶。“须芒草丛”:即指须芒草丛。显示巴利原文
Aṭṭhitacamattatāya purāṇapaṇṇasadiso.Bīraṇatthambakanti bīraṇagacchā.
“有量”,指拥有量度,即于饮食知量之意。因此说“适量的”。“每以智慧”:即一再地依于智慧。显示巴利原文
Mattā etassa atthīti mattaṃ, bhojanamattavantanti attho. Tenāha ‘‘pamāṇayutta’’nti. Mantā mantāti mantāya mantāya.
8 他以一、二等数目计数断食。他本心想违逆世尊的言教而完全不进食,虽然如此坚持,到了第七天,当他见到侍者端来的食物时,却连一声“呸”也发不出来,拒绝的心无法生起。他的心被对食物的渴爱紧紧拉扯,于是把肚子填得饱饱的,恰如世尊所预言的方式死去了。因此说“那时他……”等。即便他生起“呸”的念头,想着“我今天也不应吃”,纵然如此,也会因天神的障碍而在那一天……他依然会那样。何以故?因为如来绝不说二语,他们的话语决定不会落空。显示巴利原文
8.Ekadvīhikāya gaṇanāya. Nirāhārova ahosi bhagavato vacanaṃ aññathā kātukāmo, tathābhūtopi sattame divase upaṭṭhākena upanītaṃ bhakkhasaṃ disvā ‘‘dhī’’ti upaṭṭhāpetuṃ asakkonto bhojanataṇhāya ākaḍḍhiyamānahadayo taṃ kucchipūraṃ bhuñjitvā bhagavatā vuttaniyāmeneva kālamakāsi. Tena vuttaṃ ‘‘athassā’’tiādi. Sacepi…pe… cinteyyāti yadi eso acelo ‘‘dhī’’ti paccupaṭṭhapetvā ‘‘ajjapi ahaṃ na bhuñjeyya’’nti cinteyya, tathācintane satipi devatāviggahena taṃ divasaṃ…pe… kareyya. Kasmā? Advejjhavacanā hi tathāgatā, na tesaṃ vacanaṃ vitathaṃ hoti.
“所到之处皆为空地”:当那些外道拖着那具尸体行走时,他们所经之处,在北部迦萨一带全都变成了开阔的空地。“那些”指外道们。“只去了坟场”:他们心中想着“我们要越过那片须芒草丛”而往前走,却一次又一次地绕回原处,最后还是来到了那座坟场。显示巴利原文
Gatagataṭṭhānaṃ aṅgaṇameva hotīti tehi taṃ kaḍḍhitvā gacchantehi gatagatappadeso uttarakasāmantā vivaṭaṅgaṇameva hutvā upaṭṭhāti. Teti titthiyā. Susānaṃyeva gantvāti ‘‘bīraṇatthambakaṃ atikkamissāmā’’ti gacchantāpi anekavāraṃ taṃ anusaṃyāyitvā punapi taṃyeva susānaṃ upagantvā.
9 “Idaṃ”指的是这具尸体。有些人认为:“‘他让那具身体说话’是指世尊决意后,让一位立于其旁的亡者借着那具身体说话。”至于有人认为这是把拘罗刹帝利从阿修罗道唤来令他说话,或是召来另一位亡者,这又有何区别可言?然而,依据“佛陀的境界不可思议”这句话,应当理解为:那具刚刚被善星击打的身体,仰仗佛陀的威神力自行站立起来,说明了那件事。不过,注释书的定解是前一种含义,因为后文确实说到“从转生之处”等语。显示巴利原文
9.Idanti idaṃ matasarīraṃ. ‘‘Tameva vā sarīraṃ kathāpesīti taṃ sarīraṃ adhiṭṭhahitvā ṭhitapetena kathāpesī’’ti keci. Korakhattiyaṃ vā asurayonito ānetvā kathāpetu aññaṃ vā petaṃ, ko ettha viseso. ‘‘Acinteyyo hi buddhavisayo’’ti pana vacanato tadeva sarīraṃ sunakkhattena pahatamattaṃ buddhānubhāvena uṭṭhāya tamatthaṃ ñāpesīti daṭṭhabbaṃ. Purimoyeva pana attho aṭṭhakathāsu vinicchito. Tathā hi vakkhati ‘‘nibbattaṭṭhānato’’tiādi (dī. ni. aṭṭha. 3.10).
10 「果」(vipāka)即是结果,意指引生果报。显示巴利原文
10.Vipākanti phalaṃ, atthanibbattīti attho.
「应归纳」(samānetabbāni)是指应正确地汇集,亦即按其各别特征汇集之后展示出来。教诫神变的先后次第,应当依世尊开示的顺序来了解。然而,此处有人提出:「他心之显明、寿限之显明、疾病之显明、归趣之显明、舍身之显明,以及与善星的谈话之显明——此六种为教诫神变。」若这是为显明善星之心而说,则应说「善星具有」,连同他具有福德与祥瑞容貌的显明。若是为显明裸形者的死心,则此已被「(裸形者)将于第七日死去」这句话所涵摄,因此不应另作安立。所以,应当依循注疏中所述的方法来接受。显示巴利原文
Samānetabbānīti sammā ānetabbāni, sarūpato ānetvā dassetabbānīti attho. Pāṭihāriyānaṃ paṭhamāditā bhagavatā vuttānupubbiyā veditabbā. Keci panettha ‘‘paracittavibhāvanaṃ, āyuparicchedavibhāvanaṃ, byādhivibhāvanaṃ, gativibhāvanaṃ, sarīranikkhepavibhāvanaṃ, sunakkhattena saddhiṃ kathāvibhāvanañcāti cha pāṭihāriyānī’’ti vadanti, taṃ yadi sunakkhattassa cittavibhāvanaṃ sandhāya vuttaṃ, evaṃ sati ‘‘sattā’’ti vattabbaṃ tassa bhāviavaṇṇavibhāvanāya saddhiṃ. Atha acelassa maraṇacittavibhāvanaṃ, taṃ ‘‘sattamaṃ divasaṃ kālaṃ karissatī’’ti iminā saṅgahitanti visuṃ na vattabbaṃ, tasmā aṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva gahetabbaṃ.
裸形者伽罗罗末罗迦卡事义释显示巴利原文
Acelakaḷāramaṭṭakavatthuvaṇṇanā
11 「Nikkhantadantamaṭṭaka」指牙齿外露的摩罗迦卡。据说,他在成为裸形者之前,曾剃去头发,如同清洁工一般,露出牙齿四处游走,因此人们都将他认作「拘罗摩罗迦卡」。无论谁布施他什么东西,都心想:「这位沙门相貌庄严」,出于敬意,总是只供养他最好、最殊胜的物品。因此说「得到了利养的顶点,获得了最殊胜的利养」。又有许多裸形者随其左右而行,还有很多富裕、拥有众多财物的在家人也时常前去亲近他、侍奉他。因此说「得到了名望的顶点,获得了最殊胜的眷属」。「誓愿」(vatāni)指那些应当遵行的条文;或者,指各个互不混杂的誓愿构成部分。「全部受持」(samattāni)指自己平等受持。由于「Puratthimena」一词与‘ena’字相关,因此‘Vesāli’用了宾格;而‘ena’字在表示「接近」义时,后面要接从格(第五格),故注疏说「在离毗舍离城不远处」。显示巴利原文
11.Nikkhantadantamaṭṭakoti nikkhantadanto maṭṭako. So kira acelakabhāvato pubbe maṭṭakito hutvā vicari vivaradanto ca, tena naṃ ‘‘koramaṭṭako’’ti sañjānanti. Yaṃ kiñci tassa dento ‘‘sādhurūpo ayaṃ samaṇo’’ti sambhāvento aggaṃ seṭṭhaṃyeva denti. Tena vuttaṃ ‘‘lābhaggaṃ patto, aggalābhaṃ patto’’ti. Bahū acelakā taṃ parivāretvā vicaranti, gahaṭṭhā ca taṃ bahū aḍḍhā vibhavasampannā kālena kālaṃ upasaṅkamitvā payirupāsanti. Tena vuttaṃ ‘‘yasaggaṃ aggaparivāraṃ patto’’ti. Vatāniyeva pajjitabbato padāni. Aññamaññaṃ asaṅkarato vatakoṭṭhāsā vā.Samattānīti samaṃ attani gahitāni. Puratthimenāti ena-saddasambandhena ‘‘vesāli’’nti upayogavacanaṃ, avidūratthe ca ena-saddo pañcamyantoti āha ‘‘vesālito avidūre’’ti.
12 他凭借对教法的熟悉,提出了一个涉及三法印的问题。「Na sampāyāsi」(未能令通达/未能圆满)指他没有透彻了知,也未能圆满达成。因此说‘以正确智行’等。或者,「sampāyana」(通达)即「sampādana」(完成/圆满达成)。对于被问者而言,‘圆满达成’即正确地解说。为显示他没有做到这点,注疏者便说‘又或者’等。他因愤恨而双眼颤抖,因此说‘翻转着颤抖的眼睛’。「Kopa」(怒)指忿怒,生起于内心激恼的状态,故说‘恼怒的样子’。「Dosa」(瞋)指瞋恨,生起于厌恶所缘的状态,故说‘嫌恶的样子’。「Atuṭṭhākāra」(不悦意的样子)是指与知足、喜悦相对的表现状态。他将这种状态通过身行和语行的变化显露了出来。在「Mā vata no」中,‘mā’是否定词,‘no’意为‘对我来说’,所以意思是‘但愿对我来说不要有!’。在「Maṃ vata no」中,‘no’表示疑问,所以意思是‘对我来说,是否有呢?’显示巴利原文
12. Sāsane paricayavasena tilakkhaṇāhataṃ pañhaṃ pucchi.Na sampāyāsīti nāvabujjhi na sampādesi. Tenāha ‘‘sammā ñāṇagatiyā’’tiādi. Sampāyanaṃ vā sampādanaṃ. Pañhaṃ puṭṭhassa ca sampādanaṃ nāma sammadeva kathananti tadabhāvaṃ dassento ‘‘atha vā’’tiādimāha. Kopavasena tassa akkhīni kampanabhāvaṃ āpajjiṃsūti āha ‘‘kampanakkhīnipi parivattetvā’’ti. Kopanti kodhaṃ, so pana cittassa pakuppanavasena pavattatīti āha ‘‘kuppanākāra’’nti . Dosanti āghātaṃ, so pana ārammaṇe dussanavasena pavattīti āha ‘‘dussanākāra’’nti. Atuṭṭhākāranti tuṭṭhiyā pītiyā paṭipakkhabhūtappavattiākāraṃ. Kāyavacīvikārehi pākaṭamakāsi. Mā vata noti ettha māti paṭikkhepo, noti mayhanti atthoti āha ‘‘aho vata me na bhaveyyā’’ti. Maṃ vata noti ettha pana noti saṃsayeti āha ‘‘ahosi vata nu mamā’’ti.
14 「Paripubbo」一词,dahita 泛指衣服、穿着,所以是指‘已穿着在身的衣服’(paridahito nivatthavattho)。因为利养以名望为因由,当名望减损时,才说有利养的减损,因此经中说‘以名望而衰微’。显示巴利原文
14.Paripubbo dahita-saddo vatthanivāsanaṃ vadatīti āha ‘‘paridahito nivatthavattho’’ti. Yasanimittakatāya lābhassa yasaparihāniyāva lābhaparihāni vuttā hotīti pāḷiyaṃ ‘‘yasā nihīno’’ti vuttaṃ.
裸形者波提迦子事义释显示巴利原文
Acelapāthikaputtavatthuvaṇṇanā
15 宣称‘我知一切’,自认拥有一切知智,这便是「智论者」(声称有智的人)。与我这位智论者一起。「超越而行」指世尊越过一半距离划分的区域,前去施展神变。难道这位裸形者波提迦子不知道自己的斤两吗?不,他是知道的。如果知道,为何还打干雷(说大话)?因为他心生傲慢:‘这样我将在世间受到称赞’,所以打了干雷。因此经文说‘城里的居民’等。「Paṭṭhapetvā」(准备好之后)指开始进行较量之后。显示巴利原文
15. ‘‘Ahaṃ sabbaṃ jānāmī’’ti evaṃ sabbaññutaññāṇaṃ vadati paṭijānātīti ñāṇavādo, tena mayā ñāṇavādena saddhiṃ.Atikkamma gacchatoti upaḍḍhabhāgena paricchinnaṃ padesaṃ atikkamitvā iddhipāṭihāriyaṃ kātuṃ gacchato. Kiṃ panāyaṃ acelo pāthikaputto attano pamāṇaṃ na jānātīti? No na jānāti. Yadi evaṃ, kasmā sukkhagajjitaṃ gajjīti? ‘‘Evāhaṃ loke pāsaṃso bhavissāmī’’ti kohaññe katvā sukkhagajjitaṃ gajji. Tena vuttaṃ ‘‘nagaravāsino’’tiādi. Paṭṭhapetvāti yugaggāhaṃ ārabhitvā.
16 由于他意乐下劣……(中略)……便生起了。诚如所言:“有下劣胜解的众生,会亲近、交往、侍奉同样有下劣胜解的众生。”(《相应部》2.98)显示巴利原文
16.Hīnajjhāsayattā…pe… udapādi. Vuttañhetaṃ ‘‘hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike eva satte sevanti bhajanti payirupāsantī’’ti (saṃ. ni. 2.98).
因为那样的言语是以那样的心为因,而那样的心又以那样的见为因,所以先说“不舍断那样的言语”。为了表明言语的不舍断,便说“不舍断那样的心”;为了表明心的不舍断,又说“不弃舍那样的见”。又或者,因为那样的言语有重大过失,而心作为言语的发动者,过失更大于言语;见则是二者的根本,过失又更大于心。因此,为了显示它们过失的严重程度而作这样的分别,应知依此顺序而安立。又为显示如何舍断它们,而说“我”等。“说‘我不是佛’的人”是指无欺诳、直截了当地说“我不是佛”的人。对心和见的舍断,道理也是一样。在“Vipateyyā”(会破裂)一词中,“vi”这个前缀,在第一种解释里仅是前缀,在第二种解释里是离散的意思,故说“或者裂成七片”。显示巴利原文
Yasmā tathāvuttā vācā tathārūpacittahetukā, tañca cittaṃ tathārūpadiṭṭhicittahetukaṃ, tasmā ‘‘taṃ vācaṃ appahāyā’’ti vatvā yathā tassā appahānaṃ hoti, taṃ dassento ‘‘taṃ cittaṃ appahāyā’’ti āha, tassa ca yathā appahānaṃ hoti, taṃ dassetuṃ ‘‘taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā’’ti avoca. Yasmā vā tathārūpā vācā mahāsāvajjā, cittaṃ tato mahāsāvajjataraṃ taṃsamuṭṭhāpakabhāvato, diṭṭhi pana tato mahāsāvajjatamā tadubhayassa mūlabhāvato, tasmā tesaṃ mahāsāvajjatāya imaṃ vibhāgaṃ dassetvā ayaṃ anukkamo ṭhapitoti veditabbo. Tesaṃ pana yathā pahānaṃ hoti, taṃ dassetuṃ ‘‘aha’’ntiādi vuttaṃ. ‘‘Nāhaṃ buddho’’ti vadantoti sāṭheyyena vinā ujukameva ‘‘ahaṃ buddho na homī’’ti vadanto. Cittadiṭṭhippahānepi eseva nayo. Vipateyyāti ettha vi-saddo paṭhame vikappe upasaggamattaṃ, dutiye pana visaraṇatthoti āha ‘‘sattadhā vā pana phaleyyā’’ti.
17 “ekaṃsenā”即决定地、绝对地;然而,还有一种不依文句差别而表示的绝对说法,故说为“无余留地”。“odhāritā”是指已经确定、限定后而说出的。“vigatarūpenā”是指消失了的形态,因此说为“以消逝的状态”,也就是以神变威力将自己的身形隐没。由此说了“自己”等。显示巴利原文
17.Ekaṃsenāti ekantena, ekantikaṃ pana vacanapariyāyavinimuttaṃ hotīti āha ‘‘nippariyāyenā’’ti. Odhāritāti avadhāritā niyametvā bhāsitā. Vigatarūpenāti apagatasabhāvena . Tenāha ‘‘vigacchitasabhāvenā’’ti, iddhānubhāvena apanītasakabhāvena. Tena vuttaṃ ‘‘attano’’tiādi.
18 「走向两者」:因为走向两者,所以称为‘走向两者’。是怎样的两者呢?即‘以自身相状’等。这正如同痈疮即将被劈裂那样的过失。显示巴利原文
18. Dvayaṃ gacchatīti dvayagāminī. Kīdisaṃ dvayanti āha ‘‘sarūpenā’’tiādi. Ayañhi so gaṇḍassupariphoṭṭhabbādosaṃ.
19 离车族的将军阿逸多从大地狱出生后,又从那里回来,在裸形者波吒离子面前哭泣。‘没有’:指如前所述的那种神变展现并不存在。然而,世尊为令在场大众生起净信,确实展现了与当时情形相应的神变。如所说‘入于火界定’等。显示巴利原文
19. Ajitassa licchavisenāpatissa mahāniraye nibbattitvā tato āgantvā acelassa pāthikaputtassa santike parodanaṃ. Abhāvāti pubbe vuttappakārassa pāṭihāriyakaraṇassa abhāvā. Bhagavā pana sannipatitaparisāyaṃ pasādajananatthaṃ tadanurūpaṃ pāṭihāriyamakāsiyeva. Yathāha ‘‘tejodhātuṃ samāpajjitvā’’tiādi.
神变谈论释显示巴利原文
Iddhipāṭihāriyakathāvaṇṇanā
20 ‘nicaya’是财富和谷物的积蓄、积累;从事于此者,称为‘necayikā’;居士正是这样的积蓄者,故称‘居家蓄财者’。‘有这么多千腿’:因为没有确切的数量,故以‘千’来表示不可计数。正是由于这个原因,才得以在如此会集的大众中成就解脱束缚之事。显示巴利原文
20. Nicayanaṃ dhanadhaññānaṃ sañcayanaṃ nicayo, tattha niyuttāti necayikā, gahapati eva necayikā gahapatinecayikā. Ettakāni jaṅghasahassānīti parimāṇābhāvato sahassehipi aparimāṇagaṇanā. Tenevāti imassa vasena sannipatitāya evaṃ mahatiyā parisāya bandhanamokkhaṃ kātuṃ labbhati, eteneva kāraṇena.
21 “心的惊恐怖畏”:指以心的惊恐状态生起的怖畏,不是基于智慧的怖畏,也不是所谓“由此而恐惧”的所缘怖畏。“惊悚”:即由这种心的惊恐怖畏所造成的全身颤抖状态。“身毛竖立”:由于那种怖畏,以及那种惊悚,全身的毛发竖立起来;而且那种竖立就像墙上突出的象牙桩一样,毛尖向上翘起,因此称为“毛发向上翘起的状态”。“用绳端系住以后”:为了给自己寻找坐处,在游方者园地的边界巡行了一遍,探查隐蔽处时;凡是像善星或类似善星那样的人,不肯舍弃自称一切智者的声称,却出现在导师面前,按法则他的头就会裂成七片。因此说了“别让这愚人毁灭”等语。显示巴利原文
21.Cittutrāsabhayanti cittassa utrāsanākārena pavattabhayaṃ, na ñāṇabhayaṃ, nāpi ‘‘bhāyati etasmā’’ti evaṃ vuttaṃ ārammaṇabhayaṃ. Chambhitattanti teneva cittutrāsabhayena sakalasarīrassa chambhitabhāvo. Lomahaṃsoti teneva bhayena, tena ca chambhitattena sakalasarīre lomānaṃ haṭṭhabhāvo, so pana tesaṃ bhittiyaṃ nāgadantānaṃ viya uddhaṃmukhatāti āha ‘‘lomānaṃ uddhaggabhāvo’’ti. Antantena āvijjhitvāti attano nisīdanatthaṃ nigūḷhaṭṭhānaṃ upaparikkhanto paribbājakārāmaṃ pariyantena anusaṃyāyitvā, kassacideva sunakkhattassa vā sunakkhattasadisassa vā sabbaññupaṭiññaṃ appahāya satthu sammukhībhāve sattadhā tassa muddhāphalanaṃ dhammatā. Tena vuttaṃ ‘‘mā nassatu bālo’’tiādi.
22 “爬行”:就像在那个石板上的愚笨小孩,无法站起,沉陷下去那样,只能到处爬动,因此说“沉没”。“就在那里移动”:在那块石板上,保持坐姿地挪动,只是以坐的方式移动,并不是站起来用脚行走。显示巴利原文
22.Saṃsappatīti tattheva pāsāṇaphalake bāladārako viya uṭṭhātuṃ asakkonto avasīdanavasena ito cito ca saṃsappati. Tenāha ‘‘osīdatī’’ti. Tattheva sañcaratīti tasmiṃyeva pāsāṇe ānisadupaṭṭhino sañcalanaṃ nisajjavaseneva sañcarati, na uṭṭhāya padasā.
23 “已坏色”:由于恭敬的丧失与利养的丧失,而毁坏了本有的品性。显示巴利原文
23.Vinaṭṭharūpoti sambhāvanāya vināsena, lābhassa vināsena ca vinaṭṭhasabhāvo.
25 「由壮牛所套」:指由强壮有力的壮牛所套着牵引。显示巴利原文
25.Goyuttehīti balavantabalībaddayojitehi.
26 「Tassā」指阇利耶的。因为这位阇利耶曾与游方者曼迪塞纳一同前去亲近世尊闻法,彼时他尚未了知世尊的功德,所以才会这么说:「暂且别提什么教诫神变……若如此,只会落得败绩。」显示巴利原文
26.Tassāti jāliyassa. Ayañhi maṇḍisena paribbājakena saddhiṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ suṇi, tato puretaraṃ bhagavato guṇānaṃ ajānanakāle ayaṃ pavatti. Tenevāha ‘‘tiṭṭhatu tāva pāṭihāriyaṃ…pe… parājayo bhavissatī’’ti.
27 「Tiṇasīha」:指体色如绿草般的狮子。「Kāḷasīha」:指黑色的狮子。「Paṇḍusīha」:指黄褐色的狮子。「Kesarasīha」:指具有鬃毛、呈白色或红色的狮子。「Migarañña」(兽王):此处虽以“miga”一词通称花鹿、羚羊等某些四足众生,但此处是总括一切四足众生而言,故说「兽王即一切四足众生之王」。「Āsayo」:指它前来栖止之处,即栖息地、住所。「Sīhanādaṃ」(狮子吼):由能克服怖畏、击败对手而得名的狮子——即兽王——所发出的吼声。这种吼声因在毫无畏惧的状态下发出,故称为「无畏吼」。「Gocarāya」:意为「为了觅食」,因需于各处游走觅食。「Varaṃvaranti」:指在鹿群中,挑选肉质柔软的上佳猎物,如野牛、野猪等而击杀之。故说「拣选粗壮者」。正因这种拣择最胜者的习性,它才渴望猎取最殊胜的猎物。此习性依赖于勇猛性。但也正因这种勇猛性,它对于弱小众生反而生起悲悯:「何必杀害这些弱小的生灵呢?」显示巴利原文
27.Tiṇasīhoti tiṇasadisaharitavaṇṇo sīho. Kāḷasīhoti kāḷavaṇṇo sīho. Paṇḍusīhoti paṇḍuvaṇṇo sīho. Kesarasīhoti kesaravanto setavaṇṇo, lohitavaṇṇo vā sīho. Migaraññoti ettha miga-saddo kiñcāpi pasadakuruṅgādīsu kesucideva catuppadesu niruḷho, idha pana sabbasādhāraṇavasenāti dassento ‘‘migaraññoti sabbacatuppadānaṃ rañño’’ti vuttaṃ. Āgantvā seti etthāti āsayo, nivāsanaṭṭhānaṃ. Sīhanādanti parissayānaṃ sahanato, paṭipakkhassa ca hananato ‘‘sīho’’ti laddhanāmassa migādhipassa ghosaṃ, so pana tena yasmā kutocipi abhītabhāvena pavattīyati, tasmā vuttaṃ ‘‘abhītanāda’’nti. Tattha tattha tāsu tāsu disāsu gantvā caritabbatāya bhakkhitabbatāya gocaro ghāsoti āha ‘‘gocarāyāti āhāratthāyā’’ti. Varaṃvaranti migasaṅghe migasamūhe mudumaṃsatāya varaṃ varaṃ mahiṃsavanavarāhādiṃ vadhitvāti yojanā. Tenāha ‘‘thūlaṃ thūla’’nti. Varavarabhāvena hi tassa varabhāvo icchito. Sūrabhāvaṃ sannissitaṃ sūrabhāvasannissitaṃ, tena. Sūrabhāvenāpi hi ‘‘kiṃ ime pāṇake dubbale hantvā’’ti appathāmesu pāṇesu kāruññaṃ upatiṭṭhati.
28 「Vighāsa」:因是他人吃剩的状态,故为丑陋的食物,即残食、剩食。因此说「吃剩的肉」,在此残食中,意指「以残食为因」。「以我慢过失」:即由我慢过失为因,义为以我执为因。为了说明他的这种我慢如何生起,故说「tatrāyaṃ」等。显示巴利原文
28.Vighāsoti parassa bhakkhitasesatāya virūpo ghāso vighāso, ucchiṭṭhaṃ. Tenāha ‘‘bhakkhitātirittamaṃsa’’nti, tasmiṃ vighāse, vighāsanimittanti attho. Asmimānadosenāti asmimānadosahetu, ahaṃkāranimittanti attho. So panassa asmimāno yathā uppajji, taṃ dassetuṃ ‘‘tatrāya’’ntiādi vuttaṃ.
「Segālakaṃyevā」亦有此读法,其义如前。「Bheraṇḍakaṃyevā」:即如同贝兰达鸟的叫声。贝兰达鸟是一种双头鸟,据说它的叫声极其难听、令人不悦。因此说「只是发出不悦耳、令人不喜的声音」。「善逝」:由正确地行道而殊胜地到达,故为善逝,即正自觉者。他们依此净化众生的相续,是故这些被称为「善逝之迹」,也就是三学。因为这些三学既是标识他们为「善逝」的特征,又是他们的教诫,故说「在善逝的特征中」等。若这些三学既是善逝的特征,又是教法,那么这位波梨子如何能住于这些学处呢?他与这些学处又有何关联?因此说「etassa hī」等。「给与诸佛陀」:意为怀着「这是佛陀」的想法而给与。由此可见,他……存活,并非由追随善逝而得以确立。「如来」等:此处以复数形式表达对独一对象的尊崇,故说「如来」等。在表敬的语境中,对独一对象也常常使用复数,如同单数,这属于词缀的一种转换用法。显示巴利原文
‘‘Segālakaṃyevā’’tipi pāṭho, yathāvuttova attho. Bheraṇḍakaṃyevāti bheraṇḍasakuṇaravasadisaṃyeva, bheraṇḍo nāma eko pakkhī dvimukho, tassa kira saddo ativiya virūpo amanāpo. Tenāha ‘‘appiyaamanāpasaddamevā’’ti. Sammāpaṭipattiyā visesato suṭṭhu gatāti sugatā, sammāsambuddhā. Te apadāyanti sodhenti sattasantānaṃ etehīti sugatāpadānāni, tisso sikkhā. Yasmā tāhi te ‘‘sugatā’’ti lakkhīyanti, tā ca tesaṃ ovādabhūtā, tasmā ‘‘sugatalakkhaṇesū’’tiādi vuttaṃ. Yadi tā sugatassa lakkhaṇabhūtā, sāsanabhūtā ca, kathaṃ panesa pāthikaputto tattha tāsu sikkhāsu jīvati, ko tassa tāhi sambandhoti āha ‘‘etassa hī’’tiādi. Sambuddhānaṃ demāti dentīti buddhasaññāya dentīti adhippāyo. Tena esa…pe… jīvati nāma na sugatanvayaajjhupagamanato. ‘‘Tathāgate’’tiādi ekatte puthuvacananti āha ‘‘tathāgata’’ntiādi. Bahuvacanaṃ eva garusmiṃ ekasmimpi bahuvacanappayogato ekavacanaṃ viya vuttaṃ vacanavipallāsena.
29 「Samekkhitvā」:平等观察,即带着邪见观察,而这种观察实为谬想,故说为「妄想」。前文已说,所谓平等观察即是妄想,故说「他思量又思量」,由此显示其持续不断地生起妄想。发出如贝兰达鸟般的叫声而大叫,故称为豺狼。显示巴利原文
29.Samekkhitvāti samaṃ katvā micchādassanena apekkhitvā, taṃ pana apekkhanaṃ tathā maññanamevāti āha ‘‘maññitvā’’ti. Pubbe vuttaṃ samekkhanampi maññanaṃ evāti vuttaṃ ‘‘amaññīti puna amaññitthā’’ti, tena aparāparaṃ tassa maññanappavattiṃ dasseti. Bheraṇḍakaravaṃ kosati vikkosatīti kotthu.
30 「虎」:因杀害种种众生并吞食之,故得此名。依此语源,兽王亦可称「虎」。因此经文说:「他妄自以为我是虎」,意即妄自以为我是狮子。虽依前述语源,狮子亦堪名「虎」,但「虎」一词实已约定俗成地用于兽王(狮子)。为说明此义,故说「sīhena vā」等。显示巴利原文
30. Te te pāṇe byāpādento ghasatīti byagghoti iminā nibbacanena ‘‘byaggho’’ti migarājassapi siyā nāmanti āha ‘‘byagghoti maññatīti sīhohamasmīti maññatī’’ti. Yadipi yathāvuttanibbacanavasena sīhopi ‘‘byaggho’’ti vattabbataṃ arahati, byaggha-saddo pana migarāje eva niruḷhoti dassento ‘‘sīhena vā’’tiādimāha.
31 因在狮子游行的森林中长大,故说「于大林中、空林中长大」。显示巴利原文
31. Sīhena vicaritavane saṃvaḍḍhattā vuttaṃ ‘‘mahāvane suññavane vivaḍḍho’’ti.
34 「烦恼的束缚」:即渴爱的束缚。渴爱的束缚乃是坚固、强牢、难以脱离的束缚。正如所说:显示巴利原文
34.Kilesabandhanāti taṇhābandhanato. Taṇhābandhanañhi thiraṃ daḷhabandhanaṃ dummocanīyaṃ. Yathāha –
那些迷恋宝石耳饰的人,
对子女和妻子的那种期待(Puttesu dāresu ca yā apekkhā)
智者说这是坚固的束缚(Etaṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā)
向下牵拉,似松实紧,难以挣脱。
显示巴利原文 ‘‘Sārattarattā maṇikuṇḍalesu, Puttesu dāresu ca yā apekkhā; Etaṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, Ohārinaṃ sithilaṃ duppamuñca’’nti. (dha. pa. 346; jā. 1.2.102);
或者,“烦恼束缚”也指十结的束缚。所谓“大险难”,即四瀑流,犹如巨大的水难,对于未积集善资粮者,由极难度越之义而称大险难。显示巴利原文
Kilesabandhanāti vā dasavidhasaṃyojanato. Mahāviduggaṃ nāma cattāro oghā mahantaṃ jalaviduggaṃ viya anupacitakusalasambhārehi duggamaṭṭhena.
「最高施设论」的注释(Aggaññapaññattikathāvaṇṇanā)显示巴利原文
Aggaññapaññattikathāvaṇṇanā
36 此句解释有关内容。应当了知,所谓“世间之最上”,即是“最上施设”,此乃世间的生起次第、运行方式与传承,故说为“世间生起、行迹与种姓”。在正觉之上,更无任何应了知之事能超过于此;为了显示以此为究竟,故说“乃至一切知智,我皆了知”。若有人谓“这是我的了知”而生贪着,此是依于渴爱;若执持“我即在于了知”而取着,此是依于邪见;若宣称“我极善了知、正确了知”而心生高举,此是依于慢。对于这些,我皆不执取。这便是文句的衔接。“自证的”一词,应与“已知寂灭”等两句配合理解:“寂灭唯由自证而生起,亦唯由自证而了知。”其意为:由自然智所成就的寂灭,由自己亲自了知。注释书中为显示“自证”一词可随不同格转用,故说“自己对自己”。“不知涅槃者”指未证得涅槃者,因其为行邪道者。所谓了知,亦仅就其证得涅槃而解了。“来”以令人满意的方式发生,故“乐”即安乐;其反面“非乐”即苦。此乐是利益与安乐的坏灭,故亦称“祸”。显示巴利原文
36.Imassa padassa. Idaṃ nāma lokassa agganti jānitabbaṃ, taṃ aggaññaṃ, so pana lokassa uppattikkamo pavatti paveṇī cāti āha ‘‘lokuppatticariyavaṃsa’’nti. Sammāsambodhito uttaritaraṃ nāma kiñci natthi pajānitabbesu, taṃ pana koṭiṃ katvā dassento ‘‘yāva sabbaññutaññāṇā pajānāmī’’ti āha. ‘‘Mama pajānanā’’ti assādento taṇhāvasena, ‘‘ahaṃ pajānāmī’’ti abhinivisanto diṭṭhivasena, ‘‘suṭṭhu pajānāmi sammā pajānāmī’’ti paggaṇhanto mānavasena na parāmasāmīti yojanā. ‘‘Paccattaññevā’’ti padaṃ ‘‘nibbuti viditā’’ti padadvayenāpi yojetabbaṃ ‘‘paccattaṃyeva uppāditā nibbuti ca paccattaṃyeva viditā’’ti, sayambhuñāṇena nibbattitā nibbuti sayameva viditāti attho. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘paccatta’’nti padaṃ vividhavibhattikaṃ hutvā āvuttinayena āvattatīti dassetuṃ ‘‘attanāyeva attanī’’ti vuttaṃ. Aviditanibbānāti appaṭiladdhanibbānā micchāpaṭipannattā. Pajānanampi hi tadadhigamavaseneva veditabbaṃ. Eti iṭṭhabhāvena pavattatīti ayo, sukhaṃ. Tappaṭikkhepena anayo, dukkhaṃ. Tadeva hitasukhassa byasanato byasanaṃ.
37 为明此义——世尊亦为明示“外道执彼为核心”而说此语。以增上性,即增上的本质。一个人因为依循某种师说而被称为“老师”,这种师说即是老师性,因此说“老师性、师说”。在此,即是在师说之中。如此,即是由于这个原因。那是指师说。之所以仍被说为“最高的施设”,是因为它涉及最高的范畴。以何安立,即是以什么方式安立,因此说:“以何安立,如何安立。”在《梵网经》,即是在《梵网经注》中。那里面详细开示的安立方式,在这里引来作证,而那里的巴利经文也与这里几乎一样。显示巴利原文
37.Taṃ dassentoti bhagavāpi ‘‘aññatitthiyo tattha sārasaññī’’ti taṃ dassento. Ādhipaccabhāvenāti ādhipaccasabhāvena. Yassa ācariyavādassa vasena puriso ‘‘ācariyo’’ti vuccati, so ācariyavādo ācariyabhāvoti āha ‘‘ācariyabhāvaṃ ācariyavāda’’nti. Etthāti ācariyavāde. Iti katvāti iminā kāraṇena. Soti ācariyavādo. ‘‘Aggaññaṃ’’ tveva vutto aggaññavisayattā. Kena vihitanti kena pakārena vihitaṃ. Tenāha ‘‘kena vihitaṃ kinti vihita’’nti. Brahmajāleti brahmajālasaṃvaṇṇanāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 1.28). Tattha hi vitthārato vuttavidhiṃ idha atidisati, pāḷi pana tattha ceva idha ca ekasadisā vāti.
41 以嬉戏为毁坏根本者即存于其中,故称“嬉戏毁坏者”,此为师长派的教说。因此他说:“以嬉戏毁坏为根本者”。关于“意毁坏者”,此处也是同样的道理。显示巴利原文
41. Khiḍḍā padosikā mūlabhūtā ettha santīti khiḍḍāpadosikaṃ, ācariyakaṃ. Tenevāha ‘‘khiḍḍāpadosikamūlaka’’nti. Manopadosikanti etthāpi eseva nayo.
47 若人以某种言语诽谤,其不存在性即指其中的义利,因此说“以不存在的意义”。而“空无的、虚妄的”,这是在工具格的意义上用了主格的形式来表达,所以说“以空无的,以妄语的”。言语的内核,是指正确不颠倒的义理;由于缺少了这个,所以说“缺乏内核的”。“诽谤”是指以压倒、驳倒的方式去冲撞着说话,意思就是辱骂。“颠倒想”是指不合真实的想法。“清净解脱”,就是被称为“清净”的那种解脱。“色遍”,指如极青色、极黄色等以色为所缘的遍。“一切”,指那清净的、不净的以及色遍,这所有的一切。“并非不净”:意思是,即使在面对不净的所缘时,在那当时他也不会将其认知为“不净的”,而是只会将其认知为“清净的”。“颠倒”,是因为他作了不合真实的领受与不合真实的言说。显示巴利原文
47. Yena vacanena abbhācikkhanti, tassa avijjamānatā nāma atthavasenevāti āha ‘‘asaṃvijjamānaṭṭhenā’’ti. Tucchā, musāti ca karaṇatthe paccattavacananti āha ‘‘tucchena, musāvādenā’’ti. Vacanassa antosāraṃ nāma aviparīto atthoti tadabhāvenāha ‘‘antosāravirahitenā’’ti. Abhiācikkhantīti abhibhavitvā ghaṭṭentā kathenti, akkosantīti attho. Viparītasaññoti ayāthāvasañño. Subhaṃ vimokkhanti ‘‘subha’’nti vuttavimokkhaṃ. Vaṇṇakasiṇanti sunīlakasupītakādivaṇṇakasiṇaṃ. Sabbanti yaṃ subhaṃ, asubhañca vaṇṇakasiṇaṃ, tañca sabbaṃ. Na asubhanti asubhampi ‘‘asubha’’nti tasmiṃ samaye na sañjānāti, atha kho ‘‘subhaṃ’’ tveva sañjānātīti attho. Viparītā ayāthāvagāhitāya, ayāthāvavāditāya ca.
48 因为那位游方者未曾放下邪见的执取,内心并不愿正确修行,却想让我——沙门乔达摩,以及比丘们以为他是在如法行道。他怀着这样的意图说出“请这样说法……”等语,因此注释中说:“我对此……(中略)……是适宜的。”“要害”指要害之处,即能引生痛苦的地方。“善”意为恭敬地。“如此守护,令不毁灭”。显示巴利原文
48. Yasmā so paribbājako avissaṭṭhamicchāgāhitāya sammā appaṭipajjitukāmo sammāpaṭipannaṃ viya maṃ samaṇo gotamo, bhikkhavo ca sañjānantūti adhippāyena ‘‘tathā dhammaṃ desetu’’ntiādimāha, tasmā vuttaṃ ‘‘mayā etassa…pe… vaṭṭatī’’ti. Mammanti mammappadesaṃ pīḷājananaṭṭhānaṃ. Suṭṭhūti sakkaccaṃ. Yathā na vinassati, evaṃ anurakkha.
Vāsanāya(熏习):指通过能导向烦恼灭尽的修行之道而修习。其余部分则容易了知。显示巴利原文
Vāsanāyāti kilesakkhayāvahāya paṭipattiyā vāsanāya. Sesaṃ suviññeyyamevāti.