自己才是自己的依怙,
他人怎能成为依怙呢?
唯有调伏自身者,
方能值遇难得的皈依处。
Attā hi attano nātho, Ko hi nātho paro siyā; Attanā hi sudantena, Nāthaṃ labhati dullabhaṃ.
若人知自身为所爱,
应善加守护,善护周全。
在夜间的三个时段中的任意一段,
智者应当保持警觉。
Attānañce piyaṃ jaññā, Rakkheyya naṃ surakkhitaṃ; Tiṇṇamaññataraṃ yāmaṃ, Paṭijaggeyya paṇḍito.
自己为自己造作福运,
自己造作不吉祥。
吉祥或不吉祥,
并非一人是另一人的造作者。
Attanā kurute lakkhiṃ, A-lakkhiṃ kurutettanā; Na hi lakkhiṃ a-lakkhiṃ vā, Añño aññassa kārako.
智者纵为自身之苦所逼,
亦不舍弃能招乐果之业。
被快乐迷得神魂颠倒、醉在其中的人,
他们也不造作恶业。
Na pīḷitā atta-dukkhena dhīrā, Sukhapphalaṃ kammaṃ pariccajanti; Sammohitāvāpi sukhena mattā, Na pāpa-kammañca samācaranti.
他不取责难与称赞,
也不取讥嫌与供养。
吉祥与幸运都离他而去,
就像大雨之水从高地流失离去一样。
Yo neva nindaṃ nappasaṃsaṃ, Ādiyati garahaṃ nopi pūjaṃ; Sirīca lakkhīca apeti tamhā, Āpo suvuṭṭhīva yathā thalamhā.
萨度,乐于正法的国王,
萨度,有智慧的人。
萨度,对朋友不欺骗的人。
不做恶事,就能得到安乐。
Sādhu dhammaruci rājā, Sādhu paññāṇavā naro; Sādhu mittānama-ddubbho, Pāpassa a-karaṃ sukhaṃ.
行善的人得到善果,
作恶的人以及恶行;
种下什么样的种子,
就会得到同样的果报。
Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, Pāpakārī ca pāpakaṃ; Yādisaṃ vapatte bījaṃ, Tādisaṃ vahate phalaṃ.
要用智慧守护生命,
要用善业来守护财富;
这样,他健康又快乐,
这是古人的原话。
Jīvaṃ paññāya rakkheyya, Dhanaṃ kammena rakkhaye; Evaṃ hyarogo sukhito, Porāṇaka-vaco idaṃ.
有智慧的人按部就班地
一点一点,一刹那又一刹那;
就像金匠对待银子那样,
应去除自己的污垢。
Anupubbena medhāvī, Thokaṃ thokaṃ khaṇe khaṇe; Kammāro rajatasseva, Niddame malamattano.
守护言语,以心善加调伏,
身体也不要做恶行;
应清净此三种业道,
应修证圣者所宣之道。
Vācānurakkhī manasā susaṃvuto, Kāyena ca nākusalaṃ kayirā; Etetayo kammapathevisodhaye, Ārādhaye maggamisi-ppaveditaṃ.
不应亲近恶人,
智者应当亲近善人。
恶人会堕入地狱,
善人导向善趣。
A-sante nopaseveyya, Sante seveyya paṇḍito; A-santo nirayaṃ yanti, Santo pāpenti suggatiṃ.
纵令自己不造恶,
若亲近造恶者;
在恶法上会招来嫌疑。
恶名也会落到他身上。
A-karontopi ce pāpaṃ, Karontaṃ mupasevati; Saṅkiyo hoti pāpasmiṃ, A-vaṇṇo cassa rūhati.
芒果虽与劣树为伍,
所结之果仍甘美。
本来就苦即是恶,
人却与彼共活此生。
Saṅghāgato aniṭṭhehi, Ambopi madhurapphalo; Tittapubbova pā eva, Manusso tu sa-jīvako.
凡亲近卑劣之人,
时时衰损不息。
纵与同己者相交,
亦永不退失。
Nihīna-sevito poso, Nihīyati ca sabbadā; Kadāci na ca hāyetha, Tulyasevīpi attanā.
具足色、香、味,
此芒果树昔日曾是如此;
正受此供养,
芒果树何故结苦果?
Vaṇṇa-gandha-rasopeto , Amboyaṃ ahuvā pure; Tameva pūjaṃ labhamāno; Kenambo kaṭukapphalo.
被楝树环绕
芒果树是你的,达提瓦哈那。
根本与根本互相混杂在一起,
树枝与树枝互相依著;
因与恶木相邻同住,
芒果便结出苦果。
Pucimanda-parivāro , Ambo te dadhivāhana; Mūlaṃ mūlena saṃsaṭṭhaṃ, Sākhā sākhaṃ nisevare; Asātta-sannivāsena, Tenambo kaṭukapphalo.
迅速亲近卓越者,
欲求利益者,于善增长中。
应亲近胜己者,
因此智者增上。
Pāmokkha-bhajanaṃ khippaṃ, Attha-kāmo su-vuḍḍhiyaṃ; Bhaje uttari attanā, Tasmā udeti paṇḍito.
玻璃因与黄金相接,
遂得翡翠的光辉。
如是亲近共住,
愚者亦得善巧。
Kāco kañcana-saṃsaggā, Dhatte māra-katiṃ jutiṃ; Tathā saṃsannidhānena, Mūḷho yāti pavīṇataṃ.
即使是一只小虫,只要附着在茉莉花上,
(小虫)也能登上善人的头顶;
连石头也升登天界,
被诸大德善为安立。
Kīṭopi sumano-saṅgā, Ārohati sataṃ siro; Asmāpi yāti devatvaṃ, Mahabbhi suppatiṭṭhito.
只应该和善人交往,
应当与善人结交。
了解了善人们的正法,
他得到智慧,不是从别人那里。
Sabbhireva samāsetha, Sabbhi kubbetha sandhavaṃ; Sataṃ saddhammamaññāya, Paññaṃ labhati nāññato.
应当只和善人交往,
应当与善人们结交亲密友谊。
了知善士们的正法,
从一切苦中解脱。
Sabbhireva samāsetha, Sabbhi kubbetha sandhavaṃ; Sataṃ saddhammamaññāya, Sabba-dukkhā pamuccatti.
善男子,只要一次
与善人们相聚,
这种相聚守护着他,
与恶人的交往不宜过多
Sakiṃdeva kulaputta, Sabbhi hoti samāgamo; Sā naṃ saṅgati pāleti, Nāsabbhi bahu saṅgamo.
Seyyo a-mitto medhāvī, Yañce bālānukampako.
持戒且具慧的人,
白天提供依止的人;
寻觅多闻者、珍爱义理之人,
应当亲近(多闻者)。
Sīlavantaṃ paññavantaṃ, Divā nissaya-dāyakaṃ; Bahussutaṃ gavesanto, Bhajeyya attha-māmako.
要远离恶友,
应当亲近最殊胜的人;
他应当安住在他的教诫中,
渴望得到不动摇的安乐。
Pāpa-mitte vivajjetvā, Bhajeyyuttama-puggalaṃ; Ovāde cassa tiṭṭheyya, Patthento a-calaṃ sukhaṃ.
不要亲近恶友,
不要亲近卑劣的人;
应当结交善友,
应当亲近最殊胜的人。
Na bhaje pāpake mitte, Na bhaje purisādhame; Bhajetha mittte kalyāṇe, Bhajetha purisuttame.
没有过失的莲花般的面容,
无可指责的语言;
打扮得漂漂亮亮,才显得光彩照人,
你不打扮,又有什么好看的呢?
Anavajjaṃ mukhamboja, Manavajjā ca bhāratī; Alaṅkatāva sobhante, Kiṃsu te niralaṅkatā.
非以容貌得圆满,
音声和雅貌悦人。
粗恶的话也是可爱的,
在这个世界和另一个世界。
Na hi vaṇṇena sampannā, Mañjukā piya-dassinā; Kharā vācā piyā hoti, Asmiṃ loke paramhi ca.
难道没看见那个黑皮肤的女人吗?
相貌丑陋,被痣斑覆盖。
杜鹃以柔和声音
为众多众生所喜爱。
Nanu passasimaṃ kāḷiṃ, Dubbaṇṇaṃ tilakāhataṃ; Kolilaṃ saṇha-vācena, Bahūnaṃ pāṇinaṃ piyaṃ.
所以,要用柔和的语言,
说智慧之语,内心不散乱。
他讲说义理和法,
他的话语甜美悦耳。
Tasmā sakhila-vācāya, Manta-bhāṇī anuddhato; Atthaṃ dhammañca dīpeti, Madhuraṃ tassa bhāsitaṃ.
唯说如是语,
不令众生苦。
也不该伤害其他人,
那句话确实是善说。
Tameva vācaṃ bhāseyya, Yā sattānaṃ na tāpaye; Pare ca na vihiṃseyya, Sā ve vācā subhāsitā.
应该说让人感到亲切、喜爱的话,
无论什么话,只要让人听了欢喜;
不执取任何恶行;
对别人说着亲切的话。
Piyaṃ vācaṃva bhāseyya, Yā vācā paṭinanditā; Yaṃ anādāya pāpāni; Paresaṃ bhāsate piyaṃ.
真话确实是不死的言语,
这就是亘古不变的法。
在谛、义与法中,
他们说,寂静者已安住不动。
Saccaṃ ve amatā vācā, Esa dhammo sanantano; Sacce atthe ca dhamme ca, Āhu santo patiṭṭhitā.
善说以及法,
可爱而且真实,
智者当说具备四支分的
言语。
Subhāsitañca dhammañca, Piyañca saccameva ca; Catu-aṅgehi sampannaṃ, Vācaṃ bhāseyya paṇḍito.
只说让人听着舒服的话,
任何时候都不该说不让人欢喜的话。
说令人愉悦之言者的
(所说)即成为有效的悦耳良药。
Manāpameva bhāseyya, Nāmanāpaṃ kudācanaṃ; Manāpaṃ bhāsamānassa, Siddhaṃ piyosadhaṃ bhave.
凡所言者即当行,
所不言者则莫行。
不实践却空谈的人,
智者彻底了知。
Yaṃ vadeyya taṃ kareyya, Yaṃ na vade na taṃ kare; A-karontaṃ bhāsamānaṃ, Parijānanti paṇḍitā.
不要私下说悄悄话,
不要当面说苛责带刺揭短的话;
不要急急忙忙地说,
不要急着说话。
Rahovādaṃ na bhāseyya, Na sammukhā khiṇaṃ bhaṇe; A-taramānova bhaṇeyya, Taramānova no bhaṇe.
莫说任何粗恶之语,
被说者会回敬你。
诤论之言实为苦,
还报之杖将触及你。
Māvoca pharusaṃ kiñci, Vuttā paṭivadeyyuṃ taṃ; Dukkhā hi sārambhakathā, Paṭidaṇḍā phuseyyuṃ taṃ.
应当做与自己相应的业,
说与自己相应的话。
在不合适的地方,财富就没了。
在不适宜之处,生命却走到了尽头。
Saka-yuttaṃ kare kammaṃ, Saka-yuttaṃ vaciṃ bhaṇe; A-yuttake dhanaṃ naṭṭhaṃ, A-yutte jīvitaṃ khaye.
何人恭敬年长者,
斯人于法得善巧。
于现法中可赞叹,
而且在来世还能投生到善趣。
Ye vuḍḍhamapacāyanti, Narā dhammassa dhakāvidā; Diṭṭhe dhammeva pāsaṃsā, Samparāye ca suggatiṃ.
当如都邑之语而言,
圆满者之言谈实为合宜。
徒以兄名而谓之兄,
徒以父名而谓之父。
Porī-kathaṃ-va bhāseyya, Yuttā kathā hi pūrino; Bhāti-mattañca bhātāti, Pitu-mattaṃ pitā iti.
布施,以及可爱的言语,
还有在这教法中的利益行持;
于诸法平等性,
随其所应,处处而行。
Dānañca piya-vajjañca, Attha-cariyā ca yā idha; Samānattatā dhammesa, Tattha tattha yathārahaṃ.
国王们只说一次;
沙门和婆罗门,也只说一次。
世间的人仅说一次,
这个法则是恒常不变的。
Sakiṃ vadanti rājāno, Sakiṃṃ samaṇa-brāhmaṇā; Sakiṃva purisā loke, Esadhammo sanantano.
悲悯之人当说,或一言,
或两语。
不该再多说,
在主人跟前如奴仆。
Eka-vācaṃva dvevācaṃ, Bhaṇeyya anukampako; Taduttari na bhāseyya, Dāsovayyassa santike.
他因此比那个发怒者更糟,
他反而因此变得更糟。
对愤怒的人不还以愤怒,
他打赢了那场很难打赢的仗。
Tasseva tena pāpiyo, Yo kuddhaṃ paṭikujjhatti; Kuddhaṃ a-paṭikujjhanto, Saṅgāmaṃ jeti dujjayaṃ.
为己亦为人,
二利俱修行。
知道别人被激怒了,
保持正念的人会归于寂静。
守护自己的人,就是在守护他人。
守护他人,就是在守护自己。
Ubhinnamatthaṃ carati, Attano ca parassa ca; Paraṃ saṃkupitaṃ ñatvā, Yo sato upasammati. Attānaṃ rakkhanto paraṃ rakkhati, Paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhati.
戒定慧,
忍是首要因。
一切善法亦,
依靠忍耐而增长。
Sīla-samādhi-paññānaṃ , Khantī padhāna-kāraṇaṃ; Sabbepi kusalā dhammā, Khantyāyattāva vaḍḍhare.
以忍为剑者,
恶人何能为?
掉进无草之处的火,
它自己就平息了。
Khamā-khagga-karetassa , Dujjano kiṃ karissati; A-tiṇe patito vahni, Sayamevūpasammati.
恭敬地听闻,以及……
抓取和持守也是如此;
思择与辨析义理之识,
如实智亦为慧之功德。
Sussusā savaṇañceva, Gahaṇaṃ dhāraṇaṃ tathā; Uhāpohatthaviññāṇaṃ, Tatva-ññāṇañcadhīguṇaṃ.
何人具足此四法,
于众人中即是智者。
真实、法、坚定、舍离
他超越了所见。
Yassete caturo dhammā, Atthi posesu paṇḍita; Saccaṃ dhammo dhīti cāgo, Diṭṭhaṃ so ativattati.
医师、国师、谋臣,
了知吠陀者在此是第四种人;
应于黎明时分观之,
常欲自身吉祥者。
Vejjo purohito mantī, Vedaññotra catutthako; Pabhāta-kāle daṭṭhabbā, Niccaṃ sva-sīrimicchatā.
应该去亲近善友,
白天不消瘦,夜里消瘦。
若思惟“众多将坏”,
当于友中遍施。
Mittānaṃ santikaṃ gacche, Kāle na rattiyaṃ kisaṃ; Ce bahuṃ bhijje cinitvā, Taṃ mittesu samākare.
莫观他人之过失,
莫察他人所作与未作。
应该只观察自己,
已作的与未作的。
Na paresaṃ vilomāni, Na paresaṃ katākataṃ; Attanova avekkheyya, Katāni a-katāni ca.
乡族先人之所行,
众人随后而效之。
伤害他人的幻术,
了解那些情况后,就结交为友。
Desa-jāti-pubbe-carā , Anu-carā jano kare; Paresaṃ vedhakaṃ māyaṃ, Taṃ jānitvā sakhaṃ kare.
如人爬上小木块,
在汪洋中沉没
就这样,因亲近懈怠的人,
即使生活端正的人也会垮掉;
是故当远离那懈怠之人,
那精进羸劣者。
Parittaṃ dārumāruyha, Yathā sīde mahaṇṇave; Evaṃ kusītamāgamma, Sādhu-jīvīpi sīdati; Tasmā taṃ parivajjeyya, Kusītaṃ hīna-vīriyaṃ.
还有懒惰和放逸,
不勤奋,也不自我约束;
昏睡和懒散是你的漏洞,
应当彻底避开它。
Alasañca pamādo ca, Anuṭṭhānaṃ a-saṃyamo; Niddā tandi ca te chidde, Sabbaso taṃ vivajjaye.
愚痴恶友当舍离,
犹如少者避毒蛇。
应当断除恶劣的业。
就像大象踏碎芦苇屋一样。
Cajeyya dummittaṃ bālaṃ, Āsīvisaṃva māṇavo; Bhañjeyya pāpakaṃ kammaṃ, Naḷāgāraṃva kuñjaro.
因为心意各异者并非如此。
无论是女人还是男人;
离种种交往,
如是者亦不亲近。
Na hi aññañña-cittānaṃ, Itthīnaṃ purisāna vā; Nānāvīkatvā saṃsaggaṃ, Tādisaṃ pica nāsmase.
不要和作过恶的人亲近。
不要亲近说假话的人。
不应亲近唯求自利之人,
即使对亲属,也不应信任。
Nāsmase kata-pāpamhi, Nāsmase alika-vādine; Nāsmate attatthapaññamhi, Atta-santepi nāsmate.
烈火、大象、黑蛇,
灌顶之王,以及一切女人;
恒常正念之人应当亲近这些人。
他们的整个存在状态确实难以看透。
Ghatāsanaṃ kuñjaraṃ kaṇha-sappaṃ, Muddhā-bhisittaṃ pamadā ca sabbā; Ete naro niccasato bhajetha, Tesaṃ have dubbidū sabba-bhāvo.
对女人和恶人来说,
信任不生起;
在毒物中、在角兽中、在河流中
在疾病中,也在王宫里。
Itthīnaṃ dujjanāna-ñca, Vissāso no-pa pajjate; Vise siṅgimhi nadiyaṃ, Roge rāja-kulamhi ca.
沉溺女色的人,沉溺于酒的人,
还有沉迷赌博的人。
到手多少就败光多少,
这就是导致人走向毁灭的那一途径。
Itthi-dhutto surā-dhutto, Akkha-dhutto ca yo naro; Laddhaṃ laddhaṃ vināseti, Taṃ parābhavato mukhaṃ.
恶友、恶伴,
恶行、恶境。
从这个世界和从另一个世界,
人在这两边都会堕落。
Pāpa-mitto pāpa-sakho, Pāpa-ācāra gocaro; Asmā lokā paramhā ca, Ubhayā dhaṃsate naro.
名声被吝啬毁掉了,
功德被瞋怒毁掉了。
以欺诈故真实灭,
以琐屑故护法亡。
Maccherena yasaṃ hataṃ, Kuppanena guṇo hato; Kūṭena nassate saccaṃ, Khuddena dhamma-rakkhanaṃ.
赌徒与财货,
尽归毁灭与灾殃;
安住既毁,放逸俱亡;
飞鸟比丘,同归殒灭。
Akkha-devī dhanāni ca, Vināso hoti āpadā; Ṭhiti hatā pamādo ca, Dvijaṃ bhikkhuñca nassati.
两舌倾一族,
我慢毁自身。
人因恶行
对贫者的敬重已丧失。
Pesuññena kulaṃ hataṃ, Mānena hitamattano; Duccaritena mānuso, Daliddāyādaro hato.
哪里会有不敬,
对善人们也轻蔑不敬;
纵令对卑下者的尊崇,
也不应于彼处安住。
A-mānanā yattha siyā, Santānaṃpi vimānanā; Hīna-sammānanāvāpi, Na tattha vasatiṃ vase.
在哪里,懈怠者与善巧者,
勇敢的人和胆小的人都会受到敬重;
那些已寂静的人不住在那里,
在不作分别的人那里。
Yatthālaso ca dakkho ca, Sūro bhīru ca pūjiyā; Na tattha santo vasanti, A-visesa-kare nare.
若无自身之智慧,
亦未善学于律。
如林中盲眼野牛,
众人多亦如是游荡。
No ce assa sakā-buddhi, Vinayo vā su-sikkhito; Vane andha-mahiṃsova, Careyya bahuko jano.
果实能毁芭蕉树,
果实亦毁竹与芦苇。
恭敬供养会毁掉坏人,
就像胎儿毁坏母骡一样。
Phalaṃ ve kadaliṃ hanti, Phalaṃ veḷuṃ phalaṃ naḷaṃ; Sakkāro kā-purisaṃ hanti, Gabbho assatariṃ yathā.
认清过失,并将过失视为过失,
把没有过失的看作没有过失;
受持正见,
众生前往善趣。
Vajjañca vajjato ñatvā, A-vajjañca a-vajjato; Sammādiṭṭhi-samādānā, Sattā gacchantti suggatiṃ.