10. 苏巴经的注释显示巴利原文
10. Subhasuttavaṇṇanā
苏巴年轻人故事的注释显示巴利原文
Subhamāṇavakavatthuvaṇṇanā
444 “刚般涅槃不久”(Aciraparinibbute):这是为了排除导师般涅槃为时已久,显示其近,却未标出时间界限。为将此界限指明,故说“般涅槃后约一个月”。其中“约”(matta)一词,即表示时间尚未圆满。有一个名为都迪撒(Tudisa)的村庄是他的住处,因此称为托黛雅(todeyyo)。然而,他正如同种德婆罗门住在瞻波、究罗檀头婆罗门住在伽奴马达那样,也住于此地,故此处说“他是那里的主宰”,意为拥有权力。“积聚”(samāhāranti):即积蓄、累积。智者经营居家生活:因为财富哪怕只消耗少许也会减少,哪怕只积累少许也会增长,所以智者应当只进不出,以此维系家庭。这便是在教导随顺贪爱的做法。显示巴利原文
444.‘‘Aciraparinibbute’’ti satthu parinibbutabhāvassa cirakālatāpaṭikkhepena āsannatā dassitā, kālaparicchedo na dassitoti taṃ paricchedato dassetuṃ ‘‘parinibbānato uddhaṃ māsamatte kāle’’ti vuttaṃ. Tattha matta-ggahaṇena kālassa asampuṇṇataṃ joteti. Tudisaññito gāmo nivāso etassāti todeyyo. Taṃ panesa yasmā soṇadaṇḍo viya campaṃ, kūṭadanto viya ca khāṇumataṃ ajjhāvasati, tasmā vuttaṃ ‘‘tassa adhipatittā’’ti issarabhāvatoti attho. Samāhāranti sannicayaṃ. Paṇḍito gharamāvaseti yasmā appatarappatarepi vayamāne bhogā khiyanti, appatarappatarepi sañciyamāne vaḍḍhanti, tasmā viññujātiko kiñci vayaṃ akatvā āyameva uppādento gharāvāsaṃ anutiṭṭheyyāti lobhādesitaṃ paṭipattiṃ upadisati.
他只教导不布施,因被贪爱所制伏,便投生在那户人家为狗。为贪爱所制的人,当预料会堕入恶趣。由于宿世的熟悉,它显得格外亲昵。为乞食而入内,是为了摄受苏巴青年。“你将会投生地狱”,因为已得到机会的业是无法阻挡的。显示巴利原文
Adānameva sikkhāpetvā lobhābhibhūtatāya tasmiṃyeva ghare sunakho hutvā nibbatti. Lobhavasikassa hi duggati pāṭikaṅkhā. Ativiya piyāyati pubbaparicayena. Piṇḍāya pāvisi subhaṃ māṇavaṃ anuggaṇhitukāmo. Niraye nibbattissasi katokāsassa kammassa paṭibāhituṃ asakkuṇeyyabhāvato.
他着眼于婆罗门行的修习,并为了抬举自己的父亲,所以称“他生于梵天世界”。他问起那件事:“我听闻你们曾说‘我的父亲投生为狗’,这是真的吗?”就这样询问。他便依照先前对狗所说的方式,同样复述了一遍。为免说妄语:为了证明“托黛雅婆罗门投生为狗”此言不虚,也就是要显示其真实不妄。显示一切:那条狗凭借佛陀的威力,将这一切都显现出来,并非依靠自己的宿命智。然而,它见到世尊便吠叫,是出于前生就已养成的习性。问了十四个问题:“乔达摩尊者,确实可以见到有的人短命、有的人长寿;有的人多病、有的人少病;有的人丑陋、有的人端严;有的人势弱、有的人势强;有的人财富少、有的人财富多;有的人出身低贱、有的人出身高贵;有的人智慧浅薄、有的人智慧深厚。”问了这十四个问题之后。据说此人因容貌端丽,得名“苏巴”。显示巴利原文
Brāhmaṇacārittassa bhāvitataṃ sandhāya, tathā pitaraṃ ukkaṃsento ca ‘‘brahmaloke nibbatto’’ti āha. Taṃ pavattiṃ pucchīti sutametaṃ mayā ‘‘mayhaṃ pitā sunakho hutvā nibbatto’’ti tumhehi vuttaṃ, kimidaṃ saccanti pucchi. Tathevavatvāti yathā pubbe sunakhassa vuttaṃ, tatheva vatvā. Avisaṃvādanatthanti saccāpanatthaṃ ‘‘todeyyabrāhmaṇo sunakho hutvā nibbatto’’ti attano vacanassa avisaṃvādanatthaṃ avisaṃvādabhāvassa dassanatthanti attho. Sabbaṃ dassesīti buddhānubhāvena so sunakho taṃ sabbaṃ netvā dassesi, na jātissaratāya. Bhagavantaṃ disvā bhukkaraṇaṃ pana purimajātisiddhavāsanāvasena. Cuddasa pañhe pucchitvāti ‘‘dissanti hi bho gotama manussā appāyukā, dissanti dīghāyukā. Dissanti bavhābādhā, dissanti appābādhā. Dissanti dubbaṇṇā, dissanti vaṇṇavanto. Dissanti appesakkhā, dissanti mahesakkhā. Dissanti appabhogā, dissanti mahābhogā. Dissanti nīcakulīnā, dissanti uccākulīnā. Dissanti duppaññā, dissanti paññāvanto’’ti (ma. ni. 3.289). Ime cuddasa pañhe pucchitvā, aṅgasubhatāya kiresa ‘‘subho’’ti nāmaṃ labhi.
445 “我有一个疑惑”:这句话表明,接下来要问的问题,他早已在心中酝酿好了。“异的感受”(visabhāgavedanā):就是苦受。这种受与由善业所产生的有身中生起的乐受相对立,所以称为“异的感受”。变得剧烈且逼迫身体,称为“重病”(ābādho)。“生起于一处”:即使只在身体的某一部位生起,也如同用铁板紧紧夹住一般,令人动弹不得,这说明所谓重病即是强烈的疾病。“令活命困苦”:带来不适的生存状态,这说明所谓“疾”(ātaṅka)是指轻微、微小的病。“起身”(uṭṭhānaṃ):从躺卧、坐等姿势起身,此处指身体辗转反侧。“沉重”(garukaṃ):笨重且难以动作。“身体无力”(kāye balaṃ na hoti):此处也应将“病者”一词连接进来理解。前面四句是问没有安住轻利的情况,现在则是问有安住轻利,因此应理解为是在询问一种特别的安住轻利。就如同说“应布施给极美丽的人”,虽未直接表达“最”的意思,也能获得特别殊胜的含义。显示巴利原文
445.‘‘Ekā ca me kaṅkhā atthī’’ti iminā upari pucchiyamānassa pañhassa pageva tena abhisaṅkhatabhāvaṃ dasseti. Visabhāgavedanāti dukkhavedanā. Sā hi kusalakammanibbatte attabhāve uppajjanakasukhavedanāpaṭipakkhabhāvato ‘‘visabhāgavedanā’’ti. Kāyaṃ gāḷhā hutvā bādhati pīḷetīti ‘‘ābādho’’ti ca vuccati. Ekadese uppajjitvāti sarīrassa ekadese uṭṭhitāpi ayapaṭṭena ābandhitvā viya gaṇhāti aparivattabhāvakaraṇato, etena balavarogo ābādho nāmāti dasseti. Kicchajīvitakaroti asukhajīvitāvaho, etena dubbalo appamattako rogo ātaṅkoti dasseti. Uṭṭhānanti sayananisajjādito uṭṭhahanaṃ, tena yathā tathā aparāparaṃ sarīrassa parivattanaṃ vadati. Garukanti bhāriyaṃ kicchasiddhikaṃ . Kāye balaṃ na hotīti etthāpi ‘‘gilānassevā’’ti padaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Heṭṭhā catūhi padehi aphāsuvihārābhāvaṃ pucchitvā idāni phāsuvihārasabbhāvaṃ pucchati, tena saviseso phāsuvihāro pucchitoti daṭṭhabbo, asatipi atisayatthajotane sadde atisayatthassa labbhanato yathā ‘‘abhirūpāya deyyaṃ dātabba’’nti.
447 「依于时间和时机」(kālañca samayañca upādāyā):这里的‘时间’是指适合前往亲近的时刻。‘时机’是指亲近的因缘和合,从义理上说,即与此相应的身体力量,以及没有由彼因缘所生的障碍。‘取’(upādāna):指以智慧把握、了知它们,故说‘依于时间和时机……’等。‘将增长’(pharissati):即将会增长。显示巴利原文
447.Kālañca samayañca upādāyāti. Ettha kālo nāma upasaṅkamanassa yuttapattakālo. Samayo nāma tasseva paccayasāmaggī, atthato tajjaṃ sarīrabalañceva tappaccayaparissayābhāvo ca. Upādānaṃ nāma ñāṇena tesaṃ gahaṇaṃ sallakkhaṇanti dassetuṃ ‘‘kālañcā’’tiādi vuttaṃ. Pharissatīti vaḍḍhissati.
448 「在支提国」(Cetiyaraṭṭhe):指支提国,这是通过插入‘ya’音来扩展词形的说法。也有人说,在支提国之外另有独立的一国。「与死亡相关的」:如此之人唯因病而死,故在此询问:那疾病的特征是什么?其原因为何?以死亡为缘的内心焦灼是什么?且此焦灼是一切世间共通的,以及死亡无法阻挡等等。世尊如是宣说了与死亡相关、令人欣慰之语,因此经文提及‘阿难尊者……’等。其中隐含之义是:并非如魔罗般寻觅漏洞,也非如青年优多罗那样抱有试探的意图。「于这些法之中」(yesu dhammesu):于解脱门、能导向出离的诸法之中。「住立」(dharanti):即保持、持续地转起。显示巴利原文
448.Cetiyaraṭṭheti cetiraṭṭhe. Ya-kārena hi padaṃ vaḍḍhetvā vuttaṃ. Cetiraṭṭhato aññaṃ visuṃyevekaṃ raṭṭhanti ca vadanti. Maraṇapaṭisaṃyuttanti maraṇaṃ nāma tādisānaṃ roga vaseneva hotīti yena rogena taṃ jātaṃ, tassa sarūpapucchā, kāraṇapucchā, maraṇahetukacittasantāpapucchā, tassa ca santāpassa sabbalokasādhāraṇatā, tathā maraṇassa ca appatikāratāti evaṃ ādinā maraṇapaṭisaṃyuttaṃ sammodanīyaṃ kathaṃ kathesīti dassetuṃ ‘‘bho ānandā’’tiādi vuttaṃ. Na randhagavesī māro viya, na vīmaṃsanādhippāyo uttaramāṇavo viyāti adhippāyo. Yesu dhammesūti vimokkhupāyesu niyyānadhammesu. Dharantīti tiṭṭhanti, pavattantīti attho.
449 由于言语音声的运用系于意义,以音声相续为相的三藏,便被作为其义的戒等法蕴所统摄,故说‘以三蕴摄三藏’。这属于略说:因为它是通过‘三蕴’这一总括、共通的方式来把握,所以仅作了简略的阐述。‘哪三种’这一提问,是为了揭示未明说的内容而发问,并非因为自己想要讲述而问,因此说‘心想“我将详细发问”而说“哪三种”’。若非如此,那就成了长老自己要讲述。显示巴利原文
449. Atthappayuttatāya saddapayogassa saddappabandhalakkhaṇāni tīṇi piṭakāni tadatthabhūtehi sīlādīhi dhammakkhandhehi saṅgayhantīti vuttaṃ ‘‘tīṇi piṭakāni tīhi khandhehi saṅgahetvā’’ti. Saṅkhittena kathitanti ‘‘tiṇṇaṃ khandhāna’’nti evaṃ gahaṇato sāmaññato cāti saṅkhepeneva kathitaṃ. ‘‘Katamesaṃ tiṇṇa’’nti ayaṃ adiṭṭhajotanā pucchā, na kathetukamyatā pucchāti vuttaṃ ‘‘vitthārato pucchissāmī ‘ti cintetvā ‘katamesaṃ tiṇṇa’nti āhā’’ti. Kathetukamyatābhāve panassa therassa vacanatā siyā.
戒蕴的注释显示巴利原文
Sīlakkhandhavaṇṇanā
450-453 在“戒蕴的”(sīlakkhandhassāti)一词中,iti字表示起始或方式之意,由此引出“圣定蕴……建立”(ariyassa samādhikkhandhassa…pe… patiṭṭhāpesī)这样一整段经文,应如此理解。因此说“在这些所示的内容中”(tesu dassitesū),意即以略示的方式来说明。所谓“以世尊所说的方式”(Bhagavatā vuttanayenevāti),即指在《沙门果经》等教法中世尊开示的方式;这也表明这部经是导师所说、是胜者之语。在教法中,并非唯有戒才是核心;如所指示,在佛陀的教法中,戒本身并非核心,就好比一棵坚实而有心材的大树,其外皮不能算作核心,因为圣道才是核心。既然如此,为何这里要取戒来说呢?因此说:“这仅仅是确立基础而已”(kevalañhetaṃ patiṭṭhāmattakameva)。对于想要证得禅那等超人法的人来说,戒只是一个支撑处;若不能在戒上站稳,便不可能证得那些法。另一种解释是显示巴利原文
450-453.Sīlakkhandhassāti ettha iti-saddo ādiattho, pakārattho vā, tena ‘‘ariyassa samādhikkhandhassa…pe… patiṭṭhāpesī’’ti ayaṃ ettako pāṭho dassitoti daṭṭhabbaṃ tenāha ‘‘tesu dassitesū’’ti, uddesavasenāti adhippāyo. Bhagavatā vuttanayenevāti sāmaññaphaladesanādīsu bhagavatā desitanayeneva, tenassa suttassa satthubhāsitabhāvaṃ jinavacanabhāvaṃ dasseti. Sāsane na sīlameva sāroti ariyamaggasāre bhagavato sāsane yathā dassitaṃ sīlaṃ sāro eva na hoti sāravato mahato rukkhassa papaṭikaṭṭhāniyattā. Yadi evaṃ kasmā idha gahitanti āha ‘‘kevalañhetaṃ patiṭṭhāmattakamevā’’ti. Jhānādiuttarimanussadhamme adhigantukāmassa adhiṭṭhānamattaṃ tattha appatiṭṭhitassa tesaṃ asambhavato. Atha vā na sīlameva sāroti kāmañcettha sāsane ‘‘maggasīlaṃ, phalasīla’’nti idaṃ lokuttarasīlampi sārameva, tathāpi na sīlakkhandho eva sāro atha kho samādhikkhandhopi paññākkhandhopi sāro evāti evamettha attho daṭṭhabbo. Purimo eva sāro, tenāha ‘‘ito uttarī’’tiādi.
定蕴的注释显示巴利原文
Samādhikkhandhavaṇṇanā
454 然而,为什么在此处,长老被问及定蕴,却以根律仪等内容作答呢?若是如此,所问非所答,犹如被问及芒果却答以面包果,难道不会招致这样的指责吗?为了表明此处并无这种过失,才说:“如何,青年,比丘……欲显示定蕴而开始”(kathañca māṇava bhikkhu…pe… samādhikkhandhaṃ dassetukāmo ārabhī)。这句话表明,在这里,根律仪等因对定有助益,也被当作属于定蕴的部分指示出来。此处只提到了色界禅那,并未提及无色界禅那,这是因为在教授了色界第四禅那之后,紧接着便以教授神通作为所缘。因为色界第四禅那是连同其附属六种神通的基础。然而,世间神通若要成就,若不以十四种方式在八等至中调练心,便无法成功。所以,在教授神通时,无色禅那实际上已被同时教授,因为两者之间没有间隔。因此说“然而,在引入时应当阐明”(ānetvā pana dīpetabbānīti),意思是:注释者们应当按照这个道理,把它们当作已经教授的内容来阐明。在显示巴利原文
454. Kasmā panettha thero samādhikkhandhaṃ puṭṭho indriyasaṃvarādike vissajjesi, nanu evaṃ sante aññaṃ puṭṭho aññaṃ byākaronto ambaṃ puṭṭho labujaṃ byākaronto viya hotīti īdisī codanā idha anokāsāti dassento ‘‘kathañca māṇava bhikkhu…pe… samādhikkhandhaṃ dassetukāmoārabhī’’ti āha, tenettha indriyasaṃvarādayopi samādhiupakārataṃ upādāya samādhikkhandhapakkhikāni uddiṭṭhānīti dasseti rūpajjhānāneva āgatāni, na arūpajjhānāni rūpāvacaracatutthajjhānadesanānantaraṃ abhiññādesanāya avasaroti katvā. Rūpāvacaracatutthajjhānapādikā hi saparibhaṇḍā chapi abhiññāyo. Lokiyā abhiññā pana sijjhamānā yasmā aṭṭhasu samāpattīsu cuddasavidhena cittaparidamanena vinā na ijjhanti, tasmā abhiññāsu desiyamānāsu arūpajjhānānipi desitāneva honti nānantariyabhāvato, tenāha ‘‘ānetvā pana dīpetabbānī’’ti. Vuttanayena desitāneva katvā saṃvaṇṇakehi pakāsetabbānīti attho. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘catutthajjhānaṃ upasampajja viharatī’’ti imināva arūpajjhānampi saṅgahitanti dassetuṃ ‘‘catutthajjhānena hī’’tiādi vuttaṃ. Catutthajjhānañhi rūpavirāgabhāvanāvasena pavattaṃ ‘‘arūpajjhāna’’nti vuccatīti.
471-480 在“非仅以心一境性而已”(Na cittekaggatāmattakenevāti)这一句中,应依照前文已述之理来理解其义。由于此处意指世间定蕴,故说“非仅心……有”。此处的“圣”(ariya)字,是“清净”的同义词,而非“出世间”之义。同样地,在下文中,即使没有世间神通与无碍解,仅仅证得阿拉汉果,也可以说“再无更上所作之事”了,因为针对这一目标而在世尊处所修的梵行已经成就。但就此处上下文而言,世间神通也是包括在内的。其余的部分不难理解。显示巴利原文
471-480.Na cittekaggatāmattakenevāti ettha heṭṭhā vuttanayānusārena attho veditabbo. Lokiyassa samādhikkhandhassa adhippetattā ‘‘na citte…pe… atthī’’ti vuttaṃ. Ariya-saddo cettha suddhapariyāyo, na lokuttarapariyāyo. Tathā heṭṭhāpi lokiyābhiññāpaṭisambhidāhi vināva arahatte adhigate nattheva uttariṃkaraṇīyanti sakkā vattuṃ yadatthaṃ bhagavati brahmacariyaṃ vussati, tassa siddhattā. Idha pana lokiyābhiññāpi āgatā eva. Sesaṃ suviññeyyameva.