行仪阐释
Cāritta-niddesa
Attā hi attano nātho, Ko hi nātho paro siyā; Attanā hi sudantena, Nāthaṃ labhati dullabhaṃ.
若人知自爱,
应善加守护,妥为保护;
于夜三分中的任一时分,
智者应当警醒策励。
Attānañce piyaṃ jaññā, Rakkheyya naṃ surakkhitaṃ; Tiṇṇamaññataraṃ yāmaṃ, Paṭijaggeyya paṇḍito.
自己成就的吉祥,
自己招致的不吉祥;
因为吉祥与不吉祥,
各有其因缘。
Attanā kurute lakkhiṃ, A-lakkhiṃ kurutettanā; Na hi lakkhiṃ a-lakkhiṃ vā, Añño aññassa kārako.
Na pīḷitā atta-dukkhena dhīrā, Sukhapphalaṃ kammaṃ pariccajanti; Sammohitāvāpi sukhena mattā, Na pāpa-kammañca samācaranti.
他对讥毁既不挂怀,亦不希求赞誉,
既无轻蔑,亦无崇敬。
Yo neva nindaṃ nappasaṃsaṃ, Ādiyati garahaṃ nopi pūjaṃ; Sirīca lakkhīca apeti tamhā, Āpo suvuṭṭhīva yathā thalamhā.
善哉,爱乐正法的君王,
善哉,具足智慧的人;
善哉,于友不欺的良朋。
Sādhu dhammaruci rājā, Sādhu paññāṇavā naro; Sādhu mittānama-ddubbho, Pāpassa a-karaṃ sukhaṃ.
行善者得善,
行恶者得恶;
种下什么样的种子,
便结出什么样的果实。
Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, Pāpakārī ca pāpakaṃ; Yādisaṃ vapatte bījaṃ, Tādisaṃ vahate phalaṃ.
应以善业守护财富;
如此,虽病亦能安乐,
此是古语所言。
Jīvaṃ paññāya rakkheyya, Dhanaṃ kammena rakkhaye; Evaṃ hyarogo sukhito, Porāṇaka-vaco idaṃ.
聪慧者当次第而行,
渐渐少少,刹那刹那;
犹如银匠对于银,
去除自己的垢秽。
Anupubbena medhāvī, Thokaṃ thokaṃ khaṇe khaṇe; Kammāro rajatasseva, Niddame malamattano.
言语防护,心意善调伏,
身亦不作不善行;
这三法能令业道清净,
应成就圣者所宣说之道,
Vācānurakkhī manasā susaṃvuto, Kāyena ca nākusalaṃ kayirā; Etetayo kammapathevisodhaye, Ārādhaye maggamisi-ppaveditaṃ.
A-sante nopaseveyya, Sante seveyya paṇḍito; A-santo nirayaṃ yanti, Santo pāpenti suggatiṃ.
即使自己不行恶,
却亲近造恶之人,
于恶法中便受嫌疑。
A-karontopi ce pāpaṃ, Karontaṃ mupasevati; Saṅkiyo hoti pāpasmiṃ, A-vaṇṇo cassa rūhati.
虽入僧团而具不足,
芒果亦结甘美果实;
正如已得饱饮者,不复汲饮,
人却依恋于生;
Saṅghāgato aniṭṭhehi, Ambopi madhurapphalo; Tittapubbova pā eva, Manusso tu sa-jīvako.
亲近卑劣者的人,
恒常断尽一切烦恼,
何时亦不退失分毫,
纵有同类为伴,亦自断诸恶。
Nihīna-sevito poso, Nihīyati ca sabbadā; Kadāci na ca hāyetha, Tulyasevīpi attanā.
具足色、香、味者,
此芒果园往昔曾是;
正因获得那供养;
是什么呢?是苦味的果实。
Vaṇṇa-gandha-rasopeto , Amboyaṃ ahuvā pure; Tameva pūjaṃ labhamāno; Kenambo kaṭukapphalo.
被苦楝树所环绕
芒果为你运载乳汁;
根与根相互缠结,
枝与枝相互依倚;
非和合共住之处,
正是苦涩果实之所在。
Pucimanda-parivāro , Ambo te dadhivāhana; Mūlaṃ mūlena saṃsaṭṭhaṃ, Sākhā sākhaṃ nisevare; Asātta-sannivāsena, Tenambo kaṭukapphalo.
解脱之法,速而易行,
为求义理,是为善增长者:
应以自身更进一步地奉行,
因此智者得以升进。
Pāmokkha-bhajanaṃ khippaṃ, Attha-kāmo su-vuḍḍhiyaṃ; Bhaje uttari attanā, Tasmā udeti paṇḍito.
玻璃与黄金相混,
便具魔王般的光彩;
同样,因与之相近,
愚者堕入卑劣之境。
Kāco kañcana-saṃsaggā, Dhatte māra-katiṃ jutiṃ; Tathā saṃsannidhānena, Mūḷho yāti pavīṇataṃ.
即使是昆虫,满怀喜悦相聚,
也能攀上高耸的树梢;
我们也得以达至天人之位。
Kīṭopi sumano-saṅgā, Ārohati sataṃ siro; Asmāpi yāti devatvaṃ, Mahabbhi suppatiṭṭhito.
应与善士共相往来,
了知善士之正法已,
得殊胜智,非由他处。
Sabbhireva samāsetha, Sabbhi kubbetha sandhavaṃ; Sataṃ saddhammamaññāya, Paññaṃ labhati nāññato.
唯与善者相交往,
与善者缔结亲睦谊;
了悟真实正法,
便从一切苦中解脱。
Sabbhireva samāsetha, Sabbhi kubbetha sandhavaṃ; Sataṃ saddhammamaññāya, Sabba-dukkhā pamuccatti.
善男子,仅一度,
便有与善士的聚会;
此聚会能护佑他,
不与不善者相交,远胜于此。
Sakiṃdeva kulaputta, Sabbhi hoti samāgamo; Sā naṃ saṅgati pāleti, Nāsabbhi bahu saṅgamo.
Seyyo a-mitto medhāvī, Yañce bālānukampako.
具戒且具慧者,
日间施与依止者;
寻求多闻者,
应当亲近利益我者。
Sīlavantaṃ paññavantaṃ, Divā nissaya-dāyakaṃ; Bahussutaṃ gavesanto, Bhajeyya attha-māmako.
应当远离恶友,
亲近殊胜之人;
于他的教诫中安住,坚定不动摇,
希求那不动的安乐。
Pāpa-mitte vivajjetvā, Bhajeyyuttama-puggalaṃ; Ovāde cassa tiṭṭheyya, Patthento a-calaṃ sukhaṃ.
不亲近恶友,
不亲近卑劣之人;
应亲近善良之友,
应亲近最上之人。
Na bhaje pāpake mitte, Na bhaje purisādhame; Bhajetha mittte kalyāṇe, Bhajetha purisuttame.
面容清净无垢,供养庄严,
言为人之所行,即人所应行的品行准则,此指人所应遵守的德行。
唯有庄严其身,方能焕发光辉,
不事妆饰者,有何美可言?
Anavajjaṃ mukhamboja, Manavajjā ca bhāratī; Alaṅkatāva sobhante, Kiṃsu te niralaṅkatā.
127127.(此为经文章节编号,标示该段,便于依经理义。)
127.
非以容色而庄严,
甘美可爱的相貌
粗恶语亦为人所喜爱
于此世间与他世
Na hi vaṇṇena sampannā, Mañjukā piya-dassinā; Kharā vācā piyā hoti, Asmiṃ loke paramhi ca.
莫非是见到了这黑暗,
这难堪的刺耳斥责声,
他以粗鄙凶恶的言语说道,
为众多有情所喜爱。
Nanu passasimaṃ kāḷiṃ, Dubbaṇṇaṃ tilakāhataṃ; Kolilaṃ saṇha-vācena, Bahūnaṃ pāṇinaṃ piyaṃ.
Tasmā sakhila-vācāya, Manta-bhāṇī anuddhato; Atthaṃ dhammañca dīpeti, Madhuraṃ tassa bhāsitaṃ.
即应说如是之语,
使众生不受苦;
亦不伤害他人,
这样的言语,正是善语。
Tameva vācaṃ bhāseyya, Yā sattānaṃ na tāpaye; Pare ca na vihiṃseyya, Sā ve vācā subhāsitā.
应说慈爱语,
即那种令人欢喜的言语;
不夹杂任何不善之言,
对他人应说慈爱的言语。
Piyaṃ vācaṃva bhāseyya, Yā vācā paṭinanditā; Yaṃ anādāya pāpāni; Paresaṃ bhāsate piyaṃ.
Saccaṃ ve amatā vācā, Esa dhammo sanantano; Sacce atthe ca dhamme ca, Āhu santo patiṭṭhitā.
Subhāsitañca dhammañca, Piyañca saccameva ca; Catu-aṅgehi sampannaṃ, Vācaṃ bhāseyya paṇḍito.
应只说令人欢喜之语,
任何时候都不应说不令人欢喜之语。
Manāpameva bhāseyya, Nāmanāpaṃ kudācanaṃ; Manāpaṃ bhāsamānassa, Siddhaṃ piyosadhaṃ bhave.
Yaṃ vadeyya taṃ kareyya, Yaṃ na vade na taṃ kare; A-karontaṃ bhāsamānaṃ, Parijānanti paṇḍitā.
不应当面讥毁他人;
应当从容不迫地说;
不应急促仓促地说。
Rahovādaṃ na bhāseyya, Na sammukhā khiṇaṃ bhaṇe; A-taramānova bhaṇeyya, Taramānova no bhaṇe.
切莫对任何人说粗恶语,
若说出口,他人必回敬于你;
愤激之言实为痛苦,
应遭受对应的惩罚。
Māvoca pharusaṃ kiñci, Vuttā paṭivadeyyuṃ taṃ; Dukkhā hi sārambhakathā, Paṭidaṇḍā phuseyyuṃ taṃ.
应行与己相应之业,
‘合和’者,即言语相应,和合无违。
Saka-yuttaṃ kare kammaṃ, Saka-yuttaṃ vaciṃ bhaṇe; A-yuttake dhanaṃ naṭṭhaṃ, A-yutte jīvitaṃ khaye.
Ye vuḍḍhamapacāyanti, Narā dhammassa dhakāvidā; Diṭṭhe dhammeva pāsaṃsā, Samparāye ca suggatiṃ.
所说皆如庄严之语,
此实为过去诸佛之如法语;
光明唯以其自性而照耀,
Porī-kathaṃ-va bhāseyya, Yuttā kathā hi pūrino; Bhāti-mattañca bhātāti,
所谓父亲,即是父亲的程度。
Pitu-mattaṃ pitā iti.
布施与爱语
以及此处所说的利益行持;
于诸法中平等对待,
于各处依其适当而行。
Dānañca piya-vajjañca, Attha-cariyā ca yā idha; Samānattatā dhammesa, Tattha tattha yathārahaṃ.
诸王唯说一次;
沙门、婆罗门亦唯说一次;
世间之人亦唯说一次。
Sakiṃ vadanti rājāno, Sakiṃṃ samaṇa-brāhmaṇā; Sakiṃva purisā loke, Esadhammo sanantano.
Eka-vācaṃva dvevācaṃ, Bhaṇeyya anukampako; Taduttari na bhāseyya, Dāsovayyassa santike.
对愤怒者还以愤怒的人,
对愤怒者不还以愤怒的人,
他赢得了这场难胜的战斗。
Tasseva tena pāpiyo, Yo kuddhaṃ paṭikujjhatti; Kuddhaṃ a-paṭikujjhanto, Saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.
他行于自他之利——
自己的与他人的;
若知他人已被激怒,
具念者便得轻安止息。
Ubhinnamatthaṃ carati, Attano ca parassa ca; Paraṃ saṃkupitaṃ ñatvā, Yo sato upasammati. Attānaṃ rakkhanto paraṃ rakkhati, Paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhati.
戒、定、慧三者
忍辱是精进之因
一切善法
因忍耐而增长深厚。
Sīla-samādhi-paññānaṃ , Khantī padhāna-kāraṇaṃ; Sabbepi kusalā dhammā, Khantyāyattāva vaḍḍhare.
Khamā-khagga-karetassa , Dujjano kiṃ karissati; A-tiṇe patito vahni, Sayamevūpasammati.
以柔软如棉的心,恭敬聆听,
执持与忆持,
意之起与灭的了知,
如实智与慧的功德。
Sussusā savaṇañceva, Gahaṇaṃ dhāraṇaṃ tathā; Uhāpohatthaviññāṇaṃ, Tatva-ññāṇañcadhīguṇaṃ.
Yassete caturo dhammā, Atthi posesu paṇḍita; Saccaṃ dhammo dhīti cāgo, Diṭṭhaṃ so ativattati.
Vejjo purohito mantī, Vedaññotra catutthako; Pabhāta-kāle daṭṭhabbā, Niccaṃ sva-sīrimicchatā.
应亲近朋友,
于适时,勿在夜晚憔悴;
若深思过甚,便会忧愁败坏。
Mittānaṃ santikaṃ gacche, Kāle na rattiyaṃ kisaṃ; Ce bahuṃ bhijje cinitvā, Taṃ mittesu samākare.
不对他人作违逆之事,
不执着他人已作与未作之事;
唯应自观自察,
彼所作业与非所作业。
Na paresaṃ vilomāni, Na paresaṃ katākataṃ; Attanova avekkheyya, Katāni a-katāni ca.
地域、种族与先世所行,
随顺世人而行事;
莫欺诳他人所感之物,
了知此已,与之为友。
Desa-jāti-pubbe-carā , Anu-carā jano kare; Paresaṃ vedhakaṃ māyaṃ, Taṃ jānitvā sakhaṃ kare.
攀附一小块木头,
如同沉没于大海;
同样,若亲近懈怠之人,
善营生计者亦沉沦;
是故应当远离彼,
懈怠且精进萎靡之辈。
Parittaṃ dārumāruyha, Yathā sīde mahaṇṇave; Evaṃ kusītamāgamma, Sādhu-jīvīpi sīdati; Tasmā taṃ parivajjeyya, Kusītaṃ hīna-vīriyaṃ.
懒惰与懈怠,
不奋起、不自制;
昏睡懒散,是则可断,
应当彻底远离此辈,
Alasañca pamādo ca, Anuṭṭhānaṃ a-saṃyamo; Niddā tandi ca te chidde, Sabbaso taṃ vivajjaye.
Cajeyya dummittaṃ bālaṃ, Āsīvisaṃva māṇavo; Bhañjeyya pāpakaṃ kammaṃ, Naḷāgāraṃva kuñjaro.
实无彼此异心者,
无论女子或男子;
纵有种种交往,
对如此之人,亦不应信赖。
Na hi aññañña-cittānaṃ, Itthīnaṃ purisāna vā; Nānāvīkatvā saṃsaggaṃ, Tādisaṃ pica nāsmase.
于此,并无关于自我真舍利益的智慧,
即使在自我的安乐之中,它亦不存在。
Nāsmase kata-pāpamhi, Nāsmase alika-vādine; Nāsmate attatthapaññamhi, Atta-santepi nāsmate.
如同烈火、如同大象、如同乌黑的蝮蛇,
已灌顶的国王与一切放逸女人,
智者应当恒常远离这些人,
因为他们的一切状态实难了知。
Ghatāsanaṃ kuñjaraṃ kaṇha-sappaṃ, Muddhā-bhisittaṃ pamadā ca sabbā; Ete naro niccasato bhajetha, Tesaṃ have dubbidū sabba-bhāvo.
以及众多女子与恶人
信任便无从生起;
若在河中、在角兽旁
或于疾病与王宫之中。
Itthīnaṃ dujjanāna-ñca, Vissāso no-pa pajjate; Vise siṅgimhi nadiyaṃ, Roge rāja-kulamhi ca.
Itthi-dhutto surā-dhutto, Akkha-dhutto ca yo naro; Laddhaṃ laddhaṃ vināseti, Taṃ parābhavato mukhaṃ.
恶友、恶伴,
恶行者的行境;
从今世乃至他方世间,
人在两者之中都归于毁灭。
Pāpa-mitto pāpa-sakho, Pāpa-ācāra gocaro; Asmā lokā paramhā ca, Ubhayā dhaṃsate naro.
Maccherena yasaṃ hataṃ, Kuppanena guṇo hato; Kūṭena nassate saccaṃ, Khuddena dhamma-rakkhanaṃ.
骰子与财富,
便是毁灭与灾祸之源;
警觉与不放逸住立,
飞鸟僧侣亦不丧失。
Akkha-devī dhanāni ca, Vināso hoti āpadā; Ṭhiti hatā pamādo ca, Dvijaṃ bhikkhuñca nassati.
口业不净则家族败坏,
骄慢自损其利;
行恶之人,
为贫穷与轻慢所摧折。
Pesuññena kulaṃ hataṃ, Mānena hitamattano; Duccaritena mānuso, Daliddāyādaro hato.
于无骄慢之处,
对诸圣者亦存轻蔑;
或对卑者如法之尊敬,
这里并非真正的安住之处。
A-mānanā yattha siyā, Santānaṃpi vimānanā; Hīna-sammānanāvāpi, Na tattha vasatiṃ vase.
那既懒惰却又善巧者,
既勇猛而又怯弱,却受人敬重者;
圣者不住于彼处,
不作无差别恶行之人。
Yatthālaso ca dakkho ca, Sūro bhīru ca pūjiyā; Na tattha santo vasanti, A-visesa-kare nare.
若人若无自身明智,
未善学律的比丘,
如同林中的盲目水牛,
大众应当多加谨慎。
No ce assa sakā-buddhi, Vinayo vā su-sikkhito; Vane andha-mahiṃsova, Careyya bahuko jano.
果实确实会毁坏香蕉,
果实确实会毁坏竹与芦苇;
荣誉确实会毁坏死人,
如同子宫毁坏胎儿一般。
Phalaṃ ve kadaliṃ hanti, Phalaṃ veḷuṃ phalaṃ naḷaṃ; Sakkāro kā-purisaṃ hanti, Gabbho assatariṃ yathā.
知晓什么应受责备,
也知晓什么不应受责备;
以正见受持
众生往生善趣。
Vajjañca vajjato ñatvā, A-vajjañca a-vajjato; Sammādiṭṭhi-samādānā, Sattā gacchantti suggatiṃ.