Kā ca suphassayaṃ dānaṃ mañcapīṭhādikaṃ adā; Kāyo nānāvidhaṃ puññaṃ katvāna tidivaṃ gatā. Kaṃ bhāvanañca bhāveti kaṃ sīlaṃ paripālayī; Kā nāma dāsiyo kamme kārāpayati sāmiko. Kāya upāsikāyassu dhammo ca sūyate sadā; Kāhi ca sīlavatīhi dhammo ca sūyate sadā. Kāya vijjāya me putto pāpuṇāti idaṃ sukhaṃ; Kāhi sikkhāhi me puttā pāpuṇanti idaṃ sukhaṃ. Kassā upāsikāyassu dānaṃ dadeyya dhanavā; Kāsaṃ upāsikānañca dānaṃ dadeyya guṇavā. Kāya gaṅgāya sabbāca pabhavantīti kunnadī; Kāhi ca pana nadīhi pabhavanti mahānadī. Kassā kho pana gaṅgāya mahogho hoti sabbadā; Kāsaṃ kho pana kaññānaṃ ābharaṇā bhavanti ca. Kassaṃ nadiṃ pana macchā niccaṃ vicaranti sadā; Kāsu gaṅgāsu kho macchā niccaṃ vicaranti sadā.
第二十六课终。
现在讲述中性词形。
愚痴的人啊,你的结缚又有何用?你的羚羊皮衣又有何用?
诸心如何生起?我们又当如何了知?
你见到了什么自身的控制力,才将这财物给我?
造作了何等福业,有多少人往生天界?
世间被何所牵引?又被何所拖曳?
我的善业福德,以何因缘竟全然不见边际?
以何因缘,孩子,你闷闷不乐?你亲近奉承的又是何人?
虔诚者以何等花恭敬供养乔达摩?
他应于谁修习慈心?智者称此为修行之道。
此殊胜布施,应恒时恭敬施与谁?
国王不待人问而问言:“你为何成了我的盗贼?”
此诸人众,究竟以何因缘而得出生?
谁悟解你的法,而断除有之缠缚?
犹如月亮在云间照耀。
谁令我的西维族发怒?我见不到有何恶作;
他以何种善业引导朋友,他才是朋友中的益友。
Kiṃ te jaṭāhi dummedha kiṃ te ajinasāṭiyā; Kāni cittāni jāyanti kathaṃ jānema taṃ mayaṃ. Kiṃ tvaṃ attavasaṃ disvā mama dajjāsimaṃ dhanaṃ; Kāni puññāni katvāna kittakā tidivaṃ gatā. Kenassu nīyati loko kenassu parikassati; Kehi me puññakammassa nāntamevañca dissati. Kenāsi dummano tāta purisaṃ kannu yocasi; Kehi pupphehi sakkaccaṃ saddho yajati gotamaṃ. Kassa so kayirā mettiṃ tamāhu cariyaṃ budhā; Kesaṃ dānavaraṃ etaṃ dātabbañca sadādarā. Kasmā coro ahu me tvaṃ iti rājā apucchitaṃ; Kehi nāmapi hetūhi jāyantīti ime janā. Kassa te dhammamaññāya acchiduṃ bhavabhandhanaṃ; Kesaṃ majjhagato bhāti candova nabhamajjhago. Kasmiṃ me sivayo kuddhā nāhaṃ passāmi dukkaṭaṃ; Kesu puññesu yojeti sakhīnaṃ so sakhāhitoti.
第二十七课终。
《词鬘》中关于一切代名词的部分终。
第4章
现在讲述不分性别的“你、你们”与“我、我们”二词。
Atha aliṅgatumhāmhasaddā vuccante.
而你这个人,应当行善。
Tvaṃ pana puriso puññaṃ karohi
你们这些人,应当行善。
Tumhe purisā puññaṃ karotha
而你让那个人行善。
Tuvaṃ pana purisaṃ puññaṃ kārāpeti
你们令人行诸善事。
Tumhe purise puññāni kārāpeti
那人为这人煮了饭。
Tayā purisena odano paccate
你们使那些人煮了饭。
Tumhehi purisehi odanā paccante
因为有这个人,有些人得以存活。
Tayā purisena ekacco jīvati
因为你们这些人,有些人得以存活。
Tumhehi purisehi ekacce jīvanti
财主把财富给你那位男人。
Tuyhaṃ purisassa dhanaṃ deti dhanī
财主把财富给予你们那些人。
Tumhākaṃ purisānaṃ dhanaṃ deti dhanī
若有人因你而从那人处取走财物,
Tayā purisamhā apeti yo koci
若有人从你们那些人处取走财物,
Tumhehi purisehi apenti ye keci
你对此人的名字、族姓等的了解
Tuyhaṃ purisassa nāma gottādayo
你们执取自己所拥有的男子
Tumhākaṃ purisānaṃ pariggaho
于你,这位男子令某人心生欢喜
Tayi purisasmiṃ koci pasīdati
你们之中,有些男子心生欢喜。
Tumhesu purisesu keci pasīdanti.
第一课终。
你身为女子,用饭后而行。
Tvaṃ itthīpi odanaṃ bhutvā gacchāhi
你们身为女子,用饭后而行。
Tumhe itthiyo odanaṃ bhutvā gacchatha
男子令你这位女子造作功德。
Tuvaṃ itthiṃ puññaṃ kārayati puriso
男人们令你们这些女人造作功德。
Tumhe itthiyo puññāni kārenti purisā
由你,也由这女人,粮食得以受用。
Tayā itthiyāpi dhaññaṃ bhajjate
女人们因你们而得到粮食。
Tumhehi itthīhi dhaññāni bhajjante
有人因这个女人而受苦。
Tayā itthiyā dukkhaṃ pāpuṇāti koci
主人因你们女人而得安乐。
Tumhehi itthīhi sukhaṃ pāpuṇāti sāmi
主人因那个女人而给你饰物。
Tuyhaṃ itthiyā ābharaṇaṃ deti sāmi
主人把饰物给你们女人。
Tumhākaṃ itthīnaṃ ābharaṇaṃ deti sāmi
某个女人因你而离去,不论他是谁。
Tayā itthiyā apeti yo koci
你们女人所轻视的那些人,
Tumhehi itthīhi apenti ye keci
你的这位女人,子女也甚多,
Tuyhaṃ itthiyā puttāpi bahavo honti
你们女人拥有衣物与饰物,
Tumhākaṃ itthīnaṃ vatthābharaṇāni honti
然而,你的心却住着于女人。
Tvayi itthiyā pana manaṃ patiṭṭhitaṃ
然而,你们的心却住着于女人。
Tumhesu itthīsu pana manāni patiṭṭhitāni.
以上为第二课。
然而,你却在思惟心之所缘。
Tvaṃ cittaṃ pana ārammaṇaṃ cintesi
你们应当思惟心的所缘。
Tumhe cittāni ārammaṇaṃ cintetha
有些人说:“你能了知此心。”
Tvaṃ cittaṃ saññamessanti ye keci
有些人说:“你们能了知这些心。”
Tumhe cittāni saññamessanti ye keci
以此心,业果已得领受。
Tayā cittena kammaphalaṃ anubhuttaṃ
汝等以心,已领受所造之业果。
Tumhehi cittehi kammaphalaṃ anubhuttaṃ
以此心,贤者忆念佛陀。
Tayā cittena buddhaṃ sarati sappuriso
善士们以汝等之心,忆念佛陀。
Tumhehi cittehi buddhaṃ saranti sappurisā
有人为你的心施与教诫。
Tuyhaṃ cittassa ovādaṃ deti koci
有人为你们的心施与教诫。
Tumhākaṃ cittānaṃ ovādaṃ denti keci
然而,恐惧却从你的心中生起。
Tayā cittamhā kho pana bhayaṃ uppajjati
而恐惧便从你们的心中生起。
Tumhehi cittehi pana bhayāni uppajjanti
你的心中便生起了疑惑不定。
Tuyhaṃ cittassa parivitakko udapādi
你们的心中,生起了疑惑与动摇。
Tumhākaṃ cittānaṃ parivitakko udapādi
而在那心中,善心已安立。
Tayi citte kho pana kusalacittaṃ patiṭhitaṃ
在你们的诸心中,善心已安立。
Tumhesu cittesu kusalacittāni patiṭṭhitāni.
以上为第三课。
我这个人也行善业。
Ahaṃ purisopi puññaṃ karomi
我们这些人确实造作善业。
Mayaṃ purisā pana puññaṃ karoma
他让我这个人造作善业。
Mamaṃ purisaṃ puññaṃ kārāpeti
他们让我们这些人造作诸善业。
Amhe purise puññāni kārāpeti
我这个人已领受了此业果。
Mayā purisena kammaphalaṃ anubhuttaṃ
我们这些人已领受了此业果。
Amhehi purisehi kammaphalaṃ anubhuttaṃ
以我这个人来说,有些人行善。
Mayā purisena ekacco sucarati
以我们这些人来说,有些人行善。
Amhehi purisehi ekacce sucaranti
有富人将财富布施给我们的人。
Amhaṃ purisassa dhanaṃ dadāti dhanavā
具足果报者,将果报施与我们。
Amhākaṃ purisānaṃ phalaṃ dadāti phalavā
有人离我而去。
Mayā purisasmā apeti ekacco
我们这些人中生起了恐惧。
Amhehi purisehi bhayāni uppajjanti
我们这位男子的名字、族姓等称谓。
Amhaṃ purisassa nāma gottādi
它是我们这些男子的财产。
Amhākaṃ purisānaṃ pariggaho hoti
凡有任何人对我这位男子生起净信,
Mayi purisasmiṃ pasīdati yo koci
在我们这些男子当中,有一位最为端严。
Amhesu purisesu ekacco sūratamo.
以上为第四课。
我这位女子则行善业。
Ahaṃ kaññā pana puññaṃ karomi
我们这些女子们行诸善业。
Mayaṃ kaññāyo puññāni karoma
我的女儿使我造作善业。
Mamaṃ kaññaṃ puññaṃ kārāpeti
那些女子使我们造作善业。
Amhe kaññāyo puññaṃ kārāpeti
那位女子为我煮了饭。
Mayā kaññāya odano paccate
我们因女子而煮饭。
Amhehi kaññāhi odano paccate
我因女子而经历苦乐。
Mayā kaññāya sukhadukkhā pāpuṇāti
我们因女子而经历苦乐。
Amhehi kaññāhi sukhadukkhaṃ pāpuṇāti
她给予我女儿饰物。
Amhaṃ kaññāya ābharaṇaṃ deti
她给予我们的女儿们饰物。
Amhākaṃ kaññānaṃ ābharaṇaṃ deti
与我相比,此女子更卑下。
Mayā kaññāya ayaṃ kaññā hīṇā
在我们这些女子当中,这位女子更为尊贵。
Amhehi kaññāhi ayaṃ kaññā adhikā
这位女子拥有我们的衣物与饰物。
Amhaṃ kaññāya vatthābharaṇāni honti
他是我们这些女子的依止。
Amhākaṃ kaññānaṃ pariggaho hoti
于我而言,此女子的心并未安住。
Mayi kaññāyaṃ me manaṃ napatiṭṭhitaṃ
于我众少女之中,我心则已安住。
Amhesu kaññāsu me manaṃ patiṭṭhitaṃ.
以上为第五课。
而我,你当了解心之所缘。
Ahaṃ cittaṃ pana ārammaṇaṃ vijānāhi
我们这些心应当了知所缘。
Mayaṃ cittāni ārammaṇaṃ vijānātha
有些人会把我的心执为这样那样的想。
Mamaṃ cittaṃ saññamessanti ekacce
有些人会把我们这些心执为这样那样的想。
Amhe cittāni saññamessanti keci
我以心领受了业果。
Mayā cittena kammaphalaṃ anubhuttaṃ
我们以心领受了业果。
Amhehi cittehi kammaphalaṃ anubhuttaṃ
善士以我之心随念佛。
Mayā cittena buddhaṃ sarati sappuriso
具信者以心忆念佛陀。
Amhehi cittehi buddhaṃ sarati saddho
有人给予我心教诫。
Mamaṃ cittassa ovādaṃ deti koci
有些人给我们的心以教诫。
Amhākaṃ cittānaṃ ovādaṃ denti keci
由于我的心,恐惧便生起。
Mayā cittasmā pana bhayaṃ uppajjati
由我们的心,恐惧便生起。
Amhehi cittehi bhayāni uppajjanti
我的心中,生起了思虑。
Mamaṃ cittassa parivitakko udapādi
我们的心中便有寻思生起。
Amhākaṃ cittānaṃ parivitakko hoti
而在我心中,已有善心安住。
Mayi citte pana kusalacittaṃ patiṭṭhitaṃ
而在我们心中,已有诸善心安住。
Amhesu cittesu kusalacittāni patiṭṭhitāni.
以上为第六课。
而你们应前往村庄。
Gāmaṃ vo pana gaccheyyātha
而我们则不去村庄。
Gāmaṃ no pana gaccheyyāma
比丘们,我将离开你们而去。
Pahāya vo bhikkhave gamissāmi
今日你们切莫惊慌。
Mā no ajja pana vikantisu
你们究竟造了什么业?
Katameva te pana taṃ kammaṃ
我究竟造了什么业?
Katameva me pana taṃ kammaṃ
那么,你们究竟是作了什么善业呢?
Katameva vo pana kusalakammaṃ
那么,我们的善业究竟是什么呢?
Katameva no pana kusalakammaṃ
那么,我赐予你们五座最殊胜的村庄。
Dadāmi te pana gāmavarāni pañca
请您也将最好的村庄赠与给我。
Dadāhi me gāmavaraṃ tvampi
比丘们,我将为你们宣说法。
Dhammaṃ vo bhikkhave desissāmi
愿国王将国土分享给我们。
Saṃvibhājetha no rajjena
然而你的头颅仍与人无异。
Manussasseva te sīsaṃ pana
帝释天神,我的财富确实丰饶。
Pahūtaṃ me pana dhanaṃ sakka
我因你们的知足而心生欢喜。
Tuṭṭhosmiyā vo pana pakatiyā
我们的导师世尊已经到来。
Satthā no bhagavā anuppatto.
vo no te me 诸词形,应依词而辨;
是故,彼等于名词序列中,我未曾宣说。
在依格、业格、具格、与格,
以及与格所摄之语中,vo 与 no 之音声皆得现起。
于具格、与格及属格之义中现起者,
智者见理趣者应了知为“te me”之声。
Vo no te meti rūpāni padāni padato yato; Tato nāmikapantīsu natū vuttāni tāni me. Paccatte upayoge ca karaṇe sampadāniye; Sāmissa vacane ceva vo no saddo pavattati. Karaṇe sampadāne ca sāmiatthe ca āgato; Te me saddoti viññeyyo viññunā nayadassināti.