《帕雅西王经》的注释显示巴利原文
10. Pāyāsirājaññasuttavaṇṇanā
406 “如是我闻”等,这是《帕雅西王经》。以下解释其中难词:“尊者”是亲切的称呼。“童子迦叶”是他的名字。因为他童年出家,有一次世尊说:“把迦叶叫来,这个果或嚼食给迦叶。”有人问:“是哪个迦叶?”回答是“童子迦叶”,由此便得了此名。此后即使年老了,也仍被称为“童子迦叶”。另有一说,因为他是国王抚养的儿子,所以大家也以此称他为“童子迦叶”。显示巴利原文
406.Evaṃme sutanti pāyāsirājaññasuttaṃ. Tatrāyamapubbapadavaṇṇanā – āyasmāti piyavacanametaṃ. Kumārakassapoti tassa nāmaṃ. Kumārakāle pabbajitattā pana bhagavatā ‘‘kassapaṃ pakkosatha, idaṃ phalaṃ vā khādanīyaṃ vā kassapassa dethā’’ti vutte ‘‘katarakassapassā’’ti. ‘‘Kumārakassapassā’’ti evaṃ gahitanāmattā tato paṭṭhāya vuḍḍhakālepi ‘‘kumārakassapo’’ tveva vuccati. Apica rañño posāvanikaputtattāpi taṃ kumārakassapoti sañjāniṃsu.
以下是他过去业缘的显扬故事。据说,这位长老在莲花上佛的时代是一位长者之子。一天,他看到世尊将一位善辩的弟子列为诸弟子之首,便向世尊作了七日供养,并发愿:“愿我于未来某位佛陀的教法中,也能成为这样善辩的弟子。”他积累福德,后来在迦叶佛的教法中出家,但未能证得殊胜成就。据说,那时已般涅槃的世尊教法趋于衰微,有五位比丘绑梯登山,修行沙门法。其中上座于第三天证得阿拉汉果,第二位长老于第四天成为不来者,其余三位无法证得殊胜成就,命终后生于天界。显示巴利原文
Ayaṃ panassa pubbayogato paṭṭhāya āvibhāvakathā – thero kira padumuttarassa bhagavato kāle seṭṭhiputto ahosi. Athekadivasaṃ bhagavantaṃ citrakathiṃ ekaṃ attano sāvakaṃ etadagge ṭhapentaṃ disvā bhagavato sattāhaṃ dānaṃ datvā ‘‘ahampi bhagavā anāgate ekassa buddhassa ayaṃ thero viya citrakathī sāvako bhavāmī’’ti patthanaṃ katvā puññāni karonto kassapassa bhagavato sāsane pabbajitvā visesaṃ nibbattetuṃ nāsakkhi. Tadā kira parinibbutassa bhagavato sāsane osakkante pañca bhikkhū nisseṇiṃ bandhitvā pabbataṃ āruyha samaṇadhammaṃ akaṃsu. Saṅghatthero tatiyadivase arahattaṃ patto, anuthero catutthadivase anāgāmī ahosi, itare tayo visesaṃ nibbattetuṃ asakkontā devaloke nibbattā.
在两个佛陀之间的漫长时期里,他们在天界与人界辗转受用各种成就。其中一位生于得叉尸罗的王族,成为名叫帕库萨提的国王,因向世尊出家而前往王舍城,在陶匠的草堂中听闻世尊说法,证得不来果。另一位生于一个海边良家,乘船途中船只破损,遂穿着树皮衣,获得利养上的成就,心中生起“我是阿拉汉”的念头。有一位善意的天神督促他说:“你不是阿拉汉,去见世尊、请教问题吧。”他照此而行,证得了阿拉汉果。显示巴利原文
Tesaṃ ekaṃ buddhantaraṃ devesu ca manussesu ca sampattiṃ anubhavantānaṃ eko takkasilāyaṃ rājakule nibbattitvā pakkusāti nāma rājā hutvā bhagavantaṃ uddissa pabbajitvā rājagahaṃ uddissa āgacchanto kumbhakārasālāyaṃ bhagavato dhammadesanaṃ sutvā anāgāmiphalaṃ patto. Eko ekasmiṃ samuddapaṭṭane kulaghare nibbattitvā nāvaṃ āruyha bhinnanāvo dārucīrāni nivāsetvā lābhasampattiṃ patto ‘‘ahaṃ arahā’’ti cittaṃ uppādetvā ‘‘na tvaṃ arahā, gaccha, satthāraṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchā’’ti atthakāmāya devatāya codito tathā katvā arahattaphalaṃ patto.
第三位生于王舍城一位良家女子的胎中。那位女子先向父母请求出家而未得许可,后来去到夫家,怀了身孕。她并不知道自己已经怀孕,令丈夫满意后,得到丈夫的允许,便在比丘尼众中出家。比丘尼们看到她怀有身孕的迹象,便去询问提婆达多。提婆达多说:“她不是沙门尼。”她们又去请问十力(佛陀)。佛陀将此事委托给优波离长老。长老召请了舍卫城中的众家族及维莎喀女居士,经过调查后宣布:“她是在俗家时怀的胎,出家并无过失。”佛陀说:“此案断得善巧。”并称赞了长老。那位比丘尼生下一位肤色宛如金色雕像般的儿子。波斯匿王将此子抱去抚养,为他取名“迦叶”。后来,国王把他打扮好,带到世尊面前出家。因此,也由于他是国王所养,人们便认定他为“童子迦叶”。一天,他在安陀林修行沙门法时,一位善意的天神教他一些问题,并对他说:“向世尊请问这些问题吧。”长老请问了这些问题,在问答结束时证得阿拉汉果。世尊也将他置于善辩比丘中的第一位。显示巴利原文
Eko rājagahe ekissā kuladārikāya kucchimhi uppanno. Sā ca paṭhamaṃ mātāpitaro yācitvā pabbajjaṃ alabhamānā kulagharaṃ gantvā gabbhaṃ gaṇhi . Gabbhasaṇṭhitampi ajānanti sāmikaṃ ārādhetvā tena anuññātā bhikkhunīsu pabbajitā, tassā gabbhanimittaṃ disvā bhikkhuniyo devadattaṃ pucchiṃsu. So ‘‘assamaṇī’’ti āha. Dasabalaṃ pucchiṃsu. Satthā upālittheraṃ sampaṭicchāpesi. Thero sāvatthinagaravāsīni kulāni visākhañca upāsikaṃ pakkosāpetvā sodhento ‘‘pure laddho gabbho, pabbajjā arogā’’ti āha. Satthā ‘‘suvinicchitaṃ adhikaraṇa’’nti therassa sādhukāramadāsi. Sā bhikkhunī suvaṇṇabimbasadisaṃ puttaṃ vijāyi. Taṃ gahetvā rājā pasenadi kosalo posāpesi. ‘‘Kassapo’’ti cassa nāmaṃ katvā aparabhāge alaṅkaritvā satthu santikaṃ netvā pabbājesi. Iti naṃ rañño posāvanikaputtattāpi ‘‘kumārakassapo’’ti sañjāniṃsūti. Taṃ ekadivasaṃ andhavane samaṇadhammaṃ karontaṃ atthakāmā devatā pañhe uggahāpetvā ‘‘ime pañhe bhagavantaṃ pucchā’’ti āha. Thero pañhe pucchitvā pañhavissajjanāvasāne arahattaṃ pāpuṇi. Bhagavāpi taṃ citrakathikānaṃ bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.
“塞陀比亚”是那座城的名字。“塞陀比亚之北”意谓从塞陀比亚城往北的方向。“王族”指未受灌顶的国王。“恶见”即是指见本身。正如说“粪聚、尿聚”时,并不存在粪尿以外的东西,同样,“恶见”所指的也就是见本身。“亦无”等,是指他以种种理由说“也没有”。……“直到使其了知”,意为直到使对方了知为止。显示巴利原文
Setabyāti tassa nagarassa nāmaṃ. Uttarena setabyanti setabyato uttaradisāya. Rājaññoti anabhisittakarājā. Diṭṭhigatanti diṭṭhiyeva. Yathā gūthagataṃ muttagatanti vutte na gūthādito aññaṃ atthi, evaṃ diṭṭhiyeva diṭṭhigataṃ. Itipi natthīti taṃ taṃ kāraṇaṃ apadisitvā evampi natthīti vadati. Purā…pe… saññāpetīti yāva na saññāpeti.
日月天子喻的注释显示巴利原文
Candimasūriyaupamāvaṇṇanā
411 “朋友迦叶,这些日月天子”等。据传,那位王子被长老询问后,心中这般思量:“这位沙门先举了日月天子作譬喻,想必他的智慧也如同日月天子一般,不为他人所折服。但如果我说‘日月天子在这个世界’,他就会用‘它们依何而住?体量有多大?有多高?’等问题来难我,我将无法解答,还是对他说‘在另一个世界’吧。”所以他才这样回答。显示巴利原文
411.Ime bho, kassapa, candimasūriyāti so kira therena pucchito cintesi ‘‘ayaṃ samaṇo paṭhamaṃ candimasūriye upamaṃ āhari, candimasūriyasadiso bhavissati paññāya, anabhibhavanīyo aññena, sace panāhaṃ ‘candimasūriyā imasmiṃ loke’ti bhaṇissāmi, ‘kiṃ nissitā ete, kittakapamāṇā, kittakaṃ uccā’tiādīhi paliveṭhessati. Ahaṃ kho panetaṃ nibbeṭhetuṃ na sakkhissāmi, ‘parasmiṃ loke’ iccevassa kathessāmī’’ti. Tasmā evamāha.
然而,世尊不久前刚刚讲过《苏达波佳尼耶本生》,其中提到:“月上有月天子,太阳上有日天子。”世尊所说的任何本生或经,都会流传遍及整个赡部洲。因此王子心想:“不能说那里没有居住的天神。”便说道:“那些是天神,不是人。”显示巴利原文
Bhagavā pana tato pubbe na cirasseva sudhābhojanīyajātakaṃ kathesi. Tattha ‘‘cande cando devaputto, sūriye sūriyo devaputto’’ti āgataṃ. Bhagavatā ca kathitaṃ jātakaṃ vā suttantaṃ vā sakalajambudīpe patthaṭaṃ hoti, tena so ‘‘ettha nivāsino devaputtā natthī’’ti na sakkā vattunti cintetvā devā te na manussāti āha.
412 “王族,是否有特别的理据?”这是在问:“是否有某种原因?”“患病”指被名为不合意感受的疾病所困。“痛苦”指遭受痛苦。“重病”指极为严重的病。“可信的”意思是:“我信任你们,你们对我来说是可信的,你们的话值得相信。”“可依的”意思是:“我信赖你们,你们对我来说是可依的,是值得信赖的。”显示巴利原文
412.Atthi pana, rājañña, pariyāyoti atthi pana kāraṇanti pucchati. Ābādhikāti visabhāgavedanāsaṅkhātena ābādhena samannāgatā. Dukkhitāti dukkhappattā. Bāḷhagilānāti adhimattagilānā. Saddhāyikāti ahaṃ tumhe saddahāmi, tumhe mayhaṃ saddhāyikā saddhāyitabbavacanāti attho. Paccayikāti ahaṃ tumhe pattiyāmi, tumhe mayhaṃ paccayikā pattiyāyitabbāti attho.
强盗等譬喻的解释显示巴利原文
Corādiupamāvaṇṇanā
413 “指出之后”:即向他们展示了自己以及所应保管的物品,并令他们接受,这是其含义。“正在种种悲叹者”:即悲叹着“我的儿子、我的女儿、我的财富”等种种内容者。“地狱狱卒们”:指在地狱中执行业报的有情。然而,有些人说:“是业本身在执行惩罚,地狱狱卒并不存在。”他们以此反对《天使命者经》中所说的:“诸比丘,那时,地狱狱卒们……”正如人间王族中有执行刑罚的人,地狱中也有地狱狱卒。显示巴利原文
413.Uddisitvāti tesaṃ attānañca paṭisāmitabhaṇḍakañca dassetvā, sampaṭicchāpetvāti attho. Vippalapantassāti ‘‘putto me, dhītā me, dhanaṃ me’’ti vividhaṃ palapantassa. Nirayapālesūti niraye kammakāraṇikasattesu. Ye pana ‘‘kammameva kammakāraṇaṃ karoti, natthi nirayapālā’’ti vadanti. Te ‘‘tamenaṃ, bhikkhave, nirayapālā’’ti devadūtasuttaṃ paṭibāhanti. Manussaloke rājakulesu kāraṇikamanussā viya hi niraye nirayapālā honti.
415 “以细竹片”即用竹子的薄片。“好好地擦拭吧”意为:应当如彻底擦净那般擦拭,将其清除。显示巴利原文
415.Veḷupesikāhīti veḷuvilīvehi. Sunimmajjathāti yathā suṭṭhu nimmajjitaṃ hoti, evaṃ nimmajjatha, apanethāti attho.
“不净”即不可意。“名为不净”即属于不净的部分,或被认知为不净。“恶臭”指尸臭。“可厌”即与应被厌离的状态相应。“违逆”即仅凭见到便生反感。“它困扰”:对于每日沐浴两次、更衣三次、佩戴饰品、装扮庄严的转轮王等人,他们身上的气味,在一由旬之外的天神闻来,犹如挂在颈上的腐尸一般令人难忍。显示巴利原文
Asucīti amanāpo. Asucisaṅkhātoti asucikoṭṭhāsabhūto asucīti ñāto vā. Duggandhoti kuṇapagandho. Jegucchoti jigucchitabbayutto. Paṭikūloti dassaneneva paṭighāvaho. Ubbādhatīti divasassa dvikkhattuṃ nhatvā tikkhattuṃ vatthāni parivattetvā alaṅkatapaṭimaṇḍitānaṃ cakkavattiādīnampi manussānaṃ gandho yojanasate ṭhitānaṃ devatānaṃ kaṇṭhe āsattakuṇapaṃ viya bādhati.
416 又,他是针对那些受持远离杀生等五戒而安住的人而说。关于“三十三天的天神们”,他这样说:“那些投生在遥远天界的天神暂且勿来,为何这里的天神不来呢?”显示巴利原文
416. Puna pāṇātipātādipañcasīlāni samādāyavattentānaṃ vasena vadati. Tāvatiṃsānanti idañca dūre nibbattā tāva mā āgacchantu, ime kasmā na entīti vadati.
418 “如同生盲者的譬喻对我显现”:意为如同生来即盲者的譬喻那样现前。“阿兰若、丛林旷野”:因具足阿兰若支而称为阿兰若,因是广大密林而称为丛林旷野。“边远的”:指地处遥远。显示巴利原文
418.Jaccandhūpamomaññe paṭibhāsīti jaccandho viya upaṭṭhāsi. Araññavanapatthānīti araññakaṅgayuttatāya araññāni, mahāvanasaṇḍatāya vanapatthāni. Pantānīti dūrāni.
419 “善法”:指藉由此戒而成就善妙法的人。“对苦违逆”:即不愿遭受痛苦。“将会更好”:意谓于未来世将获得善趣的快乐。显示巴利原文
419.Kalyāṇadhammeti teneva sīlena sundaradhamme. Dukkhapaṭikūleti dukkhaṃ apatthente. Seyyo bhavissatīti paraloke sugatisukhaṃ bhavissatīti adhippāyo.
420 “临近分娩者”:指已近产时,即胎已成熟,不久将生产。“将成为她的玩物”:将成为在她足边听用的仆从。“非福与不幸”:即大苦。其中,“福”为快乐,“非福”即无福,是苦;而将快乐完全摧毁、驱散的状态,称为“不幸”。如此,非福与不幸即指导致灾祸与毁灭的大苦。“不如理地”:指以不正确的方式。“未成熟的,他们不令其成熟”:指对于尚未完全成熟、寿命未尽者,他们不中途断其命根。“他们等待成熟”:即等待寿命自然圆满之时。这一切,法将(舍利弗长老)曾如此说过:显示巴利原文
420.Upavijaññāti upagatavijāyanakālā, paripakkagabbhā na cirasseva vijāyissatīti attho. Opabhoggā bhavissatīti pādaparicārikā bhavissati. Anayabyasananti mahādukkhaṃ. Ayoti sukhaṃ, na ayo anayo, dukkhaṃ. Tadetaṃ sabbaso sukhaṃ byasati vikkhipatīti byasanaṃ. Iti anayova byasanaṃ anayabyasanaṃ, mahādukkhanti attho. Ayonisoti anupāyena. Apakkaṃ na paripācentīti apariṇataṃ akhīṇaṃ āyuṃ antarāva na upacchindanti. Paripākaṃ āgamentīti āyuparipākakālaṃ āgamenti. Dhammasenāpatināpetaṃ vuttaṃ –
我不欣喜死亡,也不欣喜活着;
我只等待那个时刻,如同受雇者等待酬劳。
显示巴利原文 ‘‘Nābhinandāmi maraṇaṃ, nābhinandāmi jīvitaṃ; Kālañca paṭikaṅkhāmi, nibbisaṃ bhatako yathāti. (theragā. 1001)
421 「打破」是指打破泥沙涂层。显示巴利原文
421.Ubbhinditvāti mattikālepaṃ bhinditvā.
422 “令人愉悦的”:指令人愉悦的状态。“嬉戏犯过者”:指因游戏而犯错的人。“少女”:指年轻的女孩。“你的命”:在梦境显现时,他们可曾看见你的命在进出?这里是将心的活动范围执取为“命”而说的。因为他是在那种状态下将之视为有“命”的人。显示巴利原文
422.Rāmaṇeyyakanti ramaṇīyabhāvaṃ. Velāsikāti khiḍḍāparādhikā. Komārikāti taruṇadārikā. Tuyhaṃ jīvanti supinadassanakāle nikkhamantaṃ vā pavisantaṃ vā jīvaṃ api nu passanti. Idha cittācāraṃ ‘‘jīva’’nti gahetvā āha. So hi tattha jīvasaññīti.
423 “以弓弦”:指用弓的弦,意思是缠绕颈部。“更僵硬者”:指更加坚硬的状况。这是要说明什么呢?你们主张众生在活着时具有五蕴,死亡时则唯独色蕴残留,其余三蕴不再生起,识蕴离开。按理剩余的色蕴应当更轻,实则却更重了。因此,这是为了说明:根本没有所谓的某物去往某处。显示巴利原文
423.Jiyāyāti dhanujiyāya, gīvaṃ veṭhetvāti attho. Patthinnataroti thaddhataro. Iminā kiṃ dasseti? Tumhe jīvakāle sattassa pañcakkhandhāti vadanti, cavanakāle pana rūpakkhandhamattameva avasissati, tayo khandhā appavattā honti, viññāṇakkhandho gacchati. Avasiṭṭhena rūpakkhandhena lahutarena bhavitabbaṃ, garukataro ca hoti. Tasmā natthi koci kuhiṃ gantāti imamatthaṃ dasseti.
424 “寂灭者”:指烦恼热恼已平息的人。显示巴利原文
424.Nibbutanti vūpasantatejaṃ.
425 「不毁坏」:指不令其坏灭。「成为生者」:指变成了半死不活,开始走向死亡。「抖掉」:指使其靠近而除去。「摇开」:指使其远离而除去。「抖落」:指来回反复地除去。「不领受彼处」:指不以那只眼去感知那个色处。一切情况都按此理来理解。显示巴利原文
425.Anupahaccāti avināsetvā. Āmato hotīti addhamato marituṃ āraddho hoti. Odhunāthāti orato karotha. Sandhunāthāti parato karotha. Niddhunāthāti aparāparaṃ karotha. Tañcāyatanaṃ na paṭisaṃvedetīti tena cakkhunā taṃ rūpāyatanaṃ na vibhāveti. Esa nayo sabbattha.
426 「螺号手」:指吹螺之人。「吹奏之后」:即吹响之后。显示巴利原文
426.Saṅkhadhamoti saṅkhadhamako. Upalāpetvāti dhamitvā.
428 「侍火者」:指侍奉火的人。「可令达成」:指能使之产生,或能使其活到寿终。「可养育」:指以食物等加以奉养。「可令增长」:指能令其增长。「钻火棍对」:指一对钻火棍。显示巴利原文
428.Aggikoti aggiparicārako. Āpādeyyanti nipphādeyyaṃ, āyuṃ vā pāpuṇāpeyyaṃ. Poseyyanti bhojanādīhi bhareyyaṃ. Vaḍḍheyyanti vaḍḍhiṃ gameyyaṃ. Araṇīsahitanti araṇīyugaḷaṃ.
429 「异国的国王们」:指在其他国土、其他地区的国王们也都知晓。「不聪敏者」:指不明了、不精通的人。「以忿怒」:对于那些会这样说我的人,心生忿怒,并怀着此邪见四处游走,心想:“我要除去它,我要保住它。”「以贬损」:指以你所说的那种不合道理为特征的贬损心态。「以嫉妒」:指以与你争强斗胜、执着较量为特征的嫉妒。显示巴利原文
429.Tirorājānopīti tiroraṭṭhe aññasmimpi janapade rājāno jānanti. Abyattoti avisado acheko. Kopenapīti ye maṃ evaṃ vakkhanti, tesu uppajjanakena kopenapi etaṃ diṭṭhigataṃ harissāmi pariharissāmīti gahetvā vicarissāmi. Makkhenāti tayā vuttayuttakāraṇamakkhalakkhaṇena makkhenāpi. Palāsenāti tayā saddhiṃ yugaggāhalakkhaṇena palāsenāpi.
430 「任何绿叶」:指任何绿色之物,乃至连一片湿草叶也没有,这就是它的含义。「装束弓箭」:指已经装束好的弓与箭袋。「充满水的道路与峡谷」:指水充满的道路与沟谷。「牛」:指役牛。显示巴利原文
430.Haritakapaṇṇanti yaṃ kiñci haritakaṃ, antamaso allatiṇapaṇṇampi na hotīti attho. Sannaddhakalāpanti sannaddhadhanukalāpaṃ. Āsittodakāni vaṭumānīti paripuṇṇasalilā maggā ca kandarā ca. Yoggānīti balibadde.
「多已出离」:指久已出家,离世很久了,这就是它的含义。「如所携带的物品」:指你们所装载的草、木、水等物品,即按其被携带的原样,也就是按被拿取时的状态。显示巴利原文
Bahunikkhantaroti bahunikkhanto ciranikkhantoti attho. Yathābhatena bhaṇḍenāti yaṃ vo tiṇakaṭṭhodakabhaṇḍakaṃ āropitaṃ, tena yathābhatena yathāropitena, yathāgahitenāti attho.
“价值低廉的”:指价值低廉之物。“商品”:指货物。显示巴利原文
Appasārānīti appagghāni. Paṇiyānīti bhaṇḍāni.
关于「担粪者等譬喻」的注释显示巴利原文
Gūthabhārikādiupamāvaṇṇanā
432 “Mamaca sūkarabhattanti”:这是我的,也是猪的食物。“Uggharantanti”:向上涌出流淌。“Paggharantanti”:向下渗流。“Tumhe khvettha bhaṇeti”:你们就在此说吧,另一版本正是此读法。“Tathā hi pana me sūkarabhattanti”:正如这样,我的这些粪便是猪的食物。显示巴利原文
432.Mamaca sūkarabhattanti mama ca sūkarānaṃ idaṃ bhattaṃ. Uggharantanti upari gharantaṃ. Paggharantanti heṭṭhā parissavantaṃ. Tumhe khvettha bhaṇeti tumhe kho ettha bhaṇe. Ayameva vā pāṭho. Tathā hi pana me sūkarabhattanti tathā hi pana me ayaṃ gūtho sūkarānaṃ bhattaṃ.
434 “Āgatāgataṃ kaliṃ gilatīti”:他吞下一次次递来的落败骰子。“Pajjohissāmīti”:我将作除障,即举行献祭供养。“Akkhehi dibbissāmāti”:我们将用骰子赌博。“Littaṃ paramena tejasāti”:涂上了最具威力的毒。显示巴利原文
434.Āgatāgataṃ kaliṃ gilatīti āgatāgataṃ parājayaguḷaṃ gilati. Pajjohissāmīti pajjohanaṃ karissāmi, balikammaṃ karissāmīti attho. Akkhehi dibbissāmāti guḷehi kīḷissāma. Littaṃ paramena tejasāti paramatejena visena littaṃ.
436 「Gāmapaṭṭa」意指村落所建之处,亦有「Gāmapada」的异读,其义相同。「Sāṇabhāra」指一捆麻纤维。「Susannaddha」意为绑缚牢固。「Tvaṃ pajānāhi」意为“你应当了知”;即是说:你若想执取,便执取吧。显示巴利原文
436.Gāmapaṭṭanti vuṭṭhitagāmapadeso vuccati. ‘‘Gāmapada’’ntipi pāṭho, ayamevattho. Sāṇabhāranti sāṇavākabhāraṃ. Susannaddhoti subaddho. Tvaṃ pajānāhīti tvaṃ jāna. Sace gaṇhitukāmosi, gaṇhāhīti vuttaṃ hoti.
「Khoma」指亚麻纤维。「Aya」指黑铁。「Loha」指赤铜。「Sajjha」指银。「Suvaṇṇa」指金摩沙迦。「Abhinandiṃsu」他们感到欢喜满意。显示巴利原文
Khomanti khomavākaṃ. Ayanti kāḷalohaṃ. Lohanti tambalohaṃ. Sajjhanti rajataṃ. Suvaṇṇanti suvaṇṇamāsakaṃ. Abhinandiṃsūti tussiṃsu.
437 「Attamano」心意自得,内心喜悦。「Abhiraddho」深怀净信,极为澄净。「Pañhāpaṭibhānāni」诸问现前。「Paccanīkaṃ kattabbaṃ」我那时曾想,应当作反对者、敌对者来处置,这便是执持逆反之见而住立。显示巴利原文
437.Attamanoti sakamano tuṭṭhacitto. Abhiraddhoti abhippasanno. Pañhāpaṭibhānānīti pañhupaṭṭhānāni. Paccanīkaṃ kattabbanti paccanīkaṃ paṭiviruddhaṃ viya kattabbaṃ amaññissaṃ, paṭilomagāhaṃ gahetvā aṭṭhāsinti attho.
438 Saṅghātaṃ āpajjantīti:他们走向积聚的毁灭,即死亡。Na mahapphaloti:就异熟果而言,不名为大果。Na mahānisaṃsoti:就功德利益而言,不名为大利益。Na mahājutikoti:就威光势力而言,不名为大威光。Na mahāvipphāroti:就异熟广演而言,不名为大广演。Bījanaṅgalanti:种子与犁。Dukkhetteti:在坏田、贫瘠田。Dubbhūmeti:在不平坦地。Patiṭṭhāpeyyāti:安放。Khaṇḍānīti:残断缺损的种子。Pūtīnīti:没有菁华的种子。Vātātapahatānīti:被风与阳光所摧损、威光尽失的种子。Asārādānīti:无有米实精华、仅取其壳的种子。Asukhasayitānīti:那些干燥后散放或堆置在仓库中的,名为‘善卧’;而这些并非如此。Anuppaveccheyyāti:指不持续灌入、不详尽降雨,即不是每隔半月、每天、每隔五天降雨。显示巴利原文
438.Saṅghātaṃ āpajjantīti saṅghātaṃ vināsaṃ maraṇaṃ āpajjanti. Na mahapphaloti vipākaphalena na mahapphalo hoti. Na mahānisaṃsoti guṇānisaṃsena mahānisaṃso na hoti. Na mahājutikoti ānubhāvajutiyā mahājutiko na hoti. Na mahāvipphāroti vipākavipphāratāya mahāvipphāro na hoti. Bījanaṅgalanti bījañca naṅgalañca. Dukkhetteti duṭṭhukhette nissārakhette. Dubbhūmeti visamabhūmibhāge. Patiṭṭhāpeyyāti ṭhapeyya. Khaṇḍānīti chinnabhinnāni. Pūtīnīti nissārāni. Vātātapahatānīti vātena ca ātapena ca hatāni pariyādinnatejāni. Asārādānīti taṇḍulasārādānarahitāni palālāni. Asukhasayitānīti yāni sukkhāpetvā koṭṭhe ākiritvā ṭhapitāni, tāni sukhasayitāni nāma. Etāni pana na tādisāni. Anuppaveccheyyāti anupaveseyya, na sammā vasseyya, anvaddhamāsaṃ anudasāhaṃ anupañcāhaṃ na vasseyyāti attho. Api nu tānīti api nu evaṃ khettabījavuṭṭhidose sati tāni bījāni aṅkuramūlapattādīhi uddhaṃ vuddhiṃ heṭṭhā virūḷhiṃ samantato ca vepullaṃ āpajjeyyunti . Evarūpo kho rājañña yaññoti evarūpaṃ rājañña dānaṃ parūpaghātena uppāditapaccayatopi dāyakatopi pariggāhakatopi avisuddhattā na mahapphalaṃ hoti.
Evarūpo kho rājañña yaññoti:如是之王族布施,由不侵损他人而得资具清净,施者为不侵损他人的持戒者,受者为成就正见等功德者,因此是大果。若又能得功德超胜——从灭尽定出定的受施者,且思(cetanā)广大,则于现法即能给予果报。显示巴利原文
Evarūpo kho rājañña yaññoti evarūpaṃ rājaññadānaṃ aparūpaghātena uppannapaccayatopi aparūpaghātitāya sīlavantadāyakatopi sammādiṭṭhiādiguṇasampannapaṭiggāhakatopi mahapphalaṃ hoti. Sace pana guṇātirekaṃ nirodhā vuṭṭhitaṃ paṭiggāhakaṃ labhati, cetanā ca vipulā hoti, diṭṭheva dhamme vipākaṃ detīti.
439 然而,听了这位大长老说法之后,王族帕耶希邀请大长老,行大布施供养七日,从此便施设了广施大众的布施。正是依此事,而有‘那时,王族帕耶希’等语。其中:Kaṇājakanti 指夹杂碎米粒的稀粥饭。Bilaṅgadutiyanti 指以酸粥为副食。Dhorakāni ca vatthānīti 粗厚的衣服。Guḷavālakānīti 有团状穗边的,即一簇簇竖起的大穗边。Evaṃ anuddisatīti 这样教示、安排。Pādāpīti 连用脚给予。显示巴利原文
439. Imaṃ pana therassa dhammakathaṃ sutvā pāyāsirājañño theraṃ nimantetvā sattāhaṃ therassa mahādānaṃ datvā tato paṭṭhāya mahājanassa dānaṃ paṭṭhapesi. Taṃ sandhāya atha kho pāyāsi rājaññotiādi vuttaṃ. Tattha kaṇājakanti sakuṇḍakaṃ uttaṇḍulabhattaṃ. Bilaṅgadutiyanti kañjikadutiyaṃ. Dhorakāni ca vatthānīti thūlāni ca vatthāni. Guḷavālakānīti guḷadasāni, puñjapuñjavasena ṭhitamahantadasānīti attho. Evaṃ anuddisatīti evaṃ upadisati. Pādāpīti pādenapi.
440 「Asakkaccanti」:指缺乏信、无信的布施。「Asahatthāti」:指不亲手布施。「Acittīkatanti」:指缺乏恭敬,既未表现恭敬,也未以殊胜心布施。「Apaviddhanti」:指被抛弃、丢弃之物。「Suññaṃ serīsakanti」:他进入了一座名为‘刺槐木制’的空银宫殿。据说宫门前有一棵大阔荚合欢树,因此得名‘刺槐木制’。显示巴利原文
440.Asakkaccanti saddhāvirahitaṃ assaddhadānaṃ. Asahatthāti na sahatthena. Acittīkatanti cittīkāravirahitaṃ, na cittīkārampi paccupaṭṭhāpetvā na paṇītacittaṃ katvā adāsi. Apaviddhanti chaḍḍitaṃ vippatitaṃ. Suññaṃ serīsakanti serīsakaṃ nāma ekaṃ tucchaṃ rajatavimānaṃ upagato. Tassa kira dvāre mahāsirīsarukkho, tena taṃ ‘‘serīsaka’’nti vuccati.
441 「具寿伽梵跋提」:据说这位长老过去生为人时,曾是牧童们的领头者。他清扫了一棵大阔荚合欢树的根部,铺上沙子,请一位行乞食的长老坐于树下,并将自己所得的食物供养给他。凭借这份功德力,他死后投生于那座银宫殿中。阔荚合欢树就矗立在宫门前。此树每五十年才结果一次,天人子因此生起悚惧感。后来,在现在这位世尊的教法时期,他又转世为人,听闻导师说法,证得阿拉汉果。然而,由于过去串习之力,为了获得日间安逸的住处,他仍常去那座宫殿,据说那里气候对他非常适宜。因此经中说:‘那时,具寿伽梵跋提……’等。显示巴利原文
441.Āyasmāgavaṃpatīti thero kira pubbe manussakāle gopāladārakānaṃ jeṭṭhako hutvā mahato sirīsassa mūlaṃ sodhetvā vālikaṃ okiritvā ekaṃ piṇḍapātikattheraṃ rukkhamūle nisīdāpetvā attanā laddhaṃ āhāraṃ datvā tato cuto tassānubhāvena tasmiṃ rajatavimāne nibbatti. Sirīsarukkho vimānadvāre aṭṭhāsi. So paññāsāya vassehi phalati, tato paññāsa vassāni gatānīti devaputto saṃvegaṃ āpajjati. So aparena samayena amhākaṃ bhagavato kāle manussesu nibbattitvā satthu dhammakathaṃ sutvā arahattaṃ patto. Pubbāciṇṇavasena pana divāvihāratthāya tadeva vimānaṃ abhiṇhaṃ gacchati, taṃ kirassa utusukhaṃ hoti. Taṃ sandhāya ‘‘tena kho pana samayena āyasmā gavaṃpatī’’tiādi vuttaṃ.
「他恭敬地布施」:他即使对于属于他人的物品,也恭敬地布施。「他如是告知」:他通过‘请恭敬地布施……’等方式告知。大众听闻长老的告知后,恭敬布施,由此投生天界。然而,波耶西剎帝利的随从们虽然也同样恭敬布施,却因贪爱之力而投生到了波耶西身边。据说,那是一座游行的天宫,位于瓦达尼森林中。天人子波耶西曾有一天向商人们展示天宫,并讲述了自己所作的业行。显示巴利原文
Sosakkaccaṃ dānaṃ datvāti so parassa santakampi dānaṃ sakkaccaṃ datvā. Evamārocesīti ‘‘sakkaccaṃ dānaṃ dethā’’tiādinā nayena ārocesi. Tañca pana therassa ārocanaṃ sutvā mahājano sakkaccaṃ dānaṃ datvā devaloke nibbatto. Pāyāsissa pana rājaññassa paricārakā sakkaccaṃ dānaṃ datvāpi nikantivasena gantvā tasseva santike nibbattā. Taṃ kira disācārikavimānaṃ vaṭṭaniaṭaviyaṃ ahosi. Pāyāsidevaputto ca ekadivasaṃ vāṇijakānaṃ dassetvā attano katakammaṃ kathesīti.