苦行者之头纵使迸裂,他仍高举合掌,立于坚毅功德海前;
彼念:毁灭自身,实非所宜。
Phāleyyamuddhā khalu tāpasassa paggayha so añjalimuttamassa; Aṭṭhāsi dhīrassa guṇaṇṇavassa nāsetu’mattāna’mayuttakanti.
国王见此殊胜,心生稀有,即其亲生子、天中天;
欢喜恭敬顶礼其具足种种轮相、柔软如莲之足。
Disvāna taṃ acchariyaṃ narindo devātidevassa sakatrajassa; Pādāravindāna’bhivandi tuṭṭho vicittacakkaṅkitakomalāni.
当国王举行盛大的农耕庆典时,那座城市犹如天城一般被装点起来;
身着盛装、容色悦意的民众们,齐聚于他那最殊胜的宫殿。
Yadā’si rañño puthuvappamaṅgalaṃ tadā puraṃ devapuraṃ’va sajjitaṃ; Vibhūsitā tā janatā manoramā samāgatā tassa niketamuttamaṃ.
王身庄严,为众庶所围绕,携此璎珞严饰之王子,
行那无可比拟的耕播大典;人中至尊,以天帝游戏之姿前行。
Vibhūsitaṅgo janatāhi tāhi so purakkhato bhūsanabhūsitatrajaṃ; Tamā’dayitvā’tulavappamaṅgalaṃ surindalīlāya gato narissaro.
种种离染明丽可爱之衣,周匝环绕;于某阎浮树根下,
令其安卧后,众乳母为瞻观外间吉庆而去。
Nānāvirāgujjalacārusāni parikkhite kamhi ca jambumūle; Sayāpayitvā bahimaṅgalaṃ taṃ udikkhituṃ dhātigaṇā gamiṃsu.
在阎浮树根处,映耀着金色星辰等辉焕的华盖,灿烂明照;
智者于舒适的卧榻上端坐,得此殊胜机缘,便进入禅那。
Suvaṇṇatārādivirājamāna’vitānajotujjalajambumūle; Nisajja dhīro sayane manuññe’jhānaṃ samāpajji katāvakāso.
见彼端坐如同金色雕像,而其身影却分立在地。
随从亲属离去后,对他说道:“你的儿子真是稀有,显现这般瑞相。”
Suvaṇṇabimbaṃ viya taṃ nisinnaṃ chāyañca tassā ṭhitame’va disvā; Tamabravī dhātijano’pagantvā ‘‘puttassa te abbhutamī’disanti.’’
听闻清净月面、莲花眼者之言已,
说“这是我第二次敬礼”,便以头面顶礼儿子的双足。
Visuddhacandānanabhāsurassa sutvāna taṃ paṅkajalocanassa; Savandanaṃ me dutiya’nti vatvā puttassa pāde sirasā’bhivandi.
Tadaññānipi lokasmiṃ jātā’nekavidhabbhutā; Dassitā me samāsena ganthavitthārabhīrunā.
那里有种种宝石所庄严的殿堂,
以种种华盖、卧榻与坐具而为装饰;
阶梯与行列,以广层楼阁为庄严;
三季随宜,善加严饰。
Yasmiṃ vicittamaṇimaṇḍitamandirānaṃ, Nānāvitānasayanāsanamaṇḍitānaṃ; Nisseṇi seṇi puthubhūmikabhūsitānaṃ, Tiṇṇaṃ utūnama’nurūpama’laṅkatānaṃ.
诸天宫殿的尖顶之上,光聚作辉;
尖顶之上,恒常如夺光辉者。
亦如太阳初升,催开丛丛睡莲,
令世间的莲林次第绽放。
Siṅgesu raṃsinikarā suramandirānaṃ, Siṅgesu raṃsimapahāsakarā’va niccaṃ; Ādiccaraṃsi viya paṅkajakānanāni, Lokānanambujavanāni vikāsayanti.
众女常以种种摩尼所饰之壁,
虽无镜中影像,亦自妆饰其身。
Nānā maṇivicittāhi bhittīti vanitā sadā; Vinā’pi dappaṇacchāyaṃ pasādhenti sakaṃ tanuṃ.
犹如敷油的座榻,堪为眼目之滋养。
彼处可见以白灰粉饰的庄严城垣环绕。
Telāsanagasaṅkāsaṃ vilocanarasāyanaṃ; Sudhālaṅkatapākāravalayaṃ yattha dissate.
Indanīloruvalayaṃ nānā ratanabhūsitaṃ; Dissate’va sadā yasmiṃ parikhānekapaṅkajā.
到达广大悦意处的增长,
受用诸欲乐而住于彼处;
彼三界独一明眼者,
为嬉游园苑,行于大道之中。
Patvāna vuddhiṃ vipule manuññe, Bhutvāna kāme ca tahiṃ vasanto; Gacchaṃ tilokekavilocano so, Uyyānakīḷāya mahāpathamhi.
依次观见老、病、死相,
于三有中离染。
悦意出家色相,
于第四回生喜。
Kamena jiṇṇaṃ byadhitaṃ matañca, Disvāna rūpaṃ tibhave viratto; Manoramaṃ pabbajitañca rūpaṃ, Katvā ratiṃ tamhi catutthavāre.
繁花盛开,点缀着种种树木丛林;孔雀等群鸟婉转啼鸣其间。
犹如善见林苑那般悦意动人的园中,具广大名称的世尊步入。
Suphullanānātarusaṇḍamaṇḍitaṃ sikhaṇḍisaṇḍādidijūpakūjitaṃ; Sudassanīyaṃ viya nandanaṃ vanaṃ manoramuyyānama’gā mahāyaso.
天女殊妙,乐舞歌咏悦意怡神;
王如天君嬉戏其间,人中之尊沉溺欲乐。
Suraṅganā sundarasundarīnaṃ manorame vāditanaccagīte surindalīlāya; Tahiṃ narindo ramitva kāmaṃ dipadāna’mindo.
他于华美座上结跏趺坐,
思量着命人为自身打造严身之饰。
Ābhujitvāna pallaṅkaṃ nisinno rucirāsane; Kārāpetuma’cintesi dehabhūsana’mattano.
诸天之主了知他的心后,
对毗首羯磨这样说:“请庄严悉达多!”
Tassa cittaṃ viditvāna vissakammassi’daṃbravī; Alaṅkarohi siddhattha’miti devānamissaro.
受其教令,毗首羯磨来到荣耀者处;
以一万匹布缠裹庄严妙好的头颅。
Tenā’ṇatto’pagantvāna vissakammo yasassino; Dasadussasahassehi sīsaṃ veṭhesi sobhanaṃ.
令身可爱复庄严,
不共相好光炽然。
他以种种无上庄严而作严饰,
佩戴着芳香鲜花、旃檀等,
Tanuṃ manuññampi akāsi sobhanaṃ, Anaññasādhāraṇalakkhaṇujjalaṃ; Vicittanānuttamabhūsanehi so, Sugandhigandhuppalacandanādinā.
这位身相庄严者以如是严饰而庄严,
他端坐在清净的石板上。
众姝宛如天仙,簇拥着他;
他光华灿然,犹如天帝临世。
Vibhūsito tena vibhūsitaṅginā, Tahiṃ nisinno vimale silātale; Suraṅganāsannibhasundarīhi so, Purakkhato devapatīva sobhati.
Suddhodananarindena pesitaṃ sāsanuttamaṃ; ‘‘Putto te putta jāto’’ti sutvāna dīpaduttamo.
既言“我今缚已生”,
即往彼具足一切欲乐之妙城。
‘‘Mama’jja bandhanaṃ jātaṃ’’iti vatvāna tāvade; Samiddhaṃ sabbakāmehi agamā sundaraṃ puraṃ.
当时,翅舍乔达弥立于高阁之上。
见彼如日轮般光耀之国王已,便如是说道。
Ṭhitā uparipāsāde kisāgotami taṃ tadā; Rājentaṃ sataraṃsi’ṃva rājaṃ disvā kathe si’daṃ.
“此智者是谁之子,谁又是他的妻子;
凭这位功德圆满者,他们无疑恒得寂灭。”
‘‘Yesaṃ sūnu ayaṃ dhīro yā ca jāyā imassa tu; Te sabbe nibbutā nūna sadā’nūnaguṇassa ve’’.
听闻她所说的这般悦耳之语,
满怀生起之喜,便向自家行去。
Itī’disaṃ giraṃ sutvā manuññaṃ tāya bhāsitaṃ; Sañjātapītiyā pīno gacchamāno sakālayaṃ.
自颈间解下那清凉无瑕、悦意增欢的宝链,
遣人持送,奉至她的身前。
Sītalaṃ vimalaṃ hāriṃ hāraṃ taṃ rativaḍḍhanaṃ; Pesetvā santikaṃ tassā omuñcitvāna kaṇṭhato.
登上宫殿,宛如最胜殿般庄严华美;
他卧在殊胜的床榻上,犹如天帝一般。
Pāsādama’bhirūhitvā vejayantaṃ’va sundaraṃva; Nipajji devarājā’va sayane so mahārahe.
丽人们走在前方,宛如天女般秀丽,
展现出种种舞蹈与歌唱。
Sundarī taṃ purakkhatvā surasundarisannibhā; Payojayiṃsu naccāni gītāni vividhāni’pi.
智者乐于出家,心意坚固,于五欲无所依恋。
于这般曼妙的歌舞中,他也不感到欢喜、沉迷。
Pabbajjābhirato dhīro pañcakāme nirālayo; Tādise naccagīte’pi na ramitvā manorame.
卧于彼处卧具,略作休息后;
大雄大地之主,乃结跏趺坐。
Nipanno vissamitvāna īsakaṃ sayane tahiṃ; Pallaṅkamā’bhujitvāna mahāvīro mahīpati.
坐着即见
熟睡女子们的种种异态,
“我今当去”心惶惧,
往至有门之根本,可乐之处。
Nisinno’va’nekappakāraṃ vikāraṃ, Padisvāna niddupagānaṃ vadhūnaṃ; Gamissāmi’dānī’ti ubbiggacitto, Bhave dvāramūlaṃ’pagantvāna rammaṃ.
将头置于殊妙门槛之上,
我将于彼处聆听贤者之音声。
已得寂止,善调御,能生净信与安悦。
是为良伴、善友,具大福德者。
Ṭhapetvāna sīsaṃ subhummārakasmiṃ, Suṇissāmi dhīrassa saddanti tasmiṃ; Nipannaṃ sudantaṃ pasādāvahantaṃ, Sahāyaṃ amaccaṃ mahāpuññavantaṃ.
Acchannasavanaṃ channaṃ āmantetvā kathesi’daṃ; ‘‘Ānehi iti kappetvā kanthakaṃ nāma sindhavaṃ.’’
阐那领受了彼所说的话语,
随即去至彼处,备好良马,急速牵回。
So channo patigaṇhitvā taṃ giraṃ tena bhāsitaṃ; Tato gantvāna kappetvā sīghamā’nesi sindhavaṃ.
那匹最胜的骏马,知悉他将启程。
当他被备好鞍鞯,那良驹便发出嘶鸣。
Abhinikkhamanaṃ tassa ñatvā varaturaṅgamo; Tena sajjiyamāno so hesāravamu’dīrayi.
Pattharitvāna gacchantaṃ saddaṃ taṃ sakalaṃ puraṃ; Sabbe suragaṇā tasmiṃ sotuṃ nā’daṃsu kassaci.
那时,善喜见己最胜之子,
先行前往,随后念言:我当成佛。
Atha so sajjanānando uttamaṃ puttama’ttano; Passitvā paṭhamaṃ gantvā pacchā buddho bhavāma’haṃ.
思虑之后,仍往妻之住处;
置足于门槛,将颈伸入内。
Cintayitvāna eva’mpi gantvā jāyānivesanaṃ; Ṭhapetvā pādadu’mmāre gīvaṃ anto pavesiya.
铺满鲜花,犹如天王之卧榻;
与母亲同卧一榻,自己的孩儿。
Kusumehi samākiṇṇe devindasayanūpame; Nipannaṃ mātuyā saddhiṃ sayane sakama’trajaṃ.
世间唯一导师谛观已,思惟念言:
若我拨开天后之臂,我之亲儿……
Viloketvāna cintesi iti lokekanāyako; Sacā’haṃ deviyā bāhuma’panetvā mama’trajaṃ.
我若抱起他,或许便成我离去之障;
耶输陀罗醒来,满怀深重之爱。
Gaṇhissāma’ntarāya’mpi kareyya gamanassa me; Pabujjhitvā mahantena pemene’sā yasodharā.
成佛后当再返,得见吾亲子;
人王于是从彼高台殿而下。
Buddho hutvā punā’gamma passissāmī’ti atrajaṃ; Narādhipo tadā tamhā pāsādatalato’tari.
手足柔软如莲,含笑如沫腾、眉如波耀;
双眸青莲,耶输陀罗如月光,为众目所渴仰。
Pesalānanakaraṅghipaṅkajā hāsaphenabhamuvīcibhāsurā; Nettanīlakamalā yasodharākomudī’va nayanālipatthitā.
谁能弃舍她身相之圆满?
唯有得遇立于彼岸顶之智者。
Samattho assa ko tassā jahituṃ dehasampadaṃ; Vindamāno vinā dhīraṃ ṭhitaṃ paramimuddhani.
“王上,马已由我带回;应知时宜,战车之雄啊!”
阐那对那位德高望重的国王如此说道:
‘‘Asso sāmi mayānīto kālaṃ jāna rathesabha’’; Iti abravi channo so bhūpālassa yasassino.
那时,大地之主听了阐那的这番话后,
从楼阁下来,来到犍陟身边。
Mahīpati tadā sutvā channeno’dīritaṃ giraṃ; Pāsādā otaritvāna gantvā kanthakasantikaṃ.
Tassi’daṃ vacanaṃ bhāsi sabbasattahite rato; ‘‘Kanthaka’jje’karattiṃ mā tārehi’’ sanarāmaraṃ.
我将成为无上佛陀,度脱世间;
从生死大海,可怖的老、死与摩羯鱼之渊薮中(度脱)。
Lokamu’ttārayissāmi buddho hutvā anuttaro; Bhavasāgarato ghorajarādimakarākarā.’’
说完此语,世尊登上那如螺贝般皎洁的良马。
令阐那牢牢抓住它的尾巴。
Idaṃ vatvā tamā’ruyha sindhavaṃ saṅkhasannibhaṃ; Gāhāpetvāna channena sudaḷhaṃ tassa vāladhiṃ.
他来到大门近旁,心中如是思量:
“若能有一扇门敞开着,无论哪一扇,或可通行;否则,便无路可入。”
Patvāna so mahādvārasamīpaṃ samacintayi; Bhaveyya vivaṭaṃ dvāraṃ yena kenaci no sace.
与紧握马尾的阐那一同,将这匹犍陟马
以双腿牢牢夹紧,这高大俊美的良驹;
大力者纵身越过城墙,说道:“我走了。”
Vāladhiṃ gahiteneva saddhiṃ channena kanthakaṃ, Nippīḷayitvā satthīhi imamaccuggataṃ subhaṃ; Ullaṅghitvāna pākāraṃ gacchāmī’ti mahabbalo.
如是阐那与最胜良骏,同具强健力势;
各自思惟越墙之策,筹量如何逾越高墙。
Tathā thāmabalūpeto channo’pi turaguttamo; Visuṃ visuṃ vicintesuṃ pākāraṃ samatikkamaṃ.
既知彼心意,欢喜于吉祥之行;
尔时诸天众,守门者即开门。
Tassa cittaṃ viditvāna moditā gamane subhe; Vivariṃsu tadā dvāraṃ dvāre’dhiggahitā surā.
思惟“我当令彼悉达多成为非悉达多”;
彼来立定虚空,而作是言。
Taṃ siddhatthama’siddhatthaṃ karissāmī’ti cintiya; Āgantvā tassi’daṃ bhāsi antalikkhe ṭṭhitantiko.
“大雄勇士,且莫离去;
自今第七日,天轮宝必当现于汝前。”
‘‘Mā nikkhami mahāvīra ito te sattame dine; Dibbaṃ tu cakkaratanaṃ addhā pātubhavissati.’’
Iccevaṃ vuccamāno so antakena mahāyaso; ‘‘Ko’si tvami’ti’’taṃ bhāsi māro ca’ttānamā’disi.
“魔王说:‘我名为魔,具足天眼通力;
你走吧,不要停留在那里,我于王位毫无希求。’
‘‘Mārajānāma’haṃ mayhaṃ dibbacakkassa sambhavaṃ; Gaccha tvami’dha mā tiṭṭha na’mhi rajjenamatthiko.
我将于一万个世界之中,
作狮子吼,成为世间唯一的导师——佛陀。”
Sabbaṃ dasasahassimpi lokadhātuma’haṃ pana; Unnādetvā bhavissāmi buddho lokekanāyako.’’
大士如是说已,不能令其更受己言;
即于彼处,隐没不现。
Evaṃ vutte mahāsatte attano giramu’ttariṃ; Gāhāpetuma’sakkonto tatthe’va’ntaradhāyi’so.
向恶魔说此语后,亦舍转轮王荣;
如弃唾团,黎明时分我住。
Pāpimassa idaṃ vatvā cakkavattisirimpi ca; Pahāya khepiṇḍaṃ’va paccusasamaye vasiṃ.
为敬礼彼行者故,诸天一时齐聚集;
各持宝炬千余柄,伫立彼处光赫奕。
Gacchantama’bhipūjetuṃ samāgantvāna tāvade; Ratanukkāsahassāni dhārayantā marū tahiṃ.
于其前后,由两侧前行;
如是以同样方式恭敬供养的,又有金翅鸟与大龙众。
Pacchato purato tassa ubhopassesu gacchare; Tathe’va abhipūjentā supaṇṇā ca mahoragā.
广大天军仪态优美,威仪庄严,姿态优雅,赏心悦目,
从空中降下花瓣与流水,如雨般飘洒。
于此一万轮围世界,彼等已至,
体态纤细柔曼,欢喜雀跃,游行往来。
Suvipulasurasenā cārulīlābhirāmā, Kusumasaliladhārā vassayantā nabhamhā; Ihahi dasasahassī cakkavāḷā gatā tā, Sukhumatanutametodaggudaggā caranti.
彼处有极为芬芳的胜妙花朵、薰香与香粉,
在那由金幢等奇珍所庄严、璀璨可爱的道路上,
如马王一般,具足最胜疾速的良驹,正奔驰前行,
却无法疾驰而去,只因被花朵等装饰所牵绊。
Yasmiṃ sugandhavarapupphasudhūpa cuṇṇa, Hemaddhajappabhutibhāsuracārumagge; Gacchaṃ mahājavavaraṅga turaṃga rājā, Gantuṃ na sakkhi javato kusumādilaggo.
如是,悦意道上盛典正举行时;
他夜残时行走,踏上三十由旬的坦途。
Itthaṃ tamhi pathe ramme vattamāne mahāmahe; Gacchanto rattisesena tiṃsayojanamañjase.
抵达阿诺摩河岸后,他从马背上下来;
下到清净凉爽的白沙之地。
Patvā’nomānadītīraṃ piṭṭhito turagassa so; Otaritvāna vimale sītale sikatātale.
休息已毕,说了这番话:“去吧,回你自己的城去。”
阐那,带上这些饰物和这匹马。
Vissamitvā idaṃ vatvā ‘‘gacchāhī’ti sakaṃ puraṃ; Ābharaṇāni ādiya channe’maṃ guragampi ca.’’
大英雄屹立于此,手持极其锋利的剑。
割下散发妙香的顶髻,抛向空中。
Ṭhito tasmiṃ mahāvīro accanta nisitā’sinā; Sugandhavāsitaṃ moḷiṃ chetvā’nukkhipi ambare.
以美丽金色宝盒,承接升入空中的发舍利;
为作供养,千眼帝释用头顶接取。
Cāruhemasumuggena kesadhātuṃ nabhuggataṃ; Pūjanatthaṃ sahassakkho sirasā sampaṭicchiya.
他建立了那座由蓝色宝石所成、令人目悦心怡的顶髻宝珠塔。
造立于无垢的三十三天中,高约一由旬。
Vilocanānandakarindanīlamayehi cūḷāmaṇi cetiyaṃ so; Patiṭṭhapesā’malatāvatiṃse ubbedhato yojanamattamaggā.
受持梵天所献无上八资具,
又向虚空抛掷殊胜双衣。
Uttamaṭṭhaparikkhāraṃ dhāretvā brahmunābhataṃ; Ambare’ca pavijjhittha varaṃ dussayugampi ca.
大梵天神取此衣,于梵天界造悦意衣塔,
高十二由旬。
Tamā’dāya mahābrahmā brahmaloke manoramaṃ; Dvādasayojanubbedhaṃ dussathūpaṃ akārayi.
去阿奴毗耶芒果园后,于彼处住七日,
以出家之乐度过后,从彼处离去。
Nāmenā’nupiyaṃ nāma gantvā ambavanaṃ tahiṃ; Sattāhaṃ vītināmetvā pabbajjāsukhato tato.
一日之间,行尽三十由旬之平坦道;
智者善持戒,至王舍城而行乞食。
Gantvāne’kadinene’va tiṃsayojanamañjasaṃ; Patvā rājagahaṃ dhīro piṇḍāya cari subbato.
又以蓝琉璃石建造围墙与城门。
其光彩宛若金山,于彼时彼处显现。
Indanīlasilāyā’pi katā pākāragopurā; Hemacalā’va dissanti tassā’bhāgi tahiṃ tadā.
这是谁?是帝释天神?是梵天神?是魔罗?是龙?如是种种。
大众愈发生起强烈的好奇心,瞻视于彼。
Ko’yaṃ sakko nukho brahmā māro nāgo’tiādinā; Bhiyyo kotuhaḷappatto padisvā taṃ mahājano.
入城受得聊以续命之食,
唯瞻一轭之遥,行于王城大道。
Pavisitvā garahetūna bhattaṃ yāpanamattakaṃ; Yugamattaṃ’va pekkhanto gacchanto rājavīthiyaṃ.
犹如以须弥山搅拌大海,大众一片沸腾;
他制造混乱之后,便前往般荼婆山。
Mathitaṃ merumanthena samudda’va mahājanaṃ; Tamhā so ākulī katvā gantvā paṇḍavapabbataṃ.
于是,就在那同一片树荫下,在那宜人的地面;
他坐下,开始享用混合的供养食物。
Tato tasse’va chāyāya bhūmibhāge manorame; Nisinno missakaṃ bhattaṃ paribhuñjitumā’rabhi.
仅以省察,便平息了内心的毒蛇;
调伏身如蚁丘的智者,出家有大神力。
Paccavekkhaṇamattena antasappaṃ nivārisa; Dehavammikato dhīro nikkhamantaṃ mahabbalo.
人中牛王受食已,频婆娑罗人王虽以王位相邀,
彼仍数数亲往。
Bhutvāna bimbisārena narindena narāsabho; Nimantino’pi rajjena upagantvāna’nekadhā.
辞彼王位已,复为彼所恳请:
愿成无上佛,为我说正法。
Paṭikkhipiya taṃ rajjaṃ atha tenā’bhiyācito; Dhammaṃ desehi mayhanti buddho hutvā anuttaro.
智者既诺人王已,遂赴精勤修行之地;
独修众所难逮之苦行,于中未见有毫厘实益。
Datvā paṭiññaṃ manujādhipassa dhīro’pagantvāna padhānabhūmiṃ; Anaññasādhāraṇadukkarāni katvā tato kiñci apassamāno.
享用粗食后,得身圆满;
抵达阿阇波罗尼拘律树根,如勇士然。
Oḷārikannapānāni bhuñjitvā dehasampadaṃ; Patvā’japālanigrodhamūlaṃ patto suro viya.
面向东方而坐,身为具光辉者。
此榕树色如其身,通身金黄,色泽光辉。
Puratthā’bhimukho hutvā nisinno’si jutindharo; Dehavaṇṇehi nigrodho hemavaṇṇo’si tassa so.
有一善生女,姿容妙好;所愿成就,
头顶金钵满乳粥,俯身奉上。
Samiddhapatthanā ekā sujātā nāma sundarī; Hemapātiṃ sapāyāsaṃ sīsenā’dāya onatā.
当时,对那执取(其树上)的树神,他立即前往,
心想“我要献供”,见到了那岛之最胜者。
Tasmiṃ adhiggahītassa rukkhadevassa tāvade; Baliṃ dammī’ti gantvāna disvā tā dīpaduttamaṃ.
以为“这是天神”,心生欢喜踊跃,便将乳粥钵献予那最尊贵者;
Dovo’ti saññāya udaggacittā pāyāsapātiṃ pavarassa datvā; ‘‘Āsiṃsanā ijjhiyathā hi mayhaṃ tuyhampi sā sāmi samijjhitū’ti.’’
端庄女子说毕这番话,即从彼处离去;
随后,圣者之雄取起那钵乳粥。
Icce’vaṃ vacanaṃ vatvā gatā tamhā varaṅganā; Atha pāyāsapātiṃ taṃ gahetvā munipuṅgavo.
行至尼连禅河岸,食彼殊胜妙供已;
遂将悦意之钵盂,逆流放去。
Gantvā nerañjarātīraṃ bhūtvā taṃ varabhojanaṃ; Paṭisotaṃ pavissajji tassā pātiṃ manoramaṃ.
群蜂成行,夺人眼目;
娑罗繁花,辉耀林间。
宛如天主欢喜之林,令人欢悦,
最胜者步入那殊胜无比之园。
Jantālipālimananettavilumpamānaṃ, Samphullasālavanarājivirājamānaṃ; Devindanandanavanaṃ’va’bhinandanīya, Mu’yyānamu’ttamataraṃ pavaro’pagantvā.
度过白昼,他于黄昏时分来到那里。
他以狮子般的威仪,走向菩提树前。
Katvā divāvihāraṃ so sāyaṇhasamaye tahiṃ; Gacchaṃ kesaralīlāya bodhipādapasantikaṃ.
梵天、天人、阿修罗、大龙与鸟王,
两足尊庄严于大道路,
索提亚婆罗门前行,
采草人见他,他连一把草也未给。
Brahmasurāsuramahoragapakkhirāja, Saṃsajjitoruvaṭume dipadānamindo; Pāyāsi sotthiyadvijo tiṇahārako taṃ, Disvāna tassa adadā tiṇamuṭṭhiyo so.
青莲、红莲等花,如雨线般从空中倾泻而下,
当此洲至尊行过之时。
Indivarāravindādikusumāna’mbarā tahiṃ; Patantī vuṭṭhidhārā’va gacchante dīpaduttame.
以旃檀细末等种种妙香熏染,
虚廓无依的虚空,当两足至上的行者前往之时。
Cārucandanacuṇṇādi’dhupagandhehi nekadhā; Anokāso’si ākāso gacchante dīpaduttame.
宝光璀璨之伞盖,华美金幢相随;
当二足至尊行走时,天空了无障碍。
Ratanujjalachattehi cāruhemaddhajehi ca; Anokāso’si ākāso gacchante dipaduttame.
纵有千万天神掷竹嬉戏,
当二足至尊行走时,天空了无障碍。
Velukkhepasahassehi kīḷantehi marūhi’pi; Anokāso’si ākāso gacchante dipaduttame.
纵有诸天神擂天鼓、发雷鸣,
当二足至尊行走时,天空了无障碍。
Suradundubhivajjāni karontehi marūhipi; Anokāso’si ākāso gacchante dipaduttame.
天女们齐声歌唱,音声多样繁复;
当二足至尊行走时,天空了无障碍。
Suraṅganāhi saṅgitiṃ gāyantihi’pi’nekadhā; Anokāso’si ākāso gacchante dipaduttame.
紧那罗与紧那罗女,悦意可人;
龙与龙女,身肢妙好庄严。
歌舞在此处,令人赏心悦目。
种种美妙之事纷呈而现。
Manoramā kiṇṇarakiṇṇaraṅganā, Manoramaṅgā uragoragaṅkanā; Manoramā tamhi ca naccagītiyo, Manoramā’nekavidhā pavattayuṃ.
尔时如大洪流因大风而奔涌,
彼具大名闻者亦如是。
取草在手,三界唯一之导师,
来至菩提树王之前。
Tadā mahoghe’va mahāmagehi, Pavattamāne iti so mahāyaso; Tiṇe gahetvā tibhavekanāyako, Upāgato bodhidumindasantikaṃ.
如珊瑚与雪白的山顶,又如银山般坚固不动。
两足至尊绕菩提树,行右绕礼已。
Viddumāsitaselaggarajatācalasannibhaṃ; Katvā padakkhiṇaṃ bodhipādapaṃ dipaduttamo.
东方之隅,于不动而摧破尘垢之大地;
智者卓立其上,抖散手中草把。
Puratthimadisābhāge acale raṇadhaṃsake; Mahītale ṭhito dhīro cālesi tiṇamuṭṭhiyo.
彼床座当时,仅数肘而已;
大智睹斯奇,遂尔深思惟。
Viddasahatthamatto so pallaṅko āsi tāvade; Atha naṃ abbhutaṃ disvā mahāpañño vicintayi.
“任凭我血肉筋骨皮尽皆枯竭,
我终不舍弃精进。”
‘‘Maṃsalohitamaṭṭhi ca nahārū ca taco ca me; Kāmaṃ sussatu nevā’haṃ jahāmi vīriyaṃ’’iti.
大雄结跏趺,坐于不败之座;
面朝东方,洲中至尊乃于彼处坐下。
Ābhujitvā mahāvīro pallaṅkama’parājitaṃ; Pācinābhimukho tasmiṃ nisīdi dīpaduttamo.
天主帝释,为天中之天,当下取螺在手;
立于彼处,吹响百二十由旬高的巨螺。
Devadevassa devindo saṅkhamā’dāya tāvade; Vīsuttarasatubbedhaṃ dhamayanto tahiṃ ṭhito.
如第二个满月般洁白的伞盖,长达三由旬。
大梵天娑婆主正立护持。
Dutiyaṃ puṇṇacandaṃ’va setacchattaṃ tiyojanaṃ; Dhārayanto ṭhito sammā mahābrahmā sahampati.
苏夜摩天王亦执美拂尘,
三俱卢舍长,伫立彼处,徐徐挥拂。
Cārucāmaramā’dāya suyāmo’pi surādhipo; Vījayanto ṭhito tattha mandaṃ mandaṃ tigāvutaṃ.
手持贝卢瓦琴,名为五髻的乐神。
立于原地,演奏着种种曲调。
Beluvaṃ vīṇamā’dāya suropañcasikhavhayo; Nānāvidhalayopetaṃ vādayanto tathā ṭhito.
咏唱赞歌,为舞女所围绕;
彼龙王迦罗,亦复如是伫立。
Thutigītāni gāyanto nāṭakīhi purakkhato; Tathe’va’ṭṭhāsi so nāgarājā kālavhayo’pi ca.
Gahetvā hemamañjusā surapupphehi pūritā; Pūjayantā’va aṭṭhaṃsu battiṃsā’pi kumārikā.
帝释与诸天神众共集于此,大法会正举行;
尔时恶魔波旬,作如是思惟:
Sendadevasaṅghehi tehi itthaṃ mahāmahe; Vattamāne tadā māro pāpimā iti cintayi.
此童子欲越我之境界,
我今即便令悉达多成其所愿。
‘‘Atikkamitukāmo’yaṃ kumāro visayaṃ mama; Siddhattho atha siddhatthaṃ karissāmī’’ti tāvade.
化现出极为可怖的千臂巨躯,
以那些手持取种种炽燃兵器。
登上那头美丽、名叫环山带的巨象,
那头凶暴的大象,身长一百五十由旬。
Māpetva bhiṃsanatarorusahassabāhuṃ, Saṅgayha tehi jalitā vividhāyudhāni; Āruyha cāru diradaṃ girimekhalākkhyaṃ, Caṇḍaṃ diyaḍḍhasatayojanamāyataṃ taṃ.
种种非一之形,发色如火焰;
双目赤红圆大,暴凸而出。
展露坚锐的牙齿,生有犄角,肩如犍牛。
他被手持各样兵器的军队所簇拥。
Nānānanāya’nalavaṇṇasiroruhāya, Rattoruvaṭṭabahiniggatalocanāya; Daṭṭhoṭṭhabhiṃsanamukhāyu’ragabbhujāya, Senāya so parivuto vividhāyudhāya.
人们来到那里,发出极其恐怖的咆哮,
说道:“这就是悉达多!捉住他,把他绑起来!”
一见之下便令天众仓皇逃散,
犹如狂风卷起棉絮般将其驱散。
Tattho’pagamma atibhīmaramaṃ ravanto, Siddhatthame’tha iti gaṇhatha bandhathe’maṃ; Āṇāpayaṃ suragaṇaṃ sahadassanena, Caṇḍānīluggatapicuṃ’va palāpayittha.
魔罗化出深沉雷云般怒吼的狂风,
扑向那位吉祥的世尊。
耳窍纵然妙好可人意,
死魔亦不能使之动摇分毫。
Gambhīramegharavasantibhavaṇḍanādaṃ, Vātaṃca māpiya tato subhagassa tassa; Kaṇṇampi vīvaravarassa manoramassa, No āsiyeva calituṃ pabhu antakotha.
那聚集成团、纷杂交错、令人恐怖畏惧的炽烈火焰。
如同大雨倾泻,从中连水珠也滴落下来;
甚至无法靠近那无比炽焰的近旁,
见到那奇景,虽惊异无比,他却依旧面色严厉。
Saṃvaṭṭavuṭṭhijavasannibhabhīmaghora, Vassaṃ pavassiya tato’dakabindukampi; Nāsakkhi netuma’tulassa samīpakampi, Disvā tama’bbhutama’tho’pi sudummukho so.
极可怖畏,烈焰炽盛光赫奕;
石雨、灰雨、泥雨、刀兵雨,一时倾泻。
如炽燃炭火般的砂砾之雨,
降洒于此一切之上。
Accantabhīmanaḷaaccisamujjaloru, Pāsānabhasmakalalāyudhavassadhārā; Aṅgārapajjalitavālukavassadhārā, Vassāpayittha sakalāni imāni tāni.
以魔威神力,从天空离去,
来到福德之巅圣者的近前。
花鬘、圆球等形态所成,此处亦如;
宛如世界之间隙,黑暗复黑暗,极可怖畏。
Mārānubhāvabalato nabhato’pagantvā, Patvāna puññasikharuggatasantikaṃ tu; Mālāguḷappabhūtibhāvagatāni’thāpi, Lokantare’va timiraṃ timiraṃ sughoraṃ.
灭除他愚痴的黑暗,
如以百道光芒照耀身体的光辉,灿然若日轮。
已生者更为悦意、极为可见;
莫观光明之聚后,成为恶法者。
Māpetva mohatimirampi hatassa tassa, Dehappabhāgi sataraṃsisatoditaṃ’va; Jātaṃ manoramataraṃ atidassanīya, Mā’lokapuñjama’valokiya pāpadhammo.
怒容扭曲,眉头紧蹙,
显出极度恐怖丑陋的形态;
如轮宝利刃,行于无碍锐利之极,
纵是须弥山王,亦能摧折。
Kopoparattavadano bhukuṭippavārā, Accantabhiṃsanavirūpakavesadhārī; Accantatiṇhataradhāramasaṅgame’va, Cakkāyudhaṃ carataraṃ api merurājaṃ.
如折断粗壮嫩芽,
施与彼亦无损于功德藏者。
具足成办之能,其后舍之而去;
行于虚空,花盖降临其顶。
Saṅkhaṇḍayantami’va thūlakalīrakaṇḍaṃ, Vissajji tena’pi na kiñci guṇākarassa; Kātuṃ pahuttamu’pagañchi tato tame’taṃ, Gantvā nabhā kusumachattatamā’ga sīsaṃ.
魔军所掷之焰峰,烈焰纷乱腾空去;
凌虚飞越,化作团团花鬘。
Vissajjitā’pi senāya selakūṭānalākulā; Pagantvā nabhasā mālāgulattaṃ samupāgatā.
见彼已怀忧,彼往贤者侧;
此不败之座,唯当归于我。
Tampi disvā sasoko so gantvā dhīrassa santikaṃ; Pāpuṇāti mamevā’yaṃ pallaṅko aparājito.
“从此床座起身!”魔罗如是向智者说道。
此座乃为已作善业者而设,魔罗,岂有你分?
Ito uṭṭhaha pallaṅkā iti’bhāsittha dhīmato; Katakalyāṇakammassa pallaṅkatthāya māra te.
“谁为见证?”如此问道,“这些都是见证者。”
波旬面向军队,张开手臂。
Ko sakkhī’ti pavutto so ime sabbe’ti sakkhino; Senāyā’bhimukhaṃ hatthaṃ pasāretvāna pāpimā.