2. 死随念之解释
2. Maraṇassatiniddesa
Maraṇassati micchanto, tāva buddhavaco suṇa; Avikkhittena cittena, sambuddha vacanaṃ hidaṃ.
众生此处的生命,无有定相,难以了知,既短促又有限量,
既充满艰辛,又微少不足,且与苦紧密相连。
Animitta manaññātaṃ, maccānaṃ idha jīvitaṃ; Kasirañca parittañca, tañca dukkhena saṃyutaṃ.
确实没有任何精勤,能令已生的有情不屈服于死亡;
年老之后必有死亡,这是众生的定法。
Na hi so pakkamo atthi, yena jātā namiyyare; Jarampi patvā maraṇaṃ, evaṃdhammā hi pāṇino.
如同成熟的果实,常有清晨坠落的怖畏;
同样,有情的出生,恒时面临死亡的怖畏。
Phalāna miva pakkānaṃ, pāto patanato bhayaṃ; Evaṃ jātāna maccānaṃ, niccaṃ maraṇa to bhayaṃ.
Yathāpi kumbhakārassa, katā mattikabhājanā; Sabbe bhedapariyantā, evaṃ maccāna jīvitaṃ.
Daharāca mahantāca, yebālā yeca paṇḍitā; Sabbe maccuvasaṃ yanti, sabbe maccuparāyanā.
当他们为死亡所征服,往赴他世之时,
父亲不能救护儿子,亲族亦不能救护亲族。
Tesaṃ maccuparetānaṃ, gacchataṃ paralokato; Napitā tāyate puttaṃ, ñātivāpana ñātake;
亲族众目睽睽地观看,看那悲泣遍野的景象;
有情一个个被带走,如同牛被牵往屠场。
Pekkhataññeva ñātīnaṃ, passa lālappataṃ puthu; Ekamekova maccānaṃ, go vajjhoviya niyyati.
世间正是如此被死与老所迫逼击垮,
因此,智者了知世间变易,便不哀伤。
Eva mabbhāhato loko, maccunāca jarāyaca; Tasmā dhīrā nasocanti, viditvā loka pariyāyaṃ.
Aññepi passa gamane, yathā kammupage nare; Maccuno vasamāgamma, phandantevidha pāṇino.
世人依各种方式所认知的,
实际上对于那人却并非如此;
这便是变异不居的离散实相。
Yena yenahi maññanti, Tatotassa hi aññathā; Etādiso vinābhāvo, Passa lokassa pariyāyanti.
此说于《苏拉经》。
[Sulla sutte vuttaṃ.]
犹如岩石广大坚固,
升腾直抵天空彼方,
四方周行遍满,
遍覆四方而无余。
Yathāpi selā vipulā, Nabhaṃ āhacca paccatā; Samantā anupari yeyyuṃ, Nippothentā catuddisā.
如是,老与死
压迫着众生;
于刹帝利、婆罗门、吠舍中——
纵在首陀罗、旃陀罗、补羯娑之中,亦有持戒者。
Evaṃ jarāca maccuca, Adhivattanti pāṇine; Khattiyebrāhmaṇe vesse, Sudde caṇḍāla pakkuse; Nakiñci parivajjeti, Sabbamevā bhimaddati.
那里没有象,没有阵地,没有战车,也没有步兵;
也不能以咒术之战而获胜,或以财富取胜。
Na tattha hatthi naṃ bhummi, na rathānaṃ napattiyā; Na cāpi mantayuddhena, sakkā jetuṃ dhanenavā.
因此,智者
以自身的利益为准绳;
于佛、法、僧三宝中,
稳固地安立自己清净的行为。
Tasmāhi paṇḍito poso, Sampassaṃ attha mattano; Buddhe dhamme ca saṅgheca, Dhīro saddaṃ nivesaye.
凡以身、语、意行于法者,
于此世间,他受人称赞;身坏命终,于天界欢欣。
Yo dhammacārī kāyena, vācāya uda cetasā; Idhevanaṃ pasaṃsanti, paccasagge pamodatīti.
此言出自我所闻经典。
[Pabbatū mama sutte vuttaṃ.]
犹如满溢之流,冲走沿岸的树木与野草;
一切众生亦复如是,为老死所漂没。
Yathā vārivaho pūro, vahe rukkhe pakūlaje; Evaṃ jarāmaraṇena, vuyhante sabba pāṇino.
年幼者尚且会死去,
无论是善男子还是非善男子,皆是如此。
Daharāpi hi miyyanti, Narāca athanāriyo; Tattha ko visāseposo, Daharo mhītijīvite.
Sāya meke nidissanti, pāto diṭṭhā bahujjanā; Pāto eke nadissanti, sāyaṃ diṭṭhā bahujjanā.
Ajjeva kiccaṃ ātappaṃ, ko jaññā maraṇaṃ suve; Nahi no saṅkaraṃ tena, mahāsenana maccunāti.
《本生经》中所说。
[Jātakesuvuttaṃ.]
Natthetthañño nusāsanto, sayaṃvattāna movada; Jineritā nusārena, bhikkhu saṃsāra bhīruko.
纵使毒蛇咬我,其余毒物亦能伤人;
纵遭不悦者杀害,这些痛苦仍会生起。
Ahivāpi maṃ ḍaṃseyya, aññepi visadhārino; Apiyāpica ghāteyyuṃ, uppajjeyyuṃ rujāpime.
Maccusenā vudhāsaṅkhyā, bāhirajjhattu paddavā; Tehāyu pīḷitaṃchejjaṃ, marissa majjavā suve.
懈怠者即使遭受牛、盗贼等诸敌之害,
因时常聚集的纷扰,及种种病痛的逼迫,
Aḷakkā hi gavādīhi, corādīhi arīhipi; Abhiṇha sannipātehi, rujā chanavutīhipi.
虽蒙众人相助,如饮食等供给,
常受逼迫,我必当死,寿命断灭,不复长存。
Bahūna mupakārehi, annodakādikehipi; Marissaṃ pīḷito niccaṃ, nirujjheyyāyu ajjavā.
Bahvāvudhe visajjeti, nilleṇaṃ maccuniddayo; Vasantaṃ bhavasaṅgāme, namutto koci āvudhā;
他们具备极强的力量、广大智慧、大神通和丰厚财富;
礼敬你,正自觉者!你亦是一切世界之主。
Mahabbalā mahāpaññā, mahiddhikā mahaddhanā; Namuttā sammāsambuddho, sabbalokādhipo api;
Mayā samā navā vuddhā, tadāvudhehi te matā; Tathā hampi marissāmi, leṇaṃ puññaṃva me kataṃ.
地等诸界,
食、饮食等;
冷、热,此即名为时节;
胆汁、痰、风诸病;
Pathabyāpādayo dhātthū, Āhārā bhojanādayo; Sītuṇha mutunāmetaṃ, Dosā pittasemhānilā.
界、食等诸病平息时,风得安住;
若不调,即刻便应断除那微细而依他者。
Dhātvāhāru tudosānaṃ, samatte vāyu tiṭṭhati; Visame taṅkhaṇaññeva, chejja mappaṃ parādhinaṃ.
Dhātvā hārutu dosānaṃ, visamā svepyakallako; Ussāhe kallakāleva, kiṃkareyyaakallako;
Uppajjeyyuṃ rujā svepi, asāto dukkhamā kharā; Puretaraṃva ārabbhe, māpacchā anutāpanaṃ.
对于造作卑劣之业的众生,即使有所依怙,也令人怖畏。
Sattānaṃ nīcakammānaṃ, saraṇopi bhayaṅkaro; Nīcānīcaṃ najānāmi, maraṇāsannatampica.
Kamma pīḷita sattānaṃ, taṅkhaṇampi bhayubbhavo; Mareyya majjavā svevā, nayuttova pamajjituṃ.
Puññakkhīṇā pajā khippaṃ, ahetunāpi nassaye; Suddhacitto marissāmi, na kiliṭṭhena cetasā.
Upacchedāpi me santi, bhavābhavacitā bahū; Chejjaṃ tehāyu ajjāpi, sādhvāsumārabhe mataṃ;
Kammā parādha sattānaṃ, vināse paccupaṭṭhite; Anayo nayarūpena, buddhimākamya tiṭṭhati.
死亡临近之时,善于思虑者当正念思惟此事;
如此思惟的圣者,不作恶行,灭诸罪业。
Maraṇāsanna taññeva, cinteyya paññavā sato; Evaṃ cintayanto santo, napāpaṃ kattu mussahe.
临命终时,佛弟子当如是思惟;
如此思惟的圣者,永不受人轻侮。
Maraṇāsanna taññeva, cinteyya buddhasāvako; Evaṃ cintayanto santo, kadācipi anuṇṇato.
Addhāga maraṇaṃ pañño, puretaraṃva cintaye; Kare kātabba kammañca, evaṃ so nānusocati.
Maraṇāsanna saññī so, appamatto vicakkhaṇo; Pattepi maraṇe kāle, na sammuḷho nasokavā.
常念死想者,自净其垢秽;
无垢而逝之比丘,绝非乡野凡流。
Maraṇā sannasaññī so, sodheti attano malaṃ; Nimmalena cuto bhikkhu, natvevā pāya gāmiko.
念死近者
远想者或放逸者
行不应行者
他便因此生起极大的悲痛。
Sati āsanna maraṇe, Dūrasaññī pamāda vā; Yo karoti akātabbaṃ, Tadā so atisocati.
当死时临近,虽能具念,远见之人却陷于放逸;
为恶法所缠缚,那时他便忧恼愁闷。
Sati āsannamaraṇe, dūrasaññī pamādavā; Ākiṇṇo pāpadhammehi, pajjhāyi dummano tadā.
当死亡临近时,心被烦恼所激,因嗔怒而变得僵硬顽固。
Sati āsanna maraṇe, duṭṭho dosoti thaddhavā; Abhinandati sādeti, tadāso atidukkhito.
念及死亡临近,他便匆匆不作医治;
故意犯下过失后,那时他哀泣悲叹。
Sati āsannamaraṇe, tuvaṭaṃ na cikicchati; Sañciccāpatti māpanno, tadā so paridevati.
当死亡临近时,惦念在家人与幼子;
与不顺从者相交,那时他泪流满面。
Sati āsanna maraṇe, gihīhi navakehica; Saṃsaṭṭho na nulomehi, svativassu mukho tadā.
念及死亡临近,伪诈毁族者;
错误生活方式已完成,如同堕入困境之处而生的恶习俱被终结。
Sati āsanna maraṇe, kuhako kuladūsako; Micchājīva samāpanno, dunnimittova so cuto.
他热衷于在家俗务,眼睁睁看着自己如同从兀鹫山坠落一般。
Sasokī sahanandīca, dukkhe dukkho sukhe sukho; Gihikammesu ussukko, passaṃ gijjhakūṭaṃ cuto.
Marissanti anāvajja, kilesātura pīḷito; Kimikhajjavaṇo sāva, bhanto kiṃ sugatiṃ vaje.
Marissanti anāvajja, dhuradvayaṃ na pūrati; Ganthaṃ vipassanaṃ tandī, kāruññoyeva so cuto.
Marissanti anāvajja, kilesānaṃ vasānugo; Sambuddhā-ṇaṃ vītikkanto, kāruñño natthi tassamo.
Marissanti anāvajjaṃ, dhanamesī adhammato; Puññe cintāpi nuppajji, nirayaṃ so manaṃ gato.
无愧者终将死去,他们以染污之心贪着财富与不法之事。
Mareyyanti anāvajjaṃ, dhanaṃ cini adhammato; Citaṃ citaṃ ihevetaṃ, tasmiṃgiddho sa pettiko.
Atthā gehe nivattante, susāne mittabandhavā; Sukataṃ dukkataṃ kammaṃ, gacchanta manugacchati.
Mareyyanti anāvajjaṃ, ihatthaṃ vā nuyuñjati; Samparāya manapekkho, sujuṃ vā pāyagāmiko.
Mareyyanti samāvajja, dhammato dhana mesati; Puññakārī suladdhena, maraṇepi sa modati.
常护五戒,随力布施;
适时安住于布萨,他必将恒常往生善趣。
Pañcasīla sadārakkho, yathābalañca dāyako; Kāle uposathāvāso, so niccaṃ sugatiṃ vajje.
Dhovāpattimalaṃ khippaṃ, maccu addhā gamissati; Micchāvitakka mucchijja, kara kātabbabhāvanaṃ.
Atikkantā bahū ratyo, khepetvā mama jīvitaṃ; Mandāyunā pamādena, yutto viharituṃ kathaṃ.
Hāsantaṃ nandi mattānaṃ, maccusandhīhi tacchaye; Kucchi meyyacuto ajja, ko hāsananditabbako.
Maccusenāvudhā saṅkhyā, maraṇābhimukho ahaṃ; Accāyitabba kālo yaṃ, ikkhitabba mudikkhatu.
Puremarāmi daṭṭhabbaṃ, Dakkheyyaṃ maccu essati; Accāyitabba kālo yaṃ, Nokāso hāsatuṭṭhiyā.
为死亡大军所充斥者,今日或明日即当毁灭;
已舍行旅之人,为何仍住于放逸?
Ākiṇṇamaccusenānaṃ , ajja svevā vināsinaṃ; Addhā pahāya gāmīnaṃ, kiṃ pamāda vihārinā.
Khaṇamattova paccakkho, ajja svevā atissati; Samparāyo atidīgho, paramparo anantiko.
Khaṇamattova paccakkho, maccunā taṃ jahissati; Pahāya gamanīye-smiṃ, mahussāho niratthako.
至他世之路极为漫长,于丧失所爱时,最难度越;
此事应以大勇猛精进而行,亦复应由具远见者成办。
Samparāyo atidīgho, apātheyye suduttaro; Mahussāhena kātabbo, tadattho dīghadassinā.
Saddhā bandhatu pātheyyaṃ, tadesanaṃ iheva hi; Bhavantare nalabbheyya, apātheyya tidukkhito.
Saṃsāra taraṇatthāya, maholumpāni bandhatha; Bhāvanā dāna sīlehi, tivittiṇṇo bhavaṇṇavo.
Bhuñjaṃ bhuñjaṃ janaṃ kāme, Kālākālā-budhontako; Kantekanteti maṃsāso, Pivaṃpivaṃva kaṃ migaṃ.
犹如在最恶劣的时节与环境中;
应当充分圆满地修习法;
依序次第地流转往返。
Kāme kāmesanāyeyya, Kālokālo mateṭṭhiyā; Pūre pūretabbaṃ dhammaṃ, Addhā addhāna saṃsaraṃ.
Mareyyanti anubbiggo, pāpakaṃ kattumussahe; Kareyya hāsanandiñca, cāpallañca pamāda vā.
Mareyyamiti saṃviggo, leṇameva gavesati; Na hāsi nevanandīca, na cāpallo kadācipi.
被病痛之火剧烈烧灼,处危急可怖之境时,
无药可救、死期将至,犹如已作福德者给与安乐。
Accuṭṭhita rujaggīhi, accāyāse bhayānake; Nosadhe maraṇāsanne, katapuññaṃva sāta-daṃ.
亲族眷属离散别离,临终之际尤为渴迫难忍;
纵有福德,亦须舍弃一切而去,所应欣悦者终当欣悦。
Ñātisaṅghā viyojentā, maraṇanta bhusāturā; Sabbaṃ pahāya gantāpi, nanditabbāni puññino.
观见善妙之相,由自业所显了分明;
临命终时,他们心生安乐,随喜自己所作。
Passantā sunimittāni, pākaṭāni sakammunā; Sukhanti maraṇe kāle, numodantā katānica.
这些布施等带来安乐的福德,纵在大恐怖中,
亦能迅速引导往生善趣,是故应及早修习。
Sāta-dātāni puññāni, evaṃ mahabbhaye api; Sugatiṃ lahunetāni, kātabbāni puretaraṃ.
Devadūte pakāsetvā, yamapuṭṭho sayaṃkataṃ; Puññaṃ sarati ce satto, tadeva sugatiṃ vaje.
Pāpa kaḍḍhampi niraye, manaṃ dukkhagataṃ pajaṃ; Dukkhā moceti yaṃpuññaṃ, sadā kātabbameva taṃ.
福德亦当如弃物而舍,恶业亦应如是弃舍;
彼如将灯与黑暗二者一并吞下,犹如吞下利钩,必受二重之苦。
Pahāyakaṃva puññañhi, pahātabbaṃva pāpakaṃ; Taṃ padīpandhakāraṃva, dvayaṃ otvā khukaṃ viya.
亲族离散相离别,临终之际大苦迫;
弃舍一切而逝者,彼诸恶人实可怖;
Ñātisaṅghā viyojentā, maraṇanta bhusāturā; Sabbaṃ pahāya gantāro, bhayānakāni pāpino.
见诸凶兆恶相现,皆由自业显明然;
于死时生极苦,且已作之恶业带来烧灼。
Passantā dunnimittāni, pākaṭāni sakammunā; Maraṇe atidukkhanti, nutāpentā katānica.
Paṭipīḷāni pāpāni, evaṃ mahabbhaye sati; Duggatiṃ lahunetāni, yuttova parivajjituṃ.
天神使者宣示之后,阎王便审问道:
如此告诫放逸者:将于猛烈的地狱之火中迅速堕落。
Devadūte pakāsetvā, yamarājena pucchito; Pamādassanti cikkhanto, mahaggimhi turaṃ pati.
未曾行善、造作恶业,阎王如此审问:
若放逸修行,必速堕大苦之地陀罗。
Puññaṃ akarivā māvā, yamarājinda pucchito; Pamādassanti cikkhanto, mahādukkhaṃ turaṃ gami.
若未曾作恶,切莫行恶,如是当被阎魔主审问;
若放逸修行,必速吞炽燃铁丸。
Pāpaṃ akarivā māvā, pucchito yamasāminā; Pamādassanti cikkhanto, tattaṃ guḷaṃ turaṃ gili.
刚出生者、衰老、患病、死亡,以及精明者;
见到这五位天神使者,他便心生震怖而退避。
Jātamattā tijiṇṇāca, āturāca matā vudhā; Devadūte ime pañca, disvā saṃviggataṃ vaje.
那些被天神使者警示,却仍然散漫沉迷于放逸的人;
他们长久地悲伤,身心卑劣,陷于堕落之流。
Coditā devadūtehi, ye pamajjanti mānavā; Te dīgharattaṃ socanti, hina kāyū pagānarā.
执取两种重担,耽著于家务等俗事;
如何方能超越灵鹫山,脱出饿鬼的住处?
Dhuradvaya manārabbha, gihikammādike rato; Kathaṃ gijjhakūṭaṃ sesaṃ, petāvāsaṃ atissati.
Pariyatti masikkhanto, Nāraddho paṭipattiyaṃ; Alaso dubbitakko so, Kiṃ taṃselaṃ atissati.
为求解脱而出家,却被污染,放逸懈怠;
既已失堕善趣,离解脱更遥遥无期。
Mocanatthāya pabbajja, saṃkiliṭṭhā pamādino; Sugatyāpica te bhaṭṭhā, atidūrāva muttito.
犹如投入水中的石块,不论大小,皆沉于水;
仅因微小的恶业,亦堕入恶趣。
Sīdanteva jale khittā, silā mahāva khuddakā; Patanti khuddakenāpi, apāyaṃ pāpa kammunā.
纵是极微细的恶,也能令堕落者不得解脱,因此微罪亦不应轻视。
Patantā khuddakeneva, bahūhi puna pīḷitā; Mokkhokāsaṃ navindanti, pāpaṃ khuddampi nācare.
此为众苦交杂之处,苦痛充满,欲求片刻安乐、满足亦不可得。
Jegucchitthūdarāgamma , punāpi tattha niccagū; Dukkhāti dukkha saṃkiṇṇo, haṭṭhuṃ tuṭṭhuṃ nasakkuṇe.
有大名称,具足吉祥庄严;
衣裳犹如脐带,紧密系着;
极应羞惭。
Atibyāpiguṇo puñño, Mahāyaso sirindharo; Kucchiyaṃ retasi vāso, Atīva lajjitabbako.
死苦唯刹那顷,过于此者则更剧苦;
结生在母胎中,其所依之处甚为可怖。
Maccudukkhaṃ khaṇaṃyeva, atidukkhaṃ taduttari; Mātugāmudare sandhi, patiṭṭhānaṃ bhayānakaṃ.
Maccudukkhaṃ khaṇaṃyeva, atidukkhaṃ cirattanaṃ; Āma pakkantare sandhi, patiṭṭhānaṃ bhayānakaṃ.
Duggatyaṃṭhātu taṃdukkhaṃ, suṇa uccakuleapi; Kucchiyaṃ atisambādhe, jalābumhi jigucchite.
混杂着粪秽、痰唾等不净,极度恶臭弥漫之处;
犹如粪坑中的蛆虫一般,由根本业力所生,沉沦于黑暗之中。
Miḷha semhādi saṃkiṇṇe, ati duggandha vāsite; Gūthakūpe kimīviya, tamejā mūlakammato.
极微之身安住,犹如痛苦的地狱众生一般;
常为病苦,间杂微乐,处于生熟脏间;
Paramāṇukāyo ṭhāti, dukkhī nerayiko viya; Dhuvāturo sukhāmisso, āma pakkāsayantare;
如受团般增长,似无心物不动;
在十个月间,于母胎中,众多有情死去。
Vedanaṭṭova saṃvaḍḍho, acittoviya niccalo; Dasamāsantare kacce, bahū maranti pāṇino.
成熟时便应舍弃;
因生死缠累的根源极为繁多;
因身染罪垢,
铁条般的果报便显现。
Paripakko pamuñcho so, Atisambādha yonito; Malākiṇṇena gattena, Accāyāso vijāyati.
Evaṃ maccuñca sandhiñca, vijāyanañca bheravaṃ; Passaṃ nibbindanto santo, virajjeyya bhavanduke.
如此,于死亡与生者,应当恒常系念;
纵然是王族富豪之身等,亦不应贪著与其相应者。
Evaṃ maccuñca sandiñca, anussara mabhiṇhaso; Rājaseṭṭhi bhavādimpi, naiccheyya tadanvitaṃ.
不思惟有的过患,却因渴爱于有而流转;
善业却是一再地产生,它带来结缚,而非殊胜的寂静。
Bhave dukkha macintetvā, bhavāsāya pavattitaṃ; Puññaṃ punappunaṃ deti, sandhiṃ na nibbutiṃ varaṃ.
照见了有中的苦之后,转向者以此而转起,依于厌离;
超越福业与生命之后,涅槃便给予那寂静。
Bhave dukkhaṃ vibhāyitvā, nibbindena pavattitaṃ; Puññaṃ bhava matikkamma, nibbānaṃ deti nibbutiṃ.
应当忆念轮回中的苦,死与再结生等;
于三界中应当离染,犹如家宅已着火的主人。
Bhave dukkhaṃ saritvāna, maccusandhi sayādikaṃ; Tibhavesu virajjeyyā, ditta geheva sāmiko.
寂静者,在造作善业的同时,忆念着生死之苦;
以厌离相应之心,当远离有乐之贪著。
Santo puññāni karonto, sandhidukkha manussaraṃ; Nibbinda yutta cittena, vajjeyya bhavasāta to.
Puñña nibbatta ṭhānepi, jegucche sandhisambhavo; Bhava sāta vasā tasmā, dhīro taṃ lagganaṃ caje.