2. 般涅槃事
2. Parinibbānakathā
世尊证觉之后,宣讲三藏教法历时四十五年,引导可度之众生于轮回中证得四圣道果,安住涅槃。晚年,他依止毗舍离城的遮波罗塔而住,被魔所劝请入般涅槃,正念正知而舍寿。他舍寿之时,唯有阿难尊者知其真实般涅槃之相,他人无有知者。于是,世尊前往祇园给孤独园,召集僧团,告知比丘们如来世尊不久将入涅槃,嘱咐众比丘应当和合,相与护持三十七菩提分法,勿生纷争,以勤勉精进完成三学。说毕,复回毗舍离城托钵乞食,次第游行,经婆陀村、象村、庵婆村、阎浮村、尼拘律村、富贵城、波婆城,到达拘尸那罗城。抵达后,于双树间请阿难长老铺设卧具,头朝北,表明自己将安然般涅槃。阿难尊者闻已,敷设四层僧衣,卧于四十五年未曾卧过的佛卧处,世尊头向北面,正念正知,作不起之想,端卧于狮子卧具之上。
Satthā pana tato pañcacattālīsavassāni tipiṭakapariyattidhammaṃ desetvā veneyyajane saṃsārato catuariyamaggaphalapaṭilābhavasena uddhāretvā nibbāne patiṭṭhāpetvā pacchime kāle vesālinagaraṃ upanissāya cāpālacetiyaṃ nissāya viharanto mārena parinibbānatthāya ārādhito sato sampajāno āyusaṅkhāre vissajjesi. Tassa vissaṭṭhabhāvaṃ ānandoyeva aññāsi. Añño kocipi jānanto nāma natthi. Tasmā bhikkhusaṅghampi jānāpessāmīti jetavanamahāvihāraṃ gantvā sabbaṃ bhikkhusaṅghaṃ sannipātāpetvā bhikkhave tathāgatassa na cirasseva tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena parinibbānaṃ bhavissati, tumhe sattatiṃsabodhi pakkhiyadhammesu samaggā hutvā ekībhāvā hotha, tumhe vivādaṃ mā karotha. Appamādena tisso sikkhā sampādethāti vatvā puna divase vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā piṇḍapātā paṭikkamitvā bhaṇḍagāmaṃ gato. Bhaṇḍagāmato hatthigāmaṃ hatthigāmato ambagāmaṃ ambagāmato jambugāmaṃ jambugāmato nigrodhagāmaṃ nigrodhagāmato bhoganagaraṃ bhoganagarato pāvānagaraṃ pāvānagarato kusinārānagaraṃ patto. Tattha yamakasālānamantare ṭhīto ānandattheraṃ āmantetvā untarasīsakaṃ katvā mañcakaṃ paññāpehi kilantosmi ānanda nipajjissāmi’ti āha. Taṃ sutvā ānandatthero uttarasīsakaṃ katvā mañcakaṃ paññāpetvā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ attharitvā pañcacattālīsavassāni asayitabuddhaseyyaṃ sayanto dakkhiṇapassena sato sampajāno anuṭṭhānasaññaṃ manasikaritvā sīhaseyyaṃ kappesi.
往昔流转于诸有,
具足悲悯无量众生。
广行无量的善业;
证得寂静,为利众生作依怙。
如此,那十力者亦已力竭,
躺卧于双沙罗树间。
已作“不再起身”之想后,
他具足神通,进入了魔口。
Atītamaddhāna bhave caranto, Anantasatte karuṇāyupeto; Katvāna puññāni anappakāni, Patto sivaṃ lokahitāya nātho. Evaṃ hi so dasabalopi vihīnathāmo, Yamassa sālāna nipajji majjhe; Katvāna saññañhi anuṭṭhahānaṃ, Sa iddhimā māramukhaṃ paviṭṭho.
在那一刻,双罗树一时盛开。不仅双罗树盛开,十万大千世界所有轮围界中的罗树也全都开花。不仅罗树开花,凡是能开花结果的树木,一切花果一时盛放。水中绽放水莲,陆上绽放地莲,空中现出空莲,枝条现出枝莲,藤蔓现出藤莲,又有悬空之莲,处处遍满;树皮、石块上亦铺满了莲花,盛开不绝。从大地直至梵天界,十万亿世界宛如一串硕大的花环。天众从虚空聚来,采下天界曼陀罗花与檀香粉末,散撒供养。天界的歌乐天人于空中欢唱。出现了无数希有事。如此殊胜的供养正在发生之际,佛陀在成就初禅之后,依次出定而入第二禅、第三禅、第四禅;又从第四禅出,入于空无边处定、识无边处定、无所有处定、非想非非想处定;出彼定后,入于灭尽定;从灭尽定出,再顺次入于初禅乃至第四禅。随后,便于此界证入无余涅槃。
Tasmiṃ khaṇe samakasālā supupphitā ahesuṃ. Na kevalaṃ yamakasālāyeva supupphītā, atha kho dasasahassī lokadhātu cakkavāḷesu sālarukkhāpi pupphitā. Na sālarukkhāyeva supupphitā, atha kho yaṃ kiñci pupphupagaphalūpaga rukkhajātaṃ sabbampi pupphañca phalañca gaṇhi. Jalesu jalapadumāni thalesu thalapadumāni khandhesu khandhapadumāni sākhāsu sākhāpadumāni latāsu latāpadumāni ākāse olambapadumāni piṭṭhipāsāṇe hinditvā satapattapadumāni supupphitāni ahesuṃ. Pathavito yāva brahmaloko tāva dasasahassi cakkavāḷā ekamālāguṇā viya ahesuṃ. Devā ākāsato dibbamandāravapāricchattakakoviḷārapupphāni ca candanacuṇṇāni ca samākiranti. Dibbaturiyasaṅgitiyo ca antalikkhe pavattanti. Anekāni acchariyasahassāni ahesuṃ. Evaṃ pūjāvisese pavattamāne paṭhamayāme subhaddaparibbājakaṃ vinetvā majjhimayāme dasasahassi lokadhātu devatānaṃ anusāsitvā pacchimayāmāvasāne paṭhamajjhānaṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya dutiyajjhānaṃ catutthajjhānaṃ samāpajji. Tato vuṭṭhāya ākāsānañcāyatanaṃ viññāṇañcāyatanaṃ ākiñcaññāyatanaṃ nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya nirodhasamāpattiṃ samāpajji. Tato vuṭṭhāya paṭhamajjhānaṃ dutiyajjhānaṃ tatiyajjhānaṃ catutthajjhānañca samāpajji. Tato vuṭṭhāya etthantarato anupādisesanibbānadhātuyā parinibbāyi.
破除了众生心底的大痴暗,犹如太阳般照耀,悲悯世间众生。
如日照耀,悲悯世间,遍洒光明。
住世四十五个雨季,广作饶益众生之事,
而今犹如薪尽火灭,彼胜者已般涅槃。
Mahāmohatamaṃ hantvā sattānaṃ hadayassitaṃ, Ravīva jotamāno so lokassa anukampako; Vassāni pañcatālīsaṃ katvā sattahitaṃ bahuṃ, Adhunā aggikkhandhova parinibbāyi so jino.
当世尊入般涅槃时,天子毗首羯磨依如来身量,以众宝造上妙宝棺,复用净棉裹如来身,安置于宝棺中,注以香油,再覆以另一宝棺,更造众香木为荼毗之椁。诸天神大多手持赤栴檀香片前来,欲举火焚化,火却不燃。何以故?因无畏长老大迦叶之故——未来之缘由,为诸天神所深知所欣敬。此长老施德广大,天众无量,无能量其边际。是故,当诸天神聚集之时,大迦叶长老于本族眷属中端坐,正观察彼与五百比丘共修圣道。直至该长老成就正法,火焰终未能焚燃如来之身。时长老携十三位随身比丘,偏袒一衣,与五百比丘同来,右绕宝棺三匝而礼敬,立于前方。尊者阿难亦默然侍立于旁,为礼佛足,舍下衣资,静肃来至此处。今我欲为最后示现,心怀虔仰,以触佛足而致敬意。
Evaṃ pana bhagavati parinibbute vissakammadevaputto tathāgatassa sarīrappamāṇaṃ varadoṇiṃ ratanehi māpetvā visuddhakappāsehi tathāgatassa sarīraṃ veṭhetvā ratanadoṇiyaṃ pakkhipitvā gandhatelehi pūretvā aparāya doṇiyā pidahitvā sabbagandhadārucitakaṃ katvā yebhuyyena devatāyo lohitacandanaghaṭikāyo ādāya citakāyaṃ pakkhipitvā aggiṃ gāhāpetuṃ nāsakkhiṃsu. Kasmā? Mahākassapattherassa anāgatattā. So āyasmā mahākassapatthero yebhuyyena bahunnaṃ devānaṃ piyo manāpo. Therassa hi dānaṃ datvā sagge nibbattānaṃ pamāṇo nāma natthi. Tasmā devatā tasmiṃ samāgame attano kulūpagattheraṃ adisvā amhākaṃ mahākassapatthero kuhinti olokento attano parivārehi pañcamattehi bhikkhusatehi saddhiṃ maggaṃ paṭipannoti ñatvā yāva thero imasmiṃ na sampatto citakaṃ tāva na pajjalatuti adhiṭṭhahiṃsu. Tasmiṃ kāle thero yebhuyyena terasadhutaṅgadharehi pañcamattehi bhikkhusatehi saddhiṃ āgantvā citakaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā pādapasse ṭhīto, bhante tumhākaṃ dassanatthāya ito kappasatasahassamatthake padumuttarasatthuno pādamule abhinīhārato paṭṭhāya avijahitvā āgato. Idāni me avasānadassananti pāde gahetvā vandituṃ adhiṭṭhāsi.
大迦叶长老,为比丘僧团所尊崇围绕,
偏袒一肩,着衣已,高举合掌。
右绕三匝后,立于足旁。
他便决意:“愿胜者之足安立我顶!”
依其决意,火葬堆与敷布俱裂;
尔时双足伸出,犹如明月透出浓云。
双手捧起,举置己顶;
顶礼世尊双足,乞求宽恕而后辞去。
犹如满月隐入云中,那时入于荼毗薪堆。
大众见此稀有景象,喧哗纷然。
如月东升终西没,
双足隐时众悲啼。
Mahākassapathero so bhikkhusaṅghapurakkhato; Ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā paggahetvāna añjaliṃ. Padakkhiṇañca tikkhattuṃ katvā ṭhatvā padantike; Patiṭṭhahantu sīse me jinapādeti’dhiṭṭhahi. Sahādhiṭṭhānaṃ citakā dussāni ca vibhindiya; Nikkhamiṃsu tadā pādā ghanamuttova candimā. Uho hatthehi paggayha ṭhapetvā attano sire; Vanditvā satthuno pāde khamāpetvā visajjayī. Puṇṇacando yathā abbhaṃ citakaṃ pāvisi tadā; Idaṃ accherakaṃ disvā ravaṃ ravi mahājano. Uṭṭhahitvāna pācīnā vando atthaṅgato yathā; Pāde antaradhāyante arodiṃsu mahājanā.
当时,末罗诸王说道:“我们当为世尊办理遗体火化事宜。”便穿上种种衣饰,环立守护。接着,诸王与众人开始设法点火。此时,帝释天王忆念:“待我般涅槃时,帝释天王将放出摩尼宝珠的光芒,以自出之火为我举办遗体火化;宝珠宝焰熄灭之后,众人才能点燃凡火。”如此领解世尊的教说后,便依次右绕,专心完成世尊遗体的火化。
Tadā mallarājāno bhagavato sarīrakiccaṃ karissāmāti vatvā nānāvatthābharaṇāni nivāsetvā parivārayiṃsu. Tato rājāno manussā ca aggiṃ dātuṃ ārahiṃsu. Tadā sakko? Mayi pana parinibbute sakko devarājā maṇijotirasaṃ pasāretvā nikkhantaagginā mama sarīrakiccaṃ karissati. Maṇiaggino avasāne manussā aggiṃ karissantiti. Evaṃ buddhavacanaṃ paribhāvetvā nikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā bhagavato sarīrakiccaṃ katvā samantato uṭṭhahatuti adhiṭṭhahi.
在那瞬间,香木堆自行燃起。世尊的遗体于烈火中焚烧,皮肤、肌肉、筋腱、骨骼乃至骨髓皆尽无余,所留下的舍利犹如茉莉花蕾与珍珠堆聚一般。
Tasmiṃ khaṇe sayameva citakaṃ aggi gaṇhi. Sarīraṃ pana bhagavato jhāyāmānaṃ chavicammamaṃsanahāruaṭṭhiaṭṭhimiñjaṃ asesetvā sumanamakuḷamuttārāsisadisameva dhātuyo avasesā ahesuṃ.
般涅槃时,普皆哀恸;
悲号大作,如大地迸裂。
凭诸天神之力,世尊的荼毗薪堆自燃。
刹那之间,烈焰自四面猛然腾起。
无论是内层之衣,还是所有外覆之衣,
于此诸衣之间,唯有两件不曾焚烧。
正如油灯熄灭时,既无烟痕也无余灰;
同样,对于观想佛身者,佛陀的身相亦不显现。
状如素馨花蕾,洁如净洗珍珠,色似黄金;
如是舍利留存。
四牙、顶髻、二锁骨,此七不散;
其余诸界,则唯散落。
其界细微,大小犹如芥子。
中等之界,大小犹如碎米粒。
舍利大中二类,皆如碎绿豆许;
承佛加持威神之力,其色现为三种。
舍利弗长老的弟子名为萨拉布,
他从火葬堆径直取来胜者颈骨舍利。
与千位弟子共聚于玛希央嘎纳塔,
建塔之后,牟尼便前往拘尸那罗。
具足六神通、得自在、安稳而慈悲的牟尼,
猛然如从火葬堆中执取了左牙。
纵使从空中坠下,纵使离开栖身之堂,
她们从四面八方浮出水面,扑灭了熊熊烈火。
末罗王众皆以众香之水,
熄灭世间怙主大仙之荼毗火堆。
Parinibbutakālepi sakalaṃ kalunaṃ ahu; Paridevo mahā āsi mahī udriyanaṃ yathā. Devatāyānubhāvena satthuno citako sayaṃ; Tato ekappahārena pajjalittha samantato. Yañca abbhantaraṃ dussaṃ yaṃ dussaṃ sabbabāhiraṃ Dusse dveva na jhāyiṃsu tesaṃ dussānamantare; Yathā niruddhatelassa na masī na ca chārikā; Evamassa na dissati buddhagattassa jhāyato. Sumanamakuḷasabhāvā ca dhotamuttābhameva ca; Suvaṇṇavaṇṇasaṃkāsā avasissaṃsu dhātuyo. Dāṭhā catasso uṇhīsaṃ akkhakā dve ca sattimā; Na vikiṇṇā tato sesā vippakiṇṇāva dhātuyo. Ahosi tanukā dhātu sāsapabījamattikā; Dhātuyo majjhimā majjhebhinnataṇḍulamattikā. Dhātuyo mahati majjhe bhinnamuggappamāṇikā; Dhātuvaṇṇā tayo āsuṃ buddhādhiṭṭhānatejasā. Sāriputtassa therassa sisso sarabhunāmako; Ādāya jinagīvaṭṭhiṃ citakātova dhātu so. Saddhiṃ sissasahassena cetiye mahiyaṅgaṇe; Ṭhapetvā cetiyaṃ katvā kusināramagā muni. Chaḷabhiñño vasippatto khemo kāruṇiko muni; Sahasā citakātova vāmadāṭhaṃ samaggahī. Ākāsato patitvāpi nikkhamitvāpi sālato; Samantatombumuggantvā nibbāpesuṃ jalānalaṃ. Mallarājagaṇā sabbe sabbagandhodakena taṃ; Citakaṃ lokanāthassa nibbāpesuṃ mahesino.
如是,具足悲愍的正自觉者,在毗舍佉月满月的伍波萨他日、火曜日,般涅槃。为饶益天与人,在双娑罗树间,荼毗堆持续了七天七夜。此后,在一百二十肘高的上方,又持续了七天七夜;直到火焰完全熄灭,又是七天七夜。
Evaṃ pana sabbaloke karuṇādhiko sammāsambuddho vesākhapuṇṇamuposathe aṅgāradivase parinibbuto. Devamanussānaṃ saṅgahakaraṇatthāya yamakasālānamantare citakaṃ sattarattindivaṃ vasī. Tato vīsaṃ hatthasatikassa upari sattarattindivaṃ vasi. Yāva aggiparinibbāpanaṃ sattarattindivaṃ hoti.
此后七日间,拘尸那罗的诸末罗族王子以香木水浇淋香堆,欲使火熄灭。此时,从娑罗树中涌出水流,将香堆熄灭。他们便将十力者的舍利收入金函,安奉于本城集会堂中,四周架起矛栅、列置弓垣以为防护,并以舞蹈、歌唱、音乐、花香等作七日之殊胜供养。
Tato sattadivasāni kusinārāyaṃ mallarājaputtesu gandhodakena citakaṃ nibbāpayamānesu sālarukkhato udakadhārā nikkhamitvā citakaṃ nibbāpayiṃsu. Tato dasabalassa dhātuyo suvaṇṇacaṅgoṭake pakkhipitvā attano nagare santhāgāre ṭhapetvā sattipañjaraṃ katvā dhanupākārehi parikkhipāpetvā sattāhaṃ naccagītavāditagandhamālādīhi mallarājaputtā sakkāraṃ kariṃsu.
其后,诸末罗王众将那宛如天宫般美妙的集会堂,
以种种方式庄严布置已;此后——
严饰道路,直至顶礼宝塔。
于象背上安置盛有舍利的金龛。
又以香等供养,作诸胜妙游戏。
进入城内,置身于雅致的会堂之中。
十重宝座之上,奉安胜者舍利;
尔时会堂四周,华盖高擎而起。
以象军包围,再以马军,再以战车;
彼此环绕之后,便出步兵,便张弓弩;
如是,他们次第周匝围以一由旬;
尔时,以舞、歌、奏乐而作供养。
Tato te mallarājāno rammaṃ devasabhopamaṃ; Sabbathā maṇḍuyitvāna santhāgāraṃ tato pana. Maggaṃ alaṅkaritvāna yāva makuṭacetiyā; Hatthīkkhandhe ṭhapetvāna hemadoṇiṃ sadhātukaṃ. Gandhādīhipi pūjetvā kīḷantā sādhukīḷitaṃ; Pavesetvāna nagaraṃ santhāgāre manorame. Dasabhūmasmiṃ pallaṅke ṭhapetvā jinadhātuyo; Ussayuṃ te tadā chatte santhāgārasamantato. Hatthīhi parikkhipāpesuṃ tato asse tato rathe, Añño’ññaṃ parivāretvā tato yodhe tato dhanu; Iti parikkhipāpesuṃ samantā yojanaṃ kamā, Tadā naccehi gītehi vāditehi ca pūjayuṃ.)
其后,阿阇世王听闻世尊般涅槃的消息,便遣使至拘尸那罗的末罗族人处,传话说:“我亦是刹帝利,世尊亦是刹帝利,我理应为导师的舍利建造塔庙并举行大供养。”同样地,毗舍离的离车王族、迦毗罗卫城的释迦王族、阿罗罗卡婆的布罗族、罗摩村的拘利,也纷纷遣使传话。于是,众人聚集一处,与拘尸那罗的末罗族人发生争执。有位名叫陀罗那的婆罗门对众人说:“诸位莫起怨恨纷争,我们共同的导师向来教导宽容。” 就这样,为了这位常行忍辱的导师之舍利,他们并未让纷争与战乱生起。
Tato bhagavato parinibbutabhāvaṃ sutvā ajātasattu mahārājā kosinārakānaṃ mallānaṃ sāsanaṃ pesesi. Ahampi khattiyo bhagavāpi khattiyo satthuno sarīradhātunaṃ thūpañca mahañca karomīti. Teneva upāyena vesāliyaṃ licchavirājāno ca kapilavatthumhi sakyarājāno ca allakappake bulayo ca rāmagāmake koḷiyā ca veṭhadīpake brāhmaṇo ca pāvāyaṃ pāveyyakā ca sāsanaṃ pesetvā sabbe ekato hutvā kosinārakehi saddhiṃ vivādaṃ uppādesuṃ. Tesaṃ pana ācariyo droṇabrāhmaṇo nāma. So tesaṃ? Mā bhonto viggahavivādaṃ karotha, amhākaṃ bhagavā khantivādīyevāti vatvā tādisassa ca khantimettānuddayasampannassa sarīrabhāge kalahaṃ kātuṃ ayuttanti āha.
阿阇世王与离车族的诸位君王,
释迦族、阿罗罗迦族、拘利与罗摩伽摩人,
吠陀提波婆罗门、波婆末罗与拘尸那罗末罗众,
为舍利故互相诤论。
那时,婆罗门多纳这样说道:
“诸位贤者,请听我一言,此言既合利益,又契义理。”
忍辱仙人时,护法童子;
六牙、福力,瞻波、螺护。
大猕猴本生之时,我等世间导师、胜者;
于他人不生嗔恨,唯修忍辱。
于好丑、苦乐、得失、誉毁,悉皆平等不动;
具如是相者,忍辱之谈,更何须论。
如是,汝等诤论中互相攻讦,实非善事;
汝等众人皆当和睦同心,欢喜共处。
我们将如来舍利分作八份;
愿舍利塔遍布四方,令大众欢喜净信。
那么,婆罗门,你应当把它分成八份;
愿舍利塔广布,因为大众欢喜净信;
如此说完,婆罗门多纳身为大众之长;
他制作了一根金管,以此均分给诸王。
这全部成为十六份,尽是剩余的舍利。
那时,每一城市的居民都分得两多那舍利。
国王们取得舍利,满心欢喜踊跃;
而后各自返回自己的国土,建造了佛塔。
多纳婆罗门取走那只罐子,造了一座罐塔。
莫里亚人心怀欢喜,建造了砖砌之塔。
一颗佛牙在三十三天城,一颗在龙城;
一颗在犍陀罗国,一颗在羯陵伽王处。
(Rājā ajātasattu ca licchavī ca narādhipā; Sakyā ca allakappā ca koḷiyāpi ca rāmake. Brāhmaṇo veṭhadīpo ca mallapāveyyakāpi ca; Mallā ca dhātu atthāya aññamaññaṃ vivādayuṃ. Evaṃ sante tadā doṇo brāhmaṇo etadabravī; Suṇantu bhonto me vācaṃ hitamatthupasaṃhitaṃ. Khantivādī isikāle dhammapālakumārake; Chaddante bhuridatte ca campeyye saṅkhapālake. Mahākapijātakāle amhākaṃ lokanāyako; Kopaṃ akatvā aññesu khantimeva akā jino. Siṭṭhāsiṭṭhe sukhe dukkhe lābhālābhe yasāyase; Tādī lakkhaṇasampanno khantivādesu kā kathā. Evaṃ bhavataṃ vivāde sampahāro na sādhuko; Sabbeva sahitā hotha samaggā modamānakā. Tathāgatassa sārīraṃ aṭṭhabhāgaṃ karomase; Thūpā vitthāritā hontu pasannā hi bahujjanā. Tena hi vibhajehi tvaṃ aṭṭhabhāgantu brāhmaṇa; Thūpā vitthāritā hontu pasannā hi bahujjanā. Evaṃ vutte tadā doṇo brāhmaṇo gaṇajeṭṭhako; Suvaṇṇaṃ nāḷiṃ katvāna samaṃ bhājesi rājunaṃ. Soḷasanāḷiyo āsuṃ sabbā tā sesadhātuyo; Ekekapuravāsīnaṃ dve dve doṇo adā tadā. Dhātuyo ca gahetvāna haṭṭhatuṭṭhā narādhipā; Gantvā sake sake raṭṭhe cetiyāni akārayuṃ. Doṇo tumbaṃ gahetvāna kāresi tumbacetiyaṃ; Aṅgārathūpaṃ kāresuṃ moriyā haṭṭhamānasā. Ekā dāṭhā tidasapure ekā nāgapure ahu; Ekā gandhāravisaye ekā kāliṅgarājino.)
这里所说的“都那”是指谁?是指当时的众导师。他在分配舍利时,取了一颗右牙舍利,放在头巾中。那时,帝释天王心想:“今日谁能得到这颗右牙舍利?”看见它在头巾里。他取来宝箧,以隐身之身前往,将舍利带回三十三天宫,在顶髻宝珠塔处起造一由旬高的大塔,安奉其中。有人在右牙舍利的底部刮取少许,收作供养。至此,关于三十三天宫牙舍利的记述,应视为圆满。
Tattha doṇoti? Tadā gaṇācariyo. So dhātuyo vibhajanto ekaṃ dakkhiṇadāṭhādhātuṃ gahetvā veṭhantare ṭhapesi. Tadā sakko ajja dakkhiṇadāṭhādhātuṃ ko labhatīti cintetvā veṭhantare passi. So ratanacaṅgoṭakaṃ gahetvā adissamānakāyena gantvā dhātuṃ gahetvā tāvatiṃsabhavane cūḷāmaṇicetiya ekayojanubbedhaṃyeva mahantaṃ thūpaṃ katvā ṭhapesi. Ekaṃ dakkhiṇadaṭhādhātuṃ pādaggantare akkamitvā gaṇhi. Ettāvatā tāvatiṃsabhavanadantadhātukathā paripuṇṇā veditabbā.
当时,有位叫迦亚·塞那的龙王,闻知世尊般涅槃,心想:“今日我要去作最后的瞻礼。”他带着龙王盛大的财富来到拘尸那罗城,作了极大的供养,站在一旁,看见了放在足间的舍利,便以龙的通力取走,带回龙宫,安置在龙城中那座镶嵌宝石的塔里。后来在铜掌岛,咖咖旺纳帝萨王的时代,摩诃提婆长老的弟子、尊者摩兴多罗前往龙宫,取走那枚右牙舍利,带到铜掌岛的塞鲁那城,在塞鲁那城山中的葛利阿瓦山建塔安置。
Tadā jayaseno nāma nāgarājā bhagavato parinibbutabhāvaṃ sutvā ajja pacchimadassanaṃ passissāmīti mahantaṃ nāgarājasampattiṃ gahetvā kusināraṃ gantvā mahāpūjaṃ katvā ekamantaṃ ṭhatvā pādaggantare ṭhitaṃ dhātuṃ disvā nāgeddhibalena gahetvā nāgabhavanaṃ netvā nāgapurassa majjhe ratanakhacite cetiye ṭhapesi. Taṃ tambapaṇṇiyaṃ kākavaṇṇatissarājakāle mahādevattherassa sisso mahindatthero nāma nāgabhavanaṃ gantvā dakkhiṇadāṭhaṃ gahetvā tambapaṇṇiyaṃ serunagaraṃ haritvā giriabhayassa serunagarapabbatantare cetiyaṃ kārāpetvā ṭhapesi.
至此,关于龙宫牙舍利的记述已圆满,应当了知。
Ettāvatā nāgabhavanadantadhātukathā paripuṇṇā veditabbā.
这里所说的“住在犍陀罗者”是什么意思呢?有一枚左牙舍利,名为多纳的老师将其置于衣服间取走。那时,一位犍陀罗人,先前已得授记、已立下志愿,见到这枚放在衣服间的牙舍利后,以净信心取走该牙舍利,与犍陀罗大众一同返回本国,安置于塔园之中。
Tatrāyaṃ gandhāravāsinoti? Ekā vāmadāṭhā doṇo nāma ācariyo nivattha vatthantare ṭhapetvā gaṇhi. Tadā eko gandhāravāsī pubbe laddhabyākaraṇo katābhinīhāro vatthantare ṭhatapidantadhātuṃ disvā kusalacittena tato dantadhātuṃ gahetvā gandhāravāsikehi saddhiṃ attano raṭṭhaṃ gantvā cetiyavane ṭhapesi.
有关左牙舍利的叙述,至此应知已告圆满。
Ettāvatā vāmadantadhātukathā paripuṇṇā veditabbā.
其中,下方的左牙舍利:舍利弗长老的弟子,名叫柯摩的牟尼,犹如从网中跃出一般,取得左犬齿,带着它前往羯陵伽城,来到梵授王面前,展示牙舍利后,说:“大王,这枚左牙舍利,是世尊在此赡部洲,为窟颈相续的诸天神与人作利益之后……”
Tattha adho vāmadantadhātuṃ sāriputtattherassa sisso khemo nāma muni jālacitakatova uppatitvā vāmadāṭhaṃ gahetvā kāliṅgapuraṃ netvā brahmadattassa rañño samīpaṃ gantvā dantadhātuṃ dassetvā? Mahārāja vāmadantadhātuṃ bhagavā tameva imasmiṃ jambudīpe yāva guhasīvaparamparā devamanussānaṃ atthaṃ karitvā pariyosāne guhasīvarañño pāhessatīti (nīyādetuṃ) āhāti nīyyādesi.
后来,赫摩摩罗公主与丹塔王子扮作婆罗门,携带佛牙舍利出逃,告知商人后乘船急行,并恭敬地作了对诸龙与妙翅鸟的大供养。他们次第前进,到达阎浮拘罗港,依一位婆罗门长者指示的路线来到阿努拉德普勒城。他们询问吉提斯利弥伽王的消息,得知国王年仅九岁,已安住于三皈依,正得安乐。于是前去参见云山长老,顶礼后坐于一旁,述说了带着佛牙舍利从羯陵伽国前来的经过。大众闻讯欢喜,联络并整饬大寺,将世尊的佛牙舍利奉迎供养,并派遣一位比丘向国王禀报此事。国王听闻后满心欢悦,显现出如转轮王般的威严,亲自审视佛牙的神奇,并以恭敬心作种种庄严供养。以此方式,当日的供养即达九十万之巨。
Aparabhāge hemamālā rājakaññā dantakumārena saddhiṃ brāhmaṇavesaṃ gahetvā dantadhātuṃ ādāya palāyitvā vāṇije ārocetvā nāvā vegena gantvā ceva nāgasupaṇṇehi mahantaṃ pūjaṃ kāretvā anukkamenāgantvā jambukoḷapaṭṭanaṃ patvā dijavarassa ācikkhitamaggena anurādhapuraṃ patvā kittissirimeghassa pavattiṃ pucchitvā navavassaāyusamāno tīsu saraṇesu pasannabhāvaṃ sutvā meghagiri mahātherassa santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisīditvā dantadhātuṃ jambudīpato gahetvā āgatabhāvaṃ ārocetvā dassesi. Disvā ca pana pītiyā phuṭo ubhinnampi saṅgahaṃ katvā mahāvihāraṃ alaṅkāretvā jinadantadhātuṃ ṭhapetvā ekaṃ bhikkhuṃ pesetvā taṃ pavattiṃ rañño ārocāpesi. Taṃ sutvā rājā pītipāmojjo cakkavattissa sirisampatto daḷiddo viya tassa pāṭihāriyaṃ disvā vīmaṃsitvā nikkaṅkho hutvā sakalalaṅkādīpena pūjesi. Etena nayena pūjaṃ katvā ekadivaseneva navalakkhaṃ pūjesi.
锡兰之王以众多宝物,施予二者;
又赐村邑与权位,而行摄受。
Sīhaḷindo ubhinnampi bahūni ratanāni ca; Gāme ca issare ceva datvāna saṅgahaṃ akā.
至此,下牙骨舍利之事,应知已解说圆满。
Ettāvatā adhodāṭhādhātukathā paripuṇṇā veditabbā.
四十颗齐整的牙齿,以及头发、体毛等一切,被天人们带往一个个世界,辗转相续。
Cattālīsa samā dantā kesā lomā ca sabbaso devā hariṃsu ekekaṃ cakkavāḷaparamparā.
其中所言“四十颗齐整的牙齿”是何意?当知:其余的牙齿、头发、体毛、指甲等一切,在我般涅槃时未被烧毁,而是被取出安立空中;每一根头发、体毛、指甲、牙齿舍利,皆被带往各个世界辗转供养,并建造塔庙,为天人与世人作利益。如是发愿。因此,从般涅槃时起,直至遗体销尽,六色须毛依然色泽鲜明,未曾减损。即便婆罗门法士在解说舍利分配时,亦知这些舍利遍布于池沼、居所、经行处,犹如从地涌出一般。其时,帝释天神见此人护持圣迹,忧虑若任其流转或湮没,圣迹将遭毁坏,便化作琴师,手持琴来到他面前,以解其忧。此人遂舍弃天帝之形,披上琴师衣,立于一旁,弹琴唱颂神曲,发出种种赞歌。宣说此法者,断世间毁谤之语;若有人因贪欲而坏他正法,即为恶人。此义《天鹅王本生》曾有明示:所获极为难得。听闻此言,婆罗门琴师自觉心意已决,便解除忧愁,起身邀请众人,观见诸佛身舍利聚合,如同骨骸聚合之状。思惟已,即奉舍利入于烈火堆中,安置于舍利塔内。摩里亚人持火,所造之塔名为“火舍利塔”。
Tatra vacane, cattālīsa samā dantāti? Sesadantā ca kesā ca lomā ca nakhā ca sabbasopi mayi parinibbuta-kāle mā ḍayhantu luñcitvā ākāse patiṭṭhantu ekekacakkavāḷañca ekekakesalomanakhadantadhātuparamparā netvā cetiyaṃ kāretvāna devamanussānaṃ atthaṃ karotuti adhiṭṭhahi. Tasmā parinibbutakālato yāva sarīraṃ na ḍayhati tāva chabbaṇṇarasmiyo lomadhātu na pajahati. Doṇabrāhmaṇopi dhātuvibhajanāvasāne veṭhantare ca nivāsanantare ca pādaggantare ca dhātunaṃ vinaṭṭhabhāvaṃ ñatvā pathaviyaṃ uttānakoyevajāto. Tadā sakko devarājā disvā ayaṃ deṇācariyo dhātu atthāya anuparivattetvā vināsaṃ pāpuṇeyya ahaṃ vīṇācariyavesaṃ gahetvā tassa santikaṃ gantvā sokaṃ vinodessāmīti sakkarūpaṃ jahitvā vīṇācariyavesaṃ gahetvā tassa santikaṃ gantvā ekamantaṃ ṭhito dibbagītaṃ gāyitvā vīṇaṃ vādento nānappakāraṃ udānesi. Yaṃ dhammametaṃ purisassa vādaṃ chindissāmīti vatvā kathāya sotunaṃ lobhaṃ parassa atthaṃ vināsetvā atilobhena puriso pāpako hotīti. Haṃsarājajātakaṃ dīpetvā yaṃ laddhaṃ taṃ suladdhanti āha. Taṃ sutvā doṇo ayaṃ vīṇācariyo mayhaṃ thenabhāvaṃ aññāsīti sokaṃ vinodetvā uṭṭhāya āvajjamāno tumbaṃ disvā yena bhagavato sarīradhātuyo mitā sopi dhātugatikova. Idaṃ thūpaṃ karissāmīti cintetvā tumbaṃ gahetvāna cetiye ṭhapesi. Moriyā aṅgāraṃ gahetvā aṅgāracetiyaṃ nāma kāresuṃ.
于迦毗罗卫城中,大众皆具正见;
于此处建起了以珍宝所成的身舍利塔;
在可爱的阿拉伽城中,安奉了佛陀舍利;
用绿豆色的石料建起了一座安奉舍利的塔。
众人于波婆国中安奉佛舍利;
以宝色之石,在波婆建起了支提。
袈裟、钵与杖,人们都不作恭敬;
大众却对草屋中的衣着加以恭敬供养。
在迦毗罗卫与憍萨罗,人们恭敬羊毛敷具与头发蓬乱的苦行者;
在华氏城,他们供养了水罐与腰带。
在阿槃提国供养坐具,在瞻波供养浴衣;
在天臂城供养敷具,在毗提诃国供养滤水囊。
剃刀与针筒,众人于因陀帕塔供养;
石山之上最胜足迹,余物于般兰塔卡。
尔时人众分奉八斛舍利,
世间怙主导师之舍利由是广布。
(Nagare kapilavatthumhi sammādiṭṭhi bahujjano; Tattha sārīrikaṃ thūpaṃ akāsi ratanāmayaṃ. Nagare allake ramme buddhadhātu patiṭṭhiya; Silāya muggavaṇṇāya thūpaṃ sadhātukaṃ akā. Jano pāveyyaraṭṭhasmiṃ patiṭṭhiya sārīrikaṃ; Silāya maṇivaṇṇāya pāveyyaṃ cetiyaṃ akā. Cīvaraṃ pattadaṇḍañca madhurāyaṃ apūjayuṃ; Nivāsanaṃ kusaghare pūjayiṃsu mahājanā. Paccattharaṇaṃ kapile uṇṇalomañca kosale; Pūjesuṃ pāṭaliputte karakaṃ kāyabandhanaṃ. Nisīdanaṃ avantisu campāyaṃ’dakasāṭakaṃ; Devaraṭṭhe attharaṇaṃ videhe parissāvanaṃ. Vāsi-sūcigharañcāpi indapatthe apūjayuṃ; Pāsāṇake padaṃ seṭṭhaṃ bhaṇḍasesaṃ parantake. Mahiṃsu manujā dhātuṃ aṭṭhadoṇamitaṃ tadā; Dhātu vitthāritā āsi lokanāthassa satthuno).
那些国王各自取回所得舍利,带回自己的都城,建起塔庙,举行了盛大的供养。具眼者世尊的舍利约八斗之量,以一百二十八支金筒盛奉。导师则于北阿沙陀星宿时入母胎结生,于毗舍佉星宿时出胎降诞,于北阿沙陀星宿时出家遁世,于毗舍佉星宿时成正觉,于北阿沙陀星宿时转法轮,并示现双神变,于阿沙陀星宿时自天降下,于毗舍佉星宿时证入涅槃。大迦叶尊者和阿那律尊者两位大长老,亦恭敬奉安舍利,广兴供养。
Te pana rājāno hi attanoladdhadhātuṃ gahetvā sakasakanagaraṃ gantvā cetiyaṃ kārāpetvā mahantaṃ pūjāvidhānaṃ kariṃsu. Cakkhumantassa bhagavato sarīradhātu aṭṭhadoṇamattaṃ suvaṇṇanāḷiyā ekasataaṭṭhavīsatināḷikā ahosi? Satthā pana uttarāsāḷhanakkhattena mātukucchiyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. Visākhanakkhattena mātukucchito nikkhami. Uttarāsāḷhanakkhattena mahābhinikkhamanaṃ nikkhami. Visākhanakkhattena buddho ahosi. Uttarāsāḷhanakkhattena dhammacakkaṃ pavattesi. Teneva yamakapāṭihāriyaṃ akāsi. Assayujanakkhattena devorohaṇaṃ akāsi. Visākhanakkhattena parinibbāyi. Mahākassapattherā ca anuruddhatthero ca dve mahātherā bhagavato sarīradhātuyo vissajjāpetvā adaṃsu.
那些国王得到世尊的舍利后,作了长达七年、七月、七日的隆重供养。供养结束时,有持邪见之人想:“沙门乔达摩已般涅槃,我们竟为了他的舍利,空耗寿命来作供养。”于是对正自觉者生起嗔怨。帝释天神察知此事后,便去见大迦叶尊者们,告知:“尊者,这些人对世尊心怀恶意,死后将堕无间地狱。未来将有许多邪见者成为弑亲的国王。舍利今日恐将遭到焚毁。”长老深思之后,予以观照。
Tesaṃ rājunaṃ bhagavato sarīradhātuṃ labhitvā sattadivasasattamāsādhikāni sattavassāni mahārahaṃ pūjaṃ katvā gatakāle micchādiṭṭhikamanussā? Samaṇo gotamo parinibbuto. Tassa dhātu atthāya amhākaṃ jīvitakappanaṃ nāsetvā pūjaṃ karotī’ti sammāsambuddhe padussanti. Sakko āvajjento taṃ kāraṇaṃ ñatvā mahākassapattherassa ārocesi;’bhante micchādiṭṭhikā manussā bhagavati paduṭṭhacittena ito cutā avīcinirayaṃ uppajjanti. Bahutarā anāgate micchādiṭṭhikā mātupitughātakā rājāno bhavissanti. Ajjeva dhātuyo nidahituṃ vaṭṭatī’ti thero vicāretvā addasa.
于长时中担负无量法义,心无退怯,为利益余众,留下舍利,而后入于死魔之口。他成就菩提智、种种殊胜力,觉证诸巴拉密,度越无量劫数,超脱世间,速登圣道,证得无上清凉,越渡生死彼岸,净尽一切忍辱难行之处。
Anantamatthaṃ dharamānakāle katvāna sattānamalīnacitto sesānamatthāya sarīradhātuṃ ṭhapetva so maccumukhaṃ upeto. (Katvā yo bodhiñāṇaṃ vividhabalavaraṃ bujjhituṃ pāramīyo vatvā saṅkheyyapuṇṇe aparimitabhave uttaritvā sumuttaṃ. Ārohitvāna sīghaṃ ariyasivapadaṃ accutaṃ sītibhāvaṃ patto so jātipāraṃ nikhilapadahanaṃ dukkaraṃ kārayitvā.
大迦叶长老见舍利将遭厄难,便对王说:
“请王兴建塔庙,安奉一切舍利。”
王闻已,心生欢喜,称“萨度”。
他令于各处建造舍利塔,并安置法轮等。
王既营造毕,启白迦叶尊;
长老取舍利,洞见此因缘。
罗摩村中,龙众守护舍利。
未来,在兰卡岛的佛塔中,将安奉这些舍利。
迦叶长老安置舍利已,
即将舍利授予阿阇世王。
他在宫中建造了六千四百座小塔。
国王将所有这些佛舍利安奉于其中。
八十舍利匣充盈,八十支提塔庄严;
室中多所杂沓,量如塔园。
完成所有工程后,便在那里撒上细沙。
种种鲜花成千上万,种种妙香一同撒落。
有八十位长老的形象,以及八百轮相。
净饭王的容貌,以及摩诃摩耶、大爱道等人的容貌。
所有这些形象,都作得如同黄金一般灿烂;
大地之君升起了五百华盖与幢幡。
金罐与宝罐,
各各五百数,遍置四方。
以黄金与白银所成之盏,
注满香油,点燃诸灯。
国王令五百、五百之数,各各安置妥当。
大牟尼决意道:“就这样伫立,莫移动。”
未来将出现广弘正法的阿育王;
那位大智者令以文字刻于金板之上。
于舍利室周遭,巧作种种工巧;
造作机关木人,借风力而运行。
砌筑石墙围绕,叠石密覆而封固。
于其上建造佛塔,平整如石塔一般。
Dhātvantarāyaṃ disvāna thero kassapasavhayo; Nidhānaṃ sabbadhātunaṃ karohītyāha bhūpatiṃ. Sādhūti so paṭissutvā māgadho tuṭṭhamānaso; Dhātunidhānaṃ kāresi sabbattha vattitādiya. Kārāpetvāna so rājā kassapassa nivedayī; Dhātuyo āharī thero idaṃ kāraṇamaddasa. Bhujaṅgā parigaṇhiṃsu rāmagāmamhi dhātuyo; Cetiye dhārayissanti laṅkādīpe anāgate. Tā dhātuyo ṭhapetvāna thero kassapasavhayo; Rañño ajātasattussa adāsi dhātuyo tadā. Gehe cūpakaraṇāni catusaṭṭhisatāni so; Abbhantare ṭhapesi rājā sabbā tā buddhadhātuyo. Karaṇḍāsīti saṃkiṇṇaṃ cetiyāsītilaṅkataṃ; Gehe bahusamākiṇṇaṃ thūpārāmappamāṇakaṃ. Kāretvā sabbakaraṇaṃ vālikaṃ okirī tahiṃ; Nānāpupphasahassāni nānā gandhaṃ samākiri. Asītitherarūpāni aṭṭhacakkasatāni ca; Suddhodhanassa rūpampi māyāpajāpatādinaṃ. Sabbāni tāni rūpāni suvaṇṇasseva kārayi; Pañca chattadhajasate ussāpesi mahīpatī. Jātarūpamaye kumbhe kumbhe ca ratanāmaye; Pañca pañca sateyeva ṭhapāpesi samantato. Sovaṇṇanikkhamayena ca kapāle rajatāmaye; Puresi gandhatelassa jālāpetvā padīpake. Pañca pañca sateyeva ṭhapāpesi disampati; Ime tatheva tiṭṭhanta adhiṭṭhāsi mahāmuni. Vitthāritā dhammāsoko bhavissati anāgate; Akkhare soṇṇapattamhi chindāpesi mahāmatī. Pakappitvā visukammaṃ dhātugabbhasamantato; Vātavegena yāyantaṃ yantarūpamakārayī. Katvā silāparikkhepaṃ pidahitvā silāhi taṃ; Tassūpari karī thūpaṃ samaṃ pāsāṇathūpiyaṃ.)
如是,为令圣者众心生净信而作此《舍利传》;此乃关于如来般涅槃的篇章,名为“第二章”。
Iti ariyajanappasādanatthāya kate dhātuvaṃse tathāgatassa parinibbutādhikāro nāma dutiyo paricchedo.