于辩论之道,无畏而无碍的言者,
三界之灯明、堪忍重负者;
全尽无余一切所知障者,
我今礼敬导师——行境无边际者。
显示巴利原文 Visāradaṃ vādapathāti vattinaṃ, Tilokapajjotamasayhasāhinaṃ; Asesa ñeyyāvaraṇappahāyinaṃ, Namāmi satthāramanantagocaraṃ.
从三界怙主所出,能除一切怖畏者;
为清净明行所依止者;
「增上缠缚」,即束缚心意的妄执烦恼之结,此结断除,则名解脱。
显示巴利原文 Tiloka nāthappabhavaṃ bhayāpahaṃ, Visuddhavijjācaraṇehi sevitaṃ; Papañca saṃyojanabandhanacchidaṃ, Namāmi dhammaṃ nipuṇaṃ sududdasaṃ.
即使唯以敬重心敬奉者,也称赞此处,是因人们由此得以触及苦灭不变的境界。
因此,世尊的门徒尊称这位具足理智、善摄诸根的修行者为应供。
显示巴利原文 Pasādamattena’pi yattha pāṇino, Phūsanti dukkhakkhayamaccutaṃ padaṃ; Tamāhuṇeyyaṃ susamāhitindriyaṃ, Namāmi saṅghaṃ munirājasāvakaṃ.
勇猛兼具悲悯,统领众生;
寻求如来教法之人,
为众生祈愿增长与利益。
显示巴利原文 Vibhusayaṃ kāḷakanāgaranva yaṃ, Parakkamo kāruṇiko camūpati; Gavesamāno jinasāsanassa yo, Virūḷhimatthañca janassa patthayaṃ.
如甘露之光芒,清净无垢,生于清白圣族
信心于牟尼圣王教法中深植增长
说可爱之言,行于正道
恒常犹如众生之母。
显示巴利原文 Sudhāmayūkhāmala paṇḍuvaṃsajaṃ, Virūḷhasaddhaṃ munirājasāsane; Piyaṃ vadaṃ nītipathānuvattiniṃ, Sadā pajānaṃ janikaṃ’va mātaraṃ.
立身处世富于巧妙,心意纯正不邪者,
具足斯里兰卡岛一切洁净瑞相者,
显示巴利原文 Piyaṃ parakkantibhujassa rājino, Mahesi maccunnatakhuddhisampadaṃ; Vidhāya līlāvatimicchitatthadaṃ, Asesa laṅkātalarajjalakkhiyaṃ.
少年即具德为人所敬者,
他是大智慧者,出于尊贵智者王族;
他制定了名为“巧言者”的规则;
他在圣教与诸般技艺中,善学通达。
显示巴利原文 Kumāramārādhitasādhumantinaṃ, Mahādayaṃ paṇḍunarinda vaṃsajaṃ; Vidhāya saddhaṃ madhurindanāmakaṃ, Susikkhītaṃ pāvacane kalāsu ca.
于久无君王之地,如冰冷坚硬之铁,
如是以此出离之行,驱散了无益的铁锈;
长久以来,以殊胜的衣钵等资具,
善于自制,精勤不放逸。
显示巴利原文 Narindasuññaṃ suciraṃ tisīhaḷaṃ, Itippatītaṃ ayasaṃ apānudi; Ciraṃ paṇītena ca civarādinā, Susaññate saṃyamino atappayi.
Ciraṭṭhitiṃ pāvacanassa icchatā, Kataññunā vikkama buddisālinā; Satīmatā candima bandhukittinā, Sagāravaṃ tena’bhīyācito ahaṃ.
以锡兰的本土语言,由诗人们诵出,
并以正觉为根本的迦南传承,
以迦毗罗卫的语法与智慧,
我亦为诸岛之民而作。
显示巴利原文 Sadesa bhāsāya kavīhi sīhaḷe, Katampi vaṃsaṃ jinadantadhātuyā; Niruttiyā māgadhikāya vuddhiyā, Karomi dīpantaravāsinaṃ api.
这位胜者,曾于不死之城
曾有一时,名为善慧之士
精通吠陀与吠陀支的种种明辨
他是巨富之家的青年子弟。
显示巴利原文 Jīno’yamiddhe amaravhaye pure, Kadāci hutvāna sumedhanāmako; Savedavedaṅgavibhāgakovido, Mahaddhane vippakulamhi māṇavo.
Ahañhi jātibyasanena pīḷito, Jarābhibhuto maraṇena otthaṭo; Sivaṃ padaṃ jātijarādinissaṭaṃ, Gavesayissaṃ’ti raho vicintiya.
拥有无数财富与谷物,
将难舍的贪欲安立在悭吝之中;
那些被爱欲重担所系缚者,
舍弃了朋友、儿子与亲属。
显示巴利原文 Anekasaṅkhaṃ dhanadhaññasampadaṃ, Patiṭṭhapetvā kapaṇesi duccajaṃ; Anappake pemabharānubandhino, Vihāya mitte ca suteca bandhave.
名为持地者的法师,声名远扬,
已弃离种种树林行伍所庄严之处。
显示巴利原文 Pahāya kāme nikhile manorame, Gharābhinikkhamma himācalantike; Mahīdharaṃ dhammikanāma vissutaṃ, Upecca nānātarurājibhusitaṃ.
在令心愉悦、天王所化现之处,
在诸邪行者的无道精舍之中。
显示巴利原文 Manonukūle surarājanimmīte, Asammigānaṃ agatimhi assame; Nivattacīro ajinakkhipaṃ vahaṃ, Jaṭādharo tāpasa vesamaggahī.
善自调伏,三根俱摄,
以果与非果等诸法,令此修持之身相续运转;
于诸神通已达究竟,成为自在者、抵达彼岸者,
他于他们至中,证得了安乐。
显示巴利原文 Susaññatattoparivāri tindriyo, Phalāphalādīhi pavattayaṃ tanuṃ; Gato abhiñgñāsu ca pāramiṃ vasī, Tahiṃ samāpatti sukhaṃ avindi so.
善加严饰,安住于庄严城中,
于大道上,心意和悦,随众而住;
于行道之处,精勤修习自身,
当善慧苦行者尚未成就时,
显示巴利原文 Susajjite rammapurādhivāsinā, Mahājanena’ttamanena añjase; Pathappadese abhiyantamattano, Aniṭṭhiteyeva sumedha tāpaso.
那已见深不可测大海彼岸者、
已至有之边际、离诸稠林的导师。
显示巴利原文 Agādhañeyyodadhīpāradassinaṃ, Bhavantaguṃ nibbanathaṃ vināyakaṃ; Anekakhīṇāsavalakkhasevitaṃ, Kadā ci dīpaṅkarabuddhamaddasa.
他由此而为三界依怙与僧众,
舍弃自己的身体乃至生命;
放下发辫、兽皮等覆盖物,
以自己的身躯作桥,横架于水塘。
显示巴利原文 Tato sasaṅghassa tilokabhattuno, Pariccajitvāna tanumpi jīvitaṃ; Pasārayitvāna jaṭājinādikaṃ, Vidhāya setuṃ tanumeva pallale.
他未曾堕入那广阔而浑浊的大水之中
他成为比丘,便背负而行
既安住而降伏,此处寂静无散乱
彻见三界实无依怙。
显示巴利原文 Anakkamitvā kalalaṃ mahādaye, Sabhikkhuko gaccatu piṭṭhiyā iti; Adhiṭṭhahitvāna nipannako tahiṃ, Anātha metaṃ tibhavaṃ samekkhiya.
Dayāya sañcoditamānaso jane, Bhavaṇṇavā uddharituṃ dukhaddite; Akāsi sambodhipadassa pattiyā, Mahābhinīhāramudaggavikkamo.
Atho viditvā vasino tamāsayaṃ, Adāsi so vyākaraṇaṃ mahāmuni; Tato puraṃ tamhi tathāgate gate, Sayaṃvasī sammasi pāramiguṇe.
圆满清净资粮之诸功德;
此后,大名声者生于兜率天;
为证清净正觉之果位,
当他觉悟之时,慈悲的心广然生起,
长久地遍享那无上的庄严与利益。
显示巴利原文 Tato ca kappānamalīnavikkamo, Asaṃkhiye so caturo salakkhake; Tahiṃ tahiṃ jātisu bodhipācane, Visuddhasambhāraguṇe apūrayi; Athābhijāto tusite mahāyaso, Visuddhasambodhipadopaladdhiyā; Udikkhamāno samayaṃ dayādhano, Ciraṃ vibhutiṃ anubhosi sabbaso.
数千之众,从十个轮围世界,
与众多天王等汇聚一处,
以崇高而殊胜的胜利之果,
他心怀恭敬地前往,受众人恳请。
显示巴利原文 Sahassasaṅkhā dasacakkavālato, Samāgatānekasurādhipādihi; Udaggudaggehi jinattapattiyā, Sagāravaṃ so abhigamma yācito.
然后离开迦毗罗卫城,
常具正念,为释迦族唯一王子;
成为净饭王、大地主之子。
显示巴利原文 Tato cavitvā kapiḷavhaye pure, Sadā sato sakyakulekaketuno; Ahosi suddhodanabhumibhattuno, Mahādimāyāya mahesiyā suto.
Vijātamatto’va vasundharāya so, Patiṭṭhahitvāna disā vilokayī; Tadā ahesuṃ vivaṭaṅganā disā, Apūjayuṃ tattha ca devamānusā.
犹如天女隐现于虚空之中;
他留下七步足迹,面朝北方,
近前而作狮子吼,发出无畏之声。
显示巴利原文 Ādhārayuṃ ātapavāraṇādikaṃ, Adissamānāva nabhambhi devatā; Padāni so satta ca uttarāmukho, Upecca nicchārayi vācamāsabhiṃ.
正如名为实成之少年,
具大威力,青春盛美;
于三时中,所应行处,
他安住于美妙殿堂的胜妙之中。
显示巴利原文 Yathatthasiddhattakumāranāmako, Mahabbalo yobbanahāriviggaho; Ututtayānucchavikesu tīsu so, Nubhosi pāsādavaresu sampadaṃ.
有时在园林小路上,年老身衰,
或见病者、亡者与调御者;
渐次观察,见欲爱而心生离染,
于诸有中,他再无所愿,唯求出家。
显示巴利原文 Kadāci uyyānapathe jarāhataṃ, Tathāturaṃ kālakatañca saṃyamiṃ; Kamena disvāna virattamānaso, Bhavesu so pabbajituṃ akāmayi.
他为天众所敬仰围绕,住于三十三天;
身披荆棘所织之衣,
大悲者便由此出现于世。
显示巴利原文 Sapupphadīpādīkarehi rattiyaṃ, Purakkhato so tidivādhivāsihi; Sachannako kantakavājiyānato, Tato mahākāruṇiko’bhinikkhami.
因欲念而从无上喜悦中陨落,
犹如清净甘露之果实洒落,殊胜可贵;
竖起以绳索缚成的围栏,
犹如冰洁的戒者,耸立虚空之中。
显示巴利原文 Kamena patvāna anomamāpagaṃ, Sudhotamuttāphalahārisekate; Patiṭṭhahitvā varamoḷibandhanaṃ, Sitāsilūnaṃ gagane samukkhipī.
三十三天主接过后,于空中承继宝座;
彼时,以最胜之金龛,为之覆盖。
以蓝宝石建造三由旬的佛塔,
又在城中为自己建造了小塔。
显示巴利原文 Paṭiggahetvā tidasānamissaro, Suvaṇnacaṅgoṭavarena taṃ tadā; Tiyojanaṃ nīlamaṇīhi cetiyaṃ, Akāsi cūḷāmaṇimattano pure.
于是,由陶师伽提迦罗和莲花胎生者,
整理并持守袈裟等物;
接着,将自己的那套衣物铺展于空中,
他又摒弃了对殊胜衣着的执取。
显示巴利原文 Tato ghaṭīkārasarojayoninā, Samāhaṭaṃ dhārayī cīvarādikaṃ; Atho sakaṃ vatthayugaṃ nabhatthale, Pasatthavesaggahaṇo samukkhipī.
受领已,世尊安坐莲花之上,
因食之丰盛而满心适悦,
于自身境中,化现出十二由旬的光芒。
显示巴利原文 Paṭiggahetvāna tamambujāsano, Mahiddhiko bhattibharena codito; Sake bhave dvādasayojanaṃ akā, Maṇīhi nīlādihi dussacetiyaṃ.
善自调御者,具足正念,诸根已调伏者,
威仪已调,远离味贪者;
如荫覆六方,安步于无上胜境,
发起大精进,行持艰难之道。
显示巴利原文 Susaññatatto satimā jitindriyo, Vinītaveso rasagedhavajjito; Chahāyanāneva anomavikkamo, Mahāpadhānaṃ padahittha dukkaraṃ.
在毗舍佉月的满月日,
舍离根本,与自性菩提树相应;
于十四肘之草座,
他决意坚定,发起精进,安然安坐。
显示巴利原文 Visākhamāsassatha puṇṇamāsiyaṃ, Upecca mūlaṃ sahajāya bodhiyā; Tiṇāsane cuddasahatthasammite, Adhiṭṭhahitvā vīriyaṃ nisajji so.
他们以降服大地与天空、
以摄受可怖形貌之威严令人畏惧;
摇撼这负载群山的大地,
胜利者在傍晚时分,征服了魔军。
显示巴利原文 Avattharantiṃ vasudhaṃca ambaraṃ, Virūpavesaggahaṇena bhiṃsanaṃ; Pakampayanto sadharādharaṃ mahiṃ, Jino padose’jini māravāhiṇiṃ.
与天、阿修罗、梵天的众群一同聚集,
于三界之中,以花鬘、香料等作为供养;
天鼓之音轰然回荡之时,
于长夜尽时证悟菩提。
显示巴利原文 Surāsurabrahmagaṇehi sajjite, Jagattaye pupphamayagaghikādinā; Pavattamāne suradundubhissare, Abujjhibodhiṃ rajanīparikkhaye.
彼时,山林岩木悉皆震动,
数以千计的十方世界为之动摇;
那咸海安然平息,
宏大光明遍照诸世界。
显示巴利原文 Tadā pakampiṃsu saselakānanā, Sahassasaṃkhā dasalokadhātuyo; Agañji so loṇapayodhi sādhutaṃ, Mahāvabhāso bhuvanesu pattharī.
盲者得以睁开明净的眼识,
天生聋者得以听闻音声;
哑者得以用柔和言语说话,
他们如跛足者般,踉跄而行。
显示巴利原文 Labhiṃsu andhā vimale vilocane, Suṇiṃsu sadde badhirāpi jātiyā; Lapiṃsu mūgā vacanena vaggunā, Cariṃsu khelaṃ padasā’va paṅgulā.
Bhaviṃsu khujjā ujusommaviggahā, Sikhī’pi nibbāyi avīciādisu; Apāgamuṃ bandhanato’pi jantavo, Khudādikaṃ petabhavā apakkamī.
Samiṃsu rogavyasanāni pāṇinaṃ, Bhayaṃ tiraccānagate na pīḷayī; Janā ahesuṃ sakhilā piyaṃvadā, Pavattayuṃ koñcanadaṃ mataṅgajā.
马儿们也心意踊跃,
诸鼓不擂自鸣,
众生身上的璎珞自放光明。
显示巴利原文 Hayā ca hesiṃsu pahaṭṭhamānasā, Nadiṃsu sabbā sayameva dundubhī; Raviṃsu dehābharaṇāni pāṇinaṃ, Disā pasīdiṃsu samā samantato.
微风轻拂,送来舒爽清凉,
云亦降下非时之雨,
飞鸟舍弃了虚空之行,
大地迸裂,水从中涌出。
显示巴利原文 Pavāyi mando sukhasītamāruto, Pavassi megho’pi akālasambavo; Jahiṃsu ākāsagatiṃ vihaṅgamā, Mahiṃ samubhijjajalaṃ samuṭṭhahī.
奔流之水犹如凝住,不再流动,
犹如天际闪耀的无余光明,
诸有之苦全然显露,遍及一切处,
人们难觅言语以表达。
显示巴利原文 Asandamānā’va ṭhitā savantiyo, Nabhe virociṃsu asesajotiyo; Bhavā ahesuṃ vivaṭā samantato, Janassa nāsuṃ vacanūpapattiyo.
Samekkhataṃ nāvaraṇā nagādayo, Pavāyi gandho api dibbasammato; Dumā ahesuṃ phalapuppha dhārino, Ahosi channo kamalehi aṇṇavo.
绵延不绝地普降花雨芬芳,
令天地间一切众生皆大欢喜。
显示巴利原文 Thalesu toyesu ca pupphamānakā, Vicittapupphā vikasiṃsu sabbathā; Nirantaraṃ pupphasugandhavuṭṭhiyā, Ahosi sabbaṃ vasudhambarannaraṃ.
胜利者(世尊)端坐于殊胜的高座上,
由等至住而生起的安乐;
而后,便久远地体验那向往已久的法,
仅历七日,便已超越。
显示巴利原文 Nisajja pallaṅkavare tahiṃ jino, Sukhaṃ samāpattivihārasambhavaṃ; Tato’nubhonto sucirābhipatthitaṃ, Dināni satteva atikkamāpayī.
随后,大圣者跃入虚空之中,
大牟尼展现双神变;
于三十三天众前示现神变。
显示巴利原文 Samuppatitvā gagaṇaṅganaṃ tato, Padassayitvā yamakaṃ mahāmuni; Sapāṭihīraṃ tidivādhivāsinaṃ, Jinattane saṃsayitaṃ nirākari.
他从胜利座走下来,
站立着,左耳倚肩而住,
七日之间,以不眨眼的眼注视
他礼敬如来座与菩提树
显示巴利原文 Athotaritvāna jayāsanassa so, Ṭhito’va pubbuttarakaṇṇanissito; Dināni sattānimisena cakkhunā, Tamāsanaṃ bodhitaruṃca’pūjayi.
那时,胜者安住于林间空地的宝石经行处
于固定的地点与座位处;
在那由殊胜诸天所化现的崇高宝殿中,
七日之中,他唯作经行。
显示巴利原文 Atha’ntarāḷe maṇicaṅkame jino, Ṭhitappadesassa ca āsanassa ca; Mahārahe devavarābhinimmite, Dināni satteva akāsi vaṅkamaṃ.
随后,在另一方的菩提树下,
胜者入坐于宝殿之中;
思惟着《发趣论》的周遍理趣,
确实以昼夜恒常的流转为其所依。
显示巴利原文 Tato disāyaṃ aparāya bodhiyā, Upāvisitvā ratanālaye jino; Samantapaṭṭhānanayaṃ vicintayaṃ, Dināni satteva savītināmayi.
Viniggato satthusarīrato tadā, Jutippabandho paṭibandhavajjito; Pamāṇasuññāsu ca lokadhātusu, Samantato uddhamadho ca pattharī.
于树根处,有持无声枝者,
感受由远离所生的安乐;
调御者独自安住七日,
具无量见者,受天帝敬奉。
显示巴利原文 Vaṭassa mūle ajapālasaññino, Sukhaṃ phusanto pavivekasambhavaṃ; Vināyako satta vihāsi vāsare, Anantadassī surarājapūjito.
安住于目真邻陀树的根部,
坐于蛇身盘绕而成的殿堂之中;
在散落花朵的目真邻陀龙王盘绕之间。
显示巴利原文 Vihāsi mūle mucalindasākhino, Nisajja bhogāvalimandirodare; Vikiṇṇapupphe mucalindabhogino, Samādhinā vāsarasattakaṃ jino.
乃至千珠璎珞与象牙妆具,
乃至漱口之水,亦皆献予世尊。
显示巴利原文 Dume’pi rājāyatane samādhinā, Vihāsi rattindiva sattakaṃ muni; Sahassanetto atha dantapoṇakaṃ, Mukhodakañcāpi adāsi satthuno.
其后,诸大王族复持来殊胜之物,
方石所成的钵,
于此处确立要义,精微如蜂巢,
受取由众商队所运来之物。
显示巴利原文 Tato mahārājavarehi ābhataṃ, Silāmayaṃ patta catukkamekakaṃ; Vidhāya matthaṃ madhupiṇḍikaṃ tahiṃ, Paṭiggahetvāna savāṇijāhaṭā.
于两种善法中,供养之事已毕,
令这对精勤的苦行者安住之后。
他拿出自己的食物,供养他们,
然后,他以头触向覆于头顶的衣角,表示恭敬。
显示巴利原文 Katannakicco saraṇesu te ubho, Patiṭṭhapetvāna tapassubhallike; Adāsi tesaṃ abhipūjituṃ sakaṃ, Parāmasitvāna siraṃ siroruhe.
这位持不放逸想的修行者,住在茂密榕树的根畔,
为娑婆主梵天所恳请;
为众生行持最胜法之摄益
这位牟尼独自前往波罗奈城
显示巴利原文 Vaṭassamule ajapālasaññino, Sahampatībrahmavarena yācito; Janassa kātuṃ varadhammasaṅgahaṃ, Agañchi bārāṇasimekako muni.
这位法王前往鹿野苑,那自制者们的安住之处
世尊端坐于华座之上,安住不动,座处已善成就。
在这阿沙茶月的满月之夜,洁白明净的光芒照耀着轮围世界。
显示巴利原文 Gantvā so dhammarājā vanamisipatanaṃ saññatānaṃ niketaṃ, Pallaṅkasmiṃ nisinno tahimavicalitaṭṭhānasampāditamhi; Āsāḷhe puṇṇamāyaṃ sitaruciruciyā jotite cakkavāḷe, Devabrahmādikānaṃ duritamalaharaṃ vattayi dhammacakkaṃ.
听闻了那遍满三界幽微深处的广大正法之道,
以名为阿若憍陈如的圣者为首的十八亿梵天众,
在无边的轮围世界中,他们了知了殊胜的道法。
显示巴利原文 Sutvā saddhammamaggaṃ tibhūvanakuharābhogavitthārikaṃ taṃ, Aññākoṇḍaññanāmadvijamunipamukhāṭṭhārasabrahmakoṭī; Aññāsuṃ maggadhammaṃ parimitarahite cakkavāḷe uḷāro, Obhāso pātubhuto sapadi bahuvidhaṃ āsi accherakañca.
Tato paṭṭhāya so satthā vinento devamānuse, Bodhito phussamāsamhi navame puṇṇamāsiyaṃ.
抵达楞伽,于恒河岸边,广一由旬,
于大龙林园,纵长三由旬。
显示巴利原文 Laṅkamāgamma gaṅgāya tīre yojanavitthate, Mahānāgavanuyyāne āyāmena tiyojane.
前往夜叉之集会,安立虚空,于彼处――
掀起疾风暴雨,令夜叉惊惶恐惧。
显示巴利原文 Yakkhānaṃ samitiṃ gantvā ṭhatvāna gagane tahiṃ; Vātandhakāravuṭṭhihi katvā yakkhe bhayaddite.
获得无畏的夜叉们,在由他们所施与的地面上;
摊开兽皮,随即安然坐下。
显示巴利原文 Laddhābhayehi yakkhehi tehi dinnāya bhumiyā; Cammakhaṇḍaṃ pasāretvā nisīditvāna taṅkhaṇe.
兽皮铺展开来,如炽燃的火焰,布满交错的网状花鬘;
藉由神通力将其扩展,遍至大海四方。
显示巴利原文 Cammakhaṇḍaṃ padittaggi jālāmālāsamākulaṃ; Iddhiyā vaḍḍhayitvāna yāva sindhuṃ samantato.
Javena sindhuvelāya rāsibhute nisācare; Giridīpamidhānetvā patiṭṭhāpesi te tahiṃ.
胜者于诸天集会中宣说正法;
令无量众生得以现观于法。
显示巴利原文 Desayitvā jino dhammaṃ tadā devasamāgame; Bahunnaṃ pāṇakoṭīnaṃ dhammābhisamayaṃ akā.
大天须摩那,于须摩那峰顶
为受顶礼,胜者示现头发后,前往祇园
显示巴利原文 Mahāsumanadevassa sele sumanakūṭake; Datvā namassituṃ kese agā jetavanaṃ jino.
将头发安奉在导师的座处地面后
他以蓝宝石建造了一座塔,并作了供养。
显示巴利原文 Patiṭṭhapetvā te satthu nisinnāsanabhumiyaṃ; Indanīlamayaṃ thūpaṃ karitvā so apūjayi.
依宝石之座,住山林与海者;
见欲斗之龙——小腹与大腹。
显示巴利原文 Nissāya maṇipallaṅkaṃ pabbataṇṇavavāsino; Disvā yuddhatthike nāge cūḷodara mahodare.
觉悟后第五年,质多罗月时,大牟尼
于布萨黑半月,往至龙岛。
显示巴利原文 Bodhito pañcame vasse cittamāse mahāmuni; Uposathe kālapakkhe nāgadīpamupāgamī.
当时,得成就喜乐的天人站立在揭林中;
自己的住处正是那棵王树脚下。
显示巴利原文 Tadā samiddhisumano devo jetavane ṭhitaṃ; Attano bhavanaṃyeva rājāyatanapādapaṃ.
如同捧持蓝宝石的山峰,内心欢喜踊跃;
与同伴一起持伞,为世尊撑举。
显示巴利原文 Indanīladdikūṭaṃ’va gahetvātuṭṭhamānaso; Dhārayitvā sahāgañchi chattaṃ katvāna satthuno.
两位龙王之间,正发生一场大战斗;
祜主坐于虚空之中,化作广大黑暗;
显示巴利原文 Ubhinnaṃ nāgarājūnaṃ vattamāne mahāhave; Nisinno gagane nātho māpayittha mahātamaṃ.
示现光明之后,他便安抚诸龙;
人中最上者宣说了那带来和合的法。
显示巴利原文 Ālokaṃ dassayitvātha assāsetvāna bhogino; Sāmaggikaraṇaṃ dhammaṃ abhāsi purisāsabho.
Asītikoṭiyo nāgā acalambudhivāsino; Patiṭṭhahiṃsu muditā sīlesu saraṇesu ca.
龙王们向导师献上宝石座,
他们以饮食供养安坐彼处的大雄。
显示巴利原文 Datvāna maṇipallaṅkaṃ satthuno bhujagādhipā; Tatthāsīnaṃ mahāvīraṃ annapānehi tappayuṃ.
Patiṭṭhapetvā so tattha rājāyatanapādapaṃ; Pallaṅkaṃ tañca nāgānaṃ adāsi abhipūjituṃ.
成道后第八年,于卫塞节满月之日,
受名为宝石眼的龙王邀请。
显示巴利原文 Bodhito aṭṭhame vasse vesākhe puṇṇamāsiyaṃ; Maṇiakkhikanāmena nāgindena nimantito.
龙王的宫殿果然布置得庄严美好,
在善集处,与五百位比丘一同到来。
显示巴利原文 Nāgarājassa tasseva bhavanaṃ sādhu sajjītaṃ; Kalyāṇiyaṃ pañcabhikkhū satehi saha āgami.
在善集塔之处,建造宝殿,
人中最胜者登上了庄严的宝座。
显示巴利原文 Kalyāṇicetiyaṭṭhāne kate ratana maṇḍape; Mahārahamhi pallaṅke upāvisi narāsabho.
以天界的美食供养世间导师与僧团;
那蛇王,在众蛇环绕之中,使他们得到了满足。
显示巴利原文 Dibbehi khajjabhojjehi sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ; Santappesi phaṇindo so bhujaṅgehi purakkhato.
宣说正法,带来天界、解脱与安乐;
那位导师在秀丽的山顶,示现了佛足印。
显示巴利原文 Desayitvāna saddhammaṃ saggamokkhasukhāvahaṃ; So satthā sumane kūṭe dassesi padalañchanaṃ.
随后,导师与僧团一同来到山脚;
日间修习禅定后,便前往长池。
显示巴利原文 Tato pabbatapādamhi sasaṅgho so vināyako; Divāvihāraṃ katvāna dīghavāpiṃ upāgami.
在塔基之处,佛陀与僧团一同安坐;
入定之后,体验无上妙乐。
显示巴利原文 Thūpaṭṭhāne tahiṃ buddho sasaṅgho’bhinisīdiya; Samāpatti samubabhutaṃ avindi asamaṃ sukhaṃ.
大菩提树下,觉者入于禅定;
大塔之处,他以禅定而安住。
显示巴利原文 Mahābodhitaruṭṭhāne samādhiṃ appayi jino; Mahāthūpappadese ca viharittha samādhinā.
于塔园中,塔之所在,他以禅那之乐而安住;
正自觉者由比丘僧团伴随,度过了须臾时光。
显示巴利原文 Thūpārāmamhi thūpassa ṭhāne jhānasukhena so; Sabhikkhusaṅgho sambuddho muhuttaṃ vītināmayī.
于石塔之地伫立,牟尼了知适时;
教诫天人已,便前往祇园给孤独园。
显示巴利原文 Silāthupappadesamhi ṭhatvākālāvidū muni; Deve samanusāsitvā tato jetavanaṃ agā.
于利养恭敬不贪著,于难忍之轻蔑能安忍;
于一切能忍,唯求世间之度脱;
显示巴利原文 Agiddho lābhasakkāre asayhamavamānanaṃ; Sahanto kevalaṃ sabba lokanittharaṇatthiko.
Saṃvaccharāni ṭhatvāna cattāḷīsañca pañca ca; Desayitvāna suttādi navaṅgaṃ satthusāsanaṃ.
度脱世间险难众,令超轮回数;
有眼者圆成一切佛事已。
显示巴利原文 Tāretvā bhavakantārā jane saṅkhyātivattino; Buddhakiccāni sabbāni niṭṭhāpetvāna cakkhumā.
在拘尸那罗城,末罗王族的娑罗林园中;
于娑罗树林里,双娑罗树之间。
显示巴利原文 Kusinārāpure raññaṃ mallānamupavattane; Sālavanamhi yamakasālarukkhānamantare.
在价值非凡、铺设精美的床座上,头朝北方而卧;
时值卫塞月满月之夜,现狮子卧,安详而卧。
显示巴利原文 Mahārahe supaññatte mañce uttarasīsakaṃ; Nipanno sīhaseyyāya vesākhe puṇṇamāsiyaṃ.
于初夜分,为末罗族人宣说无上法;
于中夜分,令须跋陀罗证入不死之境。
显示巴利原文 Desetvā paṭhame yāme mallānaṃ dhammamuttamaṃ; Subhaddaṃ majjhime yāme pāpetvā amataṃ padaṃ.
后夜分时,比丘于此无余法蕴中;
摄受并教诫已,复以不放逸之语劝勉。
显示巴利原文 Bhikkhu pacchimayāmamhi dhammakkhandhe asesake; Saṅgayha ovaditvāna appamāda padena ca.
清晨时分,从禅那等至的安住中;
从座而起,入般涅槃,无有余依。
显示巴利原文 Paccusasamaye jhānasamāpattivihārato; Uṭṭhāya parinibbāyi sesopādivivajjito.
当时大地震动等现象,极为奇异;
天人及人间,广行殊胜供养。
显示巴利原文 Mahīkampādayo āsuṃ tadā acchariyāvahā; Pūjāvisesā vattiṃsu devamānusakā bahū.
然依《般涅槃经》所说次第;
欲求无余供养之殊胜者,应当了知。
显示巴利原文 Parinibbāṇasuttante vuttānukkamato pana; Pūjāviseso viññeyyo icchantehi asesato.
具足精进等功德,护持第一正觉者;
护持之后,又以热忱与清净,庄严随护。
显示巴利原文 Ahatehi ca vatthehi veṭhetvā paṭhamaṃ jinaṃ; Veṭhayitvāna kappāsapicunā vihatena ca.
Evaṃ pañcasatakkhattuṃ veṭhayitvāna sādhukaṃ; Pakkhipitvā suvaṇṇāya telapuṇṇāya doṇiyā.
以香木制成,高二十手乃至百手;
那时,摩罗族的首领们将遗体抬上了火葬堆。
显示巴利原文 Vīsaṃhatthasatubbedhaṃ gandhadārūhi saṅkhataṃ; Āropayiṃsu citakaṃ mallānaṃ pamukhā tadā.
当大迦叶长老尚未顶礼法王时;
然而,由天神的决意,火葬堆并未燃起。
显示巴利原文 Mahākassapatherena dhammarāje avandite; Citakaṃ mā jalitthāti devadhiṭṭhānato pana.
末罗族的众王虽以种种方式努力,
却未能让那荼毗堆燃起火来。
显示巴利原文 Pāmokkhā mallarājūnaṃ vāyamantopa’nekadhā; Citakaṃ taṃ na sakkhiṃsu gāhāpetuṃ hutāsanaṃ.
大迦叶长老示现了自己的决意力:
用布等做成的大容器,以及珍贵的火葬柴堆。
显示巴利原文 Mahākassapatherena adhiṭṭhānena attano; Vatthādīni mahādoṇiṃ citakañca mahārahaṃ.
将供养分作两份,各自顶戴,出门后,立于门侧;
顶礼导师双足后,便各自站在适当之处。
显示巴利原文 Dvidhā katvāna nikkhamma sakasīse patiṭṭhitā; Vanditā satthuno pādā yathāṭṭhāne patiṭṭhitā.
Tato devānubhāvena pajjalittha citānalo; Na masi satthudehassa daḍḍhassāsi na chārikā.
诸界留存,皎如珍珠,辉若真金;
以佛陀之无著,散作种种形貌。
显示巴利原文 Dhātuyo avasissiṃsu muttābhā kañcanappabhā; Adiṭṭhānena buddhassa vippakinṇā anekadhā.
顶髻、双眼,及四种牙齿舍利;
这七种舍利,是世尊的不散舍利。
显示巴利原文 Uṇhīsaṃ akkhakā dve ca catasso dantadhātuyo; Iccetā dhātuyo satta vippakiṇṇā na satthuno.
纵使从空中坠落,或从大地腾跃;
四方流水遍洒,熄灭了炽燃的火焰。
显示巴利原文 Ākāsato patitvāpi uggantvāpi mahītalā; Samantā jaladhārāyo nibbāpesuṃ citānalaṃ.
尊者舍利弗晚年的一位具大威德弟子;
名为萨拉布那的尊者,通达无碍解。
显示巴利原文 Therassa sāriputtassa antevāsi mahiddhiko; Sarabhunāmako thero pabhinna paṭisambhido.
于大塔园,恭敬奉持颈骨舍利,心怀珍重;
于塔上安立了覆钵形纪念塔。
显示巴利原文 Gīvādhātuṃ gahetvāna citato mahiyaṅgaṇe; Patiṭṭhapetvā thūpamhi akā kañcukacetiyaṃ.
名为安稳的悲悯者,已断结缚的牟尼;
随后,他从火葬堆中收取了左犬齿舍利。
显示巴利原文 Khemavhayo kāruṇiko khīṇasaṃyojano muni; Citakā to tato vāmadāṭhādhātuṃ samaggahi.
于是,八位国王为了导师的舍利,
最优秀的婆罗门多那平息了已起的争端。
显示巴利原文 Aṭṭhannamatha rājunaṃ dhātuatthāya satthuno; Uppannaṃ viggahaṃ doṇo sametvāna dvijuttamo.
将舍利分作八份,分配了所剩的舍利;
给予那各自住在自己都城中的八位国王。
显示巴利原文 Katvāna aṭṭha koṭṭhāse bhājetvā sesadhātuyo; Adāsi aṭṭharājūnaṃ taṃ taṃ nagaravāsinaṃ.
那些国王们欢喜地取得舍利后,
回到各自的国土,建造了支提。
显示巴利原文 Haṭṭhatuṭṭhā gahetvāna dhātuyo tā narādhipā; Gantvā sake sake raṭṭhe cetiyāni akārayuṃ.
一颗佛牙由天王供奉,一颗由犍陀罗人供奉;
一颗由诸龙王恭敬供养。
显示巴利原文 Ekā dāṭhā surindena ekā gandhāravāsihi; Ekā bhujaṅgarājūhi āsi sakkatapūjitā.
Dantadhātuṃ tato khemo attanā gahitaṃ adā; Dantapure kaliṅgassa brahmadattassa rājino.
Desayitvāna so dhammaṃ bhetvā sabbā kudiṭṭhiyo; Rājānaṃ taṃ pasādesi aggambhī ratanattaye.
他已沉入牟尼主的不死法海;
那位人王清除了悭吝等污垢。
显示巴利原文 Ajjhogāḷho munindassa dhammāmatamahaṇṇavaṃ; So narindopavāhesi malaṃ macchariyādikaṃ.
犹如雨季的云,降下种种宝石之雨;
他熄灭了贫穷的灼热,是人中至尊。
显示巴利原文 Pāvussako yathā megho nānā ratanavassato; Dāḷiddiyanidāghaṃ so nibbāpesi naruttamo.
Suvaṇṇakhacitālamba muttājālehi sobhitaṃ; Kūṭāgārasatākīṇṇaṃ taruṇādiccasannibhaṃ.
因各种宝物之华美,令眼目难以忍受的瞋恨生起;
此乘能引发对天界与解脱的极大净信。
显示巴利原文 Nānāratanasobhāya dudikkhaṃ cakkhumūsanaṃ; Yānaṃ saggāpavaggassa pasādātisayāvahaṃ.
国王兴建了牙舍利殿堂,
又于此建造了宝石闪耀的舍利座。
显示巴利原文 Kārayitvāna so rājā dāṭhādhātunivesanaṃ; Dhātupīṭhañca tattheva kāretvā ratanujjalaṃ.
在那里,完成了对世尊牙舍利的安奉后,
以种种供具作供养,昼夜无懈怠。
显示巴利原文 Tahiṃ samappayitvāna dāṭhādhātuṃ mahesino; Pūjāvatthūhi pūjesi rattindivamatandito.
Iti so sañcinitvāna puññasambhāra sampadaṃ; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ saggakāyamalaṅkari.
Anujāto tato tassa kāsirājavhayo suto; Rajjaṃ laddhā amaccānaṃ sokasallamapānudī.
以花香等供养佛牙舍利,
常以珠宝灯明,照耀这座舍利之宫。
显示巴利原文 Pupphagandhādinā dantadhātuṃ tamabhipūjiya; Niccaṃ maṇippadīpehi jotayi dhātumandiraṃ.
这位国王如此这般,成就了善法的积聚;
舍弃了自身的身躯,便往诣天帝之城。
显示巴利原文 Iccevamādiṃ so rājā katvā kusalasañcayaṃ; Jahitvāna nijaṃ dehaṃ devindapuramajjhagā.
Sunando nāma rājindo ānandajanano sataṃ; Tassa’trajo tato āsi buddhasāsanamāmako.
Sammānetvāna so dantadhātuṃ ñeyyantadassino; Mahatā bhattiyogena agā devasahavyataṃ.
此后,更有诸多余者,为大地之王;
他们次第地供养了牟尼主的牙舍利。
显示巴利原文 Tato parañca aññe’pi bahavo vasudhādhipā; Dantadhātuṃ munindassa kamena abhipūjayuṃ.
名为窟尸婆的国王,其教令难以违越,
获得王位荣光后,他便统摄了广大民众。
显示巴利原文 Guhasīvavhayo rājā duratikkama sāsano; Tato rajjasiriṃ patvā anugaṇhi mahājanaṃ.
Saparatthānabhiññe so lābhasakkāralolupe; Māyāvino avijjandhe niganṭhe samupaṭṭhahi.
犹如雨季时分的明月,被烦恼云聚所遮蔽;
那位人中之雄,便不能以功德的光芒闪耀。
显示巴利原文 Vassāratte yathā cando mohakkhandhena āvaṭo; Nāsakkhī guṇaraṃsīhi jalituṃ so narāsabho.
他们虽偏离了正法之道,却已步入了邪见的密林;
于彼处,其他众生并未逾越那条善道。
显示巴利原文 Dhammamaggā apete’pi paviṭṭhe diṭṭhikānanaṃ; Tasmiṃ sādhupathaṃ aññe nātivattiṃsu pāṇino
以金色拱门、花环、旗帜及芭蕉树装饰其上;
市民们用种种鲜花制成的灯笼装点城镇。
显示巴利原文 Hematoraṇamālāhi dhajehi kadalihi ca; Pupphagaghiyehi’nekehi sajjetvā nāgarā puraṃ
以吉祥祝颂之声,以及舞蹈、歌唱等;
以金花、银花,香末等为庄严;
显示巴利原文 Maṅgalatthuti ghosehi naccagītādikehi ca; Hemarūpiyapupphehi gandhacuṇṇādikehi ca.
Pūjentā munirājassa dāṭhādhātuṃ kudācanaṃ; Akaṃsu ekanigghosaṃ saṃvaṭṭambudhisannibhaṃ.
国王推开那狮子窗,
看见众人正一心专注于礼敬供养的仪式。
显示巴利原文 Ugghāṭetvā narindo so pāsāde sihapañjaraṃ; Passanto janamaddakkhī pūjāvidhiparāyaṇaṃ.
于是,这位国王内心充满了慈悲与尊重,
他满怀强烈的好奇心,说出了这番话。
显示巴利原文 Athāmaccasabhāmajetdha rājā vimbhīta mānaso; Kotuhalākulo hutvā idaṃ vacanamabravī.
Accherakaṃ kimetannu kīdisaṃ pāṭihāriyaṃ; Mametaṃ nagaraṃ kasmā chaṇanissitakaṃ iti.
于是,那位具足智慧、皈依佛陀的大臣便讲述道:
因那位国王不了知正自觉者的威德,
显示巴利原文 Tato amacco ācikkhi medhāvī buddhamāmako; Rājino tassa sambuddhānubhāvamavijānato.
战胜一切、照见渴爱灭尽的佛陀;
大王,此法界由堪摩长老所宣说。
显示巴利原文 Sabbābhibhussabuddassa tanhāsaṅkayadassino; Esā dhātu mahārāja khemattherena āhaṭā.
Taṃ dhātuṃ pūjayitvāna rājāno pubbakā idha; Kalyāṇamitte nissāya devakāyamupāgamuṃ.
Nāgarāpi ime sabbe samparāya sukatthikā; Pūjayanti samāgamma dhātuṃ taṃ satthuno iti.
彼王听闻大臣所善说之法,
舍弃邪见之垢秽,对三宝生起净信。
显示巴利原文 Tassāmaccassa so rājā sutvā dhammaṃ subhāsitaṃ; Dulladdhīmalamujjhitvā pasīdi ratanattaye.
Dhātupūjaṃ karonto so rājā acchariyā vahaṃ; Titthiye dummane’kāsi sumane cetare jane.
这些人全无惭愧,远离了信等功德;
又顽固、狡诈、智慧暗钝,成为生天与解脱的障碍。
显示巴利原文 Ime ahirikā sabbe saddhādiguṇavajjitā; Thaddhā saṭhā ca duppaññā saggamokkhavibandhakā.
如此思惟之后,那位如洞中雄狮般的人王;
从自己的国界中,将那些尼乾陀毫无剩余地全部驱逐;
显示巴利原文 Iti so cintayitvāna guhasīvo narādhipo; Pabbājesi sakā raṭṭhā nigaṇṭhe te asesake.
于是,所有的尼乾陀,犹如浇上酥油的火焰一般;
华氏城前曾有一处名为高惹迦吉迦的水池。
显示巴利原文 Tato nigṇṭhā sabbe’pi ghatasittānalā yathā; Kodhaggijalitā’gañchuṃ puraṃ pāṭaliputtakaṃ.
当时该地国王有大威光,是阎浮洲的统治者;
那时,他名为潘杜,具足无尽威力。
显示巴利原文 Tattha rājā mahātejo jambudīpassa issaro; Paṇḍunāmo tadā āsi anantabalavāhaṇo.
Kodhandhātha nigaṇṭhā te sabbe pesuññakārakā; Upasaṅkamma rājānaṃ idaṃ vacanamabravūṃ.
为一切天人、众生所礼敬,具大威德者;
你们诸天,恒常顶礼如清净梵天等。
显示巴利原文 Sabbadevamanussehi vandanīye mahiddhike; Sivabrahmādayo deve niccaṃ tumhe namassatha.
你是遍护四方之王,而今隐寂而刚健;
如此,被非难者即是那些礼敬骸骨的天众。
显示巴利原文 Tuyhaṃ sāmantabhupālo guhasīvo panādhunā; Nindanno tādise deve chavaṭṭhiṃ vandate iti.
Sutvāna vacanaṃ tesaṃ rājā kodhavasānugo; Sūraṃ sāmantabhūpālaṃ cittayānamatha’bravī.
Kaliṅgaraṭṭhaṃ gantvāna guhasīvamidhānaya; Pūjitaṃ taṃ chavaṭṭhiñca tena rattindivaṃ iti.
从己方,以心为车的国王率领着浩浩荡荡的四军;
他整顿好自己的军队,于往昔从那里出发。
显示巴利原文 Cittayāno tato rājā mahatiṃ caturaṅginiṃ; Sannayahitvā sakaṃ senaṃ purā tamhābhinikkhami.
Gantvāna so mahīpālo senaṅgehi purakkhato; Dantapurassāvidūre khandhāvāraṃ nivesayi.
迦陵国国王听闻他到来,
以象王等礼物取悦那位人间君主。
显示巴利原文 Sutvā āgamanaṃ tassa kaliṅgo so mahipati; Gajindapābhatādihi taṃ tosesi narādhipaṃ.
了知隐士国王感念众生的心意;
心志坚定者与军队一同进入丹陀浦罗城。
显示巴利原文 Hitajjhāsayataṃ ñatvā guhasīvassa rājino; Dantapuraṃ cittayāno saddhiṃ senāya pāvisi.
城墙、城门、望楼、宫殿与牢狱,皆令心安意悦;
那位国王看见了以布施院庄严华美的城邑。
显示巴利原文 Pākāragopuraṭṭālapāsādagaghikacittitaṃ; Dānasālāhi so rājā samiddhaṃ puramaddasa.
Tato so sumano gantvā paviṭṭho rājamandiraṃ; Guhasīvassa ācikkhi paṇḍurājassa sāsanaṃ.
听闻彼之教法严酷,难以超越;
心意却如明净的面容,平静而光明。
显示巴利原文 Sutvāna sāsanaṃ tassa dāruṇaṃ duratikkamaṃ; Pasannamukhavaṇṇo’va cittayānaṃ samabravī.
为饶益一切世间故,我施舍肉、眼等;
以不倦之心,积集不可计量的资粮。
显示巴利原文 Sabbalokahitatthāya maṃsanettādidānato; Anappakappe sambhāre sambharitvā atandito.
Jetvā namucino senaṃ patvā sabbāsavakkhayaṃ; Anāvaraṇañāṇena sabbadhammesu pāragu.
Diṭṭhadhammasukassādaṃ agaṇetvāna attano; Dhammanāvāya tāresi janataṃ yo bhavaṇṇavā.
彼世尊,是诸天中的天中天,是一切有情的皈依处;
若人轻慢而不敬,他实已被欺诳。
显示巴利原文 Devātidevaṃ taṃ buddhaṃ saraṇaṃ sabbapāṇinaṃ; Jano hi avajānanto addhā so vañcito iti.
如是听闻了对导师的这般赞颂之后,那位国王……
阿难以相续的宣说,表明了清净的欢喜。
显示巴利原文 Iccevamādiṃ sutvāna so rājā satthuvaṇṇanaṃ; Ānandassuppabandhehi pavedesi pasannataṃ.
那洞窟的辉光,凝视着这清净的心车;
与他一同,前往那座宏伟的舍利殿。
显示巴利原文 Guhasīvo pasannaṃ taṃ cittayānaṃ udikkhiya; Tena saddhiṃ mahagghaṃ taṃ agamā dhātumandiraṃ.
以黄檀木制成,配以门框等装饰;
以珊瑚花环与悬垂的珍珠蔓饰;
显示巴利原文 Haricandanasambhutaṃ dvārabāhādikehi ca; Pavāḷavāḷamālāhi lambamuttālatāhi ca.
以蓝宝石门扉和宝珠铃铛庄严;
饰以金耳环,光彩照人,如宝石香炉般华丽。
显示巴利原文 Indanīlakavāṭehi maṇikiṅkiṇikāhi ca; Sovaṇṇakaṇṇamālāhi sobhitaṃ maṇithūpikaṃ.
Uccaṃ veluriyubbhāsi chadanaṃ makarākulaṃ; Dhātumandiramaddakkhi ratanujjala pīṭhakaṃ.
于是,在那白色华盖之下,有一件宝石镶嵌之物;
他见到那舍利容器后,满心欢喜,惊叹不已。
显示巴利原文 Tato setātapattassa heṭṭhā ratanacittitaṃ; Disvā dhātukaranḍañca tuṭṭho vimbhayamajjhagā.
于是,迦陵伽王打开了那个容器;
将其击打于地面,向南方膝部区域。
显示巴利原文 Tato kaliṅganātho so vivaritvā karaṇḍakaṃ; Mahītale nihantvāna dakkhiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ.
恭敬合掌,向具足十力等功德者
忆念最胜佛陀,致以殷重祈请。
显示巴利原文 Añjaliṃ paggahetvāna guṇe dasabalādike; Saritvā buddhaseṭṭhassa akāsi abhiyācanaṃ.
于芒果树根处,你摧破外道;
示现双神变,显发稀有奇妙的神变。
显示巴利原文 Gaṇḍambarukkhamūlamhi tayā titthīyamaddane; Yamakaṃ dassayantena pāṭihāriyamabbhutaṃ.
自上半身等处,水与火交涌而出;
化作遍满的铁围山光明,一切大众皆心生欢喜。
显示巴利原文 Pubbakāyādinikkhantajalānalasamākulaṃ; Cakkavāḷaṅgaṇaṃ katvā janā sabbe pasāditā.
为净居天人宣说胜义法,历经三月;
从三十三天降临至僧伽施城。
显示巴利原文 Desetvāna tayo māse abhidhammaṃ sudhāsinaṃ; Nagaraṃ otarantena saṅkassaṃ tāvatiṃsato.
Chattavāmarasaṅkhādigāhakehi anekadhā; Brahmadevāsurādīhi pūjitena tayā pana.
Ṭhatvāna maṇisopāṇe vissakammābhinimmite;
所谓“世界显现”的神变。显示巴利原文
Lokavivaraṇaṃ nāma dassitaṃ pāṭihāriyaṃ.
在许多圣者所居之处,牟尼王啊,您又重临;
正自觉者示现了众多殊胜神变。
显示巴利原文 Tathānekesu ṭhānesu munirāja tayāpuna; Bahūni pāṭihirāni dassitāni sayambhunā.
Pāṭihāriyamajjāpi saggamokkhasukhāvahaṃ; Passantānaṃ manussānaṃ dassanīyaṃ tayā iti.
腾跃升入虚空深处,如新月般赏心悦目,
散射出银白的光芒,宛如象牙之色;
顷刻间喷吐种种烟雾,燃烧片刻之后,
它熄灭时,成就了令人悦目的神变。
显示巴利原文 Abbhuggantvā gagaṇa kuharaṃ candalekhābhirāmā, Vissajjenti rajata dhavalā raṃsiyo dantadhātu; Dhūpāyanti sapadi bahudhā pajjalantī muhuttaṃ, Nibbāyantī nayanasubhagaṃ pāṭihīraṃ akāsi.
见此,他满心欢喜,舍弃了长久熟习的见网;
与一切军众一同,前往无与伦比的皈依处——佛陀,
他以种种方式恭敬舍利,由此积聚了无上功德。
显示巴利原文 Accheraṃ taṃ parama ruciraṃ cittayāno narindo, Disvā haṭṭho ciraparicitaṃ diṭṭhijālaṃ jahitvā; Gantvā buddhaṃ saraṇamasamaṃ sabbaseṇīhi saddhiṃ, Aggaṃ puññaṃ pasavi bahudhā dhātusammānanāya.
其时,迦陵伽王内心无忧,得最上喜悦;
智者将此难可逾越的教法晓谕了般度族之王。
显示巴利原文 Tato kaliṅgādhipatissa tassasocittayānoparamappatīto; Taṃ sāsanaṃ paṇḍunarādhipassa ñāpesi dhīro duratikkamaṃ’ti.
国王随后以旗帜、鲜花、香与拱门装饰了牙城,
并架设大帐,遮住了那交织如网的阳光。
显示巴利原文 Rājātato dantapuraṃ dhajehi pupphehi dhūpehi ca toraṇehi; Alaṅkaritvāna mahāvitāna nivāritādiccamarīcijālaṃ.
双眼饱含泪水,为城乡民众所簇拥;
以己头顶,恭敬擎持那珍贵的舍利匣。
显示巴利原文 Assuppabandhāvutalocanehi purakkhato negama nāgarehi; Samubbahanto sirasā nijena mahārahaṃ dhātukaraṇḍakaṃ taṃ.
登上那色泽犹如初升旭日的马车,铺着令人心旷神怡的彩饰坐褥。
显示巴利原文 Samussitodāra sitātapattaṃ saṅkhodarodāta turaṅgayuttaṃ; Rathaṃ navādiccasamānavaṇṇa māruyha cittattharaṇābhirāmaṃ.
与无数犹如越出了堤岸的海洋般的力量一起;
对于那正在返回的民众,即便身已离去,心仍眷恋随逐。
显示巴利原文 Anekasaṅkhehi balehi saddhiṃ velātivattambudhisannibhehī; Nivattamānassa bahujjanassa vināpi dehaṃ manasānuyāto
铺设平整坚实,以细沙铺满,并以满瓶等物庄严陈设;
那通往巴达丽城的道路漫长而宽广,遍撒鲜花,铺设得庄严齐整。
显示巴利原文 Susanthataṃ sabbadhivālukāhi susajjitaṃ puṇṇa ghaṭādikehi; Pupphābhikiṇṇaṃ paṭipajji dīghaṃ suvitthataṃ pāṭaliputtamaggaṃ.
羯陵伽之主以花鬘等物,伴随舞蹈、歌唱与演奏而行进;
日复一日,在旅途上,他与林间诸天一同虔诚供养牙舍利。
显示巴利原文 Kaliṅghanātho kusumādikehi naccehi gītehi ca vāditehi; Dine dine addhani dantadhātuṃ pūjesi saddhiṃ vanadevatāhi.
渐次越过了河网密布、崎岖难行的漫长旅途;
人主携带着舍利,来到了名为华氏城的都城。
显示巴利原文 Suduggamaṃ sindhumahīdharehi kamena maddhānamatikkamitvā; Ādāya dhātuṃ manujādhinātho agā puraṃ pāṭali puttanāmaṃ.
王中之王于殿堂中央,见他无所畏惧、了无疑惑,
如愤怒压伏迦陵国王者,出声责备那使徒禁戒者,
显示巴利原文 Rājādhirājo’tha sabhāya majjhe disvāna taṃ vītabhayaṃ visaṅkaṃ; Kaliṅgarājaṃ paṭighābhibhuto abhāsi pesuññakare nigaṇṭhe
Deve jahitvāna namassanīye chavaṭṭhimetena namassitaṃ’taṃ; Aṅgārarāsimhi sajotibhūte nikkhippa khippaṃ dahathādhuneti.
这些人意志薄弱,退缩不前,聚集在那广大而深远的尼乾陀王庭中,
他们预备了一片充满无焰炽炭的炭坑。
显示巴利原文 Pahaṭṭhacittā’vatato nigaṇṭhārājaṅgaṇe te mahatiṃ gabhīraṃ; Vītaccikaṅgāraka rāsi puṇṇaṃ aṅgārakāsuṃ abhisaṅkhariṃsu.
那烈火从四面猛烈燃烧,火光炽盛,发出咆哮般的恐怖;
那些外道为愚痴所蔽,心智暗昧,将那颗牙舍利埋藏起来。
显示巴利原文 Samantato pajjalitāya tāya sajotiyā roruvabheravāya; Mohandhabhutā atha titthiyā te taṃ dantadhātuṃ abhinikkhipiṃsu.
四周被锋锐如箭的荆棘丛所环绕,其中却满载着安乐之殊胜境界。
显示巴利原文 Tassānubhāvena tamaggīrāsiṃ hetvā sarojaṃ rathacakkamattaṃ; Samantato uggatareṇujāla muṭṭhāsi kiñjakkha bharābhirāmaṃ.
彼时,佛陀的牙舍利安住于莲花蕊上,如同洁净无瑕的牙宝;
它以皎白如茉莉的光芒,遍照一切方向,光明朗耀而无有障碍。
显示巴利原文 Tasmiṃ khaṇe paṅkaja kaṇṇikāya patiṭṭhahitvā jinadantadhātu; Kundāvadātāhi pabhāhi sabbā disā pabhāsesi pabhassarāhi.
人们见到那奇妙景象,心生净信,以种种珍宝等物;
恭敬供养胜利者的牙舍利后,便各自舍弃了各自的见解。
显示巴利原文 Disvāna taṃ acchariyaṃ manussā pasannacittā ratanādikehi; Sampūjayitvā jinadantadhātuṃ sakaṃ sakaṃ diṭṭhimavossajiṃsu.
然而白象王却长久执着于自己所见的网,未曾舍弃那长久缠缚他的见解之网;
他布下这带钩的陷阱,假借屋舍之名,以诡计谋害牙珠。
显示巴利原文 So paṇḍurājā pana diṭṭhijālaṃ cirānubaddhaṃ apariccajanto; Patiṭṭhapetvā’dhikaraññametaṃ kuṭena ghātāpayi dantadhātuṃ.
她沉没于其中,连同半身也不再可见;
犹如安住东方山顶的净光,以其光芒遍照十方。
显示巴利原文 Tassaṃ nimuggā’dhikaraññamesā upaḍḍhabhāge naca dissamānā; Pubbācalaṭṭho’va sudhāmarīci jotesi raṃsīhi disā samantā.
见到胜者牙舍利的威力,那位路王心生惊异;
那时,其中一位耽著嫉妒的尼乾陀,对那位诸王之王如此说道:
显示巴利原文 Disvānubhāvaṃ jinadantadhātu yāpajji so vimbhaya maggarājā; Eko’tha issāpasuto nigaṇṭho taṃ rājarājānamidaṃ avoca.
世尊之化现,如罗摩等种种形态,曾遍现于世;
其中一部分即此尸骨处,这就是此名的由来,此确是真实之说;
显示巴利原文 Rāmādayo deva janaddanassa nānāvatārā bhuvane ahesuṃ; Tassekadeso’ca idaṃ chavaṭṭhinoce’nubhāvokathamīdisoti.
确实,那获得人身之后又往三十三天的天神;
将身的一部分安立,意在利益,此语应属真实。
显示巴利原文 Addhā manussattamupāgatassa devassa pacchā tidivaṃ gatassa; Dehekadeso ṭhapito hitatthametanti saccaṃvacanaṃbhaveyya.
叙述了那罗延尊者——具足大威力者——的众多功德之后;
以此事为缘,将正观照的我,从沉浸的慈心中引出。
显示巴利原文 Saṃvaṇṇayitvāna guṇe pahūte nārāyaṇassa’ssamahiddhikassa; Nimuggamettā’dhikaraññametaṃsampassato mebahinīharitvā.
国王对那些聒噪的尼乾陀说道:“凡是你们想要的物品,都拿去吧。”
显示巴利原文 Sampādayitvāna mahājanānaṃ mukhāni paṅkeruhasundarāni; Yaṭicchitaṃ gaṇhatha vatthujātaṃ iccāha rājā mukhare nigaṇṭhe.
那些外道以种种劣德与奇异形貌,称颂毁灭正法;
他们狡黠地以水洒泼,然而,法界安住本位,依然不动摇。
显示巴利原文 Te titthiyā viṇahusuraṃ guṇehi vicitta rūpehi abhitthavitvā; Toyena siñciṃsu saṭhā tathāpi ṭhitappadesā na calittha dhātu.
那时,他对这些尼乾陀外道心生厌离,便思得除去法界的计策。
大地之主正在搜寻,便在自己的城中令人击鼓,宣告搜寻。
显示巴利原文 Jigucchamāno atha te nigaṇṭhe so dhātuyānīharaṇe upāyaṃ; Anvesamāno vasudhādhinātho bheriṃ carāpesi sake puramhi.
为抵达沉没之彼岸,应将此根本法从心中拔出,摒弃于外。
一旦获得,他便能得到无上殊胜的安乐,犹如国王的盛大欢宴。
显示巴利原文 Nimuggametthā’dhikaraññamajji yo dhātumetaṃ bahi nīhareyya; Laddhāna so issariyaṃ mahantaṃ raññosakāsāsukhamessatīti
闻此非恐怖、非骚动、非虚妄之声,希求广大福德者,于佛之力心生净信。
先前,在那城中,长者之子善贤尊者,无畏地步入王庭,审察王令。
显示巴利原文 Sutvā na taṃ bheriravaṃuḷāraṃpuñaññatthikobuddhabalepasanno; Tasmiṃ pure seṭṭhisuto subhaddo pāvekkhirañño samitiṃ pagabbho.
于是,他向那位人中至尊顶礼后,以令集会大众心悦诚服之语,
他以其语言称叹一切知智功德之光辉,心离悭吝而无拘无束。
显示巴利原文 Tamaggarājaṃ atha so namitvā sāmājikānaṃ hadayaṅgamāya; Bhāsāya sabbaññuguṇappabhāvaṃ vaṇṇesi sārajjavimutta citto.
那位促成建造之人,为胜利者奉献,并以四事供养承事。
显示巴利原文 Bhumiṃ kiṇitvā mahatā dhanena manoramaṃ jetavanaṃ vihāraṃ; Yo kārayitvāna jinassa datvā upaṭṭhahi taṃ catupaccayehi.
你们如今亲眼得见这护持众生的重担,正如我以法之王的身份,护持三界众生的法。
显示巴利原文 Anāthapiṇḍippadaseṭṭhiseṭṭhosodiṭṭhadhammopapitāmahome; Tilokanāthe mama dhammarāje tumhe’dhunāpassathabhattibhāraṃ.
如此,渡过河流,以广博的智慧,择定一条安稳的道路;
他以右膝触地,合掌恭敬言道。
显示巴利原文 Itthaṃ naditvāna pahūtapañeññā katvāna ekaṃsamathuttarīyaṃ; Mahītalaṃ dakkhiṇajānukena āhacca baddhañjaliko avoca.
Chaddantanāgo savisena viddho sallena yo lohitamakkhi taṅgo; Chabbaṇṇaraṃsīhi samujjalante chetvāna luddāya adāsi dante.
即使是兔子,也具足清净戒行,内心乐施,恭敬婆罗门;
纵使身体被割裂,也俯身忍受,为饥饿者置身炭火堆中而坚忍。
显示巴利原文 Saso’pi hutvāna visuddhasīlo ajjhattadānābhirato dvijāya; Yo’dajjidehampi sakaṃ nipacca aṅgārarāsimhi bubhukkhitāya.
有位众生,为觉悟而行布施,施予外物犹未餍足,光明殊妙,乃西维王中最尊胜者;
他把自己明亮清澈的双眼,布施给了那年迈目盲的婆罗门女。
显示巴利原文 Yo bodhiyā bāhiravatthudānā atittarūpo sivirāja seṭṭho; Adāsi cakkhūni pabhassarāni dvijāya jiṇṇāya acakkhukāya.
即使是恶声辩论者、斥责他者的人,甚至摧毁一臂一足之人,
纵使浸没于血污、身受剧痛,他依然安忍,犹如于施予荣名者一般。
显示巴利原文 Yokhantivādī’pi kalāburāje chedāpayante’pi sahatthapādaṃ; Pariplutaṅgorudhire titikkhimettāyamāno yasadāyake’va.
即使那护持法者,生后仅七个月,在生父生起嗔害之时;
虽令人施行无间业般之事,其心于胜败之中亦不染污。
显示巴利原文 Yo dhammapālo api sattamāsa jātopaduṭṭhe janakesakamhi; Kārāpayante asimālakammaṃ cittaṃ na dūsesi patāparāje.
那猿猴,在林中,救起了那个从悬崖自行跌落的恶人;
纵然自己额头被石头砸破,仍带他至安稳之地,不令其迷路。
显示巴利原文 Sākhāmigo yo asatā pumena vane papātā sayamuddhaṭena; Silāya bhinne’pi sake lalāṭe taṃ khemabhumiṃ anayitthamūḷhaṃ.
即便是愤怒的魔罗所幻化的炽燃炭坑,也被击穿;
当瑟居大莲华绽放时,有位大商主立于其旁而行布施。
显示巴利原文 Ruṭṭhena mārena’bhinimmitampi aṅgārakāsuṃ jalitaṃ vihijja; Samuṭṭhite sajjumahāravinde ṭhatvāna yo seṭṭhi adāsi dānaṃ.
如母羚羊凭其觉知,为救回一只面临杀劫的惊惧幼崽,
于屠场中,她献上自己的头颅,而救脱了其余众多有情。
显示巴利原文 Migena yenāpevijaññamekaṃ bhītaṃvadhāmocayituṃkuraṅgiṃ; Āghātane attasiraṃṭhapetvāpamocitā’ñññapipāṇisaṅghā.
有一种名为“兽蜈蚣”的虫,其形如蚁,藏于尘土之中。
此虫善于潜伏隐藏,游走遮蔽;若有人问及隐秘之事,它便详加解说,历时长久。
显示巴利原文 Yo sattavasso visikhāya paṃsu kīḷāparo sambhavanāmako’pi; Sabbaññulīḷhāya niguḷhapañhaṃ puṭṭho viyākāsi sucīratena.
他舍离对生命的贪执,纵使己身被缚,藤索缠勒腹间,
猴王救度那成千上万的猿猴,使它们远离杀害。
显示巴利原文 Hitvā nikantiṃ sakajīvite’pi baddhāsakucchimhi ca vettavalliṃ; Sākhāmige nekasahassasaṅkhe vadhāpamocesi kapissaroyo.
以正法甘露味令满足者,纵是人中如野猪者,
犹如仙人,断除缠结,而后恒久自持,住持正法。
显示巴利原文 Santappayaṃ dhammasudhārasena yo mānuse tuṇḍilasūkaro’pi; Isī’va katvā atha ñāyaganthaṃ nijaṃ pavattesi cirāya dhammaṃ.
那位怨敌——具大神通的富那迦药叉,沉醉于欲乐之中;
名为毗度罗的利慧智者,在黑山之中调伏了他。
显示巴利原文 Paccatthikaṃ puṇṇakayakkhamuggaṃ mahiddhikaṃ kāmaguṇesu giddhaṃ; Yo tikkhapaññovidhurābhidhānodamesi kāḷāgirimattakamhi.
正如那栖居巢穴、羽翼未丰却具智慧的鹌鹑幼雏;
以真实,犹如雨云以滂沱之雨,熄灭燃烧的野火。
显示巴利原文 Kulāvasāyi avirūḷhapakkho yo buddhimā vaṭṭakapotako’pi; Saccena dāvaggimabhijjalantaṃ vassena nibbāpayi vārido’va.
即便是鱼王,在久旱无雨之时,见鱼群干渴疲惫,
以真实之语,仅一刹那,使国土顿成汪洋。
显示巴利原文 Yo maccharājāpi avuṭṭhikāledisvānamacche tasitekilante; Saccenavākyenamahoghapuṇṇaṃmuhuttamattenaakāsiraṭṭhaṃ.
于心散乱者,车乘等及大地的震动,乃其震动之缘;
子与同族亲属,彼此平等相待,无有高下,犹如同一族姓所生者;
显示巴利原文 Vicittahatthassa rathādikāni vasundharā kampana kāraṇāni; Putte’nujāte sadisecadāreyo’dajjivessantarajātiyampi.
世尊虽已成佛,于现法乐无所期,而悲心恒随;
他堪忍一切轻蔑与诋毁等难行之事,成就世间利益。
显示巴利原文 Buddho bhavitvā api diṭṭhadhamma sukhānapekkho karuṇānuvattī; Sabbaṃ sahanto avamānanādiṃ yodukkaraṃ lokahitaṃakāsi.
以四支之力,极为恐怖暴恶;
他具足不可战胜的教法、证得最上神通,调伏了阿拉瓦卡夜叉。
显示巴利原文 Balena saddhiṃ caturaṅgikena abhiddavantaṃ atibhiṃsanena; Ajeyyasatthaṃ paramiddhipattaṃ damesi yo ālavakampī yakkhaṃ.
弃舍了身躯,焚尽欲爱缠缚,断除烦恼纠结,成就梵天界;
他破除了长夜随逐的邪见,调伏了最胜之梵天,是为牟尼至尊。
显示巴利原文 Dehābhinikkhanta hutāsanacci mālākulaṃ brahmabhavaṃ karitvā; Bhetvāna diṭṭhiṃ sucirānubaddhaṃ damesi yo brahmavaraṃ munindo.
歪曲的钩刺、以布施净除的痈疮,以及已倒塌的塔楼、城门等物。
显示巴利原文 Accaṅkusaṃ dānasudhota gaṇḍaṃ nipātitaṭṭhālaka gopurādiṃ; Dhāvantamagge dhanapālahatthiṃ damesi yo dāruṇamantakaṃ’va.
Manussarattāruṇapāṇipādamukkhippa khaggaṃ anubandhamānaṃ; Mahādayo duppasahaṃ parehi damesi yo aṅgulimālacoraṃ.
Yo dhammarājā vijitārisaṅgho pavattayanto varadhammacakkaṃ; Saddhamma saññaṃ ratanākarañca ogāhayī saṃ parisaṃ samaggaṃ.
Tasseva saddhamma varādhipassatathāgatassa’ppaṭipuggalassa; Anantañāṇassa visāradassa esā mahākāruṇikassa dhātu.
藉此真实语,愿胜者的舍利疾速升入虚空;
如皎月光芒闪耀,消除大众的疑惑。
显示巴利原文 Anena saccena jinassa dhātu khippaṃ samāruyha nabhantarāḷaṃ; Sudhaṃsulekheva samujjalanti kaṅkhaṃ vinodetu mahājanassa.
那一瞬间,胜者的牙舍利飞升虚空,绽放光芒;
犹如照耀诸方的星辰,令众人净信踊跃、超越疑虑。
显示巴利原文 Tasmiṃ khaṇe sā jinadantadhātu nabhaṃ samuggamma pabhāsayantī; Sabbā disā osadhitārakā’va janaṃ pasādesi vtiṇṇakaṅkhaṃ.
于是,她从虚空界中下降,停在那位长者之子的头顶;
安立之后,她犹如以甘露灌注身体,令那饥渴者得到饱足。
显示巴利原文 Athotaritvā gaganaṅgaṇamhā sā matthake seṭṭhisutassa tassa; Patiṭṭhahitvāna sudhābhisittagattaṃ’va taṃ pīṇayi bhattitinnaṃ.
见到这稀有之事,诸尼乾陀便对那位般度王这样说:
“这长者子的智慧与力量,并非源于诸界,大王,这就是他的威力。”
显示巴利原文 Dasvāna taṃ acchariyaṃ nigaṇṭhā iccabravuṃ paṇḍunarādhipaṃ taṃ; Vijjābalaṃ seṭṭhisutassa etaṃ na dhātuyā deva ayampabhāvo.
听了他们的话,国王便对长者子善贤这样说:
为令他们生信,他示现了那样的神通。
显示巴利原文 Nisamma tesaṃ vacanaṃ narindo iccabravī seṭṭhisutaṃ subhaddaṃ; Yathā ca ete abhisaddaheyyuṃ tathāvidhaṃ dassaya iddhimaññaṃ.
于是,须跋陀罗所处的炽热之盘,充满了芬芳清凉之水。
他随念着圣者之雄的诸般奇妙行迹,令精进的根本得以增长。
显示巴利原文 Tato subhaddo tapanīyapatte sugandhisītodakapūritamhi; Vaḍḍhesi dhātuṃ munipuṅgavassa anussaranto caritabbhutāni.
Sā rājahaṃ sī’va vidhāvamānā sugandhitoyamhi padakkhiṇena; Ummujjamānā ca nimujjamānā jane pamodassudhare akāsi.
于是,在那街衢正中掘了一坑,把箭簇投入其中;
以泥土把它妥善填满之后,又驱来许多大象将它踩踏坚实。
显示巴利原文 Tato ca kāsuṃ visikhāyamajjhe katvā tahiṃ dhātumabhikkhipitvā; Paṃsūhi sammā abhipūrayitvā bahūhi maddāpayi kuñjarehi.
Bhetvā mahiṃuṭṭhahi cakkamattaṃ virājamānaṃ maṇikaṇṇikāya; Pabhassaraṃ rūpiyakesarehi saroruhaṃ kañcanapattapāḷiṃ.
在淤泥中拔地而立,莲丛间微风轻转,扬起花粉如网;
在一瞬间亲眼得见,世尊的圣骨以光芒照亮十方,辉煌照耀。
显示巴利原文 Patiṭṭhabhitvāna tahiṃ saroje mandānilāvattitareṇu jāle; Obhāsayanti’va disā pabhāhi diṭṭhā muhuttena jinassadhātu.
人们纷纷用衣饰装点,令雨季花雨缤纷而下;
以欢呼声与善哉的赞叹声,充遍整座城市。
显示巴利原文 Khipiṃsu vatthābharaṇāni maccā pavassayuṃ pupphamayañca vassaṃ; Ukkuṭṭhisaddehi ca sadhukāranādehi puṇṇaṃ nagaraṃ akaṃsu.
那些外道施以欺骗,号称那是王中之王,于是呈报说;
他们用令人厌恶的污秽物,迅速以泥脚踩踏,将铁器掩盖于背后。
显示巴利原文 Te titthiyā taṃ abhivañcanaṃ’ti rājādhirājaṃ atha saññapetvā; Jigucchanīye kuṇapādikehi khipiṃsu dhātuṃ parikhāya piṭṭhe.
当时,池中遍布五种水鸟,成群的天鹅游弋其间;
蜜蜂群集,鸣声悦耳,这水池宛如欢喜园一般。
显示巴利原文 Tasmiṃ khaṇe pañcavidhambujehisañchāditāhaṃsagaṇopabhuttā; Madhubbatālī virutābhirāmā ahosi sā pokkharaṇī’va nandā.
象王与犀牛齐声鸣吼,犹如乐团的演奏;群马嘶鸣,声响如雷。
蛙声四起,宏亮如鼓钹合奏,节奏分明,伴以种种声响。
显示巴利原文 Gajādhipā koññcaravaṃ raviṃsu kariṃsu hesāninadaṃ turaṅgā; Ukkuṭṭhinādaṃ akariṃsu maccā suvāditā dundubhiādayo’pi.
那些凡人大声赞颂着歌者,随之翩翩起舞,即便身披惭愧之饰的人也身在其中;
他们把布缠在头上,醉态醺然,挥舞着手臂,意荡神摇。
显示巴利原文 Thomiṃsu maccā thutigītakehi nacciṃsu ottappavibhusanā’pi; Vatthāni sīse bhamayiṃsu mattā bhujāni poṭhesumudaggacittā.
那时,城中高悬的幢幡连绵成列,整座城池仿佛布幔所成。
显示巴利原文 Dhūpehi kālāgarusambhavehi ghanāvanaddhaṃ’va nabhaṃ ahosi; Samussitānekadhajāvalīhi puraṃ tadā vatthamayaṃ’va āsi.
众人见那奇特不可思议之事,欢喜的辅臣众等和合齐聚。
他们为义利而受派遣,前去将般度国王的话语告诉了他。
显示巴利原文 Disvā tamaccheramacintanīyaṃ āmoditāmaccagaṇā samaggā; Atthe niyojetu mupecca tassa vadiṃsu paṇḍussa narādhipassa.
无论何人,见王具足如是牟尼尊者的神通威力,
哪怕仅是生起少许净信,对他来说,智慧又怎会不具意义呢?
显示巴利原文 Disvāna yo īdisakampi rāja iddhānubhāvaṃ munipuṅgavassa; Pasādamattampi kareyya noce kimatthiyā tassa bhaveyya paññā.
于可敬信的功德中生起净信,是善士之法;君王令众生生起净信,亦是如此。
所有盛开的莲花,我都一并礼敬,如同礼敬丛中绽放的睡莲般。
显示巴利原文 Pasādanīyesu guṇesu rāja pasādanaṃ sādhujanassa dhammo; Pupphanti sabbe sayameva vande samuggate komudakānanāni.
言辞愚昧者,君主切莫因此舍弃通往天道的正路,
牵着盲人而行,有谁能在探寻正道时不迷失?
显示巴利原文 Vācāya tesaṃ pana dummatīnaṃ mā saggamaggaṃ pajahittha rāja; Andhe gahetvā vicareyya ko hi anvesamāno supathaṃ amūḷho.
诸如那罗提婆、摩诃劫宾那、频婆娑罗、净饭等诸王,纵然具足威光,
他们皈依此法王,以殷重心饮下了不死之甘露——法味。
显示巴利原文 Narādhipā kappiṇa bimbisāra suddhodanādi api tejavantā; Taṃ dhammarājaṃ saraṇaṃ upecca piviṃsu dhammāmatamādarena.
即便有千眼的三十三天主,寿命亦已终尽;而灭尽后有的牟尼主——
亲近清净无垢之法,如实闻思后,获得寿命,并于现法亲见。
显示巴利原文 Sahassanetto tidasādhipo’pi khīṇāyuko khiṇabhavaṃ munindaṃ; Upecca dhammaṃ vimalaṃ nisamma alattha āyuṃ api diṭṭhadhammo.
你也当在那位已战胜五魔、为诸天之最胜法王者处,
为了证得天界与涅槃,你应迅速令心得净信,人主啊!
显示巴利原文 Tuvampi tasmiṃ jitapañcamāre devātideve varadhammarāje; Saggāpavaggādhigamāya khippaṃ cittaṃ pasādehi narādhirāja.
国王听闻他们的话语,于三宝中疑惑顿消,
满怀欣喜,在会众中对将军说道:“率领军队者,忠诚可依,正是能舍离城堡的勇士。”
显示巴利原文 Sutvānatesaṃ vacanaṃ narindo vikiṇṇakaḍkho ratanattayamhi; Senāpatiṃ atthavaraṃ avoca pahaṭṭhabhāvo parisāya majjhe.
不信三宝功德,此为断除生死之因;
久远以来,我游荡于邪道之上,即便立于自己国土,亦觉深受欺骗。
显示巴利原文 Asaddahāno ratanattayassa guṇe bhavacchedanakāraṇassa; Cirāya dulladdhipathe caranto ṭhito sarajje api vañcitohaṃ.
由于愚痴,我身受寒冷之苦,对着燃烧冒烟的火堆,去吹一只萤火虫。
口渴之人舍弃江河之水,由于放逸,我饮用了阳焰之水。
显示巴利原文 Mohena khajjopanakaṃ dhamesiṃ sītaddito dhumasikhe jalante; Pipāsito sindhujalaṃ pahāya piviṃ pamādena marīcitoyaṃ.
Pariccajitvā amataṃ cirāya jivatthiko tikkhavisaṃ akhādiṃ; Vihāya’haṃ campakapupphadāmaṃ adhārayiṃ jattusu nāgabhāraṃ.
Gantvāna khippaṃ parikhā samīpaṃ ārādhayitvā jinadantadhātuṃ; Ānehi pūjāvidhinā karissaṃ puññāni sabbattha sukhāvahāni.
Gantvātatesoparikhāsamīpaṃ senādhinātho paramappatīto; Dhātuṃ munindassa namassamāno ajjhesi rañño hitamā caranto
王舍断久远积存的邪见垢秽,于善逝世尊获得净信
抵达宫殿后,令国王对三宝的净信增长。
显示巴利原文 Cirāgataṃ diṭṭhimalaṃ pahāya alattha saddhaṃ sugate narindo; Pāsādamāgamma pasādamassa vaḍḍhehi rañño ratanattayamhi.
Tasmiṃ khaṇe pokkharaṇī vicittā phullehi sovaṇṇasaroruhehi; Alaṅkarontī gaganaṃ ahosi mandākinīvābhinavāvatārā.
她以白莲般皎洁的光辉遍照一切,犹如照耀乳汁盈满之腹,令整座宫城明澈辉映。
显示巴利原文 Haṃsaṅgaṇevātha munindadhātu sā paṅkajā paṅkajamokkamanti; Kundāvadātāhi pabhāhi sabbaṃ khirodakucchiṃ’va puraṃ akāsi.
Tato surattañjalipaṅkajamhi patiṭṭhahitvāna camupatissa; Sandissamānā mahatā janena mahapphalaṃ mānusakaṃ akattha.
国王听闻此言,如同领受教敕般,怀着欣喜之情前行;
他阐明着双重净信,满怀叹异,合掌说道:
显示巴利原文 Sutvāna vuttantamimaṃ narindo pahaṭṭhabhāvopadasā’va gantvā; Saṃsūcayanto diguṇaṃ pasādaṃ suvimhitopañjalikoavoca.
言辞善巧的人们,将牟尼王奉为试金石而共聚一处;
他们践行那如殊胜纯金般可贵的法,这正是往昔圣者所行之道。
显示巴利原文 Vohāradakkhā manujā muninda saṅghaṭṭayitvā nikasopalamhi; Karontiagghaṃ varakañcanassa esohi dhammo caritopurāṇo.
宝石虽出自优良矿藏,仍需经火工锻造;
智者将其安置于王冠之顶,以为庄严。
显示巴利原文 Maṇiṃ pasatthākarasambhavampi hutāsakammehabhīsaṅkharitvā; Pāpentirājaññakirīṭakoṭiṃ vibhusanattaṃ vidunomanussā.
广慧者啊,请宽恕我这一重罪,速令我的头顶焕然清净。
显示巴利原文 Vīmaṃsanatthāya tavādhunāpi mayā kataṃ sabbamidaṃ muninda; Āguṃ mahantaṃ khama bhuripañña khippaṃ mamālaṅkuru uttamaṅgaṃ.
彼时,他的牙齿舍利被奉安于冠冕之上,宝石般的光芒遍照闪耀;
在众生间放出洁白的光芒,犹如慈爱生起的乳流。
显示巴利原文 Patiṭṭhitā tassa tato kirīṭe maṇippabhā bhāsini dantadhātu; Amuñci raṃsī dhavalā pajāsu sinehajātā iva khīradhārā.
于是,他以首承载佛陀之牙舍利,右绕都城而行;
又以鲜花等殊胜供养物,恭敬迎请,将舍利安置于城内。
显示巴利原文 So dantadhātuṃ sirasāvahanto padakkhiṇaṃtaṃnagaraṃ karitvā; Sampūjayanto kusumādikehi susajjitante puramāharittha.
于高高撑起的洁白华盖下、殊胜的床座之上,安置着璀璨的宝珠;
国王将胜者的舍利安奉此处,以宝珠等物行供养。
显示巴利原文 Samussitodārasitātapatte pallaṅkaseṭṭhe ratanujjalamhi; Patiṭṭhapetvāna jinassa dhātuṃ pūjesi rājā ratanādikehi.
国王以佛为首的三宝为依归,直至生命尽头;
他舍弃伤害,安住于慈悲,以种种功德赢得了众人的崇敬。
显示巴利原文 Buddhādivatthuttayameva rājā āpāṇakoṭiṃ saraṇaṃ upecca; Hitvā vihiṃsaṃ karuṇādhivāso ārādhayī sabbajanaṃ guṇehi.
Kāresi nānāratanappabhāhi sahassaraṃsīṃ’va virocamānaṃ; Narādhipo bhattibharānurūpaṃ sucittitaṃ dhātunivesanampi.
他于舍利塔中增益舍利,庄严全城;
又以其余供养仪轨,犹不满足,礼敬此富饶丰足的国土。
显示巴利原文 Vaḍḍhesi so dhātugharamhi dhātuṃ alaṅkaritvā sakalaṃ purampi; Sesena pūjāvidhinā atitto pūjesi raṭṭhaṃ sadhanaṃ sabhoggaṃ.
Āmantayitvā guhasīvarājaṃ sammānitaṃ attasamaṃ karitvā; Dānādikaṃ puññamanekarūpaṃ saddhādhano sañciṇirājaseṭṭho.
于是这位国王远离与恶人的交往,
舍弃偏离正道之举,安住于善逝教法所照亮的光明坦途;
正确地精勤前行,善巧于成就自他利益与四种成就,
他行持值得称叹的世间利益,其行不为恶人所乱。
显示巴利原文 Tato so bhupālo kumatijanasaṃsaggamanayaṃ, Nirākatvā magge sugatavacanujjotasugame; Padhāvanto sammā saparahitasampatticaturo, Pasatthaṃ lokatthaṃ acari caritāvajjitajano.
他护持大地,依国王之法而行,
统率四军,如持醍醐的君王;
凭自身臂力游戏般挥击,摧破敌慢,不假他援;
因财而生骄慢,整装欲战,亲身冲锋;
显示巴利原文 Carati dharaṇi pāle rājadhammesu tasmiṃ, Samaracaturaseno khīradhāro narindo; Nijabhujabalalīlā’rātidappappamāthī, Vibhavajanitamāno yuddhasajjo’bhigañchi.
毫无畏惧,恰如狮王的王者;
这位从本国近处前来的国王,
他以无量威力,如大水洪流,所向披靡地突击。
显示巴利原文 Karivaramatha disvā so guhādvārayātaṃ, Paṭibhayarahitatto sīharājā’va rājā; Nijanagarasamīpāyātametaṃ narindaṃ, Amitabalamamahoghenottharantā’bhiyāyi.
扬起层层浓尘,手持盾牌与长矛的战士,
发情的战象发出种种吼声,凶猛而恐怖;
利箭如大雨倾泻而下,可怖至极;
在那场大战斗中,黄白色的战象征服了乳流象。
显示巴利原文 Uditabahaḷadhūlīpāḷiruddhantaḷikkho, Samadavividhayodhārāvasaṃrambhabhīme; Nisitasarasatālīvassadhārākarāḷe, Ajini mahati yuddhe paṇḍuko khīradhāraṃ.
于是,国王中最尊贵者,集结力量护卫国家,
将王位的重任托付给自己的尊贵儿子;
迎请善逝的佛牙舍利,令众恭敬纳受,
他怀着敬意,如护洞窟一般守护并治理自己的王国。
显示巴利原文 Atha narapatiseṭṭho saṅgahetvāna raṭṭhaṃ, Nija tanuja varasmiṃ rajjabhāraṃ nidhāya; Sugata dasana dhātuṃ sampaṭicchāpayitvā, Pahiṇi ca guhasīvaṃ sakkaritvā saraṭṭhaṃ.
苏毗罗摩王秉持自制,
以种种资具满足乞求布施者;
身坏命终后,往生三十三天之集会,
如愿获得了所希求的无量善果。
显示巴利原文 Suviramavanīpālo saññamaṃ ajjhupeto, Vividha vibhava dānāyācake tappayitvā; Tidasapura samājaṃ dehabhedā payāto, Kusala phalamanappaṃ patthitaṃ paccalattha.
国王古哈悉沃,将那圣者之王的舍利
迎归自都,善加尊崇礼敬,
引导众生行于善趣之道,
积集善行与庄严,安住其中。
显示巴利原文 Narapati guhasīvo taṃ munindassa dhātuṃ, Sakapuramupanetvā sādhu sammānayanto; Sugati gamana magge pāṇino yojayanto, Sucarita mabhirūpaṃ sañciṇanto vihāsi.
Agaṇitamahimassujje nirañño tanūjo, Purima vayasi yevāraddhasaddhābhiyogo; Dasabala tanudhātuṃ pūjituṃ tassa rañño, Puravara mupāyāto dantanāmo kumāro.
这位积聚一切功德的王子,成办已,
成就种种殊胜大业,善令圆满,
安住善逝塔中,每日恭敬礼敬。
显示巴利原文 Guṇajanita pasādaṃ taṃ kaliṅgādhināthaṃ, Nikhila guṇa nivāso so kumāro karitvā; Vividha mahavidhānaṃ sādhusampādayanto, Avasi sugatadhātuṃ anvahaṃ vandamāno.
曾是隐秘夜鸟的居处,栖居在幽深林中,
有如初绽蓝莲花般的双眸,恍若天鹅振翅竞逐亲附;
容颜胜似莲花,法髻缀饰繁重如金环。
显示巴利原文 Abhavi ca guhasīvassāvanīsassa dhitā, Vikaca kuvalayakkhī haṃsakantābhiyātā; Vadana jita sarojā hāridhammillabhārā, Kucabharanamitaṅgi hema mālābhidhānā.
此童子乃是圆满功德之宝藏,正合为眷属之行谊,
了知这位童子出身极为清净、种姓高贵后,
国王幽室主便将那个女孩收为自己的女儿。
显示巴利原文 Akhilaguṇanidhānaṃ bandhubhāvānurūpaṃ, Suvimalakulajātaṃ taṃ kumāraṃ viditvā; Narapati guhasīvo attano dhītaraṃ taṃ, Adadi sabahumānaṃ rājaputtassa tassa.
以种种方式为他妥善配备了众多随从;
以千头牛、水牛等供养;
便将他安置于与自己威德相当的主宰地位。
显示巴利原文 Manujapati kumāraṃ dhāturakkhādhikāre, Pacuraparijanaṃ taṃ sabbathā yojayitvā; Gava mahisa sahassādīhi sampīṇayitvā, Saka vibhava sarikkhe issaratte ṭhapesi.
当战场上乳流般的诸王殒灭之时,
拥有摩罗耶林的甥王子们,
以强大意志,集结雄兵,
进逼城邑,意在夺取其坚城。
显示巴利原文 Samarabhuvi vinaṭṭhe khīradhāre narinde, Malayavanamupetā bhāgineyyā kumārā; Pabala mati mahantaṃ saṃharitvā balaggaṃ, Upapuramupagañchuṃ dhātuyā gaṇhanatthaṃ.
于是,他们在城邑附近扎下营寨,
他们传授了这逆耳的教法,
或速予我等善逝之见界,
或是那能生起美名瑞相的游戏,一场交战中的嬉戏,
显示巴利原文 Atha nagarasamīpe te nivesaṃ karitvā, Savaṇakaṭukametaṃ sāsanaṃ pesayiṃsu; Sugatadasanadhātuṃ dehi vā khippamamhaṃ, Yasasirijananiṃ vā kīḷa saṅgāmakeḷiṃ.
地护神听闻此教法,即
于暗中对那位王子密说;
于我身中,无有视诸界为虚妄之见,
纵使我,也无法胜过你。
显示巴利原文 Sapadi dharaṇipālo sāsanaṃ taṃ suṇitvā, Avadi rahasi vācaṃ rājaputtassa tassa; Nahi sati mama dehe dhātumaññassa dassaṃ, Ahamapi yadi jetuṃ neva te sakkuṇeyyaṃ.
执持那受天、人所礼敬的牙舍利,
持此辉煌威光,前往师子洲。
听闻舅父如此殊胜的教诲后,
名为丹塔纳摩的王子,对古哈希瓦这样说道:
显示巴利原文 Suranara namitaṃ taṃ dantadhātuṃ gahetvā, Gahita dijavilāso sīhaḷaṃ yāhi dīpaṃ; Iti vacanamudāraṃ mātulassātha sutvā, Tamavaca guhasīvaṃ dantanāmo kumāro.
大海彼岸,僧伽罗是一小国,
我当如何将胜者之牙舍利运送出去?
显示巴利原文 Tavaca mamaca ko vā sīhaḷe bandhubhūto, Jinavaraṇasaroje bhattiyutto ca kovā; Jalanīdhiparatīre sīhaḷaṃ khuddadesaṃ, Kathamahamatinessaṃ dantadhātuṃ jinassa.
那个名为兔子的外甥王子,
犹如具足大象之力的坚固门柱,矗立于锡兰岛上;
这位导师的法,以善断生死恐惧而流布,
比丘们已超越计数之道,便安住于此。
显示巴利原文 Tamavadi guhasīvo bhāgineyyaṃ kumāraṃ, Dasabalatanudhātu saṇṭhitā sīhaḷasmiṃ; Bhavabhayahatidakkho vattate satthudhammo, Gaṇanapathamatītā bhikkhavo cāvasiṃsu.
以承事胜者之双足莲华为业;
纵使为水所触,仍渴求护持其界,
奉上种种众宝所成之供物。
显示巴利原文 Mama ca piyasahāyo so mahāsena rājā, Jinacaraṇasarojadvandasevābhiyutto; Salilamapi ca phuṭṭhaṃ dhātuyā patthayanto, Vividharatanajātaṃ pābhataṃ pesayittha.
人王恒常显现智慧,
善逝教法之根本,应供养、应恭敬;
于熟知所缘中,内相显现,荟集具足。
显示巴利原文 Pabhavati manujindo sabbadā buddhimā so, Sugatadasanadhātuṃ pūjituṃ pūjaneyyaṃ; Paricitavisayamhā vippavutthaṃ bhavantaṃ, Vividhavibhavadānā sādhu saṅgaṇhituñca.
他与王子们一同,执持兵仗踏上战场,
交战之中,遭逢了为死亡所制的境地。
显示巴利原文 Nija duhitupatiṃ taṃ itthamārādhayitvā, Narapati guhasīvo saṅgahetvāna senaṃ; Raṇadharaṇimupeto so kumārehi saddhiṃ, Maraṇaparavasattaṃ ajjhagā yujjhamāno.
随后,名为丹陀那的王子之子听闻了此事,
那关于姨母的消息,听来极其刺耳;
他展现婆罗门的威仪,取过佛牙舍利后,
他变得急急匆匆,从城中飞奔而去。
显示巴利原文 Atha narapati putto dantanāmo suṇitvā, Savaṇa kaṭukametaṃ mātulassappavattiṃ; Gahita dijavilāso dantadhātuṃ gahetvā, Turita turita bhūto so puramhā paḷāyi.
其性坚稳不动,具足诸天之神力,
他渡逾浩瀚大河,达于满溢之岸,
并于沙聚之中,安置十方诸界。
显示巴利原文 Sarabhasa mupagantvā dakkhiṇaṃ cātha desaṃ, Avicalitasabhāvo iddhiyā devatānaṃ; Nadimatimahatiṃ so uttaritvāna puṇṇaṃ, Nidahi dasanadhātuṃ vālukārāsimajjhe.
随即带着妻子,迅速赶到那里;
将善逝教法,视同沙石。
显示巴利原文 Puna puramupagantvā taṃ gahītaññavesaṃ, Bhariyamapi gahetvā āgato tattha khippaṃ; Sugatadasanadhātuṃ vālukāthupakucchiṃ, Ṭhapitamupacaranto acchi gumbantarasmiṃ.
见其以自身为根源,坚固不摧、无所破坏,
向善逝的舍利顶礼,而后融入彼处。
显示巴利原文 Sapadi nabhasi thero gacchamāno paneko, Vividhakiraṇajālaṃ vālukārāsithūpā; Aviraḷitamudentaṃ dhātuyā tāya disvā, Paṇami sugatadhātuṃ otaritvāna tattha.
他们将内出的所有方法详尽阐明;
此法护持,具足十力,精密周全,
他一心利益他人,专一不染,宣说了此二法。
显示巴利原文 Munisutamatha disvā jampatī te patītā, Nijagamanavidhānaṃ sabbamārocayiṃsu; Dasabalatanujo so dhāturakkhā niyutto, Parahitaniratatto te ubho ajjhabhāsi.
又在行路之际,遇到障碍之时,
犹如战车之御者,善断种种纷乱之缠缚。
显示巴利原文 Dasabalatanudhātuṃ sīhaḷaṃ netha tumhe, Agaṇita tanukhedā vītasārajjametaṃ; Api ca gamanamagge jātamatte vighāte, Saratha mamamanekopaddavacchedadakkhaṃ.
如是,随顺善逝的教导,向众夫妻开示之后,
而后又随应地宣说正法;
普遍拔除忧悲之箭,紧紧拔除;
智者由虚空返回自己的住处。
显示巴利原文 Iti sugatananūjo jampatīnaṃ kathetvā, Puna’pi tadanurūpaṃ desayitvāna dhammaṃ; Puthutaramapanetvā sokasallañca gāḷhaṃ, Sakavasatimupeto antalikkhena dhīro.
她住在龙宫中,名叫尼那迦,她是——
这位大威力的龙王,名为潘度哈拉,是博学而聪慧的统治者。
他离开萨咖城的要道,游行在外,
那时,他凭着那份渴望,正向那地方趋近。
显示巴利原文 Bhujagabhavanavāsī ninnagāyātha tassā, Bhujagapati mahiddhi paṇḍuhārābhidhāno; Sakapurapavaramhā nikkhamitvā caranto, Samupagami tadā taṃ ṭhānamicchāvasena.
那座清净沙洲上的塔岗,正缓缓升起,
注视那璀璨绚丽的光网;
那时,牟尼舍利安住于沙堆之中,
心中疑惑“此是何物?”正观察时,便即了知。
显示巴利原文 Vimalapulinathūpā so samuggacchamānaṃ, Sasiruciramarīcijjālamālokayitvā; Ṭhitamatha munidhātuṃ vālukārasigabbhe, Kimidamiti sakaṅkhaṃ pekkhamāno avedi.
那高傲者瞬间便隐没不见,
他将那内置舍利的宝匣吞入腹中,
身躯宽广巨大,披挂着诸宝璎珞而高高耸立,
金色冠冕之王缠卧于旁。
显示巴利原文 Sapadi sabahumāno so asandissamāno, Ratanamayakaraṇḍaṃ dhātuyuttaṃ gilitvā; Vitataputhuladeho bhogamālāhi tuṅgaṃ, Kaṇakasikharirājaṃ veṭhayitvā sayittha.
眼看那因悲伤而涌出的泪水流淌;
他们于那一刻忆念起那殊胜的善逝之子;
显示巴利原文 Salilanidhisamīpaṃ jampatī gantukāmā, Pulinatalagataṃ taṃ dantadhātuṃ adisvā; Nayanasaliladhāraṃ sokajātaṃ kirantā, Sugatasutavaraṃ taṃ taṅkhaṇe’nussariṃsu.
而后,善逝之子深思其义,洞彻其涵义,
了知未来一切忧悲等种种相状;
又闻沙堆之中,藏有世尊遗骨,
虽隐而不现、未曾被见,却被珍珠蛇所敬奉。
显示巴利原文 Atha sugatasuto so cintitaṃ saṃviditvā, Agami savidhamesaṃ sokadinānanānaṃ; Asuṇi ca jinadhātuṃ vālukārāsimajjhe, Nīhitamapi adiṭṭhaṃ pūjitaṃ jampatīhi.
又如修行者入定时,具足天眼神通,
见宝山幽林之中,龙王自在而住。
显示巴利原文 Sayitamatha yatīso dibbacakkhuppabhāvā, Ratanagirinikuñje nāgarājaṃ apassi; Vihagapatisarīraṃ māpayi tammuhutte, Vitataputhulapakkhena’ntaḷikkhaṃ thakentaṃ.
将那般深邃似海的水域,一分为二后,
凭借自身羽翼鼓起的强劲风力;
带着怖畏的激荡,以大地奔腾之势,
他来到躺卧在须弥山脚下的龙王面前。
显示巴利原文 Jaladhimatigabhīraṃ taṃ dvidhā so karitvā, Pabalapavanavegena’ttano pakkhajena; Sarabhasa mahidhāvaṃ bhīmasaṃrambhayogā, Abhigami bhujagindaṃ merupāde nipannaṃ.
因怖畏惊惧而收敛诸享用;
急速趋前,稽首彼足下,
以这般柔和调伏之语,对这位牟尼尊说道。
显示巴利原文 Jahitabhujagaveso taṅkhaṇe so phaṇindo, Paṭibhayacakitatto saṃkhipitvāna bhoge; Sarabhasa mupagantvā tassa pāde namitvā, Vinayamadhuramitthaṃ taṃ munīsaṃ avoca.
即使是对佛舍利的点滴供养,也能成就利益众生的深远意义。
显示巴利原文 Sakalajanahitatthaṃ eva jāyanti buddhā, Bhavati janahitatthaṃ dhātumattassa pūjā; Ahamapi jinadhātuṃ pūjayitvā mahagghaṃ, Kusalaphalamanappaṃ sañciṇissaṃ’ti gaṇhiṃ.
然后,对那些堪能觉悟真理的人们,
此所谓住处舍宅,即指铜牒洲。
故言此乃牟尼殊胜戒律之所依身,
龙王以身躯蜷绕成函,供奉此舍利窟。
显示巴利原文 Atha manujagaṇānaṃ saccabodhārahānaṃ, Vasatibhavanamesā nīyyate sīhaḷaṃ taṃ; Munivaratanudhātuṃ tena dehīti vutto, Bhujagapati karaṇḍaṃ dhātugabbhaṃ adajji.
长老将那只飞鸟坠落之身收摄,
从遍布百种恐怖水族的大海中跃出;
犹如对准整幅大地轮转图细细分辨各道脉络的箭矢一般,
他将此法施予了国王、王子及其守护者们。
显示巴利原文 Vihagapatitanuṃ taṃ saṃharitvāna thero, Jalacarasatabhīmā aṇṇavā uppatitvā; Sakalapathavicakke rajjalakkhiṃ’va dhātuṃ, Narapatitanujānaṃ jampatīnaṃ adāsi.
如此,在众多极炽盛的火焰燃烧之际,
以顶戴受持善逝所观见之法界;
在众多森林诸天等众的伴随下,踏上这条已开辟的正道。
显示巴利原文 Iti katabahukāre saṃyaminde payāte, Sugatadasanadhātuṃ muddhanā ubbahantā; Mahati vipinadevādīhi magge payutte, Vividhamahavidhāne te tato nikkhamiṃsu.
柔和芬芳的微风,无荆棘等障碍,
道路处处清净,犹如无垢沙滩之河。
当他们行至此路时,藉由牙舍利的威德,
涅槃城的居民,如法地恭敬供养他们。
显示巴利原文 Mudusurabhīsamīro kaṇṭakādivyapeto, Vimalapulinahārī āsī sabbattha maggo; Ayanamupagate te dantadhātuppabhāvā, Nigamanagaravāsī sādhu sammānayiṃsu.
以散满鲜花、香料与香粉的手,恒常行持,
怀欢喜随侍,天女们居于林间;
摧毁坚固的执碍,征服险难之路,
你们这些尚未解脱的人,来到边地奡逐城。
显示巴利原文 Kusumasurabhicuṇṇākiṇṇahatthāhi niccā, Sakutukamanuyātā kānane devatāhī; Acalagahaṇaduggaṃ khepayitvāna maggaṃ, Agamumaturitā te paṭṭanaṃ tāmalittiṃ.
步伐坚固不动,如深固的井口,
展现出宽阔的形体,兼具右旋与左旋的优雅特征;
这些船正自行驶向令人神往的楞伽岛,
商人们当即看见了那巍峨高耸的船影。
显示巴利原文 Acalapadarabaddhaṃ suṭṭhitodārakūpaṃ, Uditaputhulakāraṃ dakkhanīyāmakañca; Sayamabhimatalaṅkāgāminiṃ nāvamete, Sapadi samuparūḷhaṃ addasuṃ vāṇijehi.
随后,那些优秀的王族欲往锡兰,
便急忙走近,对船夫说:
他以悦耳动听的话语,善巧称赞众人;
令他们心生欢喜,助其登船;
显示巴利原文 Atha dijapavarā te sīhaḷaṃ gantumicchaṃ, Sarabhasa mupagantvā nāvikassāvadiṃsu; Sutisukhavacasā so sādhuvuttena cesaṃ, Pamuditahadayo te nāvamāropayittha.
和煦芬芳的微风,或是北来的疾风,
清净明丽的光辉,遍满一切方所。
显示巴利原文 Jalanidhimabhirūḷhesvesu ādāya dhātuṃ, Samabhavumupasannā lolakallolamālā; Samasurabhimanuñño uttaro vāyi vāto, Vimalarucirasobhā sabbathā’suṃ disā’pi.
于澄净光辉之天际,犹如金翅鸟之舟,
凭借猛烈风势之力,恒常奔流不息;
超越目力所及之域,越过了彼方的岸与山峦等,
沉入那布满泡沫与花朵的水中。
显示巴利原文 Nabhasi asitasobhe venateyyo’va nāvā, Pabalapavanavegā sattataṃ dhāvamānā; Nayanavisayabhāvātītatīrācalādiṃ, Pavisi jaladhimajjhaṃ pheṇapupphābhikiṇṇaṃ.
波浪相续,状如可怖的峰峦之巅,起伏层叠,紧密相连,
其声震耳欲裂,恐怖咆哮,响彻虚空,充塞天际,
惊恐的人们,彻夜发出凄厉的惨叫。
显示巴利原文 Atha abhavi samuddo bhīmasaṃvaṭṭavātā, Bhīhatasikharikūṭākāravīcippabandho; Savanabhiduraghorārāvarundhantalikkho, Bhayacakitamanussakkandito sabbarattiṃ.
如旭日初升,映照在明净的水面,
此时,夜晚便已临近消逝;
水光潋滟,波澜层叠,
犹如黑宝石与杂宝镶嵌的地面,熠熠生辉。
显示巴利原文 Udayasikharisīsaṃ nūtanādiccabimbe, Upagatavati tassā rattiyā accayamhi; Salilanidhijalaṃ taṃ santakallolamālaṃ, Asitamaṇivicittaṃ koṭṭimaṃ’vāvabhāsi.
又有一些那伽龙众,冠盖舒张,令人生畏;
有一些则是天人之身,手持芬芳妙丽的花束;
有一些则奉持着光耀悦意的宝珠明灯。
显示巴利原文 Atha vitataphaṇālī bhiṃsanā keci nāgā, Surabhikusumahatthā keci dibbattabhāvā; Ruciramaṇipadīpe keci sandhārayantā, Nijasirasi karontā keci kaṇḍuppalānī.
许多蛙类托着展开的红莲花束;
一些人则举起由金罐串成的花环。
有者唯随风动而飘荡摇曳,
手臂覆以妙色金粉,手执满盛朱红颜料之箱匣;
显示巴利原文 Phuṭakumudakalāpe jattuneke vahantā, Kaṇakakalasamālā ukkhipattā ca keci; Pavanacalitaketuggāhakā keci eke, Rucira kaṇaka cuṇṇāpuṇṇacaṅgoṭahatthā.
有些人跳着轻盈优美的舞蹈,
有些人正唱着悦耳甜美的歌谣,
有些人则演奏着种种乐器。
显示巴利原文 Salaḷitaramaṇiyaṃ keci naccaṃ karontā, Salayamadhuragītaṃ gāyamānā’va keci; Pacuraturiyabhaṇḍe āhanantā’va eke, Munivaratanudhātuṃ pūjituṃ uṭṭhahiṃsu.
那位王女姿容秀美,妙语连珠,
圣者那般殊胜的教法,恰如新月,已录成文字;
其旁,一排笔直的银柱紧密相倚,光芒绽放。
显示巴利原文 Rucirakacakalāpā rājakaññāya tassā, Munivaradasanaṃ taṃ niggatevindulekhā; Ujurajatasalākā sannibhe muñci raṃsī.
对于那审视诸界、领略其无量威德者,
如蛇类得见珍珠宝石,心生欢喜;
闻诸善言赞词,即怀悦乐;
如无垠虚空,周遍开敷。
显示巴利原文 Atulitamanubhāvaṃ dhātuyā pekkhataṃ taṃ, Pamuditahadayānaṃ taṅkhaṇe pannagānaṃ; Paṭiravaharitānaṃ sādhuvādādikānaṃ, Gaganamapariyantaṃ’vāsi vitthāritānaṃ.
善逝的牙舍利进入了那摩尼宝殿,
复从虚空缓缓降下,落于其上;
持冠的诸龙阻遏了那汹涌波涛,
广大仁慈庄严,于七日七夜中,自若而住。
显示巴利原文 Pavisi sugata dāṭhādhātu sā moḷigabbhaṃ, Puna gaganatalamhā otaritvāna tassā; Phaṇadharanivahā te taṃ tariṃ vārayitvā, Mahamakarumudāraṃ sattarattindivaṃhi.
那对为恐惧所扰动心神的夫妇,一同聚集起来,
向那位具神通的十力之子发起攻击。
显示巴利原文 Acalamiva vimānaṃ antalikkhamhi nāvaṃ, Gativirahitamamhorāsimajjhamhi disvā; Bhayavilulitacittā jampatī te samaggā, Dasabalatanujaṃ taṃ iddhimantaṃ sariṃsu.
牟尼之子当即了知他们心意,
跃身虚空,驱散层层云霭,疾驰前去;
化作一躯庞大的金翅鸟王之身。
显示巴利原文 Sapadi munisuto so cittamesaṃ viditvā, Nabhasi jaladharālī maddamāno’bhigantvā; Vihagapatisarīraṃ māpayitvā mahantaṃ, Bhayacakitabhujaṅge te paḷāpesi khippaṃ.
如是,佛陀闻此,平息了因蛇而生的恐惧之后,便离去了。
那艘船被风吹拂,旗帜飘扬,波浪连绵起伏,
以迅疾之速破浪而行,仿佛密集的云层一般。
显示巴利原文 Itthaṃ buddhisute bhujaṅgajanitaṃ bhītiṃ sametvā gate, Sā nāvā pavanā pakampitadhajā tuṅgaṃ taraṅgāvaliṃ; Bhīndantī gativegasā puthutaraṃ meghāvalīsannibhaṃ, Laṅkāpaṭṭanamotarittha sahasā therassa tassiddhiyā.
于第九年,在大盘领军之时,
亦即其子吉提斯里·墨伽纳拉王统治之时;
他们这对夫妇便这样出了城,
安住在令人心生欢喜的寺院中。
显示巴利原文 Saṃvaccharamhi navamamhi mahādisena, Puttassa kittisirimeghanarādhipassa; Te jampatī tamatha paṭṭanamotaritvā, Devālaye paṭivasiṃsu manobhirāme.
那时,尊贵的婆罗门旅人便坐了下来,
以甘美的饮食款待自己;
夜尽时分,他指出了通往阿奴拉德普拉城的道路,
他又指明了路旁的树荫所在。
显示巴利原文 Disvāna te dvijavaro pathike nisāyaṃ, Santappayittha madhurāsanapānakehi; Rattikkhaye ca anurādhapurassa maggaṃ, Chāyāpatīnamatha so abhivedayittha.
取得那胜利者尊贵的法宝之藏,
受到婆罗门贵族的礼敬后,从那城镇出发,
离开那里,跨越了遥远的路途,
到达帕德瓦拉村,进入了阿努拉诃城。
显示巴利原文 Ādāya te dasanadhātuvaraṃ jinassa, Sammānitā dvijavarena’tha paṭṭanamhā; Nikkhamma dūrataramaggamatikkamitvā, Padvāragāmamanurādhapurassa’gañchuṃ.
思惟那位如法的尊贵人王之后,
夫妻二人来到此地;
那场大瘟疫骤然地聚集而起,
他们听说楞伽主早已逝去,
显示巴利原文 Yaṃ dhammikaṃ naravaraṃ abhitakkayitvā, Jāyāpatī visayametamupāgamiṃsu; Taṃ vyādhinā samuditena mahādisena, Laṅkissaraṃsucirakālakataṃ suṇiṃsu.
Sokena te sikharineva samuggatena, Ajjhotthaṭā bahutaraṃ vilapīṃsu muḷhā; Kāyiṃsu tesamatha mucchitamānasānaṃ, Sabbā disā ca vidisā ca ghanandhakārā
其威严王者犹持宝剑护卫,
犹如被雨水浇灭的大火,丛林得以平息。
显示巴利原文 Sutvāna kittisirimeghanarādhipassa, Rajjeṭhitassa ratanattayamāmakattaṃ; Vassena nibbutamahādahanā’va kacchā, Te jampatī samabhavuṃ hatasokatāpā.
闻云山大寺中
某比丘为某国王所喜的饮食
走到他跟前后,得受款待
二人相会,共叙生死流转。
显示巴利原文 Sutvāna meghagirināmamahāvihāre, Bhikkhussa kassaci narādhipavallabhattaṃ; Tassa’ntikaṃ samupagamma katātitheyyā, Dhātuppavattimavadiṃsu ubho samecca.
听闻圣牟尼宣说知见后,
心生欢喜,犹如被不死之味灌沐全身;
各自在家中,立刻披上缁衣,
于庄严中,你增长无垢法界。
显示巴利原文 Sutvāna so munivaro dasanappavattiṃ, Haṭṭho yathāmatarasena’hisittagatto; Gehe sake sapadi paṭṭavitānakehi, Vaḍḍhesi dhātumamalaṃ samalaṅkatamhi.
成就了更殊胜、更根本的摄益,如其所愿;
为宣说此殊胜之事,甚为善妙;
他妥善地向楞伽岛统治者派遣了比丘。
显示巴利原文 Tesañca jānipatikānamubhinnameso, Katvāna saṅgahamuḷārataraṃ yathicchaṃ; Vuttantametamabhivedayituṃ pasatthaṃ, Laṅkādhipassa savidhaṃ pahiṇittha bhikkhuṃ.
国王于春时与诸妃嫔共处,
一日居止园中,受用园林游嬉之乐;
彼时,虽在遥远处,亦向此处行来,
看见那位比丘面容清净、安详。
显示巴利原文 Rājā vasantasamaye saha kāminīhi, Uyyānakeḷisukha mekadine’nubhonto; Āgacchamānamatha tattha sudurato’ca, Taṃ vippasannamukhavaṇṇamapassi bhikkhuṃ.
他具足自制,走近那位国王,
他满心欢喜,宣说所听闻的教法。
显示巴利原文 So saṃyami samupagamma narādhipaṃ taṃ, Vuttantametamabhivedayi tuṭṭhacitto; Sutvāna taṃ paramapītibharaṃ vahanto, Sampattacakkaratano’va ahosi rājā.
楞伽自在主与胜族婆罗门,为佛牙舍利,
奉持已,二缺憾主相会,
他们不久当至楞伽,如所说。
显示巴利原文 Laṅkissaro dvijavarā jinadantadhātu, Mādāya jānipatayo ubhaye samecca; Essanti laṅkamacirena itīritaṃ taṃ, Nemittikassa vacanañca tathaṃ amaññi.
随后,国王与广大随众一同,
从王城北的郊外,
怀着期望,他即刻往云山精舍而去
信心坚定,步履安稳,心意清净而到达
显示巴利原文 Rājā tato mahatiyā parisāya saddhiṃ, Tassānurādhanagarassa puruttarāya; Āsāya taṃ sapadi meghagiriṃ vihāraṃ, Saddho agañchi padasā’va pasannacitto.
见已,方知善逝之界实不可得
犹如阿难与耶舍等众的伞盖,
以先所洒誓愿作殊胜庄严,
心想:‘我以身毛竖立为铠甲。’
显示巴利原文 Disvā tato sugatadhātumalabbhaneyyaṃ, Ānandajassunivahehi ca tārahāraṃ; Siñcaṃ vidhāya paṇidhiṃ bahumānapubbaṃ, Romañcakañcukadharo iti cintayittha.
我曾佩戴众多宝珠璀璨的华冠
若我今日当供养此难舍无上之首级
对于三界唯一的皈依处——如来
不应以此身为依凭而生轻慢。
显示巴利原文 So’haṃ anekaratanujjalamoḷidhāriṃ, Pūjeyyamajja yadi duccajamuttamaṅgaṃ; Lokattayekasaraṇassa tathāgatassa, No dhātuyā mahamanucchavikaṃ kareyyaṃ.
心念:‘我作相称的供养。’
但思有谁于诸世界中能出无明?
显示巴利原文 Etaṃ pahūtaratanaṃ sadhanaṃ sabhoggaṃ, Sampūjayaṃ api dharāvalayaṃ asesaṃ; Pūjaṃ karomi tadanucchavikaṃ ahaṃ’ti, Cinteyya kohi bhuvanesu amūḷhatitto.
Laṅkādhipaccamidamappataraṃ mamāsi, Buddho guṇehi vividhehi pamāṇa suñño; So’haṃ parittavibhavo tibhavekanāthaṃ, Taṃ tādisaṃ dasabalaṃ kathamaccayissaṃ.
如是,他反复思惟此事,
他虽意志坚定,却陷入了昏厥;
随即又被拂尘的微风所吹动,
由疲惫不堪的侍者们,他重新获得了知觉。
显示巴利原文 Itthaṃ punappuna tadeva vicintayanto, Āpajji so dhitiyuto’pi visaññibhāvaṃ; Saṃvījito sapadi cāmaramārutena, Khinnena sevakajanena alattha saññaṃ.
Thokampi bījamatha vā abhiropayantā, Medhāvino mahatiyā’pi masundharāya; Kālena patta tava pupphaphaladikāni, Vindanti patthitaphalāni anappakāni.
如此以种种殊胜功德,广大无量,
于法宝海中,作广大供养;
时节迁流,变化殊胜,
必将获得天界与解脱的无上快乐。
显示巴利原文 Evaṃ guṇehi vividhehi’pi appameyya, Dhammissaramhi mahamappatarampi katvā; Kālaccayena pariṇāma visesarammaṃ, Saggāpavaggasukhamappaṭimaṃ labhissaṃ.
国王的面庞犹如满月,
彼一切知者,于观察诸界中最胜者,
恭敬礼赞整个锡兰岛。
显示巴利原文 Itthaṃ vicintiya pamodabharātireka, Sampuṇṇacandimasarikkhamukho narindo; Sabbaññuno dasanadhātuvarassa tassa, Pūjesi sabbamapi sīhaḷadīpametaṃ.
比丘们亦诵持三藏、讽诵本生等,
善巧于思辨等,纵是具智慧者;
即便是各依一处的居士同伴,
随即满怀好奇地聚集在那里。
显示巴利原文 Bhikkhū’pi tepiṭaka jātakabhāṇakādi, Takkagamādi kusalā api buddhimanto; Vatthuttayekasaraṇā api poravaggā, Kotuhalā sapadi sannipatiṃsu tattha.
那时,国王置身于大集会之中,
他如是赞叹:‘这位牟尼之尊,确实拥有一口极为洁白美丽的牙齿。’
胜者的牙齿犹如草药之光、又如星辰,
如果它本当洁白,那么这污浊不净的光辉又有什么价值呢?
显示巴利原文 Rājā tato mahatiya parisāya majjhe, Iccabruvī munivaro hi susukkadāṭho; Dāṭhā jinassa yadi osadhitārakā’va, Setā bhaveyya kimayaṃ malināvabhāsā.
在那时刻,牟尼王的十方世界,
犹如王天鹅展舒双翼,
广远之声,回荡于虚空之中,
以回旋之势疾速而行,仅弹指之间。
显示巴利原文 Tasmiṃ khaṇe dasanadhātu munissarassa, Pakkhe pasāriya duve viya rājahaṃsī; Vitthāritaṃ’suni vahā gaganaṅganamhi, Āvaṭṭato chavi javena muhuttamattaṃ.
铺设珍贵而清凉的褥垫,将世尊的舍利安奉于吉祥宝座之中。
显示巴利原文 Paccagghamattharaṇakaṃ sitamattharitvā, Bhaddāsanamhi vinidhāya munindadhātuṃ; Taṃ jātipupphanikarena thakesi rājā, Vassaccayambudharakūṭasamappabhena.
那圣者之尊的色身迅速升腾,登于山巅;
它安立于那花聚之顶;
以如纯净乳汁般洁白的毫光,遍身照耀,
他以不眨眼的目光注视着应观之境。
显示巴利原文 Uggamma khippamatha dhātu munissarassa, Sā puppharāsisikharamhi patiṭṭhahitvā; Raṃsīhi duddhadhavalehi virocamānā, Sampassataṃ animise nayane akāsi.
将彼安立于界处之后,
如牛乳、粟米、石榴之类,悉皆具足。
显示巴利原文 Taṃ dhātumāsanagatamhi patiṭṭhapetvā, Khīrodaeṇepaṭalappaṭime dukuḷe; Chādesi sāṭakasatehi mahārahehi, Bhiyyo’pi so upaparikkhitukāmatāya.
她站立不动,在上方放光,
以纯白如茉莉的光芒,遍照诸方,
显示巴利原文 Abbhuggatā sapadi vatthasatāni bhetvā, Setambudodaraviniggatacandimā’va; Ṭhatvāna sā upari tesamabhāsayittha, Raṃsīhi kundavisadehi disā samantā
就在那一刻,大地连同山岳,
如善言雷震,并出相应声;
彼水聚似观,此希有之景,
彼不动如山,臂化寂波平。
显示巴利原文 Tasmiṃ khaṇe vasumatī saha bhūdharehi, Gajjittha sādhuvacanaṃ’va samuggirantī; Taṃ abbhūtaṃ viya samekkhitumamburāsi, So niccalo abhavi santataraṅgabāhu.
犹若醉象摇动之繁花满枝的婆罗树,
天上花朵亦从虚空缤纷散落,
跳起四方之舞, 令众人叹为观止,
天女们也在虚空中美丽生辉。
显示巴利原文 Mattebhakampitasupupaphitasālato’va, Bhassiṃsu dibbakusumāni’pi antaḷikkhā; Naccesu cāturiyayamacchariyaṃ janassa, Sandassayiṃsu gagane surasundarī’pi.
不知疲倦的歌者们放声歌唱;
他们奏起了神圣的天乐,
传出深远、高昂、甜美而加倍的回响。
显示巴利原文 Ānandasañjanitatāraravābhirāmaṃ, Gāyiṃsu gītamamatāsanagāyakā’pi; Muñciṃsu dibbaturiyāni’pi vāditāni, Gambhīramuccamadhuraṃ dviguṇaṃ ninādaṃ.
如百缕银绳般紧密交织,
如云以百道水流连接天地,
普照四方,犹如浩瀚海洋中波涛奔涌;
展示那绳索上光辉闪耀,犹如灯火明亮照耀。
显示巴利原文 Saṃsibbitaṃ rajatarajjusatānukārī, Dhārāsatehi vasudhambaramambudena; Sabbā disā jaladakuṭamahagaghiyesu, Dittācirajjutipadīpasatāvabhāsā.
凉风阵阵,拂过摩罗耶林的边缘,
轻柔地携来花粉飘散的芳香;
它善于将滴滴露珠凝聚成串,
清凉的风,带着芳香,轻轻吹拂。
显示巴利原文 Ādhuyamāna malayāvala kānananto, Samathulla pupphaja parāgaharābhihāri; Sedoda bindugaṇa saṃharaṇappavīṇo, Mandaṃ avāsi sisiro api gandhavāho.
国王凝察这未曾有过的神变,
这是世间盛传却前所未见的奇事;
他以那双舒展明澈之眼、以极大的欢喜,
向法宝等无上之物作广大之供养。
显示巴利原文 Rājā tamabbhutamavekkhiya pāṭihīraṃ, Lokussavaṃ bahutarañca adiṭṭhapubbaṃ; Cipphāritakkhiyugalo paramappamodā, Pūjaṃ karittha mahatiṃ ratanādikehi.
他以那仅为界聚的头颅承载着,
安立于高张的寒暑防护之下;
乘着彩垫铺设的殊胜车乘,配以雪白骏马。
他入观了那座具足吉祥相、宝藏充盈的阿努罗陀补罗城。
显示巴利原文 So dhātumattasirasā’tha samubbahanto, Ṭhatvā samussita sitātapavāraṇamhi; Cittatthare rathavare sitavājiyutte, Lakkhinidhānanurādhapuraṃ pavekkhi.
在天帝的宫殿,亦如是严饰华美,
国王在自宫中,具足无与伦比的威严;
狮子座上,铺展着幼狮图案的华毯;
他将牟尼的舍利安置于饰月白伞之下。
显示巴利原文 Devinda mandira same samalaṅkatamhi, Rājā sakamhi bhavane atulānubhāvo; Sīhāsane paṭika kojava santhatamhi, Dhātuṃ ṭhapesi munino sasitātapatte.
国王于地宫中建造了珍贵的舍利殿,
建成后,将佛陀舍利安奉于彼处;
以种种方式恭敬供养,
昼夜六时,常怀欣求无碍安乐之愿。
显示巴利原文 Anto’va bhumipati dhātugharaṃ mahagghaṃ, Katvāna tattha vinidhāya munindadhātuṃ; Sampūjayittha vividhehi upāyanehi, Rattīndivaṃ tidivamokkha sukhābhikaṅkhī.
而于他们具足明智的君主,确实各有分殊,
满足于众多珍宝、璎珞等物;
居于迦末城的伊萨拉族中,以此为常住之处,
慷慨布施,成立了三狮王法会以作摄益。
显示巴利原文 Tesañca jānipatikānamubhinnameva, Tuṭṭho bahūni ratanābharaṇādikāni; Gāmeca issarakuleka nīvāsabhute, Datvāna saṅgahamakāsi tisīhaḷindo.
从乡间、集镇、都市等各处聚集而来的民众,
殷切渴望,却未能得见善逝之遗骨者;
赞叹世间无上者之行迹,
于大地之主近旁,作狮子吼而宣告;
为法自在者,于世间利益一切世间,
为利益一切众生而降生,行利益众生之行;
为利益大众而广开此法界
我等亦愿崇敬此法界
显示巴利原文 Saṅgamma jānapada negama nāgarādī, Ukkaṇṭhitā sugatadhātumapassamānā; Lokuttamassa caritāni abhitthavantā, Ugghosayiṃsu dharaṇīpatisannidhāni; Dhammissaro sakalalokahitāya loke, Jāyittha sabbajanatāhitamācarittha; Vitthāritā bahujanassa hitāya dhātu, Icchāma dhātumabhipūjayituṃ mayampi.
诸王所集,彼比丘僧团,
在阿努罗陀城附近、魔罗的住处;
他将内心的意念表白于大师舍利,
为作供养而聚集起来的广大民众。
显示巴利原文 So sannipātiya mahīpati bhikkhusaṅgha, Mārāmavāsimanurādhapuropakaṇṭhe; Ajjhāsayaṃ tamabhivedayi satthudhātu, Pūjāya sannipatitassa mahājanassa.
那时,长老身在那广大的比丘众中,仅为其中一员,
以智慧力而无可伦比,以慈悲而为安住;
如此,这位具大智慧的三吠舍族贤士,
向为世间利益而行的四众宣说。
显示巴利原文 Thero tahiṃ mahati bhikkhugaṇe paneko, Medhābalena asamo karuṇādhivāso; Evaṃ tisīhaḷapatissa mahāmatissa, Lokatthacāracaturassa nivedayittha.
若有人行持,意在利益依他而活的众生,
此人世间所行,即是伟大之本性;
在那时节,恰如安住于界中的隐者,将外在的一切都舍弃,
以此向希求的人们展示功德。
显示巴利原文 Yo ācareyya anujīvijanassa atthaṃ, Eso bhave’nucarito mahataṃ sabhāvo; Dhātuṃ vasantasamaye bahi nīharitvā, Dassehi puññamabhipatthayataṃ janānaṃ.
听闻调御者的妙语,心生欢喜,宁静赞叹;
这时,人中上贤再次询问比丘僧团;
这位尊者合掌礼敬法界,
试问:此处何地最为殊胜宜人?
显示巴利原文 Sutvāna saṃyamivarassa subhāsitāni, Pucchittha so naravaro puna bhikkhusaṅghaṃ; Dhātuṃ namassitumanena mahājanena, Ṭhānaṃ kimettha ramaṇīyataraṃ siyā’ti.
各自恭敬地称扬自己的立场;
在他们那些彼此相违的言词中,国王
既不表示欢喜,也不加否定,无论何语。
显示巴利原文 Sabbe’pi te atha nikāya nivāsi bhikkhū, Ṭhānaṃ sakaṃ sakama vaṇṇayumādarena; Aññoññabhinnavacanesu ca tesu rājā, Nevābhinandi na paṭikkhipi kiñcivākyaṃ.
心虽安住于中舍,然而
国王却又来到比丘众中;
这牟尼之主的本质,正是自性相契。
显示巴利原文 Majjhattatānugatamānasatāya kintu, Rājā avo ca puna bhikkhugaṇassa majjhe; Attānurūpamayameva munindadhātu, Ṭhānaṃ khaṇena sayameva gamissatīti.
国王由此返回自居的宫殿,
于渴仰礼拜舍利之众人中;
迅速地绽放出如莲花般的庄严光辉。
“Sajjetumāha”指“构筑”。此处“构筑”是指修筑城郭以及通往园区的道路。
显示巴利原文 Rājā tato bhavanameva sakaṃ upecca, Dhātuppaṇāmamabhipatthayataṃ janānaṃ; Khippaṃmukhambujavanānī vikāsayanto, Sajjetumāha nagarañca vihāramaggaṃ.
387 本数字“387”为文献章节编号,用以标明此段内容的出处。显示巴利原文
387.
道路已被清扫,洒水以平息细尘,
街道那时铺满细沙,赏心悦目;
门楼高高竖立,以金等种种彩饰庄严,
还镶嵌着猛虎等各种兽形图案。
显示巴利原文 Sammajjitā salila sevana santadhūlī, Racchā tadā’si pulinattharaṇābhirāmā; Ussāpitāni kaṇakādivicittitāni, Vyagghādi rūpakhacitāni ca toraṇāni.
遮蔽了阴影,光芒照耀,热气蒸腾,
如同被风吹动的旌旗,摇曳显现
小径蜿蜒,穿行于春日的林间,与林色浑然一体
新生的芭蕉与开花的藤蔓,交织成环
显示巴利原文 Chāyā nivārita virocana raṃsitāpā, Naccaṃ’va dassayati vātadhūtā dhajāli; Vīthi vasantavanarāji samānavaṇṇā, Jātā sujātakadalītarumālikāhi.
百只新满的瓮罐堆积着,
所求的天界与解脱之乐,于此成就。
以樟脑、精制多揭罗香、沉香等所成的熏香,
以此熏香,阴晦之日也化作了晴明。
显示巴利原文 Saṃsūcayanti ca sataṃ navapuṇṇakumbhā, Saggāpavaggasukhamicchitamijjhatīti; Kappurasāratagarāgarusambhavehi, Dhūpehi duddinamatho sudinaṃ ahosi.
悬挂着洁白珍珠网帘,
各式各样的凉亭已搭建齐备;
那里也布置了许多花坛,
芬芳引来成群的蜜蜂,嗡嗡鸣啭。
显示巴利原文 Olambamānasitamuttakajālakāni, Sajjāpitāni vividhāni ca maṇḍapāni; Sampāditāni ca tahiṃ kusumagaghikāni, Āmoda luddha madhupāvali kujitāni.
有些人穿着华贵衣饰,香气袭人,
有些人手捧成簇的鲜花而行;
其他人担着芬芳的香粉,
而在那里,另一些是具足种种庄严的大苦行者。
显示巴利原文 Gacchiṃsu keci gahitussava vesasobhā, Eke samuggaparipuritapupphahatthā; Aññe janā surabhicuṇṇabharaṃ vahantā, Tatthetare dhatavicittamahātapattā.
他坐上那辆由纯白如月之马牵引的、无可比拟的
最胜宝车,众宝之光交相辉映;
于其中安奉了三界之冠的舍利,
这是前文所说的话语。
显示巴利原文 Laṅkissaro’tha sasipaṇḍaravājiyutte, Ujjotite rathavare ratanappabhāhi; Dhātuṃ tilokatilakassa patiṭṭhapetvā, Etaṃ avoca vacanaṃ paṇipātapubbaṃ.
犹如正觉之圣者,于菩提道场之上,
为摧破外道,犹如穿着袈裟斩断杂染,而成净服
欲于鹿野苑中分别法义
恭敬相应,亲自前往其地
显示巴利原文 Sambodhiyā iva munissara bodhimaṇḍaṃ, Gaṇḍambarukkhamiva titthiyamaddanāya; Dhammañca saṃvibhajituṃ migadāyamajja, Pūjānurūpamupagaccha sayaṃ padesaṃ.
这位国王精于所应行的正道,
却将战车交给轻薄无能的车夫,任令其驾驭;
随后他亲自与广大的众属一同,
以无与伦比的恭敬,前来礼敬。
显示巴利原文 Rājā tato samucitācaraṇesu dakkho, Vissajji phussarathamaṭṭhitasārathiṃ taṃ; Pacchā sayaṃ mahatiyā parisāya saddhiṃ, Pūjāvisesamasamaṃ agamā karonto.
以高亢宏亮之声,传于广大众人之间;
伴随着马匹传遍四方的嘶鸣声。
伴随着战鼓般的巨大轰鸣与雷霆之音,
整座城市宛如狂涛怒浪的大海。
显示巴利原文 Ukkuṭṭhinādavisarena mahājanassa, Hesāravena visaṭena turaṅgamānaṃ; Bherīravena mahatā kari gajjitena, Uddāmasāgara samaṃ nagaraṃ ahosi.
芳香弥漫,遍满两条街道,飘洒而下,
他们从窗中抛掷金饰;
他们使各种鲜花纷纷飘洒,像下雨一般,遍及一切处;
犹如蜂群,缭绕在自翅之间飞舞。
显示巴利原文 Āmoditā ubhayavīthigatā kulitthi, Vātāyanehi kanakābharaṇe khipiṃsu; Sabbatthakaṃ kusumavassamavassayiṃsu, Celāniceva bhamayiṃsunijuttamaṅge.
当来到东城门附近时,
那辆马车,犹如抵临海面的舟船。
显示巴利原文 Pācīnagopurasamīpamupāgatamhi, Tasmiṃ rathe jaladhipiṭṭhigate’va pote; Tuṭṭhā tahiṃ yatigaṇā manujā ca sabbe, Sampujayiṃsu vividhehi upāyanehi.
向城右绕已,随由北门转,
彼胜妙车乘,从门出城外;
彼处乃大能者宣说法义之清净地,
‘Aṭṭhāsi’:如同外道所作的毁谤之语。
显示巴利原文 Katvā padakkhiṇamatho puramuttarena, Dvārena so rathavaro bahi nikkhamitvā; Ṭhāne mahindaminudhammakathāpavitte, Aṭṭhāsi titthagamitā iva bhaṇḍanāvā.
‘Ṭhāne tahiṃ’:于彼处,称此地为胜妙之地,是胜利者的大地。
犹如浓云暮霭,将明月遮于其外,
向城乡民众、城镇的居民展现。
显示巴利原文 Ṭhāne tahiṃ dasanadhātuvaraṃ jinassa, Laṅkissaro ratanavittakaraṇḍagabbhā; Sañjhāghanā iva vidhuṃ bahinīharitvā, Dassesi jānapada negama nāgarānaṃ.
于彼时,人们正雨般降下种种璎珞严饰,
在充满解脱死亡的喜悦中,普降甘露;
伴着欢喜礼敬的人们所唱的吉祥歌,
于处处齐备的嘹亮乐声中。
显示巴利原文 Tasmiṃ jane sapadi ābharaṇādivassa, Maccantapītibharite abhivassayante; Sānandivandijanamaṅgalagītakehi, Sampāditesu mukharesu disāmukhesu.
当大众以莲花手合掌触耳之际
在月出、花苞待放之时
诸梵天、魔王等所发出的无上赞叹
犹如横渡世间之腹的天河。
显示巴利原文 Hatthāravindanivahesu mahājanassa, Candodaye’ca mukulattanamāgatesu; Brahmāmarādijanitāmita sādhuvāde, Tārāpathamhi bhuvanodara mottharante.
以光芒、素馨花、鲜檀香与洁白诸物
宫殿、门楼、石柱与诸基座
宛若纯银之器,刹那成就
显示巴利原文 Sādantadhātu sasikhaṇḍa samānavaṇṇā, Raṃsīhi kunda navacandana paṇḍarehi; Pāsāda gopura siluccaya pādapādiṃ, Niddhota rūpiyamayaṃ’va akā khaṇena.
当观此不可思议、广大之神变,
于他们巨伟之众中见已,毛发悚然;
何以故,他们各各以己之璎珞严饰其宅,
如何不曾称赞自身所得的利益?
显示巴利原文 Taṃ pāṭihāriya macintiya maccuḷāraṃ, Disvāna ke tahīmahesu mahaṭṭhalomā; Kevā’nayuṃ sakasakābharaṇāni gehaṃ, Kevā na attapaṭilābhamavaṇṇayiṃsu.
有人未能舍弃随执己见而生的垢染,
哪些人不曾追求佛陀的崇高威德?
显示巴利原文 Ke nojahiṃsu sakadiṭṭhimalānubaddhaṃ, Ke vā na buddhamahimaṃ abhipatthayiṃsu; Ke nāma macchariyapāsavasā ahesuṃ, Vatthuttayañca saraṇaṃ nagamiṃsu kevā.
楞伽王亦以九十万的资费,
供养无上的一切知者舍利已;
令此牙舍利殿再度增长,
他在内宫中日复一日地度过,
显示巴利原文 Laṅkissaro’pi navalakkha paribbayena, Sabbaññudhātumatulaṃ abhipūjayitvā; Taṃ dantadhātubhavanaṃ puna vaḍḍhayitvā, Antepuramhi paṭivāsaramaccayittha.
将舍利迎入大精舍后,
为举办每年如此之供养
那时,那位号为美名云的国王
他依于真实,写下遮止的文书
显示巴利原文 Dhātuṃ vihāramahayuttarameva netvā, Pūjaṃ vidhātumanuvaccharamevarūpaṃ; Rājā’tha kittisirimeghasamavhayo so, Vārittalekha mabhilekhayi saccasandho.
这些乃至其他一切众生,皆在轮回中流转不息,
他们是佛陀仆从中的上首,亦是世间的主宰;
以信心等殊胜功德而为庄严,和悦可观,
他们以种种方式礼敬世尊的牙舍利。
显示巴利原文 Vārittametamitare’pi pavattayantā, Te buddhadāsapamukhā vasudhādhināthā; Saddhādayādhikaguṇābharaṇābhirāmā, Taṃ sakkariṃsu bahudhā jinadantadhātuṃ.
他拥有能尽断一切漏的正觉,由此信受安立,故称证得菩提。
彼于无上法中,智见精妙,常与诸贤圣集会,共研学处。
显示巴利原文 Satthārā sambhatatthaṃ purimatarabhave sampajānaṃ pajānaṃ, Sambodhiṃ tassa sabbāsavavigamakariṃ saddahanto’dahanto; Sotaṃ tassa’ggadhamme nipuṇamati sataṃ saṅgamesaṅgamesaṃ, Nibbāṇaṃ santamicche tibhavabhayapariccāgahetuṃ gahetuṃ.
月官论师于其所造之殊胜声论中,
撰作了阐明义理的复注,并附纲要论释。
宣畅佛陀光明者,恒时不懈,
是为《善见律注》而作的复注。
显示巴利原文 Yo candagomi racitevarasaddasatthe, Ṭīkaṃ pasatthamakarittha ca pañcikāya; Buddhappabhāvajana niṃca akā samanta, Pāsādikāya vinayaṭṭhakathāya ṭīkaṃ.
为《增支部恶趣灭尽经》注而作的复疏,
破除迷惑与纷乱,广演正法,阻断恶道;
为了志向坚定、善于调御的僧伽众之利义,
此即律藏结集之名。
显示巴利原文 Aṅguttarāgamavaraṭṭhakathāya ṭīkaṃ, Sammobhavibbhama vighātakariṃ akāsi; Atthāya saṃyamigaṇassa padhānikassa, Ganthaṃ akā vinayasaṅgahanāmadheyyaṃ.
精进勤恳,专注律仪修习者
以少欲等功德相应为庄严者
正自觉者教法显扬之缘起
显示巴利原文 Santindriyassapaṭipatti parāyaṇassa, Sallekha vutti niratassa samāhitassa; Appicchatādi guṇayoga vibhusanassa, Sambuddhasāsanamahodayakāraṇassa.
于一切师道中,达到最上者,
于诸教法中,通达一切时节教义者;
由弟子所传持、随行,而为大导师者。
显示巴利原文 Sabbesuācariyataṃ paramaṃ gatassa, Satthesu sabbasamayantara kovidassa; Sissenasāritanujassa mahādisāmi.
以清净的传承,慈悲等功德增上;
具足思择与教证的善巧,无畏无惑;
遍满一切处,犹如皓月的光网,
以声名相符、远播广传而周遍圆满。
显示巴利原文 Suddhanvayena karuṇādiguṇodayena, Takkāgamādi kusalena visāradena; Sabbattha patthaṭa sudhākararaṃsijāla, Saṅkāsakittivisarena parikkhakena.
凭依信心之财富、柔和之性,以及法的名声,
他以王城之称与庄严的品行而著称。
这是能令闻者生起净信的、胜伏魔军的如来牙舍利,
所建立的传承,乃普照一切的威德之明灯。
显示巴利原文 Saddhādhanena sakhilena ca dhammakitti, Nāmena rājagarunā cariyena eso; Sotuppasādajanano jinadantadhātu, Vaṃso kato nikhiladassipabhāvadīpo.
愿圣者所护的法长久流布,
愿安住于法者,成为大地之主。
愿浓云适时降下甘霖,普润一切众生,
愿他们获得彼此慈爱之乐。
显示巴利原文 Dhammo pavattatu cirāya munissarassa, Dhamme ṭhitā vasumatīpatayo bhavantu; Kāle pavassatu ghano nikhilā pajā’pi, Aññoññamettipaṭilābhasukhaṃ labhantu.