《弊宿经》的注释巴利
10. Pāyāsirājaññasuttavaṇṇanā
406 “如是我闻”这句,说的是《弊宿经》。下面解释其中出现的新词。“尊者”是一种亲切的称呼。“童子·咖沙巴”是他的名字。因为他小时候就出家了,所以当世尊说“把迦叶叫来,把这个果子或嚼食给迦叶”时,有人问“是哪个迦叶?”回答“是童子·咖沙巴”,从此就得名“童子·咖沙巴”。后来即使年纪大了,也还是叫“童子·咖沙巴”。另外,因为他是国王抚养的孩子,大家也叫他“童子·咖沙巴”。巴利
406.Evaṃme sutanti pāyāsirājaññasuttaṃ. Tatrāyamapubbapadavaṇṇanā – āyasmāti piyavacanametaṃ. Kumārakassapoti tassa nāmaṃ. Kumārakāle pabbajitattā pana bhagavatā ‘‘kassapaṃ pakkosatha, idaṃ phalaṃ vā khādanīyaṃ vā kassapassa dethā’’ti vutte ‘‘katarakassapassā’’ti. ‘‘Kumārakassapassā’’ti evaṃ gahitanāmattā tato paṭṭhāya vuḍḍhakālepi ‘‘kumārakassapo’’ tveva vuccati. Apica rañño posāvanikaputtattāpi taṃ kumārakassapoti sañjāniṃsu.
这是从这位长老过去的修行因缘开始讲起的说明。据说,这位长老在莲华上佛的时代,是一位长者的儿子。有一天,他看到世尊把一位善于言辞的弟子列为弟子中的第一,就向世尊供养了七天,然后发愿说:“愿我将来在某位佛陀的教法中,也能像这位长老一样,成为善于言辞的弟子。”他积集福德,后来在迦叶佛的教法中出家,却没能证得殊胜的成就。据说,那时迦叶佛已经般涅槃,教法渐渐衰微,有五位比丘绑好梯子,爬上山上,修行沙门法。那位上座长老在第三天证得阿拉汉果,第二位长老在第四天成为不来者,其余三位没能证得殊胜成就,死后生到了天界。巴利
Ayaṃ panassa pubbayogato paṭṭhāya āvibhāvakathā – thero kira padumuttarassa bhagavato kāle seṭṭhiputto ahosi. Athekadivasaṃ bhagavantaṃ citrakathiṃ ekaṃ attano sāvakaṃ etadagge ṭhapentaṃ disvā bhagavato sattāhaṃ dānaṃ datvā ‘‘ahampi bhagavā anāgate ekassa buddhassa ayaṃ thero viya citrakathī sāvako bhavāmī’’ti patthanaṃ katvā puññāni karonto kassapassa bhagavato sāsane pabbajitvā visesaṃ nibbattetuṃ nāsakkhi. Tadā kira parinibbutassa bhagavato sāsane osakkante pañca bhikkhū nisseṇiṃ bandhitvā pabbataṃ āruyha samaṇadhammaṃ akaṃsu. Saṅghatthero tatiyadivase arahattaṃ patto, anuthero catutthadivase anāgāmī ahosi, itare tayo visesaṃ nibbattetuṃ asakkontā devaloke nibbattā.
他们在两尊佛之间的漫长时期里,在天界和人间享受种种福报。其中一位出生在塔迦尸喇的王族中,后来成了名叫帕库萨提的国王。他为了世尊而出家,在前往王舍城的路上,于陶匠的草堂里听闻世尊说法,证得不来果。另一位出生在海边一户良家,乘船出海时船只破损,便穿着树皮衣,后来得到丰厚的利养,心里生起“我是阿拉汉”的念头。一位善意的天神督促他说:“你不是阿拉汉,去见世尊、请教问题吧。”他照此而行,证得了阿拉汉果。巴利
Tesaṃ ekaṃ buddhantaraṃ devesu ca manussesu ca sampattiṃ anubhavantānaṃ eko takkasilāyaṃ rājakule nibbattitvā pakkusāti nāma rājā hutvā bhagavantaṃ uddissa pabbajitvā rājagahaṃ uddissa āgacchanto kumbhakārasālāyaṃ bhagavato dhammadesanaṃ sutvā anāgāmiphalaṃ patto. Eko ekasmiṃ samuddapaṭṭane kulaghare nibbattitvā nāvaṃ āruyha bhinnanāvo dārucīrāni nivāsetvā lābhasampattiṃ patto ‘‘ahaṃ arahā’’ti cittaṃ uppādetvā ‘‘na tvaṃ arahā, gaccha, satthāraṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchā’’ti atthakāmāya devatāya codito tathā katvā arahattaphalaṃ patto.
有一位男子出生在王舍城一个良家女子的胎中。那位女子起初向父母请求出家,没有得到允许,后来去了夫家,就怀了孕。她并不知道自己已经怀孕,让丈夫满意后,得到丈夫的同意,便在比丘尼众中出家。比丘尼们看到她怀孕的迹象,就去问提婆达多。他说:“她不是沙门尼。”她们又去问十力佛陀。导师把这件事交给优波离长老处理。长老把舍卫城的众家族和毗舍佉女居士召来,经过调查后宣布:“她是在俗家时怀的胎,出家本身没有过失。”导师说:“这件诤事断得很好。”并对长老表示赞许。那位比丘尼生下了一个肤色像金色雕像一样的儿子。波斯匿王把他抱去抚养,给他取名叫“迦叶”。后来,国王把他打扮好,带到导师面前让他出家。因此,由于他是国王养大的,人们就称他为“童子·咖沙巴”。有一天,他在盲林修行沙门法时,一位希望他得益的天神教了他一些问题,并对他说:“去把这些问导师吧。”长老拿这些问题去问,在问答结束时证得了阿拉汉果。导师也把他列为善辩比丘中的第一位。巴利
Eko rājagahe ekissā kuladārikāya kucchimhi uppanno. Sā ca paṭhamaṃ mātāpitaro yācitvā pabbajjaṃ alabhamānā kulagharaṃ gantvā gabbhaṃ gaṇhi . Gabbhasaṇṭhitampi ajānanti sāmikaṃ ārādhetvā tena anuññātā bhikkhunīsu pabbajitā, tassā gabbhanimittaṃ disvā bhikkhuniyo devadattaṃ pucchiṃsu. So ‘‘assamaṇī’’ti āha. Dasabalaṃ pucchiṃsu. Satthā upālittheraṃ sampaṭicchāpesi. Thero sāvatthinagaravāsīni kulāni visākhañca upāsikaṃ pakkosāpetvā sodhento ‘‘pure laddho gabbho, pabbajjā arogā’’ti āha. Satthā ‘‘suvinicchitaṃ adhikaraṇa’’nti therassa sādhukāramadāsi. Sā bhikkhunī suvaṇṇabimbasadisaṃ puttaṃ vijāyi. Taṃ gahetvā rājā pasenadi kosalo posāpesi. ‘‘Kassapo’’ti cassa nāmaṃ katvā aparabhāge alaṅkaritvā satthu santikaṃ netvā pabbājesi. Iti naṃ rañño posāvanikaputtattāpi ‘‘kumārakassapo’’ti sañjāniṃsūti. Taṃ ekadivasaṃ andhavane samaṇadhammaṃ karontaṃ atthakāmā devatā pañhe uggahāpetvā ‘‘ime pañhe bhagavantaṃ pucchā’’ti āha. Thero pañhe pucchitvā pañhavissajjanāvasāne arahattaṃ pāpuṇi. Bhagavāpi taṃ citrakathikānaṃ bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.
塞陀比亚是那座城的名字。塞陀比亚以北,就是从塞陀比亚城往北的方向。王族,指还没有受过灌顶的国王。恶见,就是见本身。就像说粪聚、尿聚的时候,除了粪尿之外并没有别的东西,同样,恶见也只是见本身。所谓亦无等等,是他举出各种理由来说也没有。直到使对方了知,意思是直到让他明白为止。巴利
Setabyāti tassa nagarassa nāmaṃ. Uttarena setabyanti setabyato uttaradisāya. Rājaññoti anabhisittakarājā. Diṭṭhigatanti diṭṭhiyeva. Yathā gūthagataṃ muttagatanti vutte na gūthādito aññaṃ atthi, evaṃ diṭṭhiyeva diṭṭhigataṃ. Itipi natthīti taṃ taṃ kāraṇaṃ apadisitvā evampi natthīti vadati. Purā…pe… saññāpetīti yāva na saññāpeti.
日月譬喻的注释巴利
Candimasūriyaupamāvaṇṇanā
411 贤者迦叶,这些日月。据说,那位长老这样问了他之后,他心里盘算:“这位沙门一开口就拿日月来打比方,他将会是智慧如日月、不为他人所胜的。但如果我说‘日月在这个世界里’,他就会追问‘它们依靠什么而住?有多大?有多高?’之类的问题来缠住我,我可没办法给他解开。我还是跟他说‘在另一个世界里’吧。”所以他才那样说。巴利
411.Ime bho, kassapa, candimasūriyāti so kira therena pucchito cintesi ‘‘ayaṃ samaṇo paṭhamaṃ candimasūriye upamaṃ āhari, candimasūriyasadiso bhavissati paññāya, anabhibhavanīyo aññena, sace panāhaṃ ‘candimasūriyā imasmiṃ loke’ti bhaṇissāmi, ‘kiṃ nissitā ete, kittakapamāṇā, kittakaṃ uccā’tiādīhi paliveṭhessati. Ahaṃ kho panetaṃ nibbeṭhetuṃ na sakkhissāmi, ‘parasmiṃ loke’ iccevassa kathessāmī’’ti. Tasmā evamāha.
世尊不久前才刚讲过《苏达波佳尼耶本生》,其中说到:“月亮上有月天子,太阳上有日天子。”而世尊所讲的本生或经,都会传遍整个赡部洲。于是那位王族心想:“这样的话,就不能说那里没有住着天子了。”便说道:“那些是天神,不是人。”巴利
Bhagavā pana tato pubbe na cirasseva sudhābhojanīyajātakaṃ kathesi. Tattha ‘‘cande cando devaputto, sūriye sūriyo devaputto’’ti āgataṃ. Bhagavatā ca kathitaṃ jātakaṃ vā suttantaṃ vā sakalajambudīpe patthaṭaṃ hoti, tena so ‘‘ettha nivāsino devaputtā natthī’’ti na sakkā vattunti cintetvā devā te na manussāti āha.
412 王族,那么,有没有别的说法呢?他这是在问:有没有什么原因呢?患病,是指被不合意的感受这种病所缠住。痛苦,是指陷入痛苦。重病,是指病得极其严重。可信的,意思是:我信任你们,你们对我是可信的,你们的话值得相信。可依靠的,意思是:我信赖你们,你们对我是可依靠的,是值得信赖的。巴利
412.Atthi pana, rājañña, pariyāyoti atthi pana kāraṇanti pucchati. Ābādhikāti visabhāgavedanāsaṅkhātena ābādhena samannāgatā. Dukkhitāti dukkhappattā. Bāḷhagilānāti adhimattagilānā. Saddhāyikāti ahaṃ tumhe saddahāmi, tumhe mayhaṃ saddhāyikā saddhāyitabbavacanāti attho. Paccayikāti ahaṃ tumhe pattiyāmi, tumhe mayhaṃ paccayikā pattiyāyitabbāti attho.
强盗等譬喻的注释巴利
Corādiupamāvaṇṇanā
413 “指出之后”的意思是:向他们指出他们自己和应当保管的物品,并让他们接受。“正在胡言乱语者”:就是正在胡乱念叨“我的儿子、我的女儿、我的财富”等种种话的人。“地狱卒们”:指在地狱中执行刑罚的众生。但有些人说:“只是业本身在执行惩罚,并没有地狱卒。”他们这样说是反对《天使经》中“比丘们,那些地狱卒……”的说法。就像人间王宫里有执行刑罚的人一样,地狱里也有地狱卒。巴利
413.Uddisitvāti tesaṃ attānañca paṭisāmitabhaṇḍakañca dassetvā, sampaṭicchāpetvāti attho. Vippalapantassāti ‘‘putto me, dhītā me, dhanaṃ me’’ti vividhaṃ palapantassa. Nirayapālesūti niraye kammakāraṇikasattesu. Ye pana ‘‘kammameva kammakāraṇaṃ karoti, natthi nirayapālā’’ti vadanti. Te ‘‘tamenaṃ, bhikkhave, nirayapālā’’ti devadūtasuttaṃ paṭibāhanti. Manussaloke rājakulesu kāraṇikamanussā viya hi niraye nirayapālā honti.
415 用细竹片,就是用竹子的薄片。好好地擦拭,意思是:要像彻底擦干净那样去擦,也就是把它清除掉。巴利
415.Veḷupesikāhīti veḷuvilīvehi. Sunimmajjathāti yathā suṭṭhu nimmajjitaṃ hoti, evaṃ nimmajjatha, apanethāti attho.
不净就是不可意。被称为不净,是因为它属于不净的部分,或者被认定为不净。恶臭就是尸体的臭味。可厌就是与应当厌离的状态相应。违逆就是只要看到就会生起反感。它困扰:对于一天洗两次澡、换三次衣服、佩戴饰物、装扮庄严的转轮王等人,他们身上的气味,在百由旬之外的天神闻起来,就像挂在脖子上的腐尸一样令人难受。巴利
Asucīti amanāpo. Asucisaṅkhātoti asucikoṭṭhāsabhūto asucīti ñāto vā. Duggandhoti kuṇapagandho. Jegucchoti jigucchitabbayutto. Paṭikūloti dassaneneva paṭighāvaho. Ubbādhatīti divasassa dvikkhattuṃ nhatvā tikkhattuṃ vatthāni parivattetvā alaṅkatapaṭimaṇḍitānaṃ cakkavattiādīnampi manussānaṃ gandho yojanasate ṭhitānaṃ devatānaṃ kaṇṭhe āsattakuṇapaṃ viya bādhati.
416 416. 再者,他是针对那些受持不杀生等五戒并持续奉行的人而说的。关于“三十三天的天神们”,他这样说:那些已经投生在远处的,暂且不要来;这些为什么不来呢?巴利
416. Puna pāṇātipātādipañcasīlāni samādāyavattentānaṃ vasena vadati. Tāvatiṃsānanti idañca dūre nibbattā tāva mā āgacchantu, ime kasmā na entīti vadati.
418 就像生来就瞎的人那样出现在眼前。阿兰若和丛林旷野:因为具备阿兰若支,所以叫阿兰若;因为是广大的密林,所以叫丛林旷野。边远的:指距离遥远。巴利
418.Jaccandhūpamomaññe paṭibhāsīti jaccandho viya upaṭṭhāsi. Araññavanapatthānīti araññakaṅgayuttatāya araññāni, mahāvanasaṇḍatāya vanapatthāni. Pantānīti dūrāni.
419 “善法”:就是凭借这样的戒而拥有的善妙之法。“对苦违逆”:意思是抗拒、不愿受苦。“将会更好”:意思是未来世会投生到善趣、得到快乐。巴利
419.Kalyāṇadhammeti teneva sīlena sundaradhamme. Dukkhapaṭikūleti dukkhaṃ apatthente. Seyyo bhavissatīti paraloke sugatisukhaṃ bhavissatīti adhippāyo.
420 临近分娩的人,是指已经到了快要生产的时候,胎儿已经成熟,不久就要生下来了。将成为可随意使唤的人,是指会成为在身边服侍的仆从。灾祸与不幸,就是极大的痛苦。这里的“福”是快乐,“非福”就是没有福,也就是苦。把这一切快乐彻底摧毁、打散,就叫作“不幸”。所以,非福本身就是不幸,也就是极大的痛苦。“不如理地”,是指用不正确的方法。“未成熟的,他们不令其成熟”,是指对于还没有成熟、寿命还没有耗尽的人,他们不会在中途就断送其性命。“他们等待成熟”,是指等待寿命自然圆满的时候。这也是法将舍利弗长老说过的:巴利
420.Upavijaññāti upagatavijāyanakālā, paripakkagabbhā na cirasseva vijāyissatīti attho. Opabhoggā bhavissatīti pādaparicārikā bhavissati. Anayabyasananti mahādukkhaṃ. Ayoti sukhaṃ, na ayo anayo, dukkhaṃ. Tadetaṃ sabbaso sukhaṃ byasati vikkhipatīti byasanaṃ. Iti anayova byasanaṃ anayabyasanaṃ, mahādukkhanti attho. Ayonisoti anupāyena. Apakkaṃ na paripācentīti apariṇataṃ akhīṇaṃ āyuṃ antarāva na upacchindanti. Paripākaṃ āgamentīti āyuparipākakālaṃ āgamenti. Dhammasenāpatināpetaṃ vuttaṃ –
我不贪恋死亡,也不贪恋活着;
我等待那个时机,就像佣人等着领工钱一样。巴利
‘‘Nābhinandāmi maraṇaṃ, nābhinandāmi jīvitaṃ; Kālañca paṭikaṅkhāmi, nibbisaṃ bhatako yathāti. (theragā. 1001)
421 “破开”就是打破泥涂层。巴利
421.Ubbhinditvāti mattikālepaṃ bhinditvā.
422 “令人愉悦的”是指令人愉悦的状态。“嬉戏犯过者”是指因游戏而犯错的人。“少女”是指年轻的女孩。至于“你的命”,是说:在梦境显现的时候,他们是否看见你的命出去或进来?这里是把心的活动执取为“命”才这么说的。因为他在那种状态下认为那就是命。巴利
422.Rāmaṇeyyakanti ramaṇīyabhāvaṃ. Velāsikāti khiḍḍāparādhikā. Komārikāti taruṇadārikā. Tuyhaṃ jīvanti supinadassanakāle nikkhamantaṃ vā pavisantaṃ vā jīvaṃ api nu passanti. Idha cittācāraṃ ‘‘jīva’’nti gahetvā āha. So hi tattha jīvasaññīti.
423 “弓弦”:就是弓上的弦,意思是缠绕脖子。“更僵硬”:就是更硬。这是要说明什么呢?你们说众生活着的时候有五蕴,死的时候却只剩下色蕴,其余三蕴不再生起,识蕴离开了。按理说,剩下的色蕴应该变得更轻,可实际上它反而更重了。因此,这是为了说明:根本没有什么东西去往某处。巴利
423.Jiyāyāti dhanujiyāya, gīvaṃ veṭhetvāti attho. Patthinnataroti thaddhataro. Iminā kiṃ dasseti? Tumhe jīvakāle sattassa pañcakkhandhāti vadanti, cavanakāle pana rūpakkhandhamattameva avasissati, tayo khandhā appavattā honti, viññāṇakkhandho gacchati. Avasiṭṭhena rūpakkhandhena lahutarena bhavitabbaṃ, garukataro ca hoti. Tasmā natthi koci kuhiṃ gantāti imamatthaṃ dasseti.
424 寂灭:指热力已经平息。巴利
424.Nibbutanti vūpasantatejaṃ.
425 不破坏:就是还没有破坏。半死不活:就是已经开始走向死亡。抖掉:就是把它往近处对待。摇开:就是把它往远处对待。抖落:就是反反复复地对待。不领受彼处:就是不用那只眼去辨知那个色处。一切情况都按这个道理来理解。巴利
425.Anupahaccāti avināsetvā. Āmato hotīti addhamato marituṃ āraddho hoti. Odhunāthāti orato karotha. Sandhunāthāti parato karotha. Niddhunāthāti aparāparaṃ karotha. Tañcāyatanaṃ na paṭisaṃvedetīti tena cakkhunā taṃ rūpāyatanaṃ na vibhāveti. Esa nayo sabbattha.
426 吹螺号的人就是吹螺号者。让它响过之后,就是吹响之后。巴利
426.Saṅkhadhamoti saṅkhadhamako. Upalāpetvāti dhamitvā.
428 侍火者:就是侍奉火的人。可令达成:意思是能使之产生,或者能让他活到寿终。可养育:意思是用食物等来养活。可令增长:意思是能让他成长壮大。钻火棍对:就是一对钻火棍。巴利
428.Aggikoti aggiparicārako. Āpādeyyanti nipphādeyyaṃ, āyuṃ vā pāpuṇāpeyyaṃ. Poseyyanti bhojanādīhi bhareyyaṃ. Vaḍḍheyyanti vaḍḍhiṃ gameyyaṃ. Araṇīsahitanti araṇīyugaḷaṃ.
429 连其他国家的国王们也都知道。不聪敏,就是不清楚、不机灵。就算是以愤怒,对于那些会这样说我的人,我因他们而生起的愤怒,也要抓住这个邪见到处走,心想:我要执持它,我要保住它。以抹杀,就是以你所说的那种合理之因的抹杀为特征。以攀比,就是以和你争强好胜、较劲为特征的攀比。巴利
429.Tirorājānopīti tiroraṭṭhe aññasmimpi janapade rājāno jānanti. Abyattoti avisado acheko. Kopenapīti ye maṃ evaṃ vakkhanti, tesu uppajjanakena kopenapi etaṃ diṭṭhigataṃ harissāmi pariharissāmīti gahetvā vicarissāmi. Makkhenāti tayā vuttayuttakāraṇamakkhalakkhaṇena makkhenāpi. Palāsenāti tayā saddhiṃ yugaggāhalakkhaṇena palāsenāpi.
430 任何绿色的东西,哪怕只是一片湿的草叶,也都没有——这就是“绿叶”的意思。“装束好的箭袋”,是指已经装束好的弓和箭袋。“灌水的道路”,是指水满的道路与峡谷。“牛”,是指役牛。巴利
430.Haritakapaṇṇanti yaṃ kiñci haritakaṃ, antamaso allatiṇapaṇṇampi na hotīti attho. Sannaddhakalāpanti sannaddhadhanukalāpaṃ. Āsittodakāni vaṭumānīti paripuṇṇasalilā maggā ca kandarā ca. Yoggānīti balibadde.
“已经离开很久了”是指离开很久、出发很久了,这就是它的意思。“按照所携带的物品”是指你们装上去的草、木、水这些东西,就是按照它们被携带、被装上的样子,也就是按照它们被拿取时的状态。巴利
Bahunikkhantaroti bahunikkhanto ciranikkhantoti attho. Yathābhatena bhaṇḍenāti yaṃ vo tiṇakaṭṭhodakabhaṇḍakaṃ āropitaṃ, tena yathābhatena yathāropitena, yathāgahitenāti attho.
价值低的,就是不值钱的。货物,就是商品。巴利
Appasārānīti appagghāni. Paṇiyānīti bhaṇḍāni.
担粪者等譬喻的注释巴利
Gūthabhārikādiupamāvaṇṇanā
432 “这是我的,也是猪的食物。”“Uggharantaṃ”是指向上涌流。“Paggharantaṃ”是指向下渗漏。“Tumhe khvettha bhaṇe”就是“你们在这里,喂!”另有一种读法正是这样。“Tathā hi pana me sūkarabhattaṃ”意思是:正如这样,我这些粪便是猪的食物。巴利
432.Mamaca sūkarabhattanti mama ca sūkarānaṃ idaṃ bhattaṃ. Uggharantanti upari gharantaṃ. Paggharantanti heṭṭhā parissavantaṃ. Tumhe khvettha bhaṇeti tumhe kho ettha bhaṇe. Ayameva vā pāṭho. Tathā hi pana me sūkarabhattanti tathā hi pana me ayaṃ gūtho sūkarānaṃ bhattaṃ.
434 一次次递过来的输骰,他都吞下去——意思是说,一次次送来的败局之骰,他吞下去。“我要做除障”——我要举行除障仪式,意思是举行献祭供养。“我们要用骰子赌”——我们要用骰子玩耍。“涂上了最强的威力”——涂上了最厉害的毒。巴利
434.Āgatāgataṃ kaliṃ gilatīti āgatāgataṃ parājayaguḷaṃ gilati. Pajjohissāmīti pajjohanaṃ karissāmi, balikammaṃ karissāmīti attho. Akkhehi dibbissāmāti guḷehi kīḷissāma. Littaṃ paramena tejasāti paramatejena visena littaṃ.
436 “Gāmapaṭṭa”指的是村落被拆毁后的地方。也有写成“Gāmapada”的版本,意思一样。“Sāṇabhāra”指的是一捆麻纤维。“Susannaddha”意思是绑得很牢。“Tvaṃ pajānāhi”意思就是“你要知道”。这话是在说:如果你想拿,那就拿吧。巴利
436.Gāmapaṭṭanti vuṭṭhitagāmapadeso vuccati. ‘‘Gāmapada’’ntipi pāṭho, ayamevattho. Sāṇabhāranti sāṇavākabhāraṃ. Susannaddhoti subaddho. Tvaṃ pajānāhīti tvaṃ jāna. Sace gaṇhitukāmosi, gaṇhāhīti vuttaṃ hoti.
Khoma 指亚麻布。Aya 指黑铁。Loha 指铜。Sajjha 指银。Suvaṇṇa 指金币。Abhinandiṃsu 意思是他们欢喜、满意。巴利
Khomanti khomavākaṃ. Ayanti kāḷalohaṃ. Lohanti tambalohaṃ. Sajjhanti rajataṃ. Suvaṇṇanti suvaṇṇamāsakaṃ. Abhinandiṃsūti tussiṃsu.
437 Attamano 指自己内心满足、欢喜。Abhiraddho 指具有极深的净信。Pañhāpaṭibhānāni 指诸问题现前。Paccanīkaṃ kattabbaṃ 指我那时认为应当像对待敌对、相违者那样去对待,意思是执持颠倒之见而站定。巴利
437.Attamanoti sakamano tuṭṭhacitto. Abhiraddhoti abhippasanno. Pañhāpaṭibhānānīti pañhupaṭṭhānāni. Paccanīkaṃ kattabbanti paccanīkaṃ paṭiviruddhaṃ viya kattabbaṃ amaññissaṃ, paṭilomagāhaṃ gahetvā aṭṭhāsinti attho.
438 他们走向毁灭,就是走向破坏和死亡。没有大果报,是说从异熟果的角度看,没有大果报。没有大利益,是说从功德利益的角度看,没有大利益。没有大威光,是说从威德势力的光明来看,没有大威光。没有大广布,是说从异熟果的广布来看,没有大广布。种子和犁,就是种子与犁。在坏田里,就是在恶劣的、贫瘠的田地里。在不平的地上,就是在地面高低不平的地方。安放,就是放置。残缺的,就是断裂破损的。腐烂的,就是没有精华的。被风吹日晒毁坏的,就是被风和阳光摧损、热气已尽的。无实质的,就是没有米粒精华、只剩谷壳的。没有好好存放的,是指那些晒干后散放或堆在仓库里的,那些叫做好好存放;而这些并不是那样。不持续降雨,就是不灌入、不充分降雨,意思是不会每半月、每十天、每五天降一次雨。难道那些种子,在田地、种子、降雨都有这样的过失时,还能以芽、根、叶等向上生长、向下扎根、向四周繁茂吗?王族啊,这样的祭祀,就是这样的布施,因为从伤害他人而产生的资具来看,从施主来看,从接受者来看,都不清净,所以没有大果报。巴利
438.Saṅghātaṃ āpajjantīti saṅghātaṃ vināsaṃ maraṇaṃ āpajjanti. Na mahapphaloti vipākaphalena na mahapphalo hoti. Na mahānisaṃsoti guṇānisaṃsena mahānisaṃso na hoti. Na mahājutikoti ānubhāvajutiyā mahājutiko na hoti. Na mahāvipphāroti vipākavipphāratāya mahāvipphāro na hoti. Bījanaṅgalanti bījañca naṅgalañca. Dukkhetteti duṭṭhukhette nissārakhette. Dubbhūmeti visamabhūmibhāge. Patiṭṭhāpeyyāti ṭhapeyya. Khaṇḍānīti chinnabhinnāni. Pūtīnīti nissārāni. Vātātapahatānīti vātena ca ātapena ca hatāni pariyādinnatejāni. Asārādānīti taṇḍulasārādānarahitāni palālāni. Asukhasayitānīti yāni sukkhāpetvā koṭṭhe ākiritvā ṭhapitāni, tāni sukhasayitāni nāma. Etāni pana na tādisāni. Anuppaveccheyyāti anupaveseyya, na sammā vasseyya, anvaddhamāsaṃ anudasāhaṃ anupañcāhaṃ na vasseyyāti attho. Api nu tānīti api nu evaṃ khettabījavuṭṭhidose sati tāni bījāni aṅkuramūlapattādīhi uddhaṃ vuddhiṃ heṭṭhā virūḷhiṃ samantato ca vepullaṃ āpajjeyyunti . Evarūpo kho rājañña yaññoti evarūpaṃ rājañña dānaṃ parūpaghātena uppāditapaccayatopi dāyakatopi pariggāhakatopi avisuddhattā na mahapphalaṃ hoti.
王族啊,像这样的祭祀,也就是像这样的王族布施,因为资具不是靠伤害他人而取得的,布施者本人也不伤害他人、持守戒律,接受者又具备正见等功德,所以会有大果报。但如果遇到功德更超胜的接受者——一位从灭尽定出定的人,而且布施时的思心所广大,那么今生就能产生果报。巴利
Evarūpo kho rājañña yaññoti evarūpaṃ rājaññadānaṃ aparūpaghātena uppannapaccayatopi aparūpaghātitāya sīlavantadāyakatopi sammādiṭṭhiādiguṇasampannapaṭiggāhakatopi mahapphalaṃ hoti. Sace pana guṇātirekaṃ nirodhā vuṭṭhitaṃ paṭiggāhakaṃ labhati, cetanā ca vipulā hoti, diṭṭheva dhamme vipākaṃ detīti.
439 439. 不过,听了这位长老的说法之后,巴亚斯王族邀请长老,连续七天向长老作了大布施,从那时起就开始对大众行布施。针对这件事,才说了“那时,帕亚希王族青年”等话。其中,kaṇājaka 是指掺了碎米的稀饭;bilaṅgadutiya 是指以酸粥作为配菜;dhorakāni ca vatthāni 是指粗厚的衣服;guḷavālakāni 是指成团成簇的布边,意思是一簇一簇竖起来的大布边;evaṃ anuddisati 是指这样教导、指示;pādāpi 是指连脚也一起。巴利
439. Imaṃ pana therassa dhammakathaṃ sutvā pāyāsirājañño theraṃ nimantetvā sattāhaṃ therassa mahādānaṃ datvā tato paṭṭhāya mahājanassa dānaṃ paṭṭhapesi. Taṃ sandhāya atha kho pāyāsi rājaññotiādi vuttaṃ. Tattha kaṇājakanti sakuṇḍakaṃ uttaṇḍulabhattaṃ. Bilaṅgadutiyanti kañjikadutiyaṃ. Dhorakāni ca vatthānīti thūlāni ca vatthāni. Guḷavālakānīti guḷadasāni, puñjapuñjavasena ṭhitamahantadasānīti attho. Evaṃ anuddisatīti evaṃ upadisati. Pādāpīti pādenapi.
440 不恭敬地:指没有信心、无信的布施。不亲手:指不是亲手布施。没有用心:指缺乏恭敬,既没有表现出恭敬,也没有以殊胜的心去布施。被丢弃的:指被扔掉、抛弃的东西。空荡荡的尸利沙宫殿:他来到了一座名叫尸利沙的空银宫殿。据说那座宫殿门前有一棵大阔荚合欢,因此那座宫殿被称为尸利沙。巴利
440.Asakkaccanti saddhāvirahitaṃ assaddhadānaṃ. Asahatthāti na sahatthena. Acittīkatanti cittīkāravirahitaṃ, na cittīkārampi paccupaṭṭhāpetvā na paṇītacittaṃ katvā adāsi. Apaviddhanti chaḍḍitaṃ vippatitaṃ. Suññaṃ serīsakanti serīsakaṃ nāma ekaṃ tucchaṃ rajatavimānaṃ upagato. Tassa kira dvāre mahāsirīsarukkho, tena taṃ ‘‘serīsaka’’nti vuccati.
441 具寿嘎旺巴提:据说这位长老在过去做人时,曾是牧童们的头领。他把一棵大阔荚合欢树的根部清理干净,铺上沙子,请一位常行乞食的长老坐在树下,把自己得到的食物供养给他。他死后凭借这份功德的力量,投生在那座银宫殿里。阔荚合欢树就长在宫殿门口。这棵树每五十年才结一次果,五十年过去了,天人子因此生起了警醒之心。后来,在我们这位世尊住世的时代,他又转生为人,听了导师说法之后证得阿拉汉果。不过,因为过去习惯的力量,他为了白天休息,还是经常去那座宫殿,据说那里气候让他很舒适。经中就是针对这件事说:“那时,具寿嘎旺巴提……”等等。巴利
441.Āyasmāgavaṃpatīti thero kira pubbe manussakāle gopāladārakānaṃ jeṭṭhako hutvā mahato sirīsassa mūlaṃ sodhetvā vālikaṃ okiritvā ekaṃ piṇḍapātikattheraṃ rukkhamūle nisīdāpetvā attanā laddhaṃ āhāraṃ datvā tato cuto tassānubhāvena tasmiṃ rajatavimāne nibbatti. Sirīsarukkho vimānadvāre aṭṭhāsi. So paññāsāya vassehi phalati, tato paññāsa vassāni gatānīti devaputto saṃvegaṃ āpajjati. So aparena samayena amhākaṃ bhagavato kāle manussesu nibbattitvā satthu dhammakathaṃ sutvā arahattaṃ patto. Pubbāciṇṇavasena pana divāvihāratthāya tadeva vimānaṃ abhiṇhaṃ gacchati, taṃ kirassa utusukhaṃ hoti. Taṃ sandhāya ‘‘tena kho pana samayena āyasmā gavaṃpatī’’tiādi vuttaṃ.
他恭敬地布施:意思是,他连属于别人的东西也恭敬地布施。他这样告知:他用“请恭敬地布施”等说法来告诉别人。大众听了长老的告知后,恭敬地布施,因此投生到了天界。可是波耶西刹帝利的仆役们虽然也恭敬地布施,却因为贪恋之心而去到波耶西身边,投生在他那里。据说,那座游行的天宫在瓦达尼森林里。天人子波耶西有一天向商人们展示天宫,并讲述了自己所作的业行。巴利
Sosakkaccaṃ dānaṃ datvāti so parassa santakampi dānaṃ sakkaccaṃ datvā. Evamārocesīti ‘‘sakkaccaṃ dānaṃ dethā’’tiādinā nayena ārocesi. Tañca pana therassa ārocanaṃ sutvā mahājano sakkaccaṃ dānaṃ datvā devaloke nibbatto. Pāyāsissa pana rājaññassa paricārakā sakkaccaṃ dānaṃ datvāpi nikantivasena gantvā tasseva santike nibbattā. Taṃ kira disācārikavimānaṃ vaṭṭaniaṭaviyaṃ ahosi. Pāyāsidevaputto ca ekadivasaṃ vāṇijakānaṃ dassetvā attano katakammaṃ kathesīti.