《苏跋经》的注释
10. Subhasuttavaṇṇanā
苏跋青年故事的注释
Subhamāṇavakavatthuvaṇṇanā
444“刚般涅槃不久”:这是通过否定导师般涅槃已经过去很久,来显示时间很近;但并没有说明具体的时间界限。为了指出这个界限,所以说“般涅槃后大约一个月”。这里用“大约”一词,是在表示时间并不完整。有一个叫都迪撒的村庄是他的住处,所以称他为多迭亚。而他之所以住在这里,是因为就像索纳丹达婆罗门住在瞻波、库塔丹达婆罗门住在伽奴马达一样,所以说“他是那里的主宰”,意思是他拥有支配权。“积聚”:就是积蓄、累积。智者经营居家生活:因为财富哪怕只消耗一点点也会减少,哪怕只积累一点点也会增长,所以有智慧的人应当不消耗、只增长,以此维持在家生活。这是在教导随顺贪爱的做法。
444.‘‘Aciraparinibbute’’ti satthu parinibbutabhāvassa cirakālatāpaṭikkhepena āsannatā dassitā, kālaparicchedo na dassitoti taṃ paricchedato dassetuṃ ‘‘parinibbānato uddhaṃ māsamatte kāle’’ti vuttaṃ. Tattha matta-ggahaṇena kālassa asampuṇṇataṃ joteti. Tudisaññito gāmo nivāso etassāti todeyyo. Taṃ panesa yasmā soṇadaṇḍo viya campaṃ, kūṭadanto viya ca khāṇumataṃ ajjhāvasati, tasmā vuttaṃ ‘‘tassa adhipatittā’’ti issarabhāvatoti attho. Samāhāranti sannicayaṃ. Paṇḍito gharamāvaseti yasmā appatarappatarepi vayamāne bhogā khiyanti, appatarappatarepi sañciyamāne vaḍḍhanti, tasmā viññujātiko kiñci vayaṃ akatvā āyameva uppādento gharāvāsaṃ anutiṭṭheyyāti lobhādesitaṃ paṭipattiṃ upadisati.
他因为只教人不布施,被贪心彻底控制,结果就投生到那户人家做了狗。被贪心控制的人,确实该预料会堕入恶趣。因为前世就熟悉,它对那家人特别亲昵。佛陀进屋乞食,是想帮衬苏巴青年。你将会投生地狱,因为已经得到机会的业是无法阻挡的。
Adānameva sikkhāpetvā lobhābhibhūtatāya tasmiṃyeva ghare sunakho hutvā nibbatti. Lobhavasikassa hi duggati pāṭikaṅkhā. Ativiya piyāyati pubbaparicayena. Piṇḍāya pāvisi subhaṃ māṇavaṃ anuggaṇhitukāmo. Niraye nibbattissasi katokāsassa kammassa paṭibāhituṃ asakkuṇeyyabhāvato.
他是就婆罗门行的修习成熟这一点来说的,同时也为了抬高自己的父亲,才说“他投生到了梵天世界”。他问起那件事的经过:我听说你们说过“我父亲投生成了狗”,这是真的吗?就这样问。他照原样说了:就像之前对那只狗说的那样,他也照样说了。为了不说谎:是为了证明“多迭亚婆罗门投生成了狗”这句话不假,也就是要显示这话真实不虚。他全都显示出来了:那只狗是靠佛陀的威力,把这一切都带出来显示给他看的,并不是靠自己的宿命通。不过它见到世尊就吠叫,是因为前世已经养成的习性。问了十四个问题:“乔达摩尊者,确实能看到有人短命,有人长寿;有人多病,有人少病;有人丑陋,有人端正;有人没势力,有人有大势力;有人穷,有人富;有人出身低贱,有人出身高贵;有人愚笨,有人有智慧。”问了这十四个问题之后,据说他因为容貌端正,得了“苏巴”这个名字。
Brāhmaṇacārittassa bhāvitataṃ sandhāya, tathā pitaraṃ ukkaṃsento ca ‘‘brahmaloke nibbatto’’ti āha. Taṃ pavattiṃ pucchīti sutametaṃ mayā ‘‘mayhaṃ pitā sunakho hutvā nibbatto’’ti tumhehi vuttaṃ, kimidaṃ saccanti pucchi. Tathevavatvāti yathā pubbe sunakhassa vuttaṃ, tatheva vatvā. Avisaṃvādanatthanti saccāpanatthaṃ ‘‘todeyyabrāhmaṇo sunakho hutvā nibbatto’’ti attano vacanassa avisaṃvādanatthaṃ avisaṃvādabhāvassa dassanatthanti attho. Sabbaṃ dassesīti buddhānubhāvena so sunakho taṃ sabbaṃ netvā dassesi, na jātissaratāya. Bhagavantaṃ disvā bhukkaraṇaṃ pana purimajātisiddhavāsanāvasena. Cuddasa pañhe pucchitvāti ‘‘dissanti hi bho gotama manussā appāyukā, dissanti dīghāyukā. Dissanti bavhābādhā, dissanti appābādhā. Dissanti dubbaṇṇā, dissanti vaṇṇavanto. Dissanti appesakkhā, dissanti mahesakkhā. Dissanti appabhogā, dissanti mahābhogā. Dissanti nīcakulīnā, dissanti uccākulīnā. Dissanti duppaññā, dissanti paññāvanto’’ti (ma. ni. 3.289). Ime cuddasa pañhe pucchitvā, aṅgasubhatāya kiresa ‘‘subho’’ti nāmaṃ labhi.
445“我还有一个疑惑”——用这句话,就表明接下来要问的那个问题,他早就已经准备好了。“异的感受”就是苦受。因为它和善业所生的身体中生起的乐受正好相反,所以叫“异的感受”。变得剧烈、逼迫身体、压迫身体,就叫“重病”。即使只在身体某一个部位生起,也像被铁板绑住一样紧紧抓住,让人动弹不得,这就说明所谓重病就是强烈的疾病。“令活命困苦”就是带来不舒适的生存状态,这说明所谓“疾”是指轻微、微小的病。“起身”就是从躺卧、坐着等姿势起来,这里说的是身体翻来覆去、辗转不安。“沉重”就是笨重、难以成事。“身体无力”这里也要把“病者”这个词带进来一起理解。前面四句是问没有不安适的情况,现在则是问有安适,因此应当理解为是在问一种特别的安适。就像说“应布施给极美丽的人”,虽然话里没有直接说出“最”的意思,也能得到特别殊胜的含义。
445.‘‘Ekā ca me kaṅkhā atthī’’ti iminā upari pucchiyamānassa pañhassa pageva tena abhisaṅkhatabhāvaṃ dasseti. Visabhāgavedanāti dukkhavedanā. Sā hi kusalakammanibbatte attabhāve uppajjanakasukhavedanāpaṭipakkhabhāvato ‘‘visabhāgavedanā’’ti. Kāyaṃ gāḷhā hutvā bādhati pīḷetīti ‘‘ābādho’’ti ca vuccati. Ekadese uppajjitvāti sarīrassa ekadese uṭṭhitāpi ayapaṭṭena ābandhitvā viya gaṇhāti aparivattabhāvakaraṇato, etena balavarogo ābādho nāmāti dasseti. Kicchajīvitakaroti asukhajīvitāvaho, etena dubbalo appamattako rogo ātaṅkoti dasseti. Uṭṭhānanti sayananisajjādito uṭṭhahanaṃ, tena yathā tathā aparāparaṃ sarīrassa parivattanaṃ vadati. Garukanti bhāriyaṃ kicchasiddhikaṃ . Kāye balaṃ na hotīti etthāpi ‘‘gilānassevā’’ti padaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Heṭṭhā catūhi padehi aphāsuvihārābhāvaṃ pucchitvā idāni phāsuvihārasabbhāvaṃ pucchati, tena saviseso phāsuvihāro pucchitoti daṭṭhabbo, asatipi atisayatthajotane sadde atisayatthassa labbhanato yathā ‘‘abhirūpāya deyyaṃ dātabba’’nti.
447依靠时间和时机。这里,时间指适合前去亲近的时刻;时机指这件事本身的因缘条件都齐备了,从意义上说,就是与那时相应的身体力量,以及没有由那因缘所产生的危险障碍。取,是指用智慧去把握、认清它们,为了说明这一点,才说了“依靠时间和时机”等话。将会增长,就是将会变大。
447.Kālañca samayañca upādāyāti. Ettha kālo nāma upasaṅkamanassa yuttapattakālo. Samayo nāma tasseva paccayasāmaggī, atthato tajjaṃ sarīrabalañceva tappaccayaparissayābhāvo ca. Upādānaṃ nāma ñāṇena tesaṃ gahaṇaṃ sallakkhaṇanti dassetuṃ ‘‘kālañcā’’tiādi vuttaṃ. Pharissatīti vaḍḍhissati.
448在支提国:就是指支提国。这是通过加上“ya”音把词形扩展开来说的。也有人说,在支提国之外另外还有一个独立的国家。与死亡相关:所谓死,对这样的人来说,只是借着病而发生的,因此这里问的是那种病的本身相状、它的原因、以死亡为因的内心焦灼,以及那种焦灼是一切世间共通的,同样,死亡也是无法对治的。为了说明世尊像这样说了与死亡相关、令人欢喜的谈话,所以经文说“贤者阿难……”等。其用意是:不是像魔罗那样寻找漏洞,也不是像青年优多罗那样怀着试探的意图。于这些法中:指在解脱的方法、能导向出离的诸法中。住立:就是存续、持续运转的意思。
448.Cetiyaraṭṭheti cetiraṭṭhe. Ya-kārena hi padaṃ vaḍḍhetvā vuttaṃ. Cetiraṭṭhato aññaṃ visuṃyevekaṃ raṭṭhanti ca vadanti. Maraṇapaṭisaṃyuttanti maraṇaṃ nāma tādisānaṃ roga vaseneva hotīti yena rogena taṃ jātaṃ, tassa sarūpapucchā, kāraṇapucchā, maraṇahetukacittasantāpapucchā, tassa ca santāpassa sabbalokasādhāraṇatā, tathā maraṇassa ca appatikāratāti evaṃ ādinā maraṇapaṭisaṃyuttaṃ sammodanīyaṃ kathaṃ kathesīti dassetuṃ ‘‘bho ānandā’’tiādi vuttaṃ. Na randhagavesī māro viya, na vīmaṃsanādhippāyo uttaramāṇavo viyāti adhippāyo. Yesu dhammesūti vimokkhupāyesu niyyānadhammesu. Dharantīti tiṭṭhanti, pavattantīti attho.
449由于言说的运用是系于意义的,以音声相续为特征的三藏,被作为其意义的戒等法蕴所统摄,所以说“以三蕴统摄三藏”。这是简略的说法:因为是从“三蕴”这样总体、共通的方式来把握,所以只是简略地说了。“哪三种”这个提问,是为了揭示没有明说的内容而问,不是因为想要讲述而问,所以说“心想‘我要详细地问’然后说‘哪三种’”。然而,在具有想要讲述之意的情况下,那就会变成长老自己要讲了。
449. Atthappayuttatāya saddapayogassa saddappabandhalakkhaṇāni tīṇi piṭakāni tadatthabhūtehi sīlādīhi dhammakkhandhehi saṅgayhantīti vuttaṃ ‘‘tīṇi piṭakāni tīhi khandhehi saṅgahetvā’’ti. Saṅkhittena kathitanti ‘‘tiṇṇaṃ khandhāna’’nti evaṃ gahaṇato sāmaññato cāti saṅkhepeneva kathitaṃ. ‘‘Katamesaṃ tiṇṇa’’nti ayaṃ adiṭṭhajotanā pucchā, na kathetukamyatā pucchāti vuttaṃ ‘‘vitthārato pucchissāmī ‘ti cintetvā ‘katamesaṃ tiṇṇa’nti āhā’’ti. Kathetukamyatābhāve panassa therassa vacanatā siyā.
戒蕴的注释
Sīlakkhandhavaṇṇanā
450-453在“戒蕴”这个词里,iti 这个字表示开端的意思,或者表示种类的意思。因此,通过它显示了“圣定蕴……建立”这么一整段经文,应该这样理解。所以说“在这些已显示的内容中”,意思是以略说的方式来说明。所谓“以世尊所说的方式”,是指在《沙门果经》等教导中世尊所开示的方式;这也表明这部经是导师所说、是胜者之语。在教法中,并不是只有戒才是核心;按照所显示的,在佛陀的教法中,戒本身并不是核心,就像一棵有坚实心材的大树,外皮不能算作心材,因为圣道才是核心。如果是这样,那为什么这里要取戒来说呢?所以说“这仅仅是确立基础而已”。对于想要证得禅那等超人法的人来说,戒只是一个立足处;如果不能在戒上站稳,那些法就不可能证得。另一种解释是,“并不是只有戒才是核心”这句话,虽然在这个教法里,“道戒、果戒”这种出世间戒也是核心,但并不是只有戒蕴才是核心,而是定蕴和慧蕴也都是核心,这里应该这样理解。前者只是核心的一部分,所以说“在此以上”等等。
450-453.Sīlakkhandhassāti ettha iti-saddo ādiattho, pakārattho vā, tena ‘‘ariyassa samādhikkhandhassa…pe… patiṭṭhāpesī’’ti ayaṃ ettako pāṭho dassitoti daṭṭhabbaṃ tenāha ‘‘tesu dassitesū’’ti, uddesavasenāti adhippāyo. Bhagavatā vuttanayenevāti sāmaññaphaladesanādīsu bhagavatā desitanayeneva, tenassa suttassa satthubhāsitabhāvaṃ jinavacanabhāvaṃ dasseti. Sāsane na sīlameva sāroti ariyamaggasāre bhagavato sāsane yathā dassitaṃ sīlaṃ sāro eva na hoti sāravato mahato rukkhassa papaṭikaṭṭhāniyattā. Yadi evaṃ kasmā idha gahitanti āha ‘‘kevalañhetaṃ patiṭṭhāmattakamevā’’ti. Jhānādiuttarimanussadhamme adhigantukāmassa adhiṭṭhānamattaṃ tattha appatiṭṭhitassa tesaṃ asambhavato. Atha vā na sīlameva sāroti kāmañcettha sāsane ‘‘maggasīlaṃ, phalasīla’’nti idaṃ lokuttarasīlampi sārameva, tathāpi na sīlakkhandho eva sāro atha kho samādhikkhandhopi paññākkhandhopi sāro evāti evamettha attho daṭṭhabbo. Purimo eva sāro, tenāha ‘‘ito uttarī’’tiādi.
定蕴的注释
Samādhikkhandhavaṇṇanā
454那么,为什么在这里长老被问到定蕴时,却用根律仪等来回答呢?如果真是这样,那岂不是所问非所答,就像被问到芒果却回答菠萝蜜一样,难道不会招来这种指责吗?为了说明这种指责在这里没有立足之地,所以说“如何,青年,比丘……想要显示定蕴而开始”。这说明,在这里根律仪等因为对定有帮助,也被列为属于定蕴的部分。这里只提到了色界禅那,没有提到无色界禅那,因为在讲完色界第四禅那之后,紧接着就要讲神通。因为色界第四禅那是连同其附属的六种神通的基础。而世间神通要成就,如果不以十四种方式在八等至中调练心,就无法成就。所以在讲神通时,无色界禅那实际上也已经被讲了,因为两者之间没有间隔。因此说“然而,在引入时应当阐明”,意思是注释者们应当按这个道理,把它们当作已经讲过的内容来说明。在注释中,为了表明“具足第四禅而住”这句话就已经包含了无色界禅那,所以说“因第四禅故”等。第四禅是以修习离色之力而转起的,所以称为“无色禅”。
454. Kasmā panettha thero samādhikkhandhaṃ puṭṭho indriyasaṃvarādike vissajjesi, nanu evaṃ sante aññaṃ puṭṭho aññaṃ byākaronto ambaṃ puṭṭho labujaṃ byākaronto viya hotīti īdisī codanā idha anokāsāti dassento ‘‘kathañca māṇava bhikkhu…pe… samādhikkhandhaṃ dassetukāmoārabhī’’ti āha, tenettha indriyasaṃvarādayopi samādhiupakārataṃ upādāya samādhikkhandhapakkhikāni uddiṭṭhānīti dasseti rūpajjhānāneva āgatāni, na arūpajjhānāni rūpāvacaracatutthajjhānadesanānantaraṃ abhiññādesanāya avasaroti katvā. Rūpāvacaracatutthajjhānapādikā hi saparibhaṇḍā chapi abhiññāyo. Lokiyā abhiññā pana sijjhamānā yasmā aṭṭhasu samāpattīsu cuddasavidhena cittaparidamanena vinā na ijjhanti, tasmā abhiññāsu desiyamānāsu arūpajjhānānipi desitāneva honti nānantariyabhāvato, tenāha ‘‘ānetvā pana dīpetabbānī’’ti. Vuttanayena desitāneva katvā saṃvaṇṇakehi pakāsetabbānīti attho. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘catutthajjhānaṃ upasampajja viharatī’’ti imināva arūpajjhānampi saṅgahitanti dassetuṃ ‘‘catutthajjhānena hī’’tiādi vuttaṃ. Catutthajjhānañhi rūpavirāgabhāvanāvasena pavattaṃ ‘‘arūpajjhāna’’nti vuccatīti.
471-480在“并非仅仅以心一境性而已”这一句里,应当依照前面所说的方式去理解它的含义。因为这里指的是世间定蕴,所以才说“并非仅仅心……有”。这里的“圣”这个词是“清净”的同义词,并不是“出世间”的意思。同样,前面那段也可以这样说:即使没有世间神通和无碍解,仅仅证得阿拉汉果,就已经没有更需要做的了——因为在世尊座下修梵行的目的已经达成。不过在这里,世间神通也确实包含在内。剩下的部分很容易理解。
471-480.Na cittekaggatāmattakenevāti ettha heṭṭhā vuttanayānusārena attho veditabbo. Lokiyassa samādhikkhandhassa adhippetattā ‘‘na citte…pe… atthī’’ti vuttaṃ. Ariya-saddo cettha suddhapariyāyo, na lokuttarapariyāyo. Tathā heṭṭhāpi lokiyābhiññāpaṭisambhidāhi vināva arahatte adhigate nattheva uttariṃkaraṇīyanti sakkā vattuṃ yadatthaṃ bhagavati brahmacariyaṃ vussati, tassa siddhattā. Idha pana lokiyābhiññāpi āgatā eva. Sesaṃ suviññeyyameva.