于论辩之道无畏而行、超越言说者,
三界之明灯,堪忍难忍之重负。
全尽无余一切所知障者,
我今礼敬导师——行境无边际者。巴利
Visāradaṃ vādapathāti vattinaṃ, Tilokapajjotamasayhasāhinaṃ; Asesa ñeyyāvaraṇappahāyinaṃ, Namāmi satthāramanantagocaraṃ.
生自三界怙主,能除怖畏;
为诸清净明行圣者所依止。
我顶礼那断除戏论、结缚与羁绊之法,
微妙幽隐,极难可见。巴利
Tiloka nāthappabhavaṃ bhayāpahaṃ, Visuddhavijjācaraṇehi sevitaṃ; Papañca saṃyojanabandhanacchidaṃ, Namāmi dhammaṃ nipuṇaṃ sududdasaṃ.
即使唯以敬重心敬奉者,也称赞此处,是因人们由此得以触及苦灭不变的境界。
触及那苦灭、不死之境,此即称为不退的安稳果地。
那应供、诸根善定者。
我顶礼那神圣庄严的僧团——世尊的贤圣弟子们。巴利
Pasādamattena’pi yattha pāṇino, Phūsanti dukkhakkhayamaccutaṃ padaṃ; Tamāhuṇeyyaṃ susamāhitindriyaṃ, Namāmi saṅghaṃ munirājasāvakaṃ.
犹如装饰黑城,
勇猛悲悯的统兵之将;
寻求胜者教法之兴盛,
欲求众生之利益。巴利
Vibhusayaṃ kāḷakanāgaranva yaṃ, Parakkamo kāruṇiko camūpati; Gavesamāno jinasāsanassa yo, Virūḷhimatthañca janassa patthayaṃ.
如甘露之光芒,清净无垢,生于清白圣族
信心于牟尼圣王教法中深植增长
说可爱之言,行于正道
恒常犹如众生之母。巴利
Sudhāmayūkhāmala paṇḍuvaṃsajaṃ, Virūḷhasaddhaṃ munirājasāsane; Piyaṃ vadaṃ nītipathānuvattiniṃ, Sadā pajānaṃ janikaṃ’va mātaraṃ.
勇臂王所钟爱的正妃,
拥有超越死与生之福德。
册立利喇瓦提为满愿者,
作全兰卡疆土之王权祥瑞。巴利
Piyaṃ parakkantibhujassa rājino, Mahesi maccunnatakhuddhisampadaṃ; Vidhāya līlāvatimicchitatthadaṃ, Asesa laṅkātalarajjalakkhiyaṃ.
为少年所敬奉、具足善德者,
大悲为怀,出于班度王族;
名为Madhurinda之具信者,
于圣教与诸伎艺中善学通达。巴利
Kumāramārādhitasādhumantinaṃ, Mahādayaṃ paṇḍunarinda vaṃsajaṃ; Vidhāya saddhaṃ madhurindanāmakaṃ, Susikkhītaṃ pāvacane kalāsu ca.
三锡兰久空王位,
如是往昔恶名悉已驱除。
长久以殊胜衣钵等资具,
令善调御、善自制者满足。巴利
Narindasuññaṃ suciraṃ tisīhaḷaṃ, Itippatītaṃ ayasaṃ apānudi; Ciraṃ paṇītena ca civarādinā, Susaññate saṃyamino atappayi.
渴望圣教长久住世,
知恩、勇猛而具足智慧者。
具念者、月称、有贤誉者,
我被他恭敬劝请。巴利
Ciraṭṭhitiṃ pāvacanassa icchatā, Kataññunā vikkama buddisālinā; Satīmatā candima bandhukittinā, Sagāravaṃ tena’bhīyācito ahaṃ.
锡兰诗人以本土语言,
为胜者齿舍利,撰成此史传。
为使摩揭陀语增长,
我亦为异洲岛之居民而作。巴利
Sadesa bhāsāya kavīhi sīhaḷe, Katampi vaṃsaṃ jinadantadhātuyā; Niruttiyā māgadhikāya vuddhiyā, Karomi dīpantaravāsinaṃ api.
此胜者昔于丰饶不死之城,
一时名为善慧。
精通吠陀与吠陀支的种种明辨
他是巨富之家的青年子弟。巴利
Jīno’yamiddhe amaravhaye pure, Kadāci hutvāna sumedhanāmako; Savedavedaṅgavibhāgakovido, Mahaddhane vippakulamhi māṇavo.
我为生之灾患所逼迫,
为老所征服,为死所覆压。
寻求超出生老等苦之安稳彼岸,
独处静思,反复深虑。巴利
Ahañhi jātibyasanena pīḷito, Jarābhibhuto maraṇena otthaṭo; Sivaṃ padaṃ jātijarādinissaṭaṃ, Gavesayissaṃ’ti raho vicintiya.
将难舍的无数财谷,
施予贫苦之人。
为爱欲重担所缠缚者,
舍众多朋友、儿子与亲属而去。巴利
Anekasaṅkhaṃ dhanadhaññasampadaṃ, Patiṭṭhapetvā kapaṇesi duccajaṃ; Anappake pemabharānubandhino, Vihāya mitte ca suteca bandhave.
舍弃一切可意的爱欲,
离家而出,来到雪山近处。
往诣持法名山,声名远播,
种种林木成行,庄严其间。巴利
Pahāya kāme nikhile manorame, Gharābhinikkhamma himācalantike; Mahīdharaṃ dhammikanāma vissutaṃ, Upecca nānātarurājibhusitaṃ.
在天王所化、悦意之处,
在猛兽不至的寂静精舍。
身着树皮衣,手持羚羊皮,
结发苦行者,示现苦行相。巴利
Manonukūle surarājanimmīte, Asammigānaṃ agatimhi assame; Nivattacīro ajinakkhipaṃ vahaṃ, Jaṭādharo tāpasa vesamaggahī.
善自调伏,密护诸根;
以种种果实等,令此身相续。
已达神通究竟,于彼得自在;
他于彼处亲证等至之乐。巴利
Susaññatattoparivāri tindriyo, Phalāphalādīhi pavattayaṃ tanuṃ; Gato abhiñgñāsu ca pāramiṃ vasī, Tahiṃ samāpatti sukhaṃ avindi so.
悦意城中诸居民,
与彼大众心欢悦,共以大道善严饰。
于道路一段,善慧苦行者自身正前行,
尚未完工。巴利
Susajjite rammapurādhivāsinā, Mahājanena’ttamanena añjase; Pathappadese abhiyantamattano, Aniṭṭhiteyeva sumedha tāpaso.
已见深不可测所知大海之彼岸、
已达有之终极、离稠林之导师。
往昔某时,得见为无量十万漏尽者所围绕的
燃灯佛。巴利
Agādhañeyyodadhīpāradassinaṃ, Bhavantaguṃ nibbanathaṃ vināyakaṃ; Anekakhīṇāsavalakkhasevitaṃ, Kadā ci dīpaṅkarabuddhamaddasa.
他由此而为三界依怙与僧众,
舍弃自己的身体乃至生命;
放下发辫、兽皮等覆盖物,
以自己的身躯作桥,横架于水塘。巴利
Tato sasaṅghassa tilokabhattuno, Pariccajitvāna tanumpi jīvitaṃ; Pasārayitvāna jaṭājinādikaṃ, Vidhāya setuṃ tanumeva pallale.
不踏泥淖,大悲者;
愿彼与比丘俱,从背后行。
既安住而降伏,此处寂静无散乱
彻见三界实无依怙。巴利
Anakkamitvā kalalaṃ mahādaye, Sabhikkhuko gaccatu piṭṭhiyā iti; Adhiṭṭhahitvāna nipannako tahiṃ, Anātha metaṃ tibhavaṃ samekkhiya.
心为悲悯所策动,
欲从有海之中救拔为苦所逼之众生。
为证正觉之位,
即发大誓愿,精进勇锐。巴利
Dayāya sañcoditamānaso jane, Bhavaṇṇavā uddharituṃ dukhaddite; Akāsi sambodhipadassa pattiyā, Mahābhinīhāramudaggavikkamo.
随后,具足定力者了知彼心意,
大牟尼便作了授记。
如来入城之后,
彼自调御者审思诸巴拉密功德。巴利
Atho viditvā vasino tamāsayaṃ, Adāsi so vyākaraṇaṃ mahāmuni; Tato puraṃ tamhi tathāgate gate, Sayaṃvasī sammasi pāramiguṇe.
自此精进无退屈,
历经四阿僧祇又十万劫。
生生世世,于令菩提成熟处,
圆满清净资粮诸功德。
此后,大名声者生于兜率天;
为证清净正觉之果位,
当他觉悟之时,慈悲的心广然生起,
长久地遍享那无上的庄严与利益。巴利
Tato ca kappānamalīnavikkamo, Asaṃkhiye so caturo salakkhake; Tahiṃ tahiṃ jātisu bodhipācane, Visuddhasambhāraguṇe apūrayi; Athābhijāto tusite mahāyaso, Visuddhasambodhipadopaladdhiyā; Udikkhamāno samayaṃ dayādhano, Ciraṃ vibhutiṃ anubhosi sabbaso.
数千之众,从十个轮围世界,
与众多天王等汇聚一处,
以极度欣喜者们证得胜者果位,
他恭敬趋前,被恳请。巴利
Sahassasaṅkhā dasacakkavālato, Samāgatānekasurādhipādihi; Udaggudaggehi jinattapattiyā, Sagāravaṃ so abhigamma yācito.
从彼处殁后,生于迦毗罗城;
恒具正念,为释迦族之胜幢。
大地之主苏托达那王之子,
大摩耶王后之所生。巴利
Tato cavitvā kapiḷavhaye pure, Sadā sato sakyakulekaketuno; Ahosi suddhodanabhumibhattuno, Mahādimāyāya mahesiyā suto.
如才生者,立于大地,
即环顾四方。
当时,四方显现开阔明朗。
天人众于彼处礼敬供养。巴利
Vijātamatto’va vasundharāya so, Patiṭṭhahitvāna disā vilokayī; Tadā ahesuṃ vivaṭaṅganā disā, Apūjayuṃ tattha ca devamānusā.
擎举伞盖遮阳等物,
诸天神隐身虚空中。
他留下七步足迹,面朝北方,
近前而作狮子吼,发出无畏之声。巴利
Ādhārayuṃ ātapavāraṇādikaṃ, Adissamānāva nabhambhi devatā; Padāni so satta ca uttarāmukho, Upecca nicchārayi vācamāsabhiṃ.
正如名为实成之少年,
具大威力,青春盛美;
他于三座适合三季的殊胜楼阁中,
享受圆满。巴利
Yathatthasiddhattakumāranāmako, Mahabbalo yobbanahāriviggaho; Ututtayānucchavikesu tīsu so, Nubhosi pāsādavaresu sampadaṃ.
有时在园林路上,见为老所侵者、
病苦者、命终者,及调御者;
渐次观察,见欲爱而心生离染,
于诸有中,他再无所愿,唯求出家。巴利
Kadāci uyyānapathe jarāhataṃ, Tathāturaṃ kālakatañca saṃyamiṃ; Kamena disvāna virattamānaso, Bhavesu so pabbajituṃ akāmayi.
以鲜花、明灯等,庄严供养此夜。
他为天众所敬仰围绕,住于三十三天;
与恰那俱,乘犍陟之良驹;
大悲者乃于斯时舍家而出。巴利
Sapupphadīpādīkarehi rattiyaṃ, Purakkhato so tidivādhivāsihi; Sachannako kantakavājiyānato, Tato mahākāruṇiko’bhinikkhami.
次第到达无上河,
洁净珍珠与妙果洒落之洲渚。
竖起以绳索缚成的围栏,
犹如冰洁的戒者,耸立虚空之中。巴利
Kamena patvāna anomamāpagaṃ, Sudhotamuttāphalahārisekate; Patiṭṭhahitvā varamoḷibandhanaṃ, Sitāsilūnaṃ gagane samukkhipī.
三十三天主接取已,
彼时以殊胜金箧盛纳之。
以蓝宝石建造三由旬的佛塔,
又在城中为自己建造了小塔。巴利
Paṭiggahetvā tidasānamissaro, Suvaṇnacaṅgoṭavarena taṃ tadā; Tiyojanaṃ nīlamaṇīhi cetiyaṃ, Akāsi cūḷāmaṇimattano pure.
由陶匠伽帝迦罗、莲花胎生者所整理的
袈裟等,菩萨受持披着。
于是,领受殊胜衣者,
将自己的那套衣物抛向空中。巴利
Tato ghaṭīkārasarojayoninā, Samāhaṭaṃ dhārayī cīvarādikaṃ; Atho sakaṃ vatthayugaṃ nabhatthale, Pasatthavesaggahaṇo samukkhipī.
受领已,世尊安坐莲花之上,
因食之丰盛而满心适悦,
于自身境中,造十二由旬布制支提。
以蓝宝等诸珍。巴利
Paṭiggahetvāna tamambujāsano, Mahiddhiko bhattibharena codito; Sake bhave dvādasayojanaṃ akā, Maṇīhi nīlādihi dussacetiyaṃ.
善自调御者,具足正念,诸根已调伏者,
威仪已调,远离味贪者;
六年之间,无上勇健者,
发起大精进,行此难行道。巴利
Susaññatatto satimā jitindriyo, Vinītaveso rasagedhavajjito; Chahāyanāneva anomavikkamo, Mahāpadhānaṃ padahittha dukkaraṃ.
时值毗舍佉月满月之日,
行至同生菩提树下。
于十四肘之草座,
他决意坚定,发起精进,安然安坐。巴利
Visākhamāsassatha puṇṇamāsiyaṃ, Upecca mūlaṃ sahajāya bodhiyā; Tiṇāsane cuddasahatthasammite, Adhiṭṭhahitvā vīriyaṃ nisajji so.
遍覆大地与虚空,
以可怖形貌摄持,威怖一切。
摇撼这负载群山的大地,
胜利者在傍晚时分,征服了魔军。巴利
Avattharantiṃ vasudhaṃca ambaraṃ, Virūpavesaggahaṇena bhiṃsanaṃ; Pakampayanto sadharādharaṃ mahiṃ, Jino padose’jini māravāhiṇiṃ.
诸天神、阿修罗与梵众所庄严的三界之中,
以花鬘、妙香等而为供养;
天鼓之音轰然回荡之时,
于长夜尽时证悟菩提。巴利
Surāsurabrahmagaṇehi sajjite, Jagattaye pupphamayagaghikādinā; Pavattamāne suradundubhissare, Abujjhibodhiṃ rajanīparikkhaye.
尔时,一万世界与山林岩谷
俱震动。
那咸海安然平息,
宏大光明遍照诸世界。巴利
Tadā pakampiṃsu saselakānanā, Sahassasaṃkhā dasalokadhātuyo; Agañji so loṇapayodhi sādhutaṃ, Mahāvabhāso bhuvanesu pattharī.
盲者得明净双目,
天生聋者亦得闻声。
哑者以柔和言语而言说,
跛者以双足而嬉戏行。巴利
Labhiṃsu andhā vimale vilocane, Suṇiṃsu sadde badhirāpi jātiyā; Lapiṃsu mūgā vacanena vaggunā, Cariṃsu khelaṃ padasā’va paṅgulā.
驼背者众,身成端直善美;
无间等处,烈焰亦皆息灭。
众生亦已离系缚,
饿鬼趣中饥苦逝。巴利
Bhaviṃsu khujjā ujusommaviggahā, Sikhī’pi nibbāyi avīciādisu; Apāgamuṃ bandhanato’pi jantavo, Khudādikaṃ petabhavā apakkamī.
众生的疾病灾祸已平息,
旁生不再受怖畏逼迫。
人们变得友善,言语亲切。
大象发出苍鹭般的鸣声。巴利
Samiṃsu rogavyasanāni pāṇinaṃ, Bhayaṃ tiraccānagate na pīḷayī; Janā ahesuṃ sakhilā piyaṃvadā, Pavattayuṃ koñcanadaṃ mataṅgajā.
群马欢喜踊跃,扬嘶长鸣;
众鼓不劳擂击,自然作响。
众生身上,璎珞齐鸣;
十方澄净,平等周遍。巴利
Hayā ca hesiṃsu pahaṭṭhamānasā, Nadiṃsu sabbā sayameva dundubhī; Raviṃsu dehābharaṇāni pāṇinaṃ, Disā pasīdiṃsu samā samantato.
微风轻拂,送来舒爽清凉,
云亦降下非时之雨,
飞鸟舍弃了虚空之行,
大地迸裂,水从中涌出。巴利
Pavāyi mando sukhasītamāruto, Pavassi megho’pi akālasambavo; Jahiṃsu ākāsagatiṃ vihaṅgamā, Mahiṃ samubhijjajalaṃ samuṭṭhahī.
奔流之水宛如凝止不流,
一切光体于天际尽放光明。
诸有洞开遍十方,
众生言语无由生。巴利
Asandamānā’va ṭhitā savantiyo, Nabhe virociṃsu asesajotiyo; Bhavā ahesuṃ vivaṭā samantato, Janassa nāsuṃ vacanūpapattiyo.
审视之下,山岳等自然屏障皆了无障碍。
芳香之气亦飘散开来,为天人所共许。
诸树垂挂花果,
湖中莲花遍布。巴利
Samekkhataṃ nāvaraṇā nagādayo, Pavāyi gandho api dibbasammato; Dumā ahesuṃ phalapuppha dhārino, Ahosi channo kamalehi aṇṇavo.
陆地与水中,繁花竞放。
色彩缤纷的花朵,开遍了四方。
花香之雨绵绵不绝,
天地间一切皆成(遍满)。巴利
Thalesu toyesu ca pupphamānakā, Vicittapupphā vikasiṃsu sabbathā; Nirantaraṃ pupphasugandhavuṭṭhiyā, Ahosi sabbaṃ vasudhambarannaraṃ.
胜者端坐殊胜座,
安住定境乐自生。
此后,彼随喜而住,
仅历七日,便已度过那长久殷切冀求者。巴利
Nisajja pallaṅkavare tahiṃ jino, Sukhaṃ samāpattivihārasambhavaṃ; Tato’nubhonto sucirābhipatthitaṃ, Dināni satteva atikkamāpayī.
随后,大圣者跃入虚空之中,
大牟尼展现双神变;
以神变尽断三十三天众
于胜者果位之疑。巴利
Samuppatitvā gagaṇaṅganaṃ tato, Padassayitvā yamakaṃ mahāmuni; Sapāṭihīraṃ tidivādhivāsinaṃ, Jinattane saṃsayitaṃ nirākari.
于是他从胜利之座下来,
站立着,倚于东北角。
七日之间,以不眨眼的眼注视
他礼敬如来座与菩提树巴利
Athotaritvāna jayāsanassa so, Ṭhito’va pubbuttarakaṇṇanissito; Dināni sattānimisena cakkhunā, Tamāsanaṃ bodhitaruṃca’pūjayi.
尔时胜者于宝饰经行道中,
立处与座处之间而住。
诸天神最胜者所化现的珍妙殊胜之处,
七日之中,他唯作经行。巴利
Atha’ntarāḷe maṇicaṅkame jino, Ṭhitappadesassa ca āsanassa ca; Mahārahe devavarābhinimmite, Dināni satteva akāsi vaṅkamaṃ.
随后,胜者前往另一方菩提树,
入于宝殿;
思惟着《发趣论》的周遍理趣,
确实以昼夜恒常的流转为其所依。巴利
Tato disāyaṃ aparāya bodhiyā, Upāvisitvā ratanālaye jino; Samantapaṭṭhānanayaṃ vicintayaṃ, Dināni satteva savītināmayi.
尔时光辉相续,从师身流出,
远离诸障,了无阻碍。
于无量空无所有的世间界,
上下四方,悉皆铺展弥满。巴利
Viniggato satthusarīrato tadā, Jutippabandho paṭibandhavajjito; Pamāṇasuññāsu ca lokadhātusu, Samantato uddhamadho ca pattharī.
于牧羊榕树之根下,
感受远离所生之安乐。
调御者独自安住七日,
具无量见者,受天帝敬奉。巴利
Vaṭassa mūle ajapālasaññino, Sukhaṃ phusanto pavivekasambhavaṃ; Vināyako satta vihāsi vāsare, Anantadassī surarājapūjito.
安住于目恰林达树的根部,
坐于蛇身盘绕而成的殿堂之中;
在散落花朵的目恰林达龙王盘绕之间。
胜利者以禅定度过七日。巴利
Vihāsi mūle mucalindasākhino, Nisajja bhogāvalimandirodare; Vikiṇṇapupphe mucalindabhogino, Samādhinā vāsarasattakaṃ jino.
牟尼以禅定,于罗阇耶多那树下,
昼夜安住七日。
千眼天主奉齿木,
净水漱口献大师。巴利
Dume’pi rājāyatane samādhinā, Vihāsi rattindiva sattakaṃ muni; Sahassanetto atha dantapoṇakaṃ, Mukhodakañcāpi adāsi satthuno.
其后,诸胜大王所持来,
石所成之钵,四钵合为一。
于彼处制作蜜团后,
接受商队所运来者。巴利
Tato mahārājavarehi ābhataṃ, Silāmayaṃ patta catukkamekakaṃ; Vidhāya matthaṃ madhupiṇḍikaṃ tahiṃ, Paṭiggahetvāna savāṇijāhaṭā.
于诸皈依处已作应作之事,
安立提谓与波利二人。
他将自己之物施与他们,以为供养;
以手抚摩头顶之发。巴利
Katannakicco saraṇesu te ubho, Patiṭṭhapetvāna tapassubhallike; Adāsi tesaṃ abhipūjituṃ sakaṃ, Parāmasitvāna siraṃ siroruhe.
阿阇波罗牧羊榕树根畔,
为娑婆主梵天以胜妙之请劝请;
为众生行持最胜法之摄益
这位牟尼独自前往波罗奈巴利
Vaṭassamule ajapālasaññino, Sahampatībrahmavarena yācito; Janassa kātuṃ varadhammasaṅgahaṃ, Agañchi bārāṇasimekako muni.
这位法王前往鹿野苑,那自制者们的安住之处
世尊端坐于华座之上,安住不动,座处已善成就。
在这阿沙茶月的满月之夜,洁白明净的光芒照耀着轮围世界。
为诸天神、梵天神等除去罪垢,世尊转起了法轮。巴利
Gantvā so dhammarājā vanamisipatanaṃ saññatānaṃ niketaṃ, Pallaṅkasmiṃ nisinno tahimavicalitaṭṭhānasampāditamhi; Āsāḷhe puṇṇamāyaṃ sitaruciruciyā jotite cakkavāḷe, Devabrahmādikānaṃ duritamalaharaṃ vattayi dhammacakkaṃ.
听闻了那遍满三界幽微深处的广大正法之道,
以名为孔丹尼亚的圣者为首的十八千万梵天众,
無邊輪圍界中,眾已了知道法;
廣大光明忽爾現前,種種妙相,希奇殊勝。巴利
Sutvā saddhammamaggaṃ tibhūvanakuharābhogavitthārikaṃ taṃ, Aññākoṇḍaññanāmadvijamunipamukhāṭṭhārasabrahmakoṭī; Aññāsuṃ maggadhammaṃ parimitarahite cakkavāḷe uḷāro, Obhāso pātubhuto sapadi bahuvidhaṃ āsi accherakañca.
从那时起,导师便调伏天人。
于觉悟后的第九个满月,普沙月之夜。巴利
Tato paṭṭhāya so satthā vinento devamānuse, Bodhito phussamāsamhi navame puṇṇamāsiyaṃ.
既抵兰卡,于恒河岸边,广一由旬,
大龙林园,纵三由旬。巴利
Laṅkamāgamma gaṅgāya tīre yojanavitthate, Mahānāgavanuyyāne āyāmena tiyojane.
赴夜叉众集会,伫立彼处虚空;
以风、昏冥与暴雨,令夜叉皆生惊怖。巴利
Yakkhānaṃ samitiṃ gantvā ṭhatvāna gagane tahiṃ; Vātandhakāravuṭṭhihi katvā yakkhe bhayaddite.
获得无畏的夜叉们,在由他们所施与的地面上;
摊开兽皮,随即安然坐下。巴利
Laddhābhayehi yakkhehi tehi dinnāya bhumiyā; Cammakhaṇḍaṃ pasāretvā nisīditvāna taṅkhaṇe.
兽皮片炽燃烈焰,焰鬘交缠缭绕;
借神通力广增展,遍及大海四方。巴利
Cammakhaṇḍaṃ padittaggi jālāmālāsamākulaṃ; Iddhiyā vaḍḍhayitvāna yāva sindhuṃ samantato.
夜叉们以迅疾之势,在海边堆积成群。
登上峰顶之后,胜者便使众人安住于彼处。巴利
Javena sindhuvelāya rāsibhute nisācare; Giridīpamidhānetvā patiṭṭhāpesi te tahiṃ.
胜者于诸天神集会中宣说正法;
令无量众生得以现观于法。巴利
Desayitvā jino dhammaṃ tadā devasamāgame; Bahunnaṃ pāṇakoṭīnaṃ dhammābhisamayaṃ akā.
大须摩那天,于须摩那峰岩上;
胜者施发令礼敬,施已乃往祇园。巴利
Mahāsumanadevassa sele sumanakūṭake; Datvā namassituṃ kese agā jetavanaṃ jino.
将头发安奉在导师的座处地面后
他以蓝宝石建造了一座塔,并作了供养。巴利
Patiṭṭhapetvā te satthu nisinnāsanabhumiyaṃ; Indanīlamayaṃ thūpaṃ karitvā so apūjayi.
依宝座,山居海住之龙;
见欲斗之龙——小腹与大腹。巴利
Nissāya maṇipallaṅkaṃ pabbataṇṇavavāsino; Disvā yuddhatthike nāge cūḷodara mahodare.
觉悟后第五年,质多罗月时,大牟尼
于伍波萨他黑半月,往至龙岛。巴利
Bodhito pañcame vasse cittamāse mahāmuni; Uposathe kālapakkhe nāgadīpamupāgamī.
尔时,萨米提须摩天子立于祇园;
那王树正是他自己的住处。巴利
Tadā samiddhisumano devo jetavane ṭhitaṃ; Attano bhavanaṃyeva rājāyatanapādapaṃ.
如持蓝宝石山峰,内心欢喜;
为世尊持伞,随行而去。巴利
Indanīladdikūṭaṃ’va gahetvātuṭṭhamānaso; Dhārayitvā sahāgañchi chattaṃ katvāna satthuno.
两位龙王之间,正发生一场大战斗;
祜主坐于虚空之中,化作广大黑暗;巴利
Ubhinnaṃ nāgarājūnaṃ vattamāne mahāhave; Nisinno gagane nātho māpayittha mahātamaṃ.
示现光明之后,他便安抚诸龙;
人中最上者宣说了那带来和合的法。巴利
Ālokaṃ dassayitvātha assāsetvāna bhogino; Sāmaggikaraṇaṃ dhammaṃ abhāsi purisāsabho.
八千万龙众,安住于稳固海底。
他们欢喜安住于戒与皈依。巴利
Asītikoṭiyo nāgā acalambudhivāsino; Patiṭṭhahiṃsu muditā sīlesu saraṇesu ca.
龙王们向导师献上宝石座,
他们以饮食供养安坐彼处的大雄。巴利
Datvāna maṇipallaṅkaṃ satthuno bhujagādhipā; Tatthāsīnaṃ mahāvīraṃ annapānehi tappayuṃ.
将王树安置于彼处后,
他把床座施予龙众,以供恭敬供养。巴利
Patiṭṭhapetvā so tattha rājāyatanapādapaṃ; Pallaṅkaṃ tañca nāgānaṃ adāsi abhipūjituṃ.
成道后第八年,于卫塞节满月之日,
受名为宝石眼的龙王邀请。巴利
Bodhito aṭṭhame vasse vesākhe puṇṇamāsiyaṃ; Maṇiakkhikanāmena nāgindena nimantito.
龙王彼之居处,善为严饰;
世尊与五百比丘,同来迦罗尼。巴利
Nāgarājassa tasseva bhavanaṃ sādhu sajjītaṃ; Kalyāṇiyaṃ pañcabhikkhū satehi saha āgami.
善集塔处,宝阁既成;
人中最胜者,登上无价宝座。巴利
Kalyāṇicetiyaṭṭhāne kate ratana maṇḍape; Mahārahamhi pallaṅke upāvisi narāsabho.
以天界的美食供养世间导师与僧团;
那蛇王,在众蛇环绕之中,使他们得到了满足。巴利
Dibbehi khajjabhojjehi sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ; Santappesi phaṇindo so bhujaṅgehi purakkhato.
宣说正法,带来天界、解脱与安乐;
那位导师在秀丽的山顶,示现了佛足印。巴利
Desayitvāna saddhammaṃ saggamokkhasukhāvahaṃ; So satthā sumane kūṭe dassesi padalañchanaṃ.
随后,导师与僧团一同来到山脚;
日间修习禅定后,便前往长池。巴利
Tato pabbatapādamhi sasaṅgho so vināyako; Divāvihāraṃ katvāna dīghavāpiṃ upāgami.
在塔基之处,佛陀与僧团一同安坐;
入定之后,体验无上妙乐。巴利
Thūpaṭṭhāne tahiṃ buddho sasaṅgho’bhinisīdiya; Samāpatti samubabhutaṃ avindi asamaṃ sukhaṃ.
大菩提树下,觉者入于禅定;
大塔之处,他以禅定而安住。巴利
Mahābodhitaruṭṭhāne samādhiṃ appayi jino; Mahāthūpappadese ca viharittha samādhinā.
于塔园中,塔之所在,他以禅那之乐而安住;
正自觉者由比丘僧团伴随,度过了须臾时光。巴利
Thūpārāmamhi thūpassa ṭhāne jhānasukhena so; Sabhikkhusaṅgho sambuddho muhuttaṃ vītināmayī.
于石塔之地伫立,牟尼了知适时;
教诫天人已,便前往祇园给孤独园。巴利
Silāthupappadesamhi ṭhatvākālāvidū muni; Deve samanusāsitvā tato jetavanaṃ agā.
于利养恭敬不贪著,于难忍之轻蔑能安忍;
于一切能忍,唯求世间之度脱;巴利
Agiddho lābhasakkāre asayhamavamānanaṃ; Sahanto kevalaṃ sabba lokanittharaṇatthiko.
Saṃvaccharāni ṭhatvāna cattāḷīsañca pañca ca; Desayitvāna suttādi navaṅgaṃ satthusāsanaṃ.
度脱世间险难众,令超轮回数;
有眼者圆成一切佛事已。巴利
Tāretvā bhavakantārā jane saṅkhyātivattino; Buddhakiccāni sabbāni niṭṭhāpetvāna cakkhumā.
在拘尸那罗城,末罗王族的娑罗林园中;
于娑罗林里,双娑罗树之间。巴利
Kusinārāpure raññaṃ mallānamupavattane; Sālavanamhi yamakasālarukkhānamantare.
在价值非凡、铺设精美的床座上,头朝北方而卧;
时值卫塞月满月之夜,现狮子卧,安详而卧。巴利
Mahārahe supaññatte mañce uttarasīsakaṃ; Nipanno sīhaseyyāya vesākhe puṇṇamāsiyaṃ.
于初夜分,为末罗族人宣说无上法;
于中夜分,令苏跋达证入不死之境。巴利
Desetvā paṭhame yāme mallānaṃ dhammamuttamaṃ; Subhaddaṃ majjhime yāme pāpetvā amataṃ padaṃ.
后夜分时,比丘于此无余法蕴中;
摄受并教诫已,复以不放逸之语劝勉。巴利
Bhikkhu pacchimayāmamhi dhammakkhandhe asesake; Saṅgayha ovaditvāna appamāda padena ca.
清晨时分,从禅那等至的安住中;
从座而起,入般涅槃,无有余依。巴利
Paccusasamaye jhānasamāpattivihārato; Uṭṭhāya parinibbāyi sesopādivivajjito.
当时大地震动等现象,极为奇异;
天人及人间,广行殊胜供养。巴利
Mahīkampādayo āsuṃ tadā acchariyāvahā; Pūjāvisesā vattiṃsu devamānusakā bahū.
然依《般涅槃经》所说次第,
欲求者应完全了知供养之殊胜。巴利
Parinibbāṇasuttante vuttānukkamato pana; Pūjāviseso viññeyyo icchantehi asesato.
先以未曾使用过的布缠裹第一胜者;
再以弹打松软的棉絮缠裹。巴利
Ahatehi ca vatthehi veṭhetvā paṭhamaṃ jinaṃ; Veṭhayitvāna kappāsapicunā vihatena ca.
Evaṃ pañcasatakkhattuṃ veṭhayitvāna sādhukaṃ; Pakkhipitvā suvaṇṇāya telapuṇṇāya doṇiyā.
以香木所成,高百二十肘;
尔时摩罗族首领,共举火葬堆。巴利
Vīsaṃhatthasatubbedhaṃ gandhadārūhi saṅkhataṃ; Āropayiṃsu citakaṃ mallānaṃ pamukhā tadā.
当大迦叶长老尚未顶礼法王时;
然而,由天神的决意,火葬堆并未燃起。巴利
Mahākassapatherena dhammarāje avandite; Citakaṃ mā jalitthāti devadhiṭṭhānato pana.
末罗族的众王虽以种种方式努力,
却未能让那荼毗堆燃起火来。巴利
Pāmokkhā mallarājūnaṃ vāyamantopa’nekadhā; Citakaṃ taṃ na sakkhiṃsu gāhāpetuṃ hutāsanaṃ.
大迦叶长老以自身决意之力,
〔化作〕诸般布匹、大棺及珍贵火葬柴堆。巴利
Mahākassapatherena adhiṭṭhānena attano; Vatthādīni mahādoṇiṃ citakañca mahārahaṃ.
将供养分作两份,各自顶戴,出门后,立于门侧;
顶礼导师双足后,便各自站在适当之处。巴利
Dvidhā katvāna nikkhamma sakasīse patiṭṭhitā; Vanditā satthuno pādā yathāṭṭhāne patiṭṭhitā.
接着,凭藉天神的威神力,荼毗之火炽燃起来。
导师的遗体燃烧后,既无灰烬,也无焦炭。巴利
Tato devānubhāvena pajjalittha citānalo; Na masi satthudehassa daḍḍhassāsi na chārikā.
Dhātuyo avasissiṃsu muttābhā kañcanappabhā; Adiṭṭhānena buddhassa vippakinṇā anekadhā.
顶髻、双锁骨,及四牙舍利;
此七种舍利散落,不在师处。巴利
Uṇhīsaṃ akkhakā dve ca catasso dantadhātuyo; Iccetā dhātuyo satta vippakiṇṇā na satthuno.
或从空中落下,或从地上涌起,
四方的水流熄灭了柴堆之火。巴利
Ākāsato patitvāpi uggantvāpi mahītalā; Samantā jaladhārāyo nibbāpesuṃ citānalaṃ.
尊者舍利弗晚年的一位具大威德弟子;
名为萨拉布的尊者,通达无碍解。巴利
Therassa sāriputtassa antevāsi mahiddhiko; Sarabhunāmako thero pabhinna paṭisambhido.
从火化堆中取颈骨舍利,置于大地之上;
安放于塔中,造了覆护之塔。巴利
Gīvādhātuṃ gahetvāna citato mahiyaṅgaṇe; Patiṭṭhapetvā thūpamhi akā kañcukacetiyaṃ.
名为安稳的悲悯者,已断结缚的牟尼;
随后,他从火葬堆中收取了左犬齿舍利。巴利
Khemavhayo kāruṇiko khīṇasaṃyojano muni; Citakā to tato vāmadāṭhādhātuṃ samaggahi.
八位国王为导师舍利而起争端,
再生族中最胜的多纳平息了它。巴利
Aṭṭhannamatha rājunaṃ dhātuatthāya satthuno; Uppannaṃ viggahaṃ doṇo sametvāna dvijuttamo.
将舍利分作八份,分配了所剩的舍利;
给予那各自住在自己都城中的八位国王。巴利
Katvāna aṭṭha koṭṭhāse bhājetvā sesadhātuyo; Adāsi aṭṭharājūnaṃ taṃ taṃ nagaravāsinaṃ.
那些国王们欢喜地取得舍利后,
回到各自的国土,建造了支提。巴利
Haṭṭhatuṭṭhā gahetvāna dhātuyo tā narādhipā; Gantvā sake sake raṭṭhe cetiyāni akārayuṃ.
一颗佛牙由天王供奉,一颗由犍陀罗人供奉;
一颗由诸龙王恭敬供养。巴利
Ekā dāṭhā surindena ekā gandhāravāsihi; Ekā bhujaṅgarājūhi āsi sakkatapūjitā.
其后,差摩长老将自己所取的牙舍利,
献给了羯陵伽国梵授王的牙城。巴利
Dantadhātuṃ tato khemo attanā gahitaṃ adā; Dantapure kaliṅgassa brahmadattassa rājino.
他宣说正法,摧破一切邪见。
他令国王对三宝生起无上净信。巴利
Desayitvāna so dhammaṃ bhetvā sabbā kudiṭṭhiyo; Rājānaṃ taṃ pasādesi aggambhī ratanattaye.
他已沉入牟尼主的不死法海;
那位人王清除了悭吝等污垢。巴利
Ajjhogāḷho munindassa dhammāmatamahaṇṇavaṃ; So narindopavāhesi malaṃ macchariyādikaṃ.
犹如雨季的云,降下种种宝石之雨;
他熄灭了贫穷的灼热,是人中至尊。巴利
Pāvussako yathā megho nānā ratanavassato; Dāḷiddiyanidāghaṃ so nibbāpesi naruttamo.
以黄金镶嵌的华盖与珍珠网络严饰,光彩夺目。
楼阁密布,犹如初升太阳。巴利
Suvaṇṇakhacitālamba muttājālehi sobhitaṃ; Kūṭāgārasatākīṇṇaṃ taruṇādiccasannibhaṃ.
众宝庄严光耀眼,夺目眩眸难正视;
此乘能引殊胜净信,趣向天界与解脱。巴利
Nānāratanasobhāya dudikkhaṃ cakkhumūsanaṃ; Yānaṃ saggāpavaggassa pasādātisayāvahaṃ.
国王兴建了牙舍利殿堂,
又于此建造了宝石闪耀的舍利座。巴利
Kārayitvāna so rājā dāṭhādhātunivesanaṃ; Dhātupīṭhañca tattheva kāretvā ratanujjalaṃ.
在那里,完成了对世尊牙舍利的安奉后,
以种种供具作供养,昼夜无懈怠。巴利
Tahiṃ samappayitvāna dāṭhādhātuṃ mahesino; Pūjāvatthūhi pūjesi rattindivamatandito.
他如此积集福德资粮圆满,
舍离人身已,庄严天身。巴利
Iti so sañcinitvāna puññasambhāra sampadaṃ; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ saggakāyamalaṅkari.
随后,他那名为迦尸国王的儿子诞生了。
获得王位后,他拔除了大臣们的忧伤之箭。巴利
Anujāto tato tassa kāsirājavhayo suto; Rajjaṃ laddhā amaccānaṃ sokasallamapānudī.
以花香等供养佛牙舍利,
常以珠宝灯明,照耀这座舍利之宫。巴利
Pupphagandhādinā dantadhātuṃ tamabhipūjiya; Niccaṃ maṇippadīpehi jotayi dhātumandiraṃ.
这位国王如此这般,成就了善法的积聚;
舍弃了自身的身躯,便往诣天帝之城。巴利
Iccevamādiṃ so rājā katvā kusalasañcayaṃ; Jahitvāna nijaṃ dehaṃ devindapuramajjhagā.
名为苏难陀的国王,令贤善者欢喜;
他的儿子其后成为佛法的信奉者。巴利
Sunando nāma rājindo ānandajanano sataṃ; Tassa’trajo tato āsi buddhasāsanamāmako.
他恭敬供养了彻见所知终极者的牙舍利。
以广大的侍奉为因缘,往诣诸天神共住之处。巴利
Sammānetvāna so dantadhātuṃ ñeyyantadassino; Mahatā bhattiyogena agā devasahavyataṃ.
此后,更有诸多余者,为大地之王;
他们次第地供养了牟尼主的牙舍利。巴利
Tato parañca aññe’pi bahavo vasudhādhipā; Dantadhātuṃ munindassa kamena abhipūjayuṃ.
名为窟尸婆的国王,其教令难以违越,
获得王位荣光后,他便统摄了广大民众。巴利
Guhasīvavhayo rājā duratikkama sāsano; Tato rajjasiriṃ patvā anugaṇhi mahājanaṃ.
他通晓自他利益,却贪求利养与恭敬。
他亲近了那些虚伪、被无明所蔽的尼干陀徒众。巴利
Saparatthānabhiññe so lābhasakkāralolupe; Māyāvino avijjandhe niganṭhe samupaṭṭhahi.
犹如雨季时分的明月,被烦恼云聚所遮蔽;
那位人中之雄,便不能以功德的光芒闪耀。巴利
Vassāratte yathā cando mohakkhandhena āvaṭo; Nāsakkhī guṇaraṃsīhi jalituṃ so narāsabho.
纵彼离法道,步入邪见林;
其余诸众生,犹未越善道。巴利
Dhammamaggā apete’pi paviṭṭhe diṭṭhikānanaṃ; Tasmiṃ sādhupathaṃ aññe nātivattiṃsu pāṇino
以金色拱门、花环、旗帜及芭蕉树装饰其上;
市民们用种种鲜花制成的灯笼装点城镇。巴利
Hematoraṇamālāhi dhajehi kadalihi ca; Pupphagaghiyehi’nekehi sajjetvā nāgarā puraṃ
以吉祥祝颂之声,以及舞蹈、歌唱等;
以金花、银花,香末等为庄严;巴利
Maṅgalatthuti ghosehi naccagītādikehi ca; Hemarūpiyapupphehi gandhacuṇṇādikehi ca.
有时供养牟尼王的佛牙舍利,
齐发一声洪音,宛如坏劫巨海。巴利
Pūjentā munirājassa dāṭhādhātuṃ kudācanaṃ; Akaṃsu ekanigghosaṃ saṃvaṭṭambudhisannibhaṃ.
国王推开那狮子窗,
看见众人正一心专注于礼敬供养的仪式。巴利
Ugghāṭetvā narindo so pāsāde sihapañjaraṃ; Passanto janamaddakkhī pūjāvidhiparāyaṇaṃ.
尔时,国王在群臣众会之中,内心惊惧;
惶惑不安,好奇心纷乱,而说此言。巴利
Athāmaccasabhāmajetdha rājā vimbhīta mānaso; Kotuhalākulo hutvā idaṃ vacanamabravī.
此是何等稀奇事?何等希有神变?
为何我此城竟似在欢庆佳节?巴利
Accherakaṃ kimetannu kīdisaṃ pāṭihāriyaṃ; Mametaṃ nagaraṃ kasmā chaṇanissitakaṃ iti.
于是,那位具足智慧、皈依佛陀的大臣便讲述道:
因那位国王不了知正自觉者的威德,巴利
Tato amacco ācikkhi medhāvī buddhamāmako; Rājino tassa sambuddhānubhāvamavijānato.
降伏一切、照见渴爱灭尽之佛陀;
大王,此舍利乃堪摩长老所奉迎而来。巴利
Sabbābhibhussabuddassa tanhāsaṅkayadassino; Esā dhātu mahārāja khemattherena āhaṭā.
往昔的国王们,于此地供养了那法界。
依止善知识,达于天界。巴利
Taṃ dhātuṃ pūjayitvāna rājāno pubbakā idha; Kalyāṇamitte nissāya devakāyamupāgamuṃ.
这些城中之人,也都盼望来世的善报。
众人聚集,礼敬导师的舍利。巴利
Nāgarāpi ime sabbe samparāya sukatthikā; Pūjayanti samāgamma dhātuṃ taṃ satthuno iti.
彼王听闻大臣所善说之法,
舍弃邪见之垢秽,对三宝生起净信。巴利
Tassāmaccassa so rājā sutvā dhammaṃ subhāsitaṃ; Dulladdhīmalamujjhitvā pasīdi ratanattaye.
那位国王行持舍利供养,展现种种稀有殊胜。
令外道心生忧恼,令其余人心中喜悦。巴利
Dhātupūjaṃ karonto so rājā acchariyā vahaṃ; Titthiye dummane’kāsi sumane cetare jane.
这些人全无惭愧,远离了信等功德;
又顽固、狡诈、智慧暗钝,成为生天与解脱的障碍。巴利
Ime ahirikā sabbe saddhādiguṇavajjitā; Thaddhā saṭhā ca duppaññā saggamokkhavibandhakā.
具诃尸婆王,如是思惟已;
尽逐诸尼乾,悉令出其国。巴利
Iti so cintayitvāna guhasīvo narādhipo; Pabbājesi sakā raṭṭhā nigaṇṭhe te asesake.
于是众尼乾陀,犹如沃以酥油之火焰,
嗔火腾燃,奔赴华氏城。巴利
Tato nigṇṭhā sabbe’pi ghatasittānalā yathā; Kodhaggijalitā’gañchuṃ puraṃ pāṭaliputtakaṃ.
当时该地国王有大威光,是赡部洲的统治者;
那时,他名为潘杜,具足无尽威力。巴利
Tattha rājā mahātejo jambudīpassa issaro; Paṇḍunāmo tadā āsi anantabalavāhaṇo.
尼干陀众为嗔所盲,彼等一切皆离间语者;
他们走近国王,说了这番话。巴利
Kodhandhātha nigaṇṭhā te sabbe pesuññakārakā; Upasaṅkamma rājānaṃ idaṃ vacanamabravūṃ.
为一切天人所礼敬、具大威德者,
你们应恒常礼敬湿婆、梵天神等诸天神。巴利
Sabbadevamanussehi vandanīye mahiddhike; Sivabrahmādayo deve niccaṃ tumhe namassatha.
汝之邻王具呵尸婆,
今斥责彼诸天神,却礼此骸骨。巴利
Tuyhaṃ sāmantabhupālo guhasīvo panādhunā; Nindanno tādise deve chavaṭṭhiṃ vandate iti.
王闻彼等言,嗔怒所驱使;
遂告勇藩王,质多耶那者。巴利
Sutvāna vacanaṃ tesaṃ rājā kodhavasānugo; Sūraṃ sāmantabhūpālaṃ cittayānamatha’bravī.
既至羯陵伽国,当携瞿诃尸婆来此;
彼所敬之遗骨,由其昼夜供养。巴利
Kaliṅgaraṭṭhaṃ gantvāna guhasīvamidhānaya; Pūjitaṃ taṃ chavaṭṭhiñca tena rattindivaṃ iti.
心乘之王随后整饬浩浩四军;
遂从彼城,率己军而出。巴利
Cittayāno tato rājā mahatiṃ caturaṅginiṃ; Sannayahitvā sakaṃ senaṃ purā tamhābhinikkhami.
抵达后,那位大地守护者由军队簇拥着。
在丹陀浦罗不远处设立了军营。巴利
Gantvāna so mahīpālo senaṅgehi purakkhato; Dantapurassāvidūre khandhāvāraṃ nivesayi.
迦陵国国王听闻他到来,
以象王等礼物取悦那位人间君主。巴利
Sutvā āgamanaṃ tassa kaliṅgo so mahipati; Gajindapābhatādihi taṃ tosesi narādhipaṃ.
了知古哈西瓦王心怀利世之志,
心志坚毅者与大军同入丹陀浦罗城。巴利
Hitajjhāsayataṃ ñatvā guhasīvassa rājino; Dantapuraṃ cittayāno saddhiṃ senāya pāvisi.
城墙、城门、望楼、宫殿、牢狱皆彩饰庄严;
那位国王看见了以布施堂装饰、繁荣的城邑。巴利
Pākāragopuraṭṭālapāsādagaghikacittitaṃ; Dānasālāhi so rājā samiddhaṃ puramaddasa.
Tato so sumano gantvā paviṭṭho rājamandiraṃ; Guhasīvassa ācikkhi paṇḍurājassa sāsanaṃ.
Sutvāna sāsanaṃ tassa dāruṇaṃ duratikkamaṃ; Pasannamukhavaṇṇo’va cittayānaṃ samabravī.
为利一切诸世间,施舍身肉与眼目;
历经无数劫不倦,积集种种诸资粮。巴利
Sabbalokahitatthāya maṃsanettādidānato; Anappakappe sambhāre sambharitvā atandito.
击败魔罗大军,达到一切漏尽。
以无障之智,于一切法到达彼岸。巴利
Jetvā namucino senaṃ patvā sabbāsavakkhayaṃ; Anāvaraṇañāṇena sabbadhammesu pāragu.
不计著自己现世的乐味
他乘着法船,度脱有海中的众生巴利
Diṭṭhadhammasukassādaṃ agaṇetvāna attano; Dhammanāvāya tāresi janataṃ yo bhavaṇṇavā.
彼世尊,是诸天神中的天中天,是一切有情的皈依处;
若人轻慢而不敬,他实已被欺诳。巴利
Devātidevaṃ taṃ buddhaṃ saraṇaṃ sabbapāṇinaṃ; Jano hi avajānanto addhā so vañcito iti.
王闻如是叹师赞,
以阿难相续诸语,表白其清净信心。巴利
Iccevamādiṃ sutvāna so rājā satthuvaṇṇanaṃ; Ānandassuppabandhehi pavedesi pasannataṃ.
古哈希瓦望见这令人心悦的心车之后;
与他一同,前往那座宏伟的舍利殿。巴利
Guhasīvo pasannaṃ taṃ cittayānaṃ udikkhiya; Tena saddhiṃ mahagghaṃ taṃ agamā dhātumandiraṃ.
以黄檀木制成,配以门框等装饰;
以珊瑚花环与悬垂的珍珠蔓饰;巴利
Haricandanasambhutaṃ dvārabāhādikehi ca; Pavāḷavāḷamālāhi lambamuttālatāhi ca.
Indanīlakavāṭehi maṇikiṅkiṇikāhi ca; Sovaṇṇakaṇṇamālāhi sobhitaṃ maṇithūpikaṃ.
高耸的琉璃华盖辉耀光芒,遍覆摩竭罗纹饰。
见舍利殿堂中,众宝光净的台座。巴利
Uccaṃ veluriyubbhāsi chadanaṃ makarākulaṃ; Dhātumandiramaddakkhi ratanujjala pīṭhakaṃ.
次于白伞盖下,见众宝庄严之舍利龛;
欢喜踊跃,惊叹难抑。巴利
Tato setātapattassa heṭṭhā ratanacittitaṃ; Disvā dhātukaranḍañca tuṭṭho vimbhayamajjhagā.
于是,羯陵伽王打开了那个容器;
将右膝置于地面,巴利
Tato kaliṅganātho so vivaritvā karaṇḍakaṃ; Mahītale nihantvāna dakkhiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ.
合掌虔恭,忆念最胜佛陀的十力等诸功德,
殷勤劝请。巴利
Añjaliṃ paggahetvāna guṇe dasabalādike; Saritvā buddhaseṭṭhassa akāsi abhiyācanaṃ.
于芒果树根处,你摧破外道;
示现双神变,显发稀有奇妙的神变。巴利
Gaṇḍambarukkhamūlamhi tayā titthīyamaddane; Yamakaṃ dassayantena pāṭihāriyamabbhutaṃ.
上身等处涌出之水火,充遍铁围山界;
一切大众,悉皆欢喜。巴利
Pubbakāyādinikkhantajalānalasamākulaṃ; Cakkavāḷaṅgaṇaṃ katvā janā sabbe pasāditā.
为诸饮甘露者宣说胜义法,历时三月;
从三十三天降下,入于桑咖沙城。巴利
Desetvāna tayo māse abhidhammaṃ sudhāsinaṃ; Nagaraṃ otarantena saṅkassaṃ tāvatiṃsato.
为众多执持伞盖、拂尘、海螺等物者,
梵天、天人、阿修罗等所供养的您。巴利
Chattavāmarasaṅkhādigāhakehi anekadhā; Brahmadevāsurādīhi pūjitena tayā pana.
立于毗首羯磨所化现的宝石阶上,
示现名为世界显现之神变。巴利
Ṭhatvāna maṇisopāṇe vissakammābhinimmite; Lokavivaraṇaṃ nāma dassitaṃ pāṭihāriyaṃ.
如是,牟尼王啊,于诸多处所,
正自觉者您再度示现了种种神变。巴利
Tathānekesu ṭhānesu munirāja tayāpuna; Bahūni pāṭihirāni dassitāni sayambhunā.
此神变能带来天界与解脱之乐,
今日亦当由你示现于见者眼前。巴利
Pāṭihāriyamajjāpi saggamokkhasukhāvahaṃ; Passantānaṃ manussānaṃ dassanīyaṃ tayā iti.
佛牙舍利腾跃升入天穹深处,皎若新月,清净可意,
散放银白辉光。
顷刻间喷吐种种烟雾,燃烧片刻之后,
它熄灭时,成就了令人悦目的神变。巴利
Abbhuggantvā gagaṇa kuharaṃ candalekhābhirāmā, Vissajjenti rajata dhavalā raṃsiyo dantadhātu; Dhūpāyanti sapadi bahudhā pajjalantī muhuttaṃ, Nibbāyantī nayanasubhagaṃ pāṭihīraṃ akāsi.
人王乘着华美车驾,见此希有极妙者;
欢然顿舍久习之见网。
与一切军众一同,前往无与伦比的皈依处——佛陀,
他以种种方式恭敬舍利,由此积聚了无上功德。巴利
Accheraṃ taṃ parama ruciraṃ cittayāno narindo, Disvā haṭṭho ciraparicitaṃ diṭṭhijālaṃ jahitvā; Gantvā buddhaṃ saraṇamasamaṃ sabbaseṇīhi saddhiṃ, Aggaṃ puññaṃ pasavi bahudhā dhātusammānanāya.
其时,羯陵伽王内心无忧,得最上喜悦;
智者将此难可逾越的教法晓谕了般度族之王。巴利
Tato kaliṅgādhipatissa tassasocittayānoparamappatīto; Taṃ sāsanaṃ paṇḍunarādhipassa ñāpesi dhīro duratikkamaṃ’ti.
国王随后以旗帜、鲜花、香与拱门装饰了牙城,
并架设大帐,遮住了那交织如网的阳光。巴利
Rājātato dantapuraṃ dhajehi pupphehi dhūpehi ca toraṇehi; Alaṅkaritvāna mahāvitāna nivāritādiccamarīcijālaṃ.
泪眼迷蒙的城乡民众前后簇拥;
他以自己的头顶,擎举那极其珍贵的舍利匣。巴利
Assuppabandhāvutalocanehi purakkhato negama nāgarehi; Samubbahanto sirasā nijena mahārahaṃ dhātukaraṇḍakaṃ taṃ.
高擎庄严白伞,骏马驾挽其车,马白如螺腹;
登上光色犹如初升旭日之御乘,彩褥铺陈,悦意怡心。巴利
Samussitodāra sitātapattaṃ saṅkhodarodāta turaṅgayuttaṃ; Rathaṃ navādiccasamānavaṇṇa māruyha cittattharaṇābhirāmaṃ.
与无数犹如越出了堤岸的海洋般的力量一起;
对于那正在返回的民众,即便身已离去,心仍眷恋随逐。巴利
Anekasaṅkhehi balehi saddhiṃ velātivattambudhisannibhehī; Nivattamānassa bahujjanassa vināpi dehaṃ manasānuyāto
细沙铺就平且整,满瓶诸器为庄严;
香花遍撒长且广,踏上华氏城道。巴利
Susanthataṃ sabbadhivālukāhi susajjitaṃ puṇṇa ghaṭādikehi; Pupphābhikiṇṇaṃ paṭipajji dīghaṃ suvitthataṃ pāṭaliputtamaggaṃ.
羯陵伽之主以花鬘等物,伴随舞蹈、歌唱与演奏而行进;
日复一日,在旅途上,他与林间诸天神一同虔诚供养牙舍利。巴利
Kaliṅghanātho kusumādikehi naccehi gītehi ca vāditehi; Dine dine addhani dantadhātuṃ pūjesi saddhiṃ vanadevatāhi.
渐次越过了河网密布、崎岖难行的漫长旅途;
人主携带着舍利,来到了名为华氏城的都城。巴利
Suduggamaṃ sindhumahīdharehi kamena maddhānamatikkamitvā; Ādāya dhātuṃ manujādhinātho agā puraṃ pāṭali puttanāmaṃ.
王中之王于大会中央,见羯陵伽王无畏无疑;
彼为嗔怒所胜,乃斥播弄离间之尼犍外道。巴利
Rājādhirājo’tha sabhāya majjhe disvāna taṃ vītabhayaṃ visaṅkaṃ; Kaliṅgarājaṃ paṭighābhibhuto abhāsi pesuññakare nigaṇṭhe
抛弃了应受礼敬的天神,他礼敬的不过是尸骨罢了。
投入炽燃的炭堆之中,迅速焚烧消灭。巴利
Deve jahitvāna namassanīye chavaṭṭhimetena namassitaṃ’taṃ; Aṅgārarāsimhi sajotibhūte nikkhippa khippaṃ dahathādhuneti.
尼干陀众欢喜踊跃,在尼干陀王庭的广场上,他们造了深广巨坑,
填满无焰炽炭之堆。巴利
Pahaṭṭhacittā’vatato nigaṇṭhārājaṅgaṇe te mahatiṃ gabhīraṃ; Vītaccikaṅgāraka rāsi puṇṇaṃ aṅgārakāsuṃ abhisaṅkhariṃsu.
那烈火从四面猛烈燃烧,火光炽盛,发出咆哮般的恐怖;
那些外道为愚痴所蔽,心智暗昧,将那颗牙舍利埋藏起来。巴利
Samantato pajjalitāya tāya sajotiyā roruvabheravāya; Mohandhabhutā atha titthiyā te taṃ dantadhātuṃ abhinikkhipiṃsu.
凭其威德,破彼火聚,遂涌出车轮许大之莲,
四周花粉扬网,蕊丝盈满,殊妙可乐。巴利
Tassānubhāvena tamaggīrāsiṃ hetvā sarojaṃ rathacakkamattaṃ; Samantato uggatareṇujāla muṭṭhāsi kiñjakkha bharābhirāmaṃ.
彼时,佛陀的牙舍利安住于莲花蕊上,如同洁净无瑕的牙宝;
它以皎白如茉莉的光芒,遍照一切方向,光明朗耀而无有障碍。巴利
Tasmiṃ khaṇe paṅkaja kaṇṇikāya patiṭṭhahitvā jinadantadhātu; Kundāvadātāhi pabhāhi sabbā disā pabhāsesi pabhassarāhi.
人们见到那奇妙景象,心生净信,以种种珍宝等物;
恭敬供养胜利者的牙舍利后,便各自舍弃了各自的见解。巴利
Disvāna taṃ acchariyaṃ manussā pasannacittā ratanādikehi; Sampūjayitvā jinadantadhātuṃ sakaṃ sakaṃ diṭṭhimavossajiṃsu.
然而白象王却长久执着于自己所见的网,未曾舍弃那长久缠缚他的见解之网;
他布下这带钩的陷阱,假借屋舍之名,以诡计谋害牙珠。巴利
So paṇḍurājā pana diṭṭhijālaṃ cirānubaddhaṃ apariccajanto; Patiṭṭhapetvā’dhikaraññametaṃ kuṭena ghātāpayi dantadhātuṃ.
她沉没于其中,连同半身也不再可见;
犹如安住东方山顶的净光,以其光芒遍照十方。巴利
Tassaṃ nimuggā’dhikaraññamesā upaḍḍhabhāge naca dissamānā; Pubbācalaṭṭho’va sudhāmarīci jotesi raṃsīhi disā samantā.
见胜者牙舍利威力,大王心生惊异;
尔时,一耽著嫉妒之尼乾陀,白彼王中之王,作如是言。巴利
Disvānubhāvaṃ jinadantadhātu yāpajji so vimbhaya maggarājā; Eko’tha issāpasuto nigaṇṭho taṃ rājarājānamidaṃ avoca.
拉玛等众,皆神之种种化身,曾现于世;
此处遗骨即其一分,若非此力,何得如是威神?巴利
Rāmādayo deva janaddanassa nānāvatārā bhuvane ahesuṃ; Tassekadeso’ca idaṃ chavaṭṭhinoce’nubhāvokathamīdisoti.
确实,那获得人身之后又往三十三天的天神;
将身的一部分安立,意在利益,此语应属真实。巴利
Addhā manussattamupāgatassa devassa pacchā tidivaṃ gatassa; Dehekadeso ṭhapito hitatthametanti saccaṃvacanaṃbhaveyya.
叙述了那拉亚纳尊者——具足大威力者——的众多功德之后;
以此事为缘,将正观照的我,从沉浸的慈心中引出。巴利
Saṃvaṇṇayitvāna guṇe pahūte nārāyaṇassa’ssamahiddhikassa; Nimuggamettā’dhikaraññametaṃsampassato mebahinīharitvā.
令大众的面容如莲花般明丽。
国王对那些聒噪的尼乾陀说道:“凡是你们想要的物品,都拿去吧。”巴利
Sampādayitvāna mahājanānaṃ mukhāni paṅkeruhasundarāni; Yaṭicchitaṃ gaṇhatha vatthujātaṃ iccāha rājā mukhare nigaṇṭhe.
那些外道以种种功德与奇异形貌称扬赞叹后,
狡诈地以水浇洒;然而舍利安住本处,不曾动摇。巴利
Te titthiyā viṇahusuraṃ guṇehi vicitta rūpehi abhitthavitvā; Toyena siñciṃsu saṭhā tathāpi ṭhitappadesā na calittha dhātu.
厌离尼乾陀众已,为迎请舍利而遍求方便;
大地之主于自城,击鼓宣告普令周知。巴利
Jigucchamāno atha te nigaṇṭhe so dhātuyānīharaṇe upāyaṃ; Anvesamāno vasudhādhinātho bheriṃ carāpesi sake puramhi.
谁能从铁砧中取出沉没的金属,并将其带出;
他获得大权,将从国王处获得安乐。巴利
Nimuggametthā’dhikaraññamajji yo dhātumetaṃ bahi nīhareyya; Laddhāna so issariyaṃ mahantaṃ raññosakāsāsukhamessatīti
闻此洪亮鼓声,求福之人于佛威力深生净信;
昔时长者之子苏跋达,勇健步入国王众会。巴利
Sutvā na taṃ bheriravaṃuḷāraṃpuñaññatthikobuddhabalepasanno; Tasmiṃ pure seṭṭhisuto subhaddo pāvekkhirañño samitiṃ pagabbho.
于是,他向那位人中至尊顶礼后,以令集会大众心悦诚服之语,
他以其语言称叹一切知智功德之光辉,心离悭吝而无拘无束。巴利
Tamaggarājaṃ atha so namitvā sāmājikānaṃ hadayaṅgamāya; Bhāsāya sabbaññuguṇappabhāvaṃ vaṇṇesi sārajjavimutta citto.
以巨资购得土地,建造了令人悦意的祇园精舍。
那位促成建造之人,为胜利者奉献,并以四事供养承事。巴利
Bhumiṃ kiṇitvā mahatā dhanena manoramaṃ jetavanaṃ vihāraṃ; Yo kārayitvāna jinassa datvā upaṭṭhahi taṃ catupaccayehi.
给孤独长者,商贾中最胜,是我现世之祖父;
于三界怙主、我之法王尊前,你们如今得见这虔敬之重担。巴利
Anāthapiṇḍippadaseṭṭhiseṭṭhosodiṭṭhadhammopapitāmahome; Tilokanāthe mama dhammarāje tumhe’dhunāpassathabhattibhāraṃ.
大智如是吼已,偏袒右肩,
以右膝触大地;合掌恭敬,白言而告。巴利
Itthaṃ naditvāna pahūtapañeññā katvāna ekaṃsamathuttarīyaṃ; Mahītalaṃ dakkhiṇajānukena āhacca baddhañjaliko avoca.
六牙象王为毒箭所中,身染鲜血;
断其六色光耀之牙,施与猎人。巴利
Chaddantanāgo savisena viddho sallena yo lohitamakkhi taṅgo; Chabbaṇṇaraṃsīhi samujjalante chetvāna luddāya adāsi dante.
即使是兔子,也具足清净戒行,内心乐施,恭敬婆罗门;
纵使身体被割裂,也俯身忍受,为饥饿者置身炭火堆中而坚忍。巴利
Saso’pi hutvāna visuddhasīlo ajjhattadānābhirato dvijāya; Yo’dajjidehampi sakaṃ nipacca aṅgārarāsimhi bubhukkhitāya.
彼为菩提,布施外物犹未餍足,乃斯维王中最尊胜者;
遂以澄明净眼,施予年老目盲之婆罗门。巴利
Yo bodhiyā bāhiravatthudānā atittarūpo sivirāja seṭṭho; Adāsi cakkhūni pabhassarāni dvijāya jiṇṇāya acakkhukāya.
忍辱仙人纵被迦罗浮王令人斫断手足,
身浸血污之中,犹自堪忍,修慈无量,视彼一如施予荣名之人,等无有异。巴利
Yokhantivādī’pi kalāburāje chedāpayante’pi sahatthapādaṃ; Pariplutaṅgorudhire titikkhimettāyamāno yasadāyake’va.
即使那护持法者,生后仅七个月,在生父生起嗔害之时;
虽令人施行无间业般之事,其心于胜败之中亦不染污。巴利
Yo dhammapālo api sattamāsa jātopaduṭṭhe janakesakamhi; Kārāpayante asimālakammaṃ cittaṃ na dūsesi patāparāje.
林中那猿猴,亲自将恶人从悬崖救起;
纵使额头被石击破,仍引迷途者至于安稳之地。巴利
Sākhāmigo yo asatā pumena vane papātā sayamuddhaṭena; Silāya bhinne’pi sake lalāṭe taṃ khemabhumiṃ anayitthamūḷhaṃ.
即便是愤怒的魔罗所幻化的炽燃炭坑,也被击穿;
当瑟居大莲花绽放时,有位大商主立于其旁而行布施。巴利
Ruṭṭhena mārena’bhinimmitampi aṅgārakāsuṃ jalitaṃ vihijja; Samuṭṭhite sajjumahāravinde ṭhatvāna yo seṭṭhi adāsi dānaṃ.
鹿王为救一只怀妊将产、惊惧待死的母鹿,
自置其首于杀场,其余群生亦由此得脱。巴利
Migena yenāpevijaññamekaṃ bhītaṃvadhāmocayituṃkuraṅgiṃ; Āghātane attasiraṃṭhapetvāpamocitā’ñññapipāṇisaṅghā.
名为桑跋瓦者,年方七岁,以在街巷玩尘土为乐;
他被问及佛智所戏问的深隐之问时,以极长的时间作了解答。巴利
Yo sattavasso visikhāya paṃsu kīḷāparo sambhavanāmako’pi; Sabbaññulīḷhāya niguḷhapañhaṃ puṭṭho viyākāsi sucīratena.
舍离对己身生命的贪爱,将藤蔓系于自己腹间;
猴王救度成千上万的猿猴,使它们免于杀害。巴利
Hitvā nikantiṃ sakajīvite’pi baddhāsakucchimhi ca vettavalliṃ; Sākhāmige nekasahassasaṅkhe vadhāpamocesi kapissaroyo.
以法甘露之味令人们满足者,虽为猪中之猪;
如仙人然,作理则典籍,久转自法。巴利
Santappayaṃ dhammasudhārasena yo mānuse tuṇḍilasūkaro’pi; Isī’va katvā atha ñāyaganthaṃ nijaṃ pavattesi cirāya dhammaṃ.
彼怨敌布纳咖夜叉,凶暴具大神通,耽著诸欲乐;
名为维土拉的利慧智者,于黑山之顶调伏了他。巴利
Paccatthikaṃ puṇṇakayakkhamuggaṃ mahiddhikaṃ kāmaguṇesu giddhaṃ; Yo tikkhapaññovidhurābhidhānodamesi kāḷāgirimattakamhi.
正如那栖居巢穴、羽翼未丰却具智慧的鹌鹑幼雏;
以真实,犹如雨云以滂沱之雨,熄灭燃烧的野火。巴利
Kulāvasāyi avirūḷhapakkho yo buddhimā vaṭṭakapotako’pi; Saccena dāvaggimabhijjalantaṃ vassena nibbāpayi vārido’va.
即便是鱼王,在久旱无雨之时,见鱼群干渴疲惫,
以真实之语,仅一刹那,使国土顿成汪洋。巴利
Yo maccharājāpi avuṭṭhikāledisvānamacche tasitekilante; Saccenavākyenamahoghapuṇṇaṃmuhuttamattenaakāsiraṭṭhaṃ.
须达拏本生中,布施彩象、车乘等,及大地震动之因;
所生诸子与齐等之妻,亦已施舍。巴利
Vicittahatthassa rathādikāni vasundharā kampana kāraṇāni; Putte’nujāte sadisecadāreyo’dajjivessantarajātiyampi.
世尊虽已成佛,于现法乐无所期,而悲心恒随;
他堪忍一切轻蔑与诋毁等难行之事,成就世间利益。巴利
Buddho bhavitvā api diṭṭhadhamma sukhānapekkho karuṇānuvattī; Sabbaṃ sahanto avamānanādiṃ yodukkaraṃ lokahitaṃakāsi.
调伏了率极可怖四军、不可摧折、
怀无敌兵刃、得最上神力者的旷野夜叉。巴利
Balena saddhiṃ caturaṅgikena abhiddavantaṃ atibhiṃsanena; Ajeyyasatthaṃ paramiddhipattaṃ damesi yo ālavakampī yakkhaṃ.
从身体迸出火焰,如花环般缠绕,化作梵天界;
他破除久随不舍的邪见,调伏了胜梵天,牟尼至尊。巴利
Dehābhinikkhanta hutāsanacci mālākulaṃ brahmabhavaṃ karitvā; Bhetvāna diṭṭhiṃ sucirānubaddhaṃ damesi yo brahmavaraṃ munindo.
超越象钩、以布施洗净颊部、使塔楼城门等倒塌,
他调伏了在路上狂奔的财护象,如同调伏凶暴的死神。巴利
Accaṅkusaṃ dānasudhota gaṇḍaṃ nipātitaṭṭhālaka gopurādiṃ; Dhāvantamagge dhanapālahatthiṃ damesi yo dāruṇamantakaṃ’va.
他举起沾满人血的手脚,握着利剑紧追不舍。
大悲者调伏了他人所难调的指环盗贼——指鬘。巴利
Manussarattāruṇapāṇipādamukkhippa khaggaṃ anubandhamānaṃ; Mahādayo duppasahaṃ parehi damesi yo aṅgulimālacoraṃ.
战胜众敌的法王,转动殊胜法轮。
令他和合之众,深入正法之想与宝库。巴利
Yo dhammarājā vijitārisaṅgho pavattayanto varadhammacakkaṃ; Saddhamma saññaṃ ratanākarañca ogāhayī saṃ parisaṃ samaggaṃ.
此乃彼妙正法之尊主、无与伦比如来之
智慧无边、得无所畏、大慈大悲之舍利。巴利
Tasseva saddhamma varādhipassatathāgatassa’ppaṭipuggalassa; Anantañāṇassa visāradassa esā mahākāruṇikassa dhātu.
借此真实语,愿胜者的舍利疾速升入虚空;
如皎月光芒闪耀,消除大众的疑惑。巴利
Anena saccena jinassa dhātu khippaṃ samāruyha nabhantarāḷaṃ; Sudhaṃsulekheva samujjalanti kaṅkhaṃ vinodetu mahājanassa.
那一瞬间,胜者的牙舍利飞升虚空,绽放光芒;
犹如照耀诸方的星辰,令众人净信踊跃、超越疑虑。巴利
Tasmiṃ khaṇe sā jinadantadhātu nabhaṃ samuggamma pabhāsayantī; Sabbā disā osadhitārakā’va janaṃ pasādesi vtiṇṇakaṅkhaṃ.
于是,她从虚空界中下降,停在那位长者之子的头顶;
安立之后,她犹如以甘露灌注身体,令那饥渴者得到饱足。巴利
Athotaritvā gaganaṅgaṇamhā sā matthake seṭṭhisutassa tassa; Patiṭṭhahitvāna sudhābhisittagattaṃ’va taṃ pīṇayi bhattitinnaṃ.
见到这稀有之事,诸尼干陀便对那位般度王这样说:
“ 这长者子的智慧与力量,并非源于诸界,大王,这就是他的威力。”巴利
Dasvāna taṃ acchariyaṃ nigaṇṭhā iccabravuṃ paṇḍunarādhipaṃ taṃ; Vijjābalaṃ seṭṭhisutassa etaṃ na dhātuyā deva ayampabhāvo.
国王听了他们的话,便对长者子苏跋达这样说:
为了让他们生信,你应示现那样的神通。巴利
Nisamma tesaṃ vacanaṃ narindo iccabravī seṭṭhisutaṃ subhaddaṃ; Yathā ca ete abhisaddaheyyuṃ tathāvidhaṃ dassaya iddhimaññaṃ.
随后,苏跋达在遍满芬芳凉水的金盘上,
随念圣者之雄的种种希有行迹,令(佛)舍利增长。巴利
Tato subhaddo tapanīyapatte sugandhisītodakapūritamhi; Vaḍḍhesi dhātuṃ munipuṅgavassa anussaranto caritabbhutāni.
她如王鹅般绕行,在香气弥漫的水中右绕;
时而浮出、时而沉没,令众人喜泪盈眶。巴利
Sā rājahaṃ sī’va vidhāvamānā sugandhitoyamhi padakkhiṇena; Ummujjamānā ca nimujjamānā jane pamodassudhare akāsi.
于是在街衢正中掘一坑,将舍利投入其中;
以泥土妥善填满后,驱众多大象令其踩踏坚实。巴利
Tato ca kāsuṃ visikhāyamajjhe katvā tahiṃ dhātumabhikkhipitvā; Paṃsūhi sammā abhipūrayitvā bahūhi maddāpayi kuñjarehi.
裂地升起,大如车轮,宝珠莲台,明耀莲花;
银蕊辉耀,金瓣成行。巴利
Bhetvā mahiṃuṭṭhahi cakkamattaṃ virājamānaṃ maṇikaṇṇikāya; Pabhassaraṃ rūpiyakesarehi saroruhaṃ kañcanapattapāḷiṃ.
安住于彼莲花上,微风轻转花粉如网;
须臾亲见世尊舍利,以诸光明遍照十方。巴利
Patiṭṭhabhitvāna tahiṃ saroje mandānilāvattitareṇu jāle; Obhāsayanti’va disā pabhāhi diṭṭhā muhuttena jinassadhātu.
众人抛掷衣饰供,天花如雨漫空倾;
欢呼萨度声相和,遍满都城喜气盈。巴利
Khipiṃsu vatthābharaṇāni maccā pavassayuṃ pupphamayañca vassaṃ; Ukkuṭṭhisaddehi ca sadhukāranādehi puṇṇaṃ nagaraṃ akaṃsu.
那些外道以“这是欺骗”说服了王中之王;
随后用腐尸等可厌之物,将舍利扔进壕沟里。巴利
Te titthiyā taṃ abhivañcanaṃ’ti rājādhirājaṃ atha saññapetvā; Jigucchanīye kuṇapādikehi khipiṃsu dhātuṃ parikhāya piṭṭhe.
那时,五种莲花覆盖池面,天鹅成群嬉游其间;
蜜蜂嗡嗡鸣唱,悦耳动听,那水池宛如欢喜池一般。巴利
Tasmiṃ khaṇe pañcavidhambujehisañchāditāhaṃsagaṇopabhuttā; Madhubbatālī virutābhirāmā ahosi sā pokkharaṇī’va nandā.
象王与犀牛齐声鸣吼,犹如乐团的演奏;群马嘶鸣,声响如雷。
蛙声四起,宏亮如鼓钹合奏,节奏分明,伴以种种声响。巴利
Gajādhipā koññcaravaṃ raviṃsu kariṃsu hesāninadaṃ turaṅgā; Ukkuṭṭhinādaṃ akariṃsu maccā suvāditā dundubhiādayo’pi.
世人以赞歌相颂,纵以惭愧为饰者亦起舞;
醉者头上旋衣,以臂相击,心欢喜畅。巴利
Thomiṃsu maccā thutigītakehi nacciṃsu ottappavibhusanā’pi; Vatthāni sīse bhamayiṃsu mattā bhujāni poṭhesumudaggacittā.
黑沉香所生的烟云,令天空犹如被浓密遮蔽。
那时,城中高悬的幢幡连绵成列,整座城池仿佛布幔所成。巴利
Dhūpehi kālāgarusambhavehi ghanāvanaddhaṃ’va nabhaṃ ahosi; Samussitānekadhajāvalīhi puraṃ tadā vatthamayaṃ’va āsi.
众人见那奇特不可思议之事,欢喜的辅臣众等和合齐聚。
他们为义利而受派遣,前去将般度国王的话语告诉了他。巴利
Disvā tamaccheramacintanīyaṃ āmoditāmaccagaṇā samaggā; Atthe niyojetu mupecca tassa vadiṃsu paṇḍussa narādhipassa.
大王啊,纵见牟尼牛王如是威神之力,
若不生少分净信,彼之智慧复有何用?巴利
Disvāna yo īdisakampi rāja iddhānubhāvaṃ munipuṅgavassa; Pasādamattampi kareyya noce kimatthiyā tassa bhaveyya paññā.
于可敬信的功德中生起净信,是善士之法;君王令众生生起净信,亦是如此。
所有盛开的莲花,我都一并礼敬,如同礼敬丛中绽放的睡莲般。巴利
Pasādanīyesu guṇesu rāja pasādanaṃ sādhujanassa dhammo; Pupphanti sabbe sayameva vande samuggate komudakānanāni.
言辞愚昧者,君主切莫因此舍弃通往天道的正路,
牵着盲人而行,有谁能在探寻正道时不迷失?巴利
Vācāya tesaṃ pana dummatīnaṃ mā saggamaggaṃ pajahittha rāja; Andhe gahetvā vicareyya ko hi anvesamāno supathaṃ amūḷho.
咖毕那、频婆娑罗、净饭等诸人王,纵具威光,
亦皆皈依彼法王,以殷重心饮此法之不死甘露。巴利
Narādhipā kappiṇa bimbisāra suddhodanādi api tejavantā; Taṃ dhammarājaṃ saraṇaṃ upecca piviṃsu dhammāmatamādarena.
即便有千眼的三十三天主,寿命亦已终尽;而灭尽后有的牟尼主——
亲近清净无垢之法,如实闻思后,获得寿命,并于现法亲见。巴利
Sahassanetto tidasādhipo’pi khīṇāyuko khiṇabhavaṃ munindaṃ; Upecca dhammaṃ vimalaṃ nisamma alattha āyuṃ api diṭṭhadhammo.
你也当在那位已战胜五魔、为诸天神之最胜法王者处,
为了证得天界与涅槃,你应迅速令心得净信,人主啊!巴利
Tuvampi tasmiṃ jitapañcamāre devātideve varadhammarāje; Saggāpavaggādhigamāya khippaṃ cittaṃ pasādehi narādhirāja.
国王闻彼众言,于三宝疑惑顿消;
心生欢喜,于会众中向将军说殊胜妙语。巴利
Sutvānatesaṃ vacanaṃ narindo vikiṇṇakaḍkho ratanattayamhi; Senāpatiṃ atthavaraṃ avoca pahaṭṭhabhāvo parisāya majjhe.
不信三宝功德,此为断除生死之因;
久远以来,我游荡于邪道之上,即便立于自己国土,亦觉深受欺骗。巴利
Asaddahāno ratanattayassa guṇe bhavacchedanakāraṇassa; Cirāya dulladdhipathe caranto ṭhito sarajje api vañcitohaṃ.
痴故吹萤火,寒逼烟焰燃;
渴者弃江流,放逸饮阳焰。巴利
Mohena khajjopanakaṃ dhamesiṃ sītaddito dhumasikhe jalante; Pipāsito sindhujalaṃ pahāya piviṃ pamādena marīcitoyaṃ.
我本为求长生,却弃不死甘露而吞剧毒;
我既舍瞻波花鬘,反于肩头担起巨蛇之重负。巴利
Pariccajitvā amataṃ cirāya jivatthiko tikkhavisaṃ akhādiṃ; Vihāya’haṃ campakapupphadāmaṃ adhārayiṃ jattusu nāgabhāraṃ.
速至护城河畔,恭敬礼敬胜者的牙舍利。
我将以供养的仪轨,于一切处修习带来安乐的功德。巴利
Gantvāna khippaṃ parikhā samīpaṃ ārādhayitvā jinadantadhātuṃ; Ānehi pūjāvidhinā karissaṃ puññāni sabbattha sukhāvahāni.
军帅从彼处至壕沟之畔,极度欢喜,
顶礼牟尼主之舍利;为国王利益而行,祈请。巴利
Gantvātatesoparikhāsamīpaṃ senādhinātho paramappatīto; Dhātuṃ munindassa namassamāno ajjhesi rañño hitamā caranto
国王舍断久积的邪见垢秽,于善逝获得净信;
抵达宫殿后,当令国王对三宝的净信增长。巴利
Cirāgataṃ diṭṭhimalaṃ pahāya alattha saddhaṃ sugate narindo; Pāsādamāgamma pasādamassa vaḍḍhehi rañño ratanattayamhi.
那一时刻,莲池中盛开着缤纷的金色莲花,绚丽夺目。
装点着天空,恰似曼陀吉尼河初降一般。巴利
Tasmiṃ khaṇe pokkharaṇī vicittā phullehi sovaṇṇasaroruhehi; Alaṅkarontī gaganaṃ ahosi mandākinīvābhinavāvatārā.
犹如鹅群齐集,圣者舍利自一莲趋至他莲;
以素馨皎洁之光,令满城如乳水澄明。巴利
Haṃsaṅgaṇevātha munindadhātu sā paṅkajā paṅkajamokkamanti; Kundāvadātāhi pabhāhi sabbaṃ khirodakucchiṃ’va puraṃ akāsi.
接着,他安立于那嫣红合掌般的莲花之上,面朝军旗。
为大众所共见,成就了人间大果报、无上的功德。巴利
Tato surattañjalipaṅkajamhi patiṭṭhahitvāna camupatissa; Sandissamānā mahatā janena mahapphalaṃ mānusakaṃ akattha.
国王闻此语,心生欢喜,徒步而往;
倍增净信,惊叹合掌,而作是言:巴利
Sutvāna vuttantamimaṃ narindo pahaṭṭhabhāvopadasā’va gantvā; Saṃsūcayanto diguṇaṃ pasādaṃ suvimhitopañjalikoavoca.
牟尼主啊,明晓世务之人以试金石磨试,
方评定上妙真金之价;此乃古昔所行之正法。巴利
Vohāradakkhā manujā muninda saṅghaṭṭayitvā nikasopalamhi; Karontiagghaṃ varakañcanassa esohi dhammo caritopurāṇo.
宝石虽出自优良矿藏,仍需经火工锻造;
智者将其安置于王冠之顶,以为庄严。巴利
Maṇiṃ pasatthākarasambhavampi hutāsakammehabhīsaṅkharitvā; Pāpentirājaññakirīṭakoṭiṃ vibhusanattaṃ vidunomanussā.
大牟尼!为试探您,我如今又作了这一切;
广慧者,请宽恕这重罪,速以尊足庄严我顶。巴利
Vīmaṃsanatthāya tavādhunāpi mayā kataṃ sabbamidaṃ muninda; Āguṃ mahantaṃ khama bhuripañña khippaṃ mamālaṅkuru uttamaṅgaṃ.
彼时,他的牙齿舍利被奉安于冠冕之上,宝石般的光芒遍照闪耀;
在众生间放出洁白的光芒,犹如慈爱生起的乳流。巴利
Patiṭṭhitā tassa tato kirīṭe maṇippabhā bhāsini dantadhātu; Amuñci raṃsī dhavalā pajāsu sinehajātā iva khīradhārā.
以首顶戴佛牙舍利,右绕王城而行;
以华鬘等虔诚供养,敬奉入于庄严王宫。巴利
So dantadhātuṃ sirasāvahanto padakkhiṇaṃtaṃnagaraṃ karitvā; Sampūjayanto kusumādikehi susajjitante puramāharittha.
高擎白净华盖,宝光璀璨的殊胜床座上;
国王安置胜者舍利后,以珍宝等作供养。巴利
Samussitodārasitātapatte pallaṅkaseṭṭhe ratanujjalamhi; Patiṭṭhapetvāna jinassa dhātuṃ pūjesi rājā ratanādikehi.
国王以佛为首的三宝为依归,直至生命尽头;
他舍弃伤害,安住于慈悲,以种种功德赢得了众人的崇敬。巴利
Buddhādivatthuttayameva rājā āpāṇakoṭiṃ saraṇaṃ upecca; Hitvā vihiṃsaṃ karuṇādhivāso ārādhayī sabbajanaṃ guṇehi.
以种种宝珠之光,犹如千道光明闪耀。
人王亦依虔诚的供养,建造了善加庄严的舍利塔。巴利
Kāresi nānāratanappabhāhi sahassaraṃsīṃ’va virocamānaṃ; Narādhipo bhattibharānurūpaṃ sucittitaṃ dhātunivesanampi.
他于舍利塔中增益舍利,以庄严全城;
复以其余供养仪轨,犹不满足,供养富饶丰足之国土。巴利
Vaḍḍhesi so dhātugharamhi dhātuṃ alaṅkaritvā sakalaṃ purampi; Sesena pūjāvidhinā atitto pūjesi raṭṭhaṃ sadhanaṃ sabhoggaṃ.
他召请隐王,以礼敬相待,将他视同自己一般尊重。
布施等种种功德,这位以信为财富的最胜王皆已积集。巴利
Āmantayitvā guhasīvarājaṃ sammānitaṃ attasamaṃ karitvā; Dānādikaṃ puññamanekarūpaṃ saddhādhano sañciṇirājaseṭṭho.
于是这位国王远离与恶人的交往,
舍弃偏离正道之举,安住于善逝教法所照亮的光明坦途;
正勤前行,善巧成就自他利益;
行持众所赞叹之世间义利,以善行摄受调伏众人。巴利
Tato so bhupālo kumatijanasaṃsaggamanayaṃ, Nirākatvā magge sugatavacanujjotasugame; Padhāvanto sammā saparahitasampatticaturo, Pasatthaṃ lokatthaṃ acari caritāvajjitajano.
当那位护地者行王法时,
乳哺的幼主已统率四军。
凭自身臂力游戏般挥击,摧破敌慢,不假他援;
因财而生骄慢,整装欲战,亲身冲锋;巴利
Carati dharaṇi pāle rājadhammesu tasmiṃ, Samaracaturaseno khīradhāro narindo; Nijabhujabalalīlā’rātidappappamāthī, Vibhavajanitamāno yuddhasajjo’bhigañchi.
见胜象来洞口,彼王心无怖畏,
犹如狮王威然,坦然安住无畏。
这位从本国近处前来的国王,
他以无量威力,如大水洪流,所向披靡地突击。巴利
Karivaramatha disvā so guhādvārayātaṃ, Paṭibhayarahitatto sīharājā’va rājā; Nijanagarasamīpāyātametaṃ narindaṃ, Amitabalamamahoghenottharantā’bhiyāyi.
浓尘腾涌,层层蔽断长空;
战士醉狂怒吼,种种杂沓,其势凶猛可怖。
利箭如大雨倾泻而下,可怖至极;
在那场大战斗中,黄白色的战象征服了乳流象。巴利
Uditabahaḷadhūlīpāḷiruddhantaḷikkho, Samadavividhayodhārāvasaṃrambhabhīme; Nisitasarasatālīvassadhārākarāḷe, Ajini mahati yuddhe paṇḍuko khīradhāraṃ.
于是,国王中最尊贵者,集结力量护卫国家,
将王位的重任托付给自己的尊贵儿子;
迎纳善逝佛牙舍利,恭敬供养;
遣送古哈西瓦王,并及国土。巴利
Atha narapatiseṭṭho saṅgahetvāna raṭṭhaṃ, Nija tanuja varasmiṃ rajjabhāraṃ nidhāya; Sugata dasana dhātuṃ sampaṭicchāpayitvā, Pahiṇi ca guhasīvaṃ sakkaritvā saraṭṭhaṃ.
苏毗罗摩王秉持自制,
以种种资具满足乞求布施者;
身坏命终后,往生三十三天之集会,
如愿获得了所希求的无量善果。巴利
Suviramavanīpālo saññamaṃ ajjhupeto, Vividha vibhava dānāyācake tappayitvā; Tidasapura samājaṃ dehabhedā payāto, Kusala phalamanappaṃ patthitaṃ paccalattha.
国王古哈悉沃,将那圣者之王的舍利
迎归自都,善加尊崇礼敬,
引导众生行于善趣之道,
积集善行与庄严,安住其中。巴利
Narapati guhasīvo taṃ munindassa dhātuṃ, Sakapuramupanetvā sādhu sammānayanto; Sugati gamana magge pāṇino yojayanto, Sucarita mabhirūpaṃ sañciṇanto vihāsi.
乌阇衍那王之子,威德无量难思;
早在年少之时,便已勤修净信。
调伏王子为供养十力者舍利,
从胜城来到那位国王处。巴利
Agaṇitamahimassujje nirañño tanūjo, Purima vayasi yevāraddhasaddhābhiyogo; Dasabala tanudhātuṃ pūjituṃ tassa rañño, Puravara mupāyāto dantanāmo kumāro.
由美德所生的庄严,这位迦陵国的君主。
这位积聚一切功德的王子,成办已,
圆满种种殊胜大行,
安住每日礼敬善逝舍利。巴利
Guṇajanita pasādaṃ taṃ kaliṅgādhināthaṃ, Nikhila guṇa nivāso so kumāro karitvā; Vividha mahavidhānaṃ sādhusampādayanto, Avasi sugatadhātuṃ anvahaṃ vandamāno.
昔有古哈希瓦王之娇女,双眸如初绽青莲,
娇美动人,宛若天鹅所慕。
容颜胜似莲花,宝髻沉沉饰金鬘。
乳重身倾娇半侧,芳名唤作金鬘环。巴利
Abhavi ca guhasīvassāvanīsassa dhitā, Vikaca kuvalayakkhī haṃsakantābhiyātā; Vadana jita sarojā hāridhammillabhārā, Kucabharanamitaṅgi hema mālābhidhānā.
此童子乃是圆满功德之宝藏,正合为眷属之行谊,
了知这位童子出身极为清净、种姓高贵后,
古哈悉婆王以殷重敬心,
将亲生爱女赐予彼王子。巴利
Akhilaguṇanidhānaṃ bandhubhāvānurūpaṃ, Suvimalakulajātaṃ taṃ kumāraṃ viditvā; Narapati guhasīvo attano dhītaraṃ taṃ, Adadi sabahumānaṃ rājaputtassa tassa.
人王委派王子执掌守护舍利之职,
并以种种方式为他妥善配备众多随从。
以千头牛、水牛等供养;
便将他安置于与自己威德相当的主宰地位。巴利
Manujapati kumāraṃ dhāturakkhādhikāre, Pacuraparijanaṃ taṃ sabbathā yojayitvā; Gava mahisa sahassādīhi sampīṇayitvā, Saka vibhava sarikkhe issaratte ṭhapesi.
沙场既殒乳持王,
诸甥王子赴摩罗耶林。
以雄毅之志,集结大军;
进趋优婆城,为取佛舍利。巴利
Samarabhuvi vinaṭṭhe khīradhāre narinde, Malayavanamupetā bhāgineyyā kumārā; Pabala mati mahantaṃ saṃharitvā balaggaṃ, Upapuramupagañchuṃ dhātuyā gaṇhanatthaṃ.
于是,他们在城邑附近扎营后,
送去了这逆耳的通牒。
或速予我等善逝之见界,
或是那能生起美名瑞相的游戏,一场交战中的嬉戏,巴利
Atha nagarasamīpe te nivesaṃ karitvā, Savaṇakaṭukametaṃ sāsanaṃ pesayiṃsu; Sugatadasanadhātuṃ dehi vā khippamamhaṃ, Yasasirijananiṃ vā kīḷa saṅgāmakeḷiṃ.
地护神听闻此教法,即
于暗中对那位王子密说;
于我身中,无有视诸界为虚妄之见,
纵使我,也无法胜过你。巴利
Sapadi dharaṇipālo sāsanaṃ taṃ suṇitvā, Avadi rahasi vācaṃ rājaputtassa tassa; Nahi sati mama dehe dhātumaññassa dassaṃ, Ahamapi yadi jetuṃ neva te sakkuṇeyyaṃ.
执持天人礼敬的牙舍利,
化现婆罗门之姿,前往锡兰岛。
如是闻舅父殊胜之教诲,
名为丹塔之王子乃告古哈希瓦言:巴利
Suranara namitaṃ taṃ dantadhātuṃ gahetvā, Gahita dijavilāso sīhaḷaṃ yāhi dīpaṃ; Iti vacanamudāraṃ mātulassātha sutvā, Tamavaca guhasīvaṃ dantanāmo kumāro.
你与我,在锡兰,谁是我们的亲眷?
有谁以至诚,敬奉胜者之莲花宝座?
大海彼岸,锡兰是一小国,
我当如何将胜者之牙舍利运送出去?巴利
Tavaca mamaca ko vā sīhaḷe bandhubhūto, Jinavaraṇasaroje bhattiyutto ca kovā; Jalanīdhiparatīre sīhaḷaṃ khuddadesaṃ, Kathamahamatinessaṃ dantadhātuṃ jinassa.
古哈希瓦对那外甥王子如此说道,
犹如具足大象之力的坚固门柱,矗立于锡兰岛上;
这位导师的法,以善断生死恐惧而流布,
比丘们已超越计数之道,便安住于此。巴利
Tamavadi guhasīvo bhāgineyyaṃ kumāraṃ, Dasabalatanudhātu saṇṭhitā sīhaḷasmiṃ; Bhavabhayahatidakkho vattate satthudhammo, Gaṇanapathamatītā bhikkhavo cāvasiṃsu.
他是我亲爱的朋友——那位大军王。
以承事胜者之双足莲华为业;
纵使为水所触,仍渴求护持其界,
奉上种种众宝所成之供物。巴利
Mama ca piyasahāyo so mahāsena rājā, Jinacaraṇasarojadvandasevābhiyutto; Salilamapi ca phuṭṭhaṃ dhātuyā patthayanto, Vividharatanajātaṃ pābhataṃ pesayittha.
人王具慧恒堪能,供养善逝佛牙舍利;
此应供者堪受供,恭敬礼拜无有已。
远离熟知故土之尊客,
宜以种种丰财善摄受。巴利
Pabhavati manujindo sabbadā buddhimā so, Sugatadasanadhātuṃ pūjituṃ pūjaneyyaṃ; Paricitavisayamhā vippavutthaṃ bhavantaṃ, Vividhavibhavadānā sādhu saṅgaṇhituñca.
如是令己女之婿欢喜已,
人王瞿诃尸婆乃集其军。
彼与诸王子俱,执持战场之兵,
交战之中,为死力所制。巴利
Nija duhitupatiṃ taṃ itthamārādhayitvā, Narapati guhasīvo saṅgahetvāna senaṃ; Raṇadharaṇimupeto so kumārehi saddhiṃ, Maraṇaparavasattaṃ ajjhagā yujjhamāno.
时王之子名丹陀,
闻舅之讯刺耳深。
他展现婆罗门的威仪,取过佛牙舍利后,
他变得急急匆匆,从城中飞奔而去。巴利
Atha narapati putto dantanāmo suṇitvā, Savaṇa kaṭukametaṃ mātulassappavattiṃ; Gahita dijavilāso dantadhātuṃ gahetvā, Turita turita bhūto so puramhā paḷāyi.
迅速前往,继而到达南方地界。
其性坚稳不动,具足诸天神之神力,
他渡逾浩瀚大河,达于满溢之岸,
并于沙聚之中,安置十方诸界。巴利
Sarabhasa mupagantvā dakkhiṇaṃ cātha desaṃ, Avicalitasabhāvo iddhiyā devatānaṃ; Nadimatimahatiṃ so uttaritvāna puṇṇaṃ, Nidahi dasanadhātuṃ vālukārāsimajjhe.
复入一城,携彼乔装之妻,
疾行速至彼处。
侍奉安放于沙塔腹中的善逝齿舍利,
他停留在树丛间。巴利
Puna puramupagantvā taṃ gahītaññavesaṃ, Bhariyamapi gahetvā āgato tattha khippaṃ; Sugatadasanadhātuṃ vālukāthupakucchiṃ, Ṭhapitamupacaranto acchi gumbantarasmiṃ.
长老疾行于天际,宛如一阵清风。
其形如众多光芒交织而成的沙堆。
见其无间涌出彼界,
降入其中,稽首善逝舍利。巴利
Sapadi nabhasi thero gacchamāno paneko, Vividhakiraṇajālaṃ vālukārāsithūpā; Aviraḷitamudentaṃ dhātuyā tāya disvā, Paṇami sugatadhātuṃ otaritvāna tattha.
见圣者之子已,夫妇欢喜,
尽陈其来由始末。
十力之子,受命守护舍利,
专志利他,向彼二人说法。巴利
Munisutamatha disvā jampatī te patītā, Nijagamanavidhānaṃ sabbamārocayiṃsu; Dasabalatanujo so dhāturakkhā niyutto, Parahitaniratatto te ubho ajjhabhāsi.
十力者之身骨舍利,汝等当携往锡兰;
不计身之疲苦,此无畏无怯。
又于行路之际,障碍初生之时,
当忆念我,善能断除种种灾患。巴利
Dasabalatanudhātuṃ sīhaḷaṃ netha tumhe, Agaṇita tanukhedā vītasārajjametaṃ; Api ca gamanamagge jātamatte vighāte, Saratha mamamanekopaddavacchedadakkhaṃ.
如是,善逝之子为诸夫妇说法已,
复又宣说与之相应之正法。
拔除众多深刺之忧箭,
智者凌空归其自居。巴利
Iti sugatananūjo jampatīnaṃ kathetvā, Puna’pi tadanurūpaṃ desayitvāna dhammaṃ; Puthutaramapanetvā sokasallañca gāḷhaṃ, Sakavasatimupeto antalikkhena dhīro.
住于龙宫、是那条河流的(主宰/居住者?)
大神通、名为潘度哈拉的龙王
从自己的殊胜城邑出发,游行之时,
那时他因欲而接近了那个地方。巴利
Bhujagabhavanavāsī ninnagāyātha tassā, Bhujagapati mahiddhi paṇḍuhārābhidhāno; Sakapurapavaramhā nikkhamitvā caranto, Samupagami tadā taṃ ṭhānamicchāvasena.
他观见从无垢沙塔处冉冉升起,
月华妙光之网。
牟尼舍利安住于沙堆窟中,
彼疑念“此是何物?”而观时,便即了知。巴利
Vimalapulinathūpā so samuggacchamānaṃ, Sasiruciramarīcijjālamālokayitvā; Ṭhitamatha munidhātuṃ vālukārasigabbhe, Kimidamiti sakaṅkhaṃ pekkhamāno avedi.
那高傲者瞬间便隐没不见,
他将那内置舍利的宝匣吞入腹中,
身躯宽广硕大,
以蟠曲蛇身缠抱高耸之金峰之王,安然而卧。巴利
Sapadi sabahumāno so asandissamāno, Ratanamayakaraṇḍaṃ dhātuyuttaṃ gilitvā; Vitataputhuladeho bhogamālāhi tuṅgaṃ, Kaṇakasikharirājaṃ veṭhayitvā sayittha.
夫妇欲往水藏之近处,
未见沙洲上彼牙舍利。
他们洒下如眼泉般的泪水,悲感所生;
于那一刻,忆念起那殊胜的善逝之子。巴利
Salilanidhisamīpaṃ jampatī gantukāmā, Pulinatalagataṃ taṃ dantadhātuṃ adisvā; Nayanasaliladhāraṃ sokajātaṃ kirantā, Sugatasutavaraṃ taṃ taṅkhaṇe’nussariṃsu.
尔时,善逝之子既已洞悉其心念,
便来到愁苦众人之身边。
又闻沙堆之中,藏有世尊舍利,
虽隐而不现,犹为夫妇二人所敬奉。巴利
Atha sugatasuto so cintitaṃ saṃviditvā, Agami savidhamesaṃ sokadinānanānaṃ; Asuṇi ca jinadhātuṃ vālukārāsimajjhe, Nīhitamapi adiṭṭhaṃ pūjitaṃ jampatīhi.
圣者之主以天眼力,
见宝山幽林龙王卧眠。
尔时即化鸟王身,
以广展之双翼蔽虚空。巴利
Sayitamatha yatīso dibbacakkhuppabhāvā, Ratanagirinikuñje nāgarājaṃ apassi; Vihagapatisarīraṃ māpayi tammuhutte, Vitataputhulapakkhena’ntaḷikkhaṃ thakentaṃ.
将那深逾大海的水域一分为二,
凭自身羽翼生起的狂风之力。
带着怖畏的激荡,以大地奔腾之势,
他来到躺卧在须弥山脚下的龙王面前。巴利
Jaladhimatigabhīraṃ taṃ dvidhā so karitvā, Pabalapavanavegena’ttano pakkhajena; Sarabhasa mahidhāvaṃ bhīmasaṃrambhayogā, Abhigami bhujagindaṃ merupāde nipannaṃ.
刹那之间,龙王褪去蛇身之相;
怖畏惊心,急敛盘曲之躯。
急速趋前,稽首彼足下,
以这般柔和调伏之语,对这位牟尼尊说道。巴利
Jahitabhujagaveso taṅkhaṇe so phaṇindo, Paṭibhayacakitatto saṃkhipitvāna bhoge; Sarabhasa mupagantvā tassa pāde namitvā, Vinayamadhuramitthaṃ taṃ munīsaṃ avoca.
诸佛正是为利益一切众生而出现于世。
即使是对佛舍利的点滴供养,也能成就利益众生的深远意义。
我亦供养了珍贵的佛陀舍利,
执持(此念):我将积集广大的善果。巴利
Sakalajanahitatthaṃ eva jāyanti buddhā, Bhavati janahitatthaṃ dhātumattassa pūjā; Ahamapi jinadhātuṃ pūjayitvā mahagghaṃ, Kusalaphalamanappaṃ sañciṇissaṃ’ti gaṇhiṃ.
尔时,为诸堪证正觉之人众,
此住处舍宅被带往锡兰。
彼言“以彼身,献牟尼胜者身骨舍利”,
龙王即献宝箧,藏舍利之室。巴利
Atha manujagaṇānaṃ saccabodhārahānaṃ, Vasatibhavanamesā nīyyate sīhaḷaṃ taṃ; Munivaratanudhātuṃ tena dehīti vutto, Bhujagapati karaṇḍaṃ dhātugabbhaṃ adajji.
长老将那只飞鸟坠落之身收摄,
从遍布百种恐怖水族的大海中跃出;
如将整片大地的王权相授,
他将佛舍利赐予了王子夫妇。巴利
Vihagapatitanuṃ taṃ saṃharitvāna thero, Jalacarasatabhīmā aṇṇavā uppatitvā; Sakalapathavicakke rajjalakkhiṃ’va dhātuṃ, Narapatitanujānaṃ jampatīnaṃ adāsi.
如此,在众多极炽盛的火焰燃烧之际,
以顶戴受持善逝所观见之法界;
当广大道路被林神等众布置就绪,
他们便以种种广大方式从那里离去。巴利
Iti katabahukāre saṃyaminde payāte, Sugatadasanadhātuṃ muddhanā ubbahantā; Mahati vipinadevādīhi magge payutte, Vividhamahavidhāne te tato nikkhamiṃsu.
道路处处柔和芬芳,微风相伴,远离荆棘诸障;
无垢细沙铺覆,清净之道遍一切处。
当他们行至此路,藉牙舍利威德,
集镇与城邑的居民,皆虔诚恭敬供养。巴利
Mudusurabhīsamīro kaṇṭakādivyapeto, Vimalapulinahārī āsī sabbattha maggo; Ayanamupagate te dantadhātuppabhāvā, Nigamanagaravāsī sādhu sammānayiṃsu.
双手遍沾花香粉,
恒常被林间天女满怀欣喜地随从围绕。
越渡难行山林险道,
彼众从容抵达多摩梨帝港。巴利
Kusumasurabhicuṇṇākiṇṇahatthāhi niccā, Sakutukamanuyātā kānane devatāhī; Acalagahaṇaduggaṃ khepayitvāna maggaṃ, Agamumaturitā te paṭṭanaṃ tāmalittiṃ.
足趺如厚板坚住不动,踝骨端正高隆;
身形隆广丰厚,悦目可赏。
商人们即刻看见那艘自行驶向所慕兰卡装饰之船,
已登其上。巴利
Acalapadarabaddhaṃ suṭṭhitodārakūpaṃ, Uditaputhulakāraṃ dakkhanīyāmakañca; Sayamabhimatalaṅkāgāminiṃ nāvamete, Sapadi samuparūḷhaṃ addasuṃ vāṇijehi.
尔时,那些再生族中最为胜者欲往锡兰岛,
遂疾趋而前,告于船夫。
他以悦耳善语称赞他们,
心怀欢喜令彼等登船。巴利
Atha dijapavarā te sīhaḷaṃ gantumicchaṃ, Sarabhasa mupagantvā nāvikassāvadiṃsu; Sutisukhavacasā so sādhuvuttena cesaṃ, Pamuditahadayo te nāvamāropayittha.
携舍利登舟入海,
涌浪花鬘俱平息。
北风轻拂,芬芳悦人;
诸方遍处,清净明丽。巴利
Jalanidhimabhirūḷhesvesu ādāya dhātuṃ, Samabhavumupasannā lolakallolamālā; Samasurabhimanuñño uttaro vāyi vāto, Vimalarucirasobhā sabbathā’suṃ disā’pi.
碧空澄净光华中,舟疾犹如金翅鸟;
猛风劲势之所驱,恒常奔驰无暂息。
越过目力不达的彼岸与山峦等,
没入浪沫如花遍布的大海中央。巴利
Nabhasi asitasobhe venateyyo’va nāvā, Pabalapavanavegā sattataṃ dhāvamānā; Nayanavisayabhāvātītatīrācalādiṃ, Pavisi jaladhimajjhaṃ pheṇapupphābhikiṇṇaṃ.
那时,大海激荡翻腾,掀起了可怖的风暴。
波浪相续,状如可怖的峰峦之巅,起伏层叠,紧密相连,
其声震耳欲裂,恐怖咆哮,响彻虚空,充塞天际,
惊恐的人们,彻夜发出凄厉的惨叫。巴利
Atha abhavi samuddo bhīmasaṃvaṭṭavātā, Bhīhatasikharikūṭākāravīcippabandho; Savanabhiduraghorārāvarundhantalikkho, Bhayacakitamanussakkandito sabbarattiṃ.
东山之巅,如新日初升之轮;
彼夜既逝之时……
彼水藏之波澜网,寂静涟漪为鬘,
以黑宝杂饰,如堂阁而显现。巴利
Udayasikharisīsaṃ nūtanādiccabimbe, Upagatavati tassā rattiyā accayamhi; Salilanidhijalaṃ taṃ santakallolamālaṃ, Asitamaṇivicittaṃ koṭṭimaṃ’vāvabhāsi.
又有一些那伽龙众,冠盖舒张,令人生畏;
有一些则是天人之身,手持芬芳妙丽的花束;
有人手持光耀悦意的宝珠明灯,
有人则将带梗青莲置于自己头上。巴利
Atha vitataphaṇālī bhiṃsanā keci nāgā, Surabhikusumahatthā keci dibbattabhāvā; Ruciramaṇipadīpe keci sandhārayantā, Nijasirasi karontā keci kaṇḍuppalānī.
或有人以肩扛着簇簇盛开的睡莲,
或有人高举金瓶连缀的花鬘。
有者手持随风飘动之旗幡,
手持盛满妙金粉之匣。巴利
Phuṭakumudakalāpe jattuneke vahantā, Kaṇakakalasamālā ukkhipattā ca keci; Pavanacalitaketuggāhakā keci eke, Rucira kaṇaka cuṇṇāpuṇṇacaṅgoṭahatthā.
有些人跳着轻盈优美的舞蹈,
有些人正唱着悦耳甜美的歌谣,
有些人正击打种种乐器,
起身供养牟尼身舍利。巴利
Salaḷitaramaṇiyaṃ keci naccaṃ karontā, Salayamadhuragītaṃ gāyamānā’va keci; Pacuraturiyabhaṇḍe āhanantā’va eke, Munivaratanudhātuṃ pūjituṃ uṭṭhahiṃsu.
那位王女姿容秀美,妙语连珠,
圣者那般殊胜的教法,恰如新月,已录成文字;
其旁,一排笔直的银柱紧密相倚,光芒绽放。巴利
Rucirakacakalāpā rājakaññāya tassā, Munivaradasanaṃ taṃ niggatevindulekhā; Ujurajatasalākā sannibhe muñci raṃsī.
龙众瞻仰彼无量威德之界,
尔时欢喜踊跃,心悦意满。
萨度叹声及诸回响,
如无垠虚空,广遍流布。巴利
Atulitamanubhāvaṃ dhātuyā pekkhataṃ taṃ, Pamuditahadayānaṃ taṅkhaṇe pannagānaṃ; Paṭiravaharitānaṃ sādhuvādādikānaṃ, Gaganamapariyantaṃ’vāsi vitthāritānaṃ.
善逝的牙舍利进入了她的发髻内室,
复从虚空降下;
诸持冠龙众遏彼怒涛,
大兴盛典,历时七日七夜。巴利
Pavisi sugata dāṭhādhātu sā moḷigabbhaṃ, Puna gaganatalamhā otaritvāna tassā; Phaṇadharanivahā te taṃ tariṃ vārayitvā, Mahamakarumudāraṃ sattarattindivaṃhi.
宛如虚空中凝立不动之宫殿,
又似大海中央停息不驶之舟船。
夫妇二人心为恐惧所乱,
同心忆念十力之子——彼具神通者。巴利
Acalamiva vimānaṃ antalikkhamhi nāvaṃ, Gativirahitamamhorāsimajjhamhi disvā; Bhayavilulitacittā jampatī te samaggā, Dasabalatanujaṃ taṃ iddhimantaṃ sariṃsu.
牟尼之子当即了知他们心意,
跃身虚空,驱散层层云霭,疾驰前去;
化作一躯庞大的金翅鸟王之身,
迅速驱散那些被恐惧惊扰的蛇。巴利
Sapadi munisuto so cittamesaṃ viditvā, Nabhasi jaladharālī maddamāno’bhigantvā; Vihagapatisarīraṃ māpayitvā mahantaṃ, Bhayacakitabhujaṅge te paḷāpesi khippaṃ.
如是,智子既息蛇生之怖而远去;
彼船为风所拂、幡旌摇动,凌乎高耸之波涛重重。
迅疾破浪而行,宛如密云奔涌;
倏然抵达兰卡城,皆凭那位长老的神通之力。巴利
Itthaṃ buddhisute bhujaṅgajanitaṃ bhītiṃ sametvā gate, Sā nāvā pavanā pakampitadhajā tuṅgaṃ taraṅgāvaliṃ; Bhīndantī gativegasā puthutaraṃ meghāvalīsannibhaṃ, Laṅkāpaṭṭanamotarittha sahasā therassa tassiddhiyā.
摩诃犀那王第九年,
其子吉提斯里·墨伽纳拉王治世之时。
夫妇二人于是下到那座市镇,
安居于悦意可人的天庙之中。巴利
Saṃvaccharamhi navamamhi mahādisena, Puttassa kittisirimeghanarādhipassa; Te jampatī tamatha paṭṭanamotaritvā, Devālaye paṭivasiṃsu manobhirāme.
尊贵婆罗门,夜见诸行旅,
以甘美饮食,殷勤相款待。
夜尽之时,他为需荫者指明
通往阿努拉德普勒城之路。巴利
Disvāna te dvijavaro pathike nisāyaṃ, Santappayittha madhurāsanapānakehi; Rattikkhaye ca anurādhapurassa maggaṃ, Chāyāpatīnamatha so abhivedayittha.
持取胜者殊妙之佛牙舍利,
复受婆罗门上首礼敬,遂自彼城启行。
离开后,越过遥远的路途,
他们抵达了阿努拉达普拉城的门前村。巴利
Ādāya te dasanadhātuvaraṃ jinassa, Sammānitā dvijavarena’tha paṭṭanamhā; Nikkhamma dūrataramaggamatikkamitvā, Padvāragāmamanurādhapurassa’gañchuṃ.
思惟那位如法的尊贵人王之后,
夫妻二人来到此地;
那场大瘟疫骤然地聚集而起,
他们听说兰卡主早已逝去,巴利
Yaṃ dhammikaṃ naravaraṃ abhitakkayitvā, Jāyāpatī visayametamupāgamiṃsu; Taṃ vyādhinā samuditena mahādisena, Laṅkissaraṃsucirakālakataṃ suṇiṃsu.
悲痛如同巍然耸立的山峰,将他们完全笼罩。
他们被淹没其中,愈发愚昧地放声哭泣。
尔时,彼等心意昏蒙者,
四方四维皆现为浓密黑暗。巴利
Sokena te sikharineva samuggatena, Ajjhotthaṭā bahutaraṃ vilapīṃsu muḷhā; Kāyiṃsu tesamatha mucchitamānasānaṃ, Sabbā disā ca vidisā ca ghanandhakārā
闻吉祥云王,
安住王位之人主,归命三宝。
犹如雨水浇灭林野大火,
那对夫妻归于安详,忧愁热恼俱已断尽。巴利
Sutvāna kittisirimeghanarādhipassa, Rajjeṭhitassa ratanattayamāmakattaṃ; Vassena nibbutamahādahanā’va kacchā, Te jampatī samabhavuṃ hatasokatāpā.
昔闻云山大寺中,
一比丘为王所宠。
二人相偕来到他跟前,受其款待后,
共聚而谈舍利之流传。巴利
Sutvāna meghagirināmamahāvihāre, Bhikkhussa kassaci narādhipavallabhattaṃ; Tassa’ntikaṃ samupagamma katātitheyyā, Dhātuppavattimavadiṃsu ubho samecca.
听闻圣牟尼宣说知见后,
心生欢喜,犹如被不死之味灌沐全身;
各自家中,即以丝绸幔盖;
于庄严处,你令无垢舍利增长。巴利
Sutvāna so munivaro dasanappavattiṃ, Haṭṭho yathāmatarasena’hisittagatto; Gehe sake sapadi paṭṭavitānakehi, Vaḍḍhesi dhātumamalaṃ samalaṅkatamhi.
他为他们夫妻二人,
随其所愿,成办最胜之摄益。
为宣说此堪赞之事,
他向兰卡岛王近旁派遣了比丘。巴利
Tesañca jānipatikānamubhinnameso, Katvāna saṅgahamuḷārataraṃ yathicchaṃ; Vuttantametamabhivedayituṃ pasatthaṃ, Laṅkādhipassa savidhaṃ pahiṇittha bhikkhuṃ.
国王于春时与诸妃嫔共处,
一日居止园中,受用园林游嬉之乐;
彼比丘自极远处而来,
面容清净,光华皎然,他看见了。巴利
Rājā vasantasamaye saha kāminīhi, Uyyānakeḷisukha mekadine’nubhonto; Āgacchamānamatha tattha sudurato’ca, Taṃ vippasannamukhavaṇṇamapassi bhikkhuṃ.
他自制,走近那位国王,
满心欢喜,禀告此事始末。
闻已,怀持无上喜乐之盈满,
王即如具足轮宝之转轮王。巴利
So saṃyami samupagamma narādhipaṃ taṃ, Vuttantametamabhivedayi tuṭṭhacitto; Sutvāna taṃ paramapītibharaṃ vahanto, Sampattacakkaratano’va ahosi rājā.
兰卡之主与胜族婆罗门,
取佛牙舍利已,夫妇二人亦俱来会。
他们不久当至兰卡,如所说。
他也认为相师的话真实不虚。巴利
Laṅkissaro dvijavarā jinadantadhātu, Mādāya jānipatayo ubhaye samecca; Essanti laṅkamacirena itīritaṃ taṃ, Nemittikassa vacanañca tathaṃ amaññi.
随后国王与广大随众俱行,
自阿努拉达城北之郊野而出。
怀着期望,他即刻徒步前往云山精舍,
具信、净心。巴利
Rājā tato mahatiyā parisāya saddhiṃ, Tassānurādhanagarassa puruttarāya; Āsāya taṃ sapadi meghagiriṃ vihāraṃ, Saddho agañchi padasā’va pasannacitto.
见善逝界难可得已,
喜泪涌流,如星珠鬘。
洒净水已,先怀恭敬而发愿;
彼时心念:我披毛竖之铠。巴利
Disvā tato sugatadhātumalabbhaneyyaṃ, Ānandajassunivahehi ca tārahāraṃ; Siñcaṃ vidhāya paṇidhiṃ bahumānapubbaṃ, Romañcakañcukadharo iti cintayittha.
众宝璀璨之冠所严饰,
此难舍之无上首级;我今若能供养之。
对于三界唯一皈依处如来之舍利,
我岂能不作相称的供奉?巴利
So’haṃ anekaratanujjalamoḷidhāriṃ, Pūjeyyamajja yadi duccajamuttamaṅgaṃ; Lokattayekasaraṇassa tathāgatassa, No dhātuyā mahamanucchavikaṃ kareyyaṃ.
恭敬礼敬这丰盈众宝、具足财富受用、
无余的大地环。
“ 我作与佛相称的供养”?
谁能在诸世间以无迷乱之心,作是念:巴利
Etaṃ pahūtaratanaṃ sadhanaṃ sabhoggaṃ, Sampūjayaṃ api dharāvalayaṃ asesaṃ; Pūjaṃ karomi tadanucchavikaṃ ahaṃ’ti, Cinteyya kohi bhuvanesu amūḷhatitto.
此为兰卡国王赐予我的丰厚财产。
佛陀以种种功德庄严,无可限量。
我福薄力微,
怎能逾越那三界独一怙主、如是十力尊?巴利
Laṅkādhipaccamidamappataraṃ mamāsi, Buddho guṇehi vividhehi pamāṇa suñño; So’haṃ parittavibhavo tibhavekanāthaṃ, Taṃ tādisaṃ dasabalaṃ kathamaccayissaṃ.
如是,他反复思惟此事,
他虽意志坚定,却陷入了昏厥;
随即,拂尘的微风拂动,
疲惫的侍者们使他重新获得了知觉。巴利
Itthaṃ punappuna tadeva vicintayanto, Āpajji so dhitiyuto’pi visaññibhāvaṃ; Saṃvījito sapadi cāmaramārutena, Khinnena sevakajanena alattha saññaṃ.
智者即使仅播下少许种子,
也能在广袤大地上(收获)。
依时而熟,你的花与果等,
能获得众多所求的果实。巴利
Thokampi bījamatha vā abhiropayantā, Medhāvino mahatiyā’pi masundharāya; Kālena patta tava pupphaphaladikāni, Vindanti patthitaphalāni anappakāni.
如是,彼以种种功德无量难思,
于法王所,纵作至微之供。
时节迁流,变化殊胜,
必将获得天界与解脱的无上快乐。巴利
Evaṃ guṇehi vividhehi’pi appameyya, Dhammissaramhi mahamappatarampi katvā; Kālaccayena pariṇāma visesarammaṃ, Saggāpavaggasukhamappaṭimaṃ labhissaṃ.
如此思惟已,他满怀欢喜,喜悦充盈。
国王的面庞犹如满月,
一切知者之无上佛牙舍利,
整个锡兰岛皆恭敬供养。巴利
Itthaṃ vicintiya pamodabharātireka, Sampuṇṇacandimasarikkhamukho narindo; Sabbaññuno dasanadhātuvarassa tassa, Pūjesi sabbamapi sīhaḷadīpametaṃ.
比丘们亦诵持三藏、讽诵本生等,
善巧于思辨等,纵是具智慧者;
纵是旧众亦唯依三宝为皈怙,
随即好奇地聚集于彼处。巴利
Bhikkhū’pi tepiṭaka jātakabhāṇakādi, Takkagamādi kusalā api buddhimanto; Vatthuttayekasaraṇā api poravaggā, Kotuhalā sapadi sannipatiṃsu tattha.
那时,国王置身于大集会之中,
他如是赞叹:“这位牟尼之尊,确实拥有一口极为洁白美丽的牙齿。”
胜者的牙齿犹如草药之光、又如星辰,
如果它本当洁白,那么这污浊不净的光辉又有什么价值呢?巴利
Rājā tato mahatiya parisāya majjhe, Iccabruvī munivaro hi susukkadāṭho; Dāṭhā jinassa yadi osadhitārakā’va, Setā bhaveyya kimayaṃ malināvabhāsā.
尔时牟尼尊之二牙舍利舒展,
宛如王天鹅奋展双翼。
电光遍卷于虚空,
回旋疾驰仅一瞬。巴利
Tasmiṃ khaṇe dasanadhātu munissarassa, Pakkhe pasāriya duve viya rājahaṃsī; Vitthāritaṃ’suni vahā gaganaṅganamhi, Āvaṭṭato chavi javena muhuttamattaṃ.
敷设珍奇清凉之坐褥,
奉安世尊舍利於吉祥宝座。
王以素馨花堆遍覆此处,
其光如雨季后云峰之巅。巴利
Paccagghamattharaṇakaṃ sitamattharitvā, Bhaddāsanamhi vinidhāya munindadhātuṃ; Taṃ jātipupphanikarena thakesi rājā, Vassaccayambudharakūṭasamappabhena.
牟尼至尊之舍利,迅速腾起,
立于花聚之顶。
皎如乳白毫光赫奕,
令瞻仰者双目不瞬。巴利
Uggamma khippamatha dhātu munissarassa, Sā puppharāsisikharamhi patiṭṭhahitvā; Raṃsīhi duddhadhavalehi virocamānā, Sampassataṃ animise nayane akāsi.
将彼舍利安立于座已,
细棉布如乳海鹿膜相。
以数百件贵重衣布覆盖,
他审察之欲转更强烈。巴利
Taṃ dhātumāsanagatamhi patiṭṭhapetvā, Khīrodaeṇepaṭalappaṭime dukuḷe; Chādesi sāṭakasatehi mahārahehi, Bhiyyo’pi so upaparikkhitukāmatāya.
暴雨骤至,顷刻间砸裂千百屋顶。
犹如从白云腹中脱出的一轮明月。
她伫立于他们上方,
以纯白茉莉净光,遍照四方。巴利
Abbhuggatā sapadi vatthasatāni bhetvā, Setambudodaraviniggatacandimā’va; Ṭhatvāna sā upari tesamabhāsayittha, Raṃsīhi kundavisadehi disā samantā
就在那一刻,大地连同山岳,
如善言雷震,并出相应声;
彼水聚似观,此希有之景,
彼不动如山,臂化寂波平。巴利
Tasmiṃ khaṇe vasumatī saha bhūdharehi, Gajjittha sādhuvacanaṃ’va samuggirantī; Taṃ abbhūtaṃ viya samekkhitumamburāsi, So niccalo abhavi santataraṅgabāhu.
犹若醉象摇动之繁花满枝的婆罗树,
天上花朵亦从虚空缤纷散落,
天女亦于虚空中,
向众人示现舞中技艺之精妙。巴利
Mattebhakampitasupupaphitasālato’va, Bhassiṃsu dibbakusumāni’pi antaḷikkhā; Naccesu cāturiyayamacchariyaṃ janassa, Sandassayiṃsu gagane surasundarī’pi.
其歌声由喜悦所生,清越高扬,悦耳可意。
以甘露为食的诸天歌者亦放声歌唱
他们奏起了神圣的天乐,
传出深远、高昂、甜美而加倍的回响。巴利
Ānandasañjanitatāraravābhirāmaṃ, Gāyiṃsu gītamamatāsanagāyakā’pi; Muñciṃsu dibbaturiyāni’pi vāditāni, Gambhīramuccamadhuraṃ dviguṇaṃ ninādaṃ.
如百缕银绳般紧密交织,
如云以百道水流连接天地,
云峰耸峙大虚空,遍照一切诸方所;
百千电光刹那耀,尽皆明朗悉显现。巴利
Saṃsibbitaṃ rajatarajjusatānukārī, Dhārāsatehi vasudhambaramambudena; Sabbā disā jaladakuṭamahagaghiyesu, Dittācirajjutipadīpasatāvabhāsā.
凉风阵阵,拂过摩罗耶林的边缘,
轻柔地携来花粉飘散的芳香;
凉风善敛汗珠串,
缓缓吹拂亦送香。巴利
Ādhuyamāna malayāvala kānananto, Samathulla pupphaja parāgaharābhihāri; Sedoda bindugaṇa saṃharaṇappavīṇo, Mandaṃ avāsi sisiro api gandhavāho.
国王睹此未曾有之神变,
此乃世间盛会,众多前所未见之奇事。
明眸舒展,怀无上之欢悦;
以诸珍宝等,行广大之供养。巴利
Rājā tamabbhutamavekkhiya pāṭihīraṃ, Lokussavaṃ bahutarañca adiṭṭhapubbaṃ; Cipphāritakkhiyugalo paramappamodā, Pūjaṃ karittha mahatiṃ ratanādikehi.
他以仅为界聚之头擎举,
立于高张的白伞盖之下。
彩褥庄严殊胜乘,驾以白马而行;
彼入吉祥宝藏所聚,阿努拉德普勒之城。巴利
So dhātumattasirasā’tha samubbahanto, Ṭhatvā samussita sitātapavāraṇamhi; Cittatthare rathavare sitavājiyutte, Lakkhinidhānanurādhapuraṃ pavekkhi.
王居自宫,严饰犹如天帝之殿;
威德殊胜,无与比伦。
狮子座上,铺展着幼狮图案的华毯;
他将牟尼的舍利安置于饰月白伞之下。巴利
Devinda mandira same samalaṅkatamhi, Rājā sakamhi bhavane atulānubhāvo; Sīhāsane paṭika kojava santhatamhi, Dhātuṃ ṭhapesi munino sasitātapatte.
国王于地宫中建造了珍贵的舍利殿,
建成后,将佛陀舍利安奉于彼处;
以种种供物恭敬供养,
昼夜欣求天界与解脱之乐。巴利
Anto’va bhumipati dhātugharaṃ mahagghaṃ, Katvāna tattha vinidhāya munindadhātuṃ; Sampūjayittha vividhehi upāyanehi, Rattīndivaṃ tidivamokkha sukhābhikaṅkhī.
而于他们具足明智的君主,确实各有分殊,
满足于众多珍宝、璎珞等物;
于村邑及伊萨拉族中安住,
三锡兰王施与摄益。巴利
Tesañca jānipatikānamubhinnameva, Tuṭṭho bahūni ratanābharaṇādikāni; Gāmeca issarakuleka nīvāsabhute, Datvāna saṅgahamakāsi tisīhaḷindo.
从乡间、集镇、都市等各处聚集而来的民众,
殷切渴望,却未能得见善逝之遗骨者;
赞叹世间无上者之行迹,
于大地之主近旁,作狮子吼而宣告;
法主为全世间之利,降生于世,
复行饶益一切众生之行。
舍利广布利群生
我等亦愿礼舍利巴利
Saṅgamma jānapada negama nāgarādī, Ukkaṇṭhitā sugatadhātumapassamānā; Lokuttamassa caritāni abhitthavantā, Ugghosayiṃsu dharaṇīpatisannidhāni; Dhammissaro sakalalokahitāya loke, Jāyittha sabbajanatāhitamācarittha; Vitthāritā bahujanassa hitāya dhātu, Icchāma dhātumabhipūjayituṃ mayampi.
国王召集比丘僧众,
于阿努拉德普勒城附近的魔罗住处;
他将内心的意念表白于大师舍利,
为作供养而聚集起来的广大民众。巴利
So sannipātiya mahīpati bhikkhusaṅgha, Mārāmavāsimanurādhapuropakaṇṭhe; Ajjhāsayaṃ tamabhivedayi satthudhātu, Pūjāya sannipatitassa mahājanassa.
长老于彼大僧众中,卓然独秀;
智慧之力无与匹敌,慈悲为住。
如是,向三锡兰之主大贤士
善巧行持世间利益者禀告。巴利
Thero tahiṃ mahati bhikkhugaṇe paneko, Medhābalena asamo karuṇādhivāso; Evaṃ tisīhaḷapatissa mahāmatissa, Lokatthacāracaturassa nivedayittha.
若有人行持,意在利益依他而活的众生,
此人世间所行,即是伟大之本性;
春季将舍利迎出在外,
展示给希求福德的人们。巴利
Yo ācareyya anujīvijanassa atthaṃ, Eso bhave’nucarito mahataṃ sabhāvo; Dhātuṃ vasantasamaye bahi nīharitvā, Dassehi puññamabhipatthayataṃ janānaṃ.
听闻调御至尊善说已,
人中上首重询比丘僧。
大众以心礼敬舍利,
此处何地最为悦意?巴利
Sutvāna saṃyamivarassa subhāsitāni, Pucchittha so naravaro puna bhikkhusaṅghaṃ; Dhātuṃ namassitumanena mahājanena, Ṭhānaṃ kimettha ramaṇīyataraṃ siyā’ti.
尔时,所有具足众德的比丘皆前来会集于僧团。
各自恭敬地称扬自己的立场;
众人言词各相违逆,国王对任何话语,
既不赞同,也不驳斥。巴利
Sabbe’pi te atha nikāya nivāsi bhikkhū, Ṭhānaṃ sakaṃ sakama vaṇṇayumādarena; Aññoññabhinnavacanesu ca tesu rājā, Nevābhinandi na paṭikkhipi kiñcivākyaṃ.
虽心已住于中舍,
然国王复于比丘众中言道;
这牟尼之主的本质,正是自性相契。
因缘时至,彼将自往。巴利
Majjhattatānugatamānasatāya kintu, Rājā avo ca puna bhikkhugaṇassa majjhe; Attānurūpamayameva munindadhātu, Ṭhānaṃ khaṇena sayameva gamissatīti.
国王遂返自己宫殿,
为渴求礼敬舍利之众人;
使面上莲花丛迅速绽放,
他吩咐准备城郭与精舍之道。巴利
Rājā tato bhavanameva sakaṃ upecca, Dhātuppaṇāmamabhipatthayataṃ janānaṃ; Khippaṃmukhambujavanānī vikāsayanto, Sajjetumāha nagarañca vihāramaggaṃ.
道路已被清扫,洒水以平息细尘,
街道那时铺满细沙,赏心悦目;
门楼高高竖立,以金等种种彩饰庄严,
还镶嵌着猛虎等各种兽形图案。巴利
Sammajjitā salila sevana santadhūlī, Racchā tadā’si pulinattharaṇābhirāmā; Ussāpitāni kaṇakādivicittitāni, Vyagghādi rūpakhacitāni ca toraṇāni.
荫凉遮却日光之炎炽,
风吹旌旗,翩然起舞。
小径如春林之色,
由茂美芭蕉树列成行。巴利
Chāyā nivārita virocana raṃsitāpā, Naccaṃ’va dassayati vātadhūtā dhajāli; Vīthi vasantavanarāji samānavaṇṇā, Jātā sujātakadalītarumālikāhi.
新满水瓶预示贤者所求,
天界解脱之乐皆得成就。
以樟脑、精制多揭罗香、沉香等所成的熏香,
以此熏香,阴晦之日也化作了晴明。巴利
Saṃsūcayanti ca sataṃ navapuṇṇakumbhā, Saggāpavaggasukhamicchitamijjhatīti; Kappurasāratagarāgarusambhavehi, Dhūpehi duddinamatho sudinaṃ ahosi.
悬挂着洁白珍珠网帘,
各式各样的凉亭已搭建齐备;
那里也布置了许多花坛,
芬芳引来成群的蜜蜂,嗡嗡鸣啭。巴利
Olambamānasitamuttakajālakāni, Sajjāpitāni vividhāni ca maṇḍapāni; Sampāditāni ca tahiṃ kusumagaghikāni, Āmoda luddha madhupāvali kujitāni.
有些人穿着华贵衣饰,香气袭人,
有些人手捧成簇的鲜花而行;
他人担着馥郁香粉满载,
此处另众手持斑斓大伞。巴利
Gacchiṃsu keci gahitussava vesasobhā, Eke samuggaparipuritapupphahatthā; Aññe janā surabhicuṇṇabharaṃ vahantā, Tatthetare dhatavicittamahātapattā.
兰卡之主与月白如练之骏马所驾胜妙宝车,
众宝光明赫奕,灼灼照曜。
于其中安奉了三界之冠的舍利,
这是前文所说的话语。巴利
Laṅkissaro’tha sasipaṇḍaravājiyutte, Ujjotite rathavare ratanappabhāhi; Dhātuṃ tilokatilakassa patiṭṭhapetvā, Etaṃ avoca vacanaṃ paṇipātapubbaṃ.
犹如圣者趣菩提场以成正觉,
为摧外道如犍陀芭树。
今日当于鹿野苑分授法义,
汝宜亲往配受敬奉之地。巴利
Sambodhiyā iva munissara bodhimaṇḍaṃ, Gaṇḍambarukkhamiva titthiyamaddanāya; Dhammañca saṃvibhajituṃ migadāyamajja, Pūjānurūpamupagaccha sayaṃ padesaṃ.
国王精于所应行之道,
却遣走了那吉祥车与无御者(车夫)。
随后他亲自与广大的众属一同,
以无与伦比的恭敬,前来礼敬。巴利
Rājā tato samucitācaraṇesu dakkho, Vissajji phussarathamaṭṭhitasārathiṃ taṃ; Pacchā sayaṃ mahatiyā parisāya saddhiṃ, Pūjāvisesamasamaṃ agamā karonto.
大众高呼之声昂扬远播,
骏马嘶鸣之音浩荡遍传。
大鼓洪鸣,大象怒吼,
都城顿如狂涛怒海。巴利
Ukkuṭṭhinādavisarena mahājanassa, Hesāravena visaṭena turaṅgamānaṃ; Bherīravena mahatā kari gajjitena, Uddāmasāgara samaṃ nagaraṃ ahosi.
欢欣的名门女子们,行于两道之上,
从窗牖间掷下黄金饰物。
花雨纷纷遍一切处,
各自在头上挥舞衣裳。巴利
Āmoditā ubhayavīthigatā kulitthi, Vātāyanehi kanakābharaṇe khipiṃsu; Sabbatthakaṃ kusumavassamavassayiṃsu, Celāniceva bhamayiṃsunijuttamaṅge.
当来到东城门附近时,
那辆马车,犹如抵临海面的舟船。
诸行者与一切世人,于彼处皆得满足安乐。
以种种供养恭敬礼赞。巴利
Pācīnagopurasamīpamupāgatamhi, Tasmiṃ rathe jaladhipiṭṭhigate’va pote; Tuṭṭhā tahiṃ yatigaṇā manujā ca sabbe, Sampujayiṃsu vividhehi upāyanehi.
向城右绕已,随由北门转,
彼胜妙车乘,从门出城外;
于大能者宣说法义之清净处,
彼止住,如已抵港口的货船。巴利
Katvā padakkhiṇamatho puramuttarena, Dvārena so rathavaro bahi nikkhamitvā; Ṭhāne mahindaminudhammakathāpavitte, Aṭṭhāsi titthagamitā iva bhaṇḍanāvā.
于彼胜地,胜者胜妙齿舍利;
兰卡之主,宝箱所成龛室。
犹如暮云将月引出,
你向乡野、市镇、城邑之众示现。巴利
Ṭhāne tahiṃ dasanadhātuvaraṃ jinassa, Laṅkissaro ratanavittakaraṇḍagabbhā; Sañjhāghanā iva vidhuṃ bahinīharitvā, Dassesi jānapada negama nāgarānaṃ.
尔时,众人刹那如雨降下璎珞等严饰,
满怀极度喜悦,纷纷洒落。
以欢喜礼敬的吉祥歌,
使四方诸面充满嘹亮回响。巴利
Tasmiṃ jane sapadi ābharaṇādivassa, Maccantapītibharite abhivassayante; Sānandivandijanamaṅgalagītakehi, Sampāditesu mukharesu disāmukhesu.
万众莲花手合拢之际,
月出之时,如含苞之莲蕾。
梵天神与诸天等齐发无尽赞言,
宛若天河萦绕,弥漫笼罩世间之腹。巴利
Hatthāravindanivahesu mahājanassa, Candodaye’ca mukulattanamāgatesu; Brahmāmarādijanitāmita sādhuvāde, Tārāpathamhi bhuvanodara mottharante.
佛牙舍利,色如月轮;
光芒洁白,似素馨新檀。
宫殿、门楼、山石堆叠、树木等等,
刹那之间,宛如纯净银所成。巴利
Sādantadhātu sasikhaṇḍa samānavaṇṇā, Raṃsīhi kunda navacandana paṇḍarehi; Pāsāda gopura siluccaya pādapādiṃ, Niddhota rūpiyamayaṃ’va akā khaṇena.
睹此不可思议、摧伏死魔之神变,
彼处何人能不毛发悚然?
何人各携己之璎珞还家?
何人又不曾称叹自身之所得?巴利
Taṃ pāṭihāriya macintiya maccuḷāraṃ, Disvāna ke tahīmahesu mahaṭṭhalomā; Kevā’nayuṃ sakasakābharaṇāni gehaṃ, Kevā na attapaṭilābhamavaṇṇayiṃsu.
何人未曾舍离随己见所生垢染?
何人未曾欣求佛陀巍巍威德?
哪些人确实陷入了悭吝的束缚之中?
又有哪些人不曾以三事为皈依?巴利
Ke nojahiṃsu sakadiṭṭhimalānubaddhaṃ, Ke vā na buddhamahimaṃ abhipatthayiṃsu; Ke nāma macchariyapāsavasā ahesuṃ, Vatthuttayañca saraṇaṃ nagamiṃsu kevā.
兰卡王亦以九十万的资费,
供养无上的一切知者舍利已;
令此牙舍利殿再度增长,
他在内宫中日复一日地度过,巴利
Laṅkissaro’pi navalakkha paribbayena, Sabbaññudhātumatulaṃ abhipūjayitvā; Taṃ dantadhātubhavanaṃ puna vaḍḍhayitvā, Antepuramhi paṭivāsaramaccayittha.
将舍利迎入大精舍后,
为举办每年如此之供养
那时,那位号为美名云的国王
他依于真实,写下遮止的文书巴利
Dhātuṃ vihāramahayuttarameva netvā, Pūjaṃ vidhātumanuvaccharamevarūpaṃ; Rājā’tha kittisirimeghasamavhayo so, Vārittalekha mabhilekhayi saccasandho.
此止持戒,余者亦奉行;
布特达萨为首,诸大地之主亦如是行持。
以信心等殊胜功德而为庄严,和悦可观,
他们以种种方式礼敬世尊的牙舍利。巴利
Vārittametamitare’pi pavattayantā, Te buddhadāsapamukhā vasudhādhināthā; Saddhādayādhikaguṇābharaṇābhirāmā, Taṃ sakkariṃsu bahudhā jinadantadhātuṃ.
深信世尊于往昔生中正知正念所积之义利,
及彼能尽一切诸漏之正觉。
于无上法中,彼以明利之智善听,于诸贤者每会每会皆然;
彼欲求寂静涅槃,为证取故,以舍离三界怖畏为因。巴利
Satthārā sambhatatthaṃ purimatarabhave sampajānaṃ pajānaṃ, Sambodhiṃ tassa sabbāsavavigamakariṃ saddahanto’dahanto; Sotaṃ tassa’ggadhamme nipuṇamati sataṃ saṅgamesaṅgamesaṃ, Nibbāṇaṃ santamicche tibhavabhayapariccāgahetuṃ gahetuṃ.
凡于月官所造殊胜声论之义,
撰作胜妙复注及五篇疏者。
宣畅佛陀光明者,恒时不懈,
是为《善见律注》而作的复注。巴利
Yo candagomi racitevarasaddasatthe, Ṭīkaṃ pasatthamakarittha ca pañcikāya; Buddhappabhāvajana niṃca akā samanta, Pāsādikāya vinayaṭṭhakathāya ṭīkaṃ.
为《增支部》殊胜义注撰作复疏,
破除迷惑与纷乱。
为自调御、勤修精进之僧众得利故,
彼造论典,名曰《律摄》。巴利
Aṅguttarāgamavaraṭṭhakathāya ṭīkaṃ, Sammobhavibbhama vighātakariṃ akāsi; Atthāya saṃyamigaṇassa padhānikassa, Ganthaṃ akā vinayasaṅgahanāmadheyyaṃ.
诸根寂静、以彼岸为归者,
唯务损减、无有耽乐、其心得定者。
以少欲等功德相应为庄严者
正自觉者教法显扬之缘起巴利
Santindriyassapaṭipatti parāyaṇassa, Sallekha vutti niratassa samāhitassa; Appicchatādi guṇayoga vibhusanassa, Sambuddhasāsanamahodayakāraṇassa.
于一切师道中,已臻最上;
于诸论典中,善巧通达一切宗派之别。
由弟子所传持、随行,而为大导师者。巴利
Sabbesuācariyataṃ paramaṃ gatassa, Satthesu sabbasamayantara kovidassa; Sissenasāritanujassa mahādisāmi.
以清净的传承,慈悲等功德增上;
具足思择与教证的善巧,无畏无惑;
如皓月光网遍满一切处,
以明察者之声名广布而周遍。巴利
Suddhanvayena karuṇādiguṇodayena, Takkāgamādi kusalena visāradena; Sabbattha patthaṭa sudhākararaṃsijāla, Saṅkāsakittivisarena parikkhakena.
以信为财、柔和为性,名为丹玛吉提;
为王所尊、行仪端严,因此著称。
这是能令闻者生起净信的、胜伏魔军的如来牙舍利,
所建立的传承,乃普照一切的威德之明灯。巴利
Saddhādhanena sakhilena ca dhammakitti, Nāmena rājagarunā cariyena eso; Sotuppasādajanano jinadantadhātu, Vaṃso kato nikhiladassipabhāvadīpo.
愿牟尼主之法久住流布,
愿大地之主咸安住于法。
愿浓云适时降下甘霖,普润一切众生,
愿他们获得彼此慈爱之乐。巴利
Dhammo pavattatu cirāya munissarassa, Dhamme ṭhitā vasumatīpatayo bhavantu; Kāle pavassatu ghano nikhilā pajā’pi, Aññoññamettipaṭilābhasukhaṃ labhantu.