7. 《迦离亚经》注释
7. Jāliyasuttavaṇṇanā
两种出家故事的注释
Dve pabbajitavatthuvaṇṇanā
378378. 如是我闻……(中略)……在憍赏弥——这是《迦离亚经》。下面是对其中新出现词语的解释。“瞿师陀园”:由瞿师陀长者建造的园林。据说从前那里叫阿罗劫波。那时有个叫拘度哈利卡的穷人,因为害怕饥荒,带着妻子儿女前往阿槃提国,路上背不动儿子,就把他扔下走了。母亲折回去抱上孩子走了,他们进入了一个牧牛人的村子。当时牧牛人煮了很多乳糜,他们从那里得到乳糜吃了。那个男人因为吃了太浓的乳糜,消化不了,夜里就死了,就在那里投生到一条母狗的肚子里,成了狗。这只狗很受牧牛人喜爱。牧牛人又侍奉一位独觉佛。独觉佛吃完饭,总会给这只狗一个饭团。狗对独觉佛生起了感情,跟着牧牛人一起去叶庵。牧牛人不在的时候,到了吃饭时间,狗就自己去叶庵门口吠叫,报告时间;路上看到猛兽,也吠叫着把它们赶跑。它怀着对独觉佛柔软的心死去,投生到了天界。在那里,它的名字就叫瞿沙天童子。从天界死后,他投生在憍赏弥一户人家。一个没有儿子的长者给了他父母钱财,把他收作儿子。后来长者自己有了儿子,就七次想杀他。但他因为福德之力,七次都没有死掉,最后靠一位长者女儿的机智保住了性命。后来父亲去世后,他继承了长者的地位,成为名叫瞿沙长者的人。憍赏弥还有另外两位长者,一位叫俱俱陀长者,一位叫波婆利耶长者,连他一起共三位长者。
378.Evaṃme sutaṃ…pe… kosambiyanti jāliyasuttaṃ. Tatrāyaṃ apubbapadavaṇṇanā. Ghositārāmeti ghositena seṭṭhinā kate ārāme. Pubbe kira allakapparaṭṭhaṃ nāma ahosi. Tato kotūhaliko nāma daliddo chātakabhayena saputtadāro avantiraṭṭhaṃ gacchanto puttaṃ vahituṃ asakkonto chaḍḍetvā agamāsi, mātā nivattitvā taṃ gahetvā gatā, te ekaṃ gopālakagāmaṃ pavisiṃsu. Gopālakena ca tadā bahupāyāso paṭiyatto hoti, te tato pāyāsaṃ labhitvā bhuñjiṃsu. Atha so puriso balavapāyāsaṃ bhutto jīrāpetuṃ asakkonto rattibhāge kālaṃ katvā tattheva sunakhiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā kukkuro jāto, so gopālakassa piyo ahosi. Gopālako ca paccekabuddhaṃ upaṭṭhahati. Paccekabuddhopi bhattakiccapariyosāne kukkurassa ekekaṃ piṇḍaṃ deti, so paccekabuddhe sinehaṃ uppādetvā gopālakena saddhiṃ paṇṇasālampi gacchati. Gopālake asannihite bhattavelāyaṃ sayameva gantvā kālārocanatthaṃ paṇṇasāladvāre bhussati, antarāmaggepi caṇḍamige disvā bhussitvā palāpeti. So paccekabuddhe mudukena cittena kālaṃkatvā devaloke nibbatti . Tatrassa ghosakadevaputto tveva nāmaṃ ahosi. So devalokato cavitvā kosambiyaṃ ekassa kulassa ghare nibbatti. Taṃ aputtako seṭṭhi tassa mātāpitūnaṃ dhanaṃ datvā puttaṃ katvā aggahesi. Atha attano putte jāte sattakkhattuṃ ghātāpetuṃ upakkami. So puññavantatāya sattasupi ṭhānesu maraṇaṃ appatvā avasāne ekāya seṭṭhidhītāya veyyattiyena laddhajīvito aparabhāge pituaccayena seṭṭhiṭṭhānaṃ patvā ghosakaseṭṭhi nāma jāto. Aññepi kosambiyaṃ kukkuṭaseṭṭhi , pāvāriyaseṭṭhīti dve seṭṭhino atthi, iminā saddhiṃ tayo ahesuṃ.
当时,有五百位苦行者为了暖身,经常从雪山来到憍赏弥。这三位长者各自在自己的园林里为他们建了树叶小屋,并供养他们。后来有一天,这些苦行者从雪山过来,在大荒野中又渴又累,走到一棵大榕树下,坐在那里,希望住在树上的天神能关照他们。天神伸出装饰着各种饰品的手,给他们水和其他饮料,消除了他们的疲劳。苦行者们对天神的神力感到惊讶,问道:“天神啊,你做了什么业,才得到这样的成就?”天神说:“世间出现了一位叫佛陀的世尊,他现在住在舍卫城,给孤独长者居士在供养他。长者在伍波萨他日只给雇工们平常的饭钱和工钱,让他们受持伍波萨他。有一天正午,我来吃饭时,看到有人没在做雇工的活,就问:‘今天人们为什么不做工?’他们把事情告诉了我。我就说:‘现在半天已经过去了,还能受持半天的伍波萨他吗?’然后报告给长者,长者说:“可以。”于是我在半天里受持了半天的伍波萨他,就在当天命终,得到了这样的成就。”
Tena ca samayena himavantato pañcasatatāpasā sarīrasantappanatthaṃ antarantarākosambiṃ āgacchanti , tesaṃ ete tayo seṭṭhī attano attano uyyānesu paṇṇakuṭiyo katvā upaṭṭhānaṃ karonti. Athekadivasaṃ te tāpasā himavantato āgacchantā mahākantāre tasitā kilantā ekaṃ mahantaṃ vaṭarukkhaṃ patvā tattha adhivatthāya devatāya santikā saṅgahaṃ paccāsisantā nisīdiṃsu. Devatā sabbālaṅkāravibhūsitaṃ hatthaṃ pasāretvā tesaṃ pānīyapānakādīni datvā kilamathaṃ paṭivinodesi, ete devatāyānubhāvena vimhitā pucchiṃsu – ‘‘kiṃ nu kho, devate, kammaṃ katvā tayā ayaṃ sampatti laddhā’’ti? Devatā āha – ‘‘loke buddho nāma bhagavā uppanno, so etarahi sāvatthiyaṃ viharati, anāthapiṇḍiko gahapati taṃ upaṭṭhahati. So uposathadivasesu attano bhatakānaṃ pakatibhattavetanameva datvā uposathaṃ kārāpesi. Athāhaṃ ekadivasaṃ majjhanhike pātarāsatthāya āgato kañci bhatakakammaṃ akarontaṃ disvā – ‘ajja manussā kasmā kammaṃ na karontī’ti pucchiṃ. Tassa me tamatthaṃ ārocesuṃ. Athāhaṃ etadavocaṃ – ‘idāni upaḍḍhadivaso gato, sakkā nu kho upaḍḍhuposathaṃ kātu’nti. Tato seṭṭhissa paṭivedetvā ‘‘sakkā kātu’’nti āha. Svāhaṃ upaḍḍhadivasaṃ upaḍḍhuposathaṃ samādiyitvā tadaheva kālaṃ katvā imaṃ sampattiṃ paṭilabhi’’nti.
那时,那些苦行者听到“佛陀出世了”的消息,心里生起欢喜和喜悦,本来想直接从那里去舍卫城,但又想:“那些长者对我们帮助很大,也应该把这个消息告诉他们。”于是他们先去了憍赏弥,受到长者们恭敬供养与赞美后,说:“我们今天就要走了。”长者们问:“尊者,为什么这么着急?你们以前不都是住四五个月才走吗?”他们就把这个消息告诉了长者们。长者们说:“既然如此,尊者,我们一起去吧。”苦行者们说:“我们先走,你们慢慢跟来。”他们到了舍卫城,在世尊身边出家,证得了阿拉汉果。那些长者也各自带着五百辆车的随从,前往舍卫城,做了布施等善行,又请求世尊前往憍赏弥,回去后建了三座精舍。其中,鸡长者建的名叫鸡园,衣长者建的名叫衣氏芒果园,瞿沙长者建的名叫瞿师陀园。就是针对这件事,说:“在憍赏弥,住在瞿师陀园。”
Atha te tāpasā ‘‘buddho kira uppanno’’ti sañjātapītipāmojjā tatova sāvatthiṃ gantukāmā hutvāpi – ‘‘bahukārā no upaṭṭhākaseṭṭhino tesampi imamatthamārocessāmā’’ti kosambiṃ gantvā seṭṭhīhi katasakkārabahumānā ‘‘tadaheva mayaṃ gacchāmā’’ti āhaṃsu. ‘‘Kiṃ, bhante, turitāttha, nanu tumhe pubbe cattāro pañca māse vasitvā gacchathā’’ti ca vutte taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. ‘‘Tena hi, bhante, saheva gacchāmā’’ti ca vutte ‘‘gacchāma mayaṃ, tumhe saṇikaṃ āgacchathā’’ti sāvatthiṃ gantvā bhagavato santike pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Tepi seṭṭhino pañcasatapañcasatasakaṭaparivārā sāvatthiṃ gantvā dānādīni datvā kosambiṃ āgamanatthāya bhagavantaṃ yācitvā paccāgamma tayo vihāre kāresuṃ. Tesu kukkuṭaseṭṭhinā kato kukkuṭārāmo nāma, pāvāriyaseṭṭhinā kato pāvārikambavanaṃ nāma, ghositaseṭṭhinā kato ghositārāmo nāma ahosi. Taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘kosambiyaṃ viharati ghositārāme’’ti.
蒙迪耶是那个人的名字。迦离亚也是另一个人的名字。因为他的戒师用木钵乞食,所以被称为木钵弟子。他们这样说,是怀着指责的意图,想挑起论争才说了这番话。据说他们心里这样打算:如果沙门乔达摩说“命就是身”,我们就用这个论点攻击他:“乔达摩尊者,按照你的主张,有情就在这里断灭,所以你的说法就成了断灭论。”如果他说“命是一回事,身是另一回事”,我们就用这个论点攻击他:“按照你的说法,色身坏灭,而有情不坏灭,所以你的说法就落入常见。”那时,世尊心想:“他们问这个问题是为了挑起论争,他们不知道在我的教法中有不落这两种极端的中道。好吧,我不回答他们的问题,而是为阐明那条中道来说法。”于是说了“那么,贤友啊”等话。
Muṇḍiyoti idaṃ tassa nāmaṃ. Jāliyoti idampi itarassa nāmameva. Yasmā panassa upajjhāyo dārumayena pattena piṇḍāya carati, tasmā dārupattikantevāsīti vuccati. Etadavocunti upārambhādhippāyena vādaṃ āropetukāmā hutvā etadavocuṃ. Iti kira nesaṃ ahosi, sace samaṇo gotamo ‘‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’nti vakkhati, athassa mayaṃ etaṃ vādaṃ āropessāma – ‘‘bho gotama, tumhākaṃ laddhiyā idheva satto bhijjati, tena vo vādo ucchedavādo hotī’’ti. Sace pana ‘‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’’nti vakkhati, athassetaṃ vādaṃ āropessāma ‘‘tumhākaṃ vāde rūpaṃ bhijjati, na satto bhijjati. Tena vo vāde satto sassato āpajjatī’’ti. Atha bhagavā ‘‘ime vādāropanatthāya pañhaṃ pucchanti, mama sāsane ime dve ante anupagamma majjhimā paṭipadā atthīti na jānanti, handa nesaṃ pañhaṃ avissajjetvā tassāyeva paṭipadāya āvibhāvatthaṃ dhammaṃ desemī’’ti cintetvā ‘‘tena hāvuso’’tiādimāha.
379-380在那里,“那样说对他合适吗?”的意思是:对那位因为信心而出家、圆满修了三种戒、证得初禅的人来说,那样说合适吗?那些游方者听了之后,心想:凡夫还没有断除疑惑,所以有时候也许会那样说,于是就说:“那样说对他是合适的。”而“我并不是那样说”:我知道这件事是这样,但我并不那样说,而是把修遍处之后、依靠智慧力生起的广大心,安立为“这是广大心”这样的想。“那样说对他不合适”:这是那些游方者心想“漏已尽的人已经远离迷惑、超越了疑惑,所以那样说对他不合适”而说的。这里剩下的内容意思都很容易理解。
379-380. Tattha kallaṃ nu kho tassetaṃ vacanāyāti tassetaṃ saddhāpabbajitassa tividhaṃ sīlaṃ paripūretvā paṭhamajjhānaṃ pattassa yuttaṃ nu kho etaṃ vattunti attho. Taṃ sutvā paribbājakā puthujjano nāma yasmā nibbicikiccho na hoti, tasmā kadāci evaṃ vadeyyāti maññamānā – ‘‘kallaṃ tassetaṃ vacanāyā’’ti āhaṃsu. Atha ca panāhaṃ na vadāmīti ahaṃ etamevaṃ jānāmi, no ca evaṃ vadāmi, atha kho kasiṇaparikammaṃ katvā bhāventassa paññābalena uppannaṃ mahaggatacittametanti saññaṃ ṭhapesiṃ. Nakallaṃ tassetanti idaṃ te paribbājakā – ‘‘yasmā khīṇāsavo vigatasammoho tiṇṇavicikiccho, tasmā na yuttaṃ tassetaṃ vattu’’nti maññamānā vadanti. Sesamettha uttānatthamevāti.