7. 《阇利经》注
7. Jāliyasuttavaṇṇanā
二出家事注
Dve pabbajitavatthuvaṇṇanā
378378. “如是我闻……乃至……在憍赏弥”——这是《阇利经》。以下为前所未见词语的注释。「瞿师陀园」:指由瞿师陀长者建造的僧园。据说过去有一个叫阿罗劫波的国家。那时,一个名叫拘度哈利卡的穷人因饥荒的恐惧,带着妻儿前往阿槃提国,途中无力背负儿子,便将他抛弃后离去。母亲折返抱走孩子,他们便进入了一个牧牛人的村落。当时牧牛人正好准备了大量的乳糜,他们从那里得到乳糜并吃了。那男子因食用过浓的乳糜,无法消化,当夜便死,即于彼处投生于一母狗胎中,结生为狗。这只狗深得牧牛人喜爱。牧牛人时常侍奉一位独觉佛。独觉佛饭后总给狗一个饭团,狗便对独觉佛生起了亲切之情,常随牧牛人一同前往叶庵。牧牛人不在时,到了供斋时间,狗便自己去叶庵门口吠叫,以报时辰;路上见到猛兽,也吠叫着将它们赶跑。它带着对独觉佛柔和的心死去后,投生到了天界,得名‘瞿沙天童子’。从天界命终后,他投生在憍赏弥的一户人家。一位无子的长者给了他的父母钱财,将他收为养子。后来,这位长者自己的儿子出生后,曾七次想
378.Evaṃme sutaṃ…pe… kosambiyanti jāliyasuttaṃ. Tatrāyaṃ apubbapadavaṇṇanā. Ghositārāmeti ghositena seṭṭhinā kate ārāme. Pubbe kira allakapparaṭṭhaṃ nāma ahosi. Tato kotūhaliko nāma daliddo chātakabhayena saputtadāro avantiraṭṭhaṃ gacchanto puttaṃ vahituṃ asakkonto chaḍḍetvā agamāsi, mātā nivattitvā taṃ gahetvā gatā, te ekaṃ gopālakagāmaṃ pavisiṃsu. Gopālakena ca tadā bahupāyāso paṭiyatto hoti, te tato pāyāsaṃ labhitvā bhuñjiṃsu. Atha so puriso balavapāyāsaṃ bhutto jīrāpetuṃ asakkonto rattibhāge kālaṃ katvā tattheva sunakhiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā kukkuro jāto, so gopālakassa piyo ahosi. Gopālako ca paccekabuddhaṃ upaṭṭhahati. Paccekabuddhopi bhattakiccapariyosāne kukkurassa ekekaṃ piṇḍaṃ deti, so paccekabuddhe sinehaṃ uppādetvā gopālakena saddhiṃ paṇṇasālampi gacchati. Gopālake asannihite bhattavelāyaṃ sayameva gantvā kālārocanatthaṃ paṇṇasāladvāre bhussati, antarāmaggepi caṇḍamige disvā bhussitvā palāpeti. So paccekabuddhe mudukena cittena kālaṃkatvā devaloke nibbatti . Tatrassa ghosakadevaputto tveva nāmaṃ ahosi. So devalokato cavitvā kosambiyaṃ ekassa kulassa ghare nibbatti. Taṃ aputtako seṭṭhi tassa mātāpitūnaṃ dhanaṃ datvā puttaṃ katvā aggahesi. Atha attano putte jāte sattakkhattuṃ ghātāpetuṃ upakkami. So puññavantatāya sattasupi ṭhānesu maraṇaṃ appatvā avasāne ekāya seṭṭhidhītāya veyyattiyena laddhajīvito aparabhāge pituaccayena seṭṭhiṭṭhānaṃ patvā ghosakaseṭṭhi nāma jāto. Aññepi kosambiyaṃ kukkuṭaseṭṭhi , pāvāriyaseṭṭhīti dve seṭṭhino atthi, iminā saddhiṃ tayo ahesuṃ.
那时,有五百苦行者为了保持身体活力,时常从雪山来到憍赏弥。这三位长者各在自己的园林中为他们建造了叶屋,并加以供养。后来有一天,这些苦行者从雪山前来,在一片大荒野中又渴又累,来到一棵大榕树下,坐在那里,期待住在树上的天神能够照顾他们。那位天神伸出用一切庄严具装饰的手,供给他们饮水等,消除了他们的疲劳。苦行者们对天神的神力感到惊奇,问道:‘天神,你究竟做了什么业,获得这样的成就?’天神回答:‘世间有一位名为佛陀的世尊出世,他现在住在舍卫城,由给孤独长者居士侍奉。长者在布萨日,只给雇工们平常的饮食工钱,让他们持守布萨。有一天,我在正午时前来用餐,看到一些人没有做工,便问:“今天人们为什么不做工?”他们向我说明了原因。我于是说:“现在已经过了半天,还能受持半天的布萨吗?”随后报告长者,长者说:“可以。”于是我在半天中受持了半天的布萨,就在当天命终,获得了这样的成就。’
Tena ca samayena himavantato pañcasatatāpasā sarīrasantappanatthaṃ antarantarākosambiṃ āgacchanti , tesaṃ ete tayo seṭṭhī attano attano uyyānesu paṇṇakuṭiyo katvā upaṭṭhānaṃ karonti. Athekadivasaṃ te tāpasā himavantato āgacchantā mahākantāre tasitā kilantā ekaṃ mahantaṃ vaṭarukkhaṃ patvā tattha adhivatthāya devatāya santikā saṅgahaṃ paccāsisantā nisīdiṃsu. Devatā sabbālaṅkāravibhūsitaṃ hatthaṃ pasāretvā tesaṃ pānīyapānakādīni datvā kilamathaṃ paṭivinodesi, ete devatāyānubhāvena vimhitā pucchiṃsu – ‘‘kiṃ nu kho, devate, kammaṃ katvā tayā ayaṃ sampatti laddhā’’ti? Devatā āha – ‘‘loke buddho nāma bhagavā uppanno, so etarahi sāvatthiyaṃ viharati, anāthapiṇḍiko gahapati taṃ upaṭṭhahati. So uposathadivasesu attano bhatakānaṃ pakatibhattavetanameva datvā uposathaṃ kārāpesi. Athāhaṃ ekadivasaṃ majjhanhike pātarāsatthāya āgato kañci bhatakakammaṃ akarontaṃ disvā – ‘ajja manussā kasmā kammaṃ na karontī’ti pucchiṃ. Tassa me tamatthaṃ ārocesuṃ. Athāhaṃ etadavocaṃ – ‘idāni upaḍḍhadivaso gato, sakkā nu kho upaḍḍhuposathaṃ kātu’nti. Tato seṭṭhissa paṭivedetvā ‘‘sakkā kātu’’nti āha. Svāhaṃ upaḍḍhadivasaṃ upaḍḍhuposathaṃ samādiyitvā tadaheva kālaṃ katvā imaṃ sampattiṃ paṭilabhi’’nti.
那些苦行者听到“佛陀出世”的消息,满心欢喜踊跃。他们本欲直接从那里前往舍卫城,又想到:“这些对我们有大恩、供养我们的长者,也应当把这个消息告诉他们。”于是便先往憍赏弥,受到长者们恭敬供养之后,说道:“我们今天就要出发了。”长者们问:“尊者们为何如此匆忙?以前你们不是要住上四五个月才离去吗?”苦行者便将此事告诉了他们。长者们说:“既然如此,尊者,我们一同去吧。”苦行者答道:“我们先行一步,你们随后缓缓而来。”便前往舍卫城,于世尊座下出家,证得阿拉汉果。那些长者也各带五百车乘的随从,前往舍卫城,广行布施等,祈求世尊允许他们返回憍赏弥,回来之后便建造了三座寺院。其中,由鸡长者建造的名叫鸡园;由衣长者建造的名叫衣氏芒果园;由瞿沙长者建造的名叫瞿师陀园。正是以此因缘,说:“在憍赏弥,住在瞿师陀园。”
Atha te tāpasā ‘‘buddho kira uppanno’’ti sañjātapītipāmojjā tatova sāvatthiṃ gantukāmā hutvāpi – ‘‘bahukārā no upaṭṭhākaseṭṭhino tesampi imamatthamārocessāmā’’ti kosambiṃ gantvā seṭṭhīhi katasakkārabahumānā ‘‘tadaheva mayaṃ gacchāmā’’ti āhaṃsu. ‘‘Kiṃ, bhante, turitāttha, nanu tumhe pubbe cattāro pañca māse vasitvā gacchathā’’ti ca vutte taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. ‘‘Tena hi, bhante, saheva gacchāmā’’ti ca vutte ‘‘gacchāma mayaṃ, tumhe saṇikaṃ āgacchathā’’ti sāvatthiṃ gantvā bhagavato santike pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Tepi seṭṭhino pañcasatapañcasatasakaṭaparivārā sāvatthiṃ gantvā dānādīni datvā kosambiṃ āgamanatthāya bhagavantaṃ yācitvā paccāgamma tayo vihāre kāresuṃ. Tesu kukkuṭaseṭṭhinā kato kukkuṭārāmo nāma, pāvāriyaseṭṭhinā kato pāvārikambavanaṃ nāma, ghositaseṭṭhinā kato ghositārāmo nāma ahosi. Taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘kosambiyaṃ viharati ghositārāme’’ti.
“蒙迪耶”——这是他的名字。“阇利耶”——这是另一位的名字。又由于他的戒师用木钵乞食,所以他被称为“木钵弟子”。他们这样说——他们怀着指责的意图,挑起论争而说了这番话。据说他们心里这样想:如果沙门乔达摩说“那个生命就是那个身体”,我们就用这种论难攻击他:“乔达摩先生,按你们的主张,有情即于此断灭,因此你们的学说就成了断灭论。”如果他说“生命是一回事,身体是另一回事”,我们就用这种论难攻击他:“在你们的学说里,色身坏灭,而有情不坏灭,因此你们的学说就落入常见。”那时,世尊思惟:“他们是为了挑起论难而发问,并不知道在我的教法中,有不落这两种极端的中道存在。好吧,我不解答他们的问题,而为阐明那条道来说法。”于是说出“那么,贤友啊”等语。
Muṇḍiyoti idaṃ tassa nāmaṃ. Jāliyoti idampi itarassa nāmameva. Yasmā panassa upajjhāyo dārumayena pattena piṇḍāya carati, tasmā dārupattikantevāsīti vuccati. Etadavocunti upārambhādhippāyena vādaṃ āropetukāmā hutvā etadavocuṃ. Iti kira nesaṃ ahosi, sace samaṇo gotamo ‘‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’nti vakkhati, athassa mayaṃ etaṃ vādaṃ āropessāma – ‘‘bho gotama, tumhākaṃ laddhiyā idheva satto bhijjati, tena vo vādo ucchedavādo hotī’’ti. Sace pana ‘‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’’nti vakkhati, athassetaṃ vādaṃ āropessāma ‘‘tumhākaṃ vāde rūpaṃ bhijjati, na satto bhijjati. Tena vo vāde satto sassato āpajjatī’’ti. Atha bhagavā ‘‘ime vādāropanatthāya pañhaṃ pucchanti, mama sāsane ime dve ante anupagamma majjhimā paṭipadā atthīti na jānanti, handa nesaṃ pañhaṃ avissajjetvā tassāyeva paṭipadāya āvibhāvatthaṃ dhammaṃ desemī’’ti cintetvā ‘‘tena hāvuso’’tiādimāha.
379-380379-380. 其中,“那样说对他而言合适吗?”的意思是:对于那位凭信心出家、圆满三类戒、证得初禅的人,那样说是否合适?听完这话,那些外道心想:凡夫并未断尽疑惑,所以或许有时会那样说,于是便回答:“对他而言,那样说是合适的。”“然而我并不是那样说”:我虽如此了知此事,但并不那样说,而是将修习遍业处、依智慧力生起的广大心,安立为“这是我的想”。“那样说对他而言不合适”:这是那些外道心想“漏尽者已远离迷惑、度脱疑惑,因此那样说对他而言不合适”而说的。其余文句的意思容易理解。
379-380. Tattha kallaṃ nu kho tassetaṃ vacanāyāti tassetaṃ saddhāpabbajitassa tividhaṃ sīlaṃ paripūretvā paṭhamajjhānaṃ pattassa yuttaṃ nu kho etaṃ vattunti attho. Taṃ sutvā paribbājakā puthujjano nāma yasmā nibbicikiccho na hoti, tasmā kadāci evaṃ vadeyyāti maññamānā – ‘‘kallaṃ tassetaṃ vacanāyā’’ti āhaṃsu. Atha ca panāhaṃ na vadāmīti ahaṃ etamevaṃ jānāmi, no ca evaṃ vadāmi, atha kho kasiṇaparikammaṃ katvā bhāventassa paññābalena uppannaṃ mahaggatacittametanti saññaṃ ṭhapesiṃ. Nakallaṃ tassetanti idaṃ te paribbājakā – ‘‘yasmā khīṇāsavo vigatasammoho tiṇṇavicikiccho, tasmā na yuttaṃ tassetaṃ vattu’’nti maññamānā vadanti. Sesamettha uttānatthamevāti.