礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
552 段
我将宣说种种义理,采撷提炼。
国王治国方略汇编;
这个论典包含了一切种子。
这是遮那迦的精华汇编。
Nānāsattho ddhataṃ vakkhe, Rāja nīti samuccayaṃ; Sabba bīja midaṃ satthaṃ, Cāṇakyaṃ sārasaṅgahaṃ.
我要宣说《根经》,
按照遮那迦所说的那样。
凡其以仅识
愚者成为智者。
Mūlasuttaṃ pavakkhāmi, Cāṇakyena yathoditaṃ; Yassa viññāna mattena, Mūḷho bhavati paṇḍito.
智者之尊与王权,
从来彼此不相等同。
国王在自己的国土上受人敬奉,
有智慧的人到哪里都受人尊敬。
Viduttaṃ narapaccañca, Nevatulyaṃ kudācanaṃ; Sadese pujjate rājā, Vidū sabbattha pujjate.
一切德行都存在于智者身上,
愚人身上确实只有过失。
所以,在成千的愚人当中,
有智慧的人独自显得出众。
Paṇḍite ca guṇā sabbe, Mūḷhe dosā hi kevalaṃ; Tasmā mūḷhasahassesu, Pañño eko visisyate.
视他人妻如慈母,
观他人财若土块。
把一切众生看作自己一样,
凡见者,他便是智者。
Mātariva paradāresu, Paradabbesu leṭṭuva; Attaniva sabbabhūtesu, Yo passati sapaṇḍito.
广大族姓有何用?
无德之人亦复然。
纵使出身低微,若能通达法义,
连天神也敬奉他。
Kiṃkulena visālena, Guṇahīno tu yonaro; Akulinopi satthañño, Devatāhipi pujjate.
容貌和青春都圆满具足,
出身于显赫家族
没有智慧的人,就没有光彩。
就像没有香气的甄叔迦树一样。
Rūpayobbanasampannā , Visālakulasambhavā; Vijjāhīnā nasobhante, Niggandhā iva kiṃsukā.
月亮是星星的装饰,
女人以丈夫为装饰。
国王是世间的装饰。
明是一切事物的装饰。
Tārānaṃ bhūsaṇaṃ cando, Nārīnaṃ bhūsaṇaṃ pati; Puthabyā bhūsaṇaṃ rājā, Vijjā sabbassa bhūsaṇaṃ.
母亲是敌人,父亲是仇人,
愚人藉此而未被教导;
在集会大众当中毫无光彩,
就像苍鹭混在天鹅群里。
Mātā sattu pitā verī, Yena bālo napāṭṭhito; Na sobhate sabhāmajjhe, Haṃsamajjhe bakoyathā.
更好的就是一个具德的儿子。
百个愚子也比不上一个具德子;
孤月一轮能破暗,
群星纵聚亦难除。
Varameko guṇī putto, Na ca mūḷhasatehipi; Eko cando tamo hanti, Na ca tāragaṇehipi.
慈爱地养育他五年
应当责打他十年;
到了十六岁时,
要像对待朋友一样对待儿子。
Lālaye pañcavassāni, Dasavassāni tālaye; Patte tu soḷase vasse, Puttaṃ mittaṃva ācare.
溺爱多生过失,
管教多生益处。
是故于子及弟子,
当施严训,毋纵娇溺。
Lālane bahavo dosā, Tālane bahavo guṇā; Tasmā puttañca sissañca, Tālaye na tu lālaye.
纵仅凭一棵好树,
繁花盛开、芬芳馥郁。
如香熏林,整片森林皆被熏染;
如善子令家族生辉。
Ekenāpi suvakkhena, Pupphitena sugandhinā; Vāsitassa vanaṃ sabbaṃ, Suputtena kulaṃyathā.
哪怕只有一棵朽树,
以树洞中生起的火;
确实,整片森林都会被烧毁,
就像家族被坏儿子毁掉一样。
Ekassāpi kuvakkhassa, Koṭaraṭṭhena agginā; Dayhate hi vanaṃ sabbaṃ, Kuputtena kulaṃ yathā.
愚人远望倒光鲜,
垂布悬衣遮此身。
愚痴的人暂时看起来还挺光鲜。
只要他还没开口说话。
Dūrato sobhate mūḷho, Lambamāna paṭāvuto; Tāvañca sobhate mūḷho, Yāva kiñci nabhāsate.
从毒物中应汲取甘露。
从污秽不净之物中亦当汲取黄金。
殊胜的明从卑下而来
即便来自低劣家族,也是女中珍宝。
Visato amataṃ gāyhaṃ, Amejjhāapi kañcanaṃ; Nīcato uttamā vijjā, Thīratnaṃ dukkulāapi.
在庆典和灾难中,
在闹饥荒、敌人打仗的时候;
在王宫门口和墓地,
谁若坚守,便是亲友。
Ussave byasaneceva, Dubbhikkhe sattuviggahe; Rājadvāre susāneca, Yo tiṭṭhati sabandhavo.
背后毁坏职责事,
当面说悦耳言者。
要远离这样的朋友,
就像一只外表是奶罐、里面装的却是毒药的罐子。
Parokkhe kiccahantāraṃ, Paccakkhe piyavādinaṃ; Vajjaye tādisaṃ mittaṃ, Visakumbhaṃ payomukhaṃ.
有人即便只对朋友恶劣过一次,
再次希望和解。
他执取死亡,
就像母骡怀胎一样。
Sakiṃ duṭṭhañca mittaṃ yo, Puna sandhātu micchati; Samaccu mupagaṇhāti, Gabbha massatarī yathā.
不要信任不可信赖的人。
就算是朋友,也不该信赖。
有时候,发怒的朋友,
会把一切过失都暴露出来。
Na vissase avissatthaṃ, Mittañcāpi na vissase; Kadāci kupitaṃ mittaṃ, Sabbadosaṃ pakāsaye.
差遣之时识仆役,
灾祸临头识亲友。
朋友在危难的时候,
妻子在财富耗尽时。
Jāniyā pesane bhacce, Bandhave byasanāgame; Mittañcā padikāleca, Bhariyañca vibhavakkhaye.
以恩惠所摄者,
当拔除敌与非敌。
以手执之刺除脚中刺,
如以刺除刺。
Upakāraggahitena, Sattunāsattumuddhare; Pādalaggaṃ karaṭṭhena, Kaṇṭakeneva kaṇṭakaṃ.
没有谁是任何人的朋友,
没有谁是任何人的敌人;
确实因原因而被知晓。
朋友和敌人也是这样。
Na mittaṃ koci kassaci, Na koci ripu kassaci; Kāraṇena hi ñāyati, Mittāni ca ripū tathā.
恶人也会说好听的话,
这不是让人信赖的理由。
蜜停留在舌尖上,
可心里却藏着能立刻要命的剧毒。
Dujjano piyavādī ca, Netaṃ vissāsakāraṇaṃ; Madhu tiṭṭhati jivhagge, Hadaye tu halāhalaṃ.
恶人应被避开,
就算被学识装点得再好,也还是……
宝珠庄严之蛇,
何故不令人怖?
Dujjano parihantabbo, Vijjāyā laṅkatopi saṃ; Maṇinā bhūsito sappo, Kime so nabhayaṃ karo.
蛇是凶残的,恶人也是凶残的;
恶人比蛇更凶残。
顺从于咒语与草药的毒蛇,
恶人靠什么才能被制止?
Sappo kūro khalo kūro, Sappā kūrataro khalo; Manto sadhivaso sappo, Khalo kena nivāyyate.
有爪者与江河,
有角者与持刃者。
对女人与王族,
切莫轻信。
Nakhīnañca nadīnañca, Siṅgīnaṃ satthapāṇinaṃ; Vissāso nevakātabbo, Thīsu rājakulesu ca.
象以千手为量,
马以百手为度。
当避角兽十肘外,
恶人应舍其住处。
Hatthī hatthasahassena, Satahatthena vājino; Siṅgino dasahatthena, Ṭhānacāgena dujjano.
为防意外应积财,
纵耗财富亦护妻。
要时时刻刻守护自己,
即使以妻子与财产。
Āpadatthaṃ dhanaṃ rakkhe, Dāraṃ rakkhe dhanehipi; Attānaṃ satataṃ rakkhe, Dārehipi dhanehipi.
别人的妻子,别人的财物,
还有对他人的讥嫌与指责。
于尊重处避嬉笑,
轻浮躁动亦远离。
Paradāraṃ paradabbaṃ, Parivādaṃ parassa ca; Parihāsaṃ guruṭṭhāne, Cāpalyañca vivajjaye.
为了家族的利益,可以舍弃某一个人。
为了村子的利益,可以舍弃家族。
为了国家/地区的利益舍弃村落,
为了自己的利益,应该舍弃土地。
Caje ekaṃ kulassatthe, Gāmassatthe kulaṃ caje; Gāma janapadassatthe, Attatthe pathaviṃ caje.
用一只脚移动,
智者用一只脚站立;
不经过仔细审察另一处所,
应当舍弃先前的依处。
Calatyekena pādena, Tiṭṭha tyekena buddhimā; Nāsamikkhya paraṃ ṭhānaṃ, Pubbamāyatanaṃ caje.
贪婪者应以财利摄受,
傲慢者应以合掌礼敬之行调伏。
以随顺其意摄受愚痴者。
同样以正确的方式对待智者。
Luddha matthena gaṇheyya, Thaddha mañjalī kammunā; Mūḷhaṃ chando nuvattena, Tathā tathena paṇḍitaṃ.
损害自己的利益,让内心煎熬,
在家中的各种恶行,
欺诳与量度,
智者不宣扬。
Atthanāsaṃ manotāpaṃ, Gehe duccaritāni ca; Vañcanañca pamāṇañca, Matimā na pakāsaye.
在财富和粮食的使用上,
因此,在知识与村落中;
在食物和日常事务中,
应当常成为已舍弃羞耻的人。
Dhanadhaññappayogesu , Tathā vijjāgamesu ca; Āhāre byavahāre ca, Cattalajjo sadā bhave.
富者、通晓吠陀之婆罗门、国王,
江河,医者居其第五。
何处这五种不存在,
在那里不应居住。
Dhanino sotthiyo rājā, Nadī vejjo tu pañcamo; Pañca yatra navijjante, Tatra vāsaṃ nakāraye.
在哪个地方没有恭敬,
没有喜,也没有亲友。
也没有任何人能获得智慧。
应当避开那个地方。
Yasmiṃdese na sammānaṃ, Na pīti naca bandhavā; Na ca vijjāgamo koci, Taṃdesaṃ parivajjaye.
心里想过的业,
不以言语宣扬;
对已被他人察觉的所作所为
因为从那里并不产生成就。
Manasā cintitaṃ kammaṃ, Vacasā napakāsaye; Aññalakkhita kāriyassa, Yato siddhi najāyate.
恶趣和恶行,
恶妻、恶河同样如此;
粗劣的器皿与粗劣的食物,
明察之人应当远离。
Kudesañca kuvuttiñca, Kubhariyaṃ kunadiṃ tathā; Kudabbañca kubhojjañca, Vajjaye tu vicakkhaṇo.
债之余、火之余,
病之余亦复如是。
而且,因为它再次增长,
所以剩下的不应该做。
Iṇasesoggi seso ca, Byādhiseso tatheva ca; Puna ca vaḍḍhate yasmā, Tasmā sesaṃ nakāraye.
思虑是人的衰老,
衣物因日晒而老化。
衰老是女人的不幸,
交合是马匹的衰老。
Cintā jaro manussānaṃ, Vatthānaṃ ātapo jaro; Asobhagyaṃ jaro thīnaṃ, Assānaṃ methunaṃ jaro.
若有儿子听命于他,
仆从与妻子亦复如是。
即使物资匮乏,也能极度知足。
他虽站在大地上,却如同身处天界。
Atthi putto vase yassa, Bhacco bhariyā tatheva ca; Abhāve pyatisantoso, Saggaṭṭho so mahītale.
嗔怒之妻,诡诈之友,
好回嘴的仆从。
与蛇同住一屋,
必死无疑。
Duṭṭhā bhariyā saṭhaṃ mittaṃ, Bhacco cuttaradāyako; Sa sappeca gahe vāso, Maccureva nasaṃsayo.
家中无母,
妻亦出言不逊。
应往森林去,
如家即如林。
Mātā yassa gehe natthi, Bhariyācā piyavādinī; Araññaṃ tena gantabbaṃ, Yathā raññaṃ tathāgahaṃ.
父为负债者,是怨敌;
母为邪淫者。
美貌的妻子是怨敌,
愚笨的儿子是敌人。
Iṇakattā pitā sattu, Mātā ca byabhicārinī; Bhariyā rūpavatī sattu, Putto sattu apaṇḍito.
杜鹃的鸣声是它的美,
对女人来说,忠贞就是她的美。
有明才是丑陋者的庄严。
安忍是苦行者的色。
Kokilānaṃ saro rūpaṃ, Nārī rūpaṃ patibbatā; Vijjā rūpaṃ kurūpānaṃ, Khamā rūpaṃ tapassinaṃ.
无明就是空无的生命,
各方空无,没有依靠。
没有儿子的家是空的,
贫穷即一切皆空。
Avijjaṃ jīvanaṃ suññaṃ, Disā suññā abandhavā; Puttahīnaṃ gahaṃ suññaṃ, Sabbasuññā daliddatā.
因门风之失而不布施,
因业行之失而贫穷。
因为母亲的过失而发疯,
因为父亲的过错而变得愚痴。
Adātā vaṃsadosena, Kammadosā daliddatā; Ummādā mātudosena, Pitudosena mūḷhatā.
对于再生者等众来说,火是尊贵者,
在种种种姓之中,婆罗门最为尊贵;
在众妇女中,丈夫是尊贵者。
对所有人来说,客人是尊贵者。
Guru aggi dvijādīnaṃ, Vaṇṇānaṃ brāhmaṇo guru; Pati reko gurutthīnaṃ, Sabbassābhyāgato guru.
因骄慢,兰卡被毁;
因我慢,拘罗婆(亦亡)。
过度布施,就像被捆绑的献祭牲畜。
一切极端皆被执取。
Atidabbe hatā laṅkā, Atimāne ca koravā; Atidāne balībaddho, Sabbamaccanta gahitaṃ.
无衣之饰,
无酥之食;
乳房干瘪的女子和那女子。
没有智慧,就没有活路。
Vatthahīno tvalaṅkāro, Ghatahīnañca bhojanaṃ; Thanahīnā ca yānārī, Vijjāhīnañca jīvanaṃ.
可食之食,与进食之力,
欲乐之力,及殊胜女子。
荣华富贵和布施的力量,
并非微小苦行之果报。
Bhojjaṃ bhojanasatti ca, Ratisatti varā thiyo; Vibhavo dānasatti ca, Nāppassa tapaso phalaṃ.
妻子存在的意义,是为了儿子。
儿子是为了饭团而有的;
为利而结交者为友,
财富可作一切用途。
Puttappayojanā dārā, Putto piṇḍappayojano; Hitappayojanaṃ mittaṃ, Dhanaṃ sabbappayojanaṃ.
天生自然的话语,极难得。
能带来安稳的儿子,极难得。
与自己相配的妻子很难遇到。
真心喜欢的好朋友很难遇到。
Dullabhaṃ pākatikaṃ vākyaṃ, Dullabho khemakaro suto; Dullabhā sadisī jāyā, Dullabho sajano piyo.
并非每座石山皆有摩尼珠,
并非每头大象皆有珍珠。
善人确实不是到处都有,
檀香并非每片树林里都有。
Selesele namāṇikkaṃ, Muttikaṃ na gajegaje; Sādhavo na hi sabbatra, Candanaṃ na vanevane.
没有忧愁、没有财产,是智者。
有智者为亲友者不忧愁
无忧寡妇,
依子孙而安住。
Asoco niddhano pañño, Asoco paṇḍitabandhavo; Asocā vidhavā nārī, Puttanatta patiṭṭhitā.
无明的人会悲伤,
无子嗣的淫欲是可忧的。
无食的众生忧愁,
没有国王的国家是可忧的。
Avijjo puriso soco, Socaṃ methuna mappajaṃ; Nirāhārā pajā socā, Socaṃ rajja marājakaṃ.
与亲族过从甚密,
与智者结交为友;
和亲戚们平等相处,在集会中平等。
行持上述作为的人不会败亡。
Kulehi saha sampakkaṃ, Paṇḍitehi ca mittataṃ; Ñātībhi ca samaṃ melaṃ, Kubbāno navinassati.
仰赖他人的生计是艰难的。
无依无靠的居住是艰难的。
没有财产,去谋事营生。
贫穷是一切之中最艰难痛苦的。
Kaṭṭhā vutti parādhinā, Kaṭṭho vāso nirāsayo; Niddhano byavasāyo ca, Sabbakaṭṭhā daliddatā.
贼人的法,哪来的?
恶人哪来的安忍?
妓女哪里来的情爱?
对贪欲之人,何来真实?
Takkarassa kuto dhammo, Dujjanassa kuto khamā; Vesiyā ca kuto sneho, Kuto saccañca kāminaṃ.
被驱使的人哪来的傲慢?
愤怒的人哪来的安乐?
女人哪来的知足?
暴戾的人哪来的慈爱?
Pesitassa kuto mānaṃ, Kopanassa kuto sukhaṃ; Thīnaṃ kuto satittañca, Kuto mettī khalassa ca.
国王是弱者的力量,
愚者的哭泣就是力量。
愚昧者的力量在于沉默。
盗贼的力量在于不真实。
Dubbalassa balaṃ rājā, Bālānaṃ rodanaṃ balaṃ; Balaṃmūḷhassa monittaṃ, Corānaṃ atathaṃ balaṃ.
谁舍弃了恒常的事物,
他亲近不恒常的东西;
他的恒常之物会消失,
不恒常的,一坏就彻底没了。
Yo dhuvāni pariccajja, Adhuvaṃ parisevati; Dhuvāni tassa nassanti, Adhuvaṃ naṭṭhameva ca.
干肉、老妇,
朝阳是新的酸酪。
清晨行淫与睡眠,
此六即刻夺命者。
Sukkaṃ maṃsaṃ thiyo vuddhā, Bālakka taruṇaṃ dadhi; Pabhāte methunaṃ niddā, Sajju pāṇaharāni cha;
鲜肉与新谷,
愚妇以乳食为餐。
酥油与热水,
即刻六种活命之物。
Sajju maṃsaṃ navannañca, Bālā thī khīrabhojanaṃ; Ghatamuṇhodakañceva, Sajju pāṇakarāni cha.
从狮学得一法,从鹭学得一法;
从犬学得六法,从驴学得三法。
四法当从乌鸦学,
四法亦从公鸡学。
Sīhādekaṃ bakādekaṃ, Cha sunā tīṇi gadrabhā; Vāyasā catu sikkhetha, Cattāri kukkuṭādapi.
事多事少,
那男人都想去做。
当以调御而行,
宣说狮子为一。
Pabhūtamappakiccaṃ vā, Yonaro kattumicchati; Saṃyatanena kattabbaṃ, Sīhādekaṃ pakittitaṃ.
调伏一切诸根,
如白鹭堕落之人。
具足时节与处所
应当完成一切应做的事。
Sabbindriyāni saṃyama, Bakova patito jano; Kāladesopapannāni, Sabbakiccāni sādhaye.
吃得很多,却以少许为满足,
善眠且心意迅捷;
忠心事主,勇猛无畏,
当知犬之六德。
Bahvāsī sāppasantuṭṭho, Suniddo sīghacetano; Pabhubhatto ca sūro ca, Ñātabbā cha sunā guṇā.
不歇不息地担此重负,
寒暑冷暖悉无所觉。
如是恒常知足者,
当向驴修习三学。
Avissāmaṃ vahe bhāraṃ, Sītuṇhañca navindati; Sa santoso tathā niccaṃ, Tīṇi sikkhetha gadrabhā.
隐秘交合行淫事,
应其时宜作储积。
不放逸,不懈怠,
应当从乌鸦身上学习四种(德行)。
Guḷhamethunadhammañca, Kālekāle ca saṅgahaṃ; Appamādamanālasyaṃ, Catu sikkhetha vāyasā.
临阵交锋,晨朝早起;
与亲眷同席共食。
对处于危难中的女子,应当加以保护。
人应向公鸡学习这四事。
Yuddhañca pātaruṭṭhānaṃ, Bhojanaṃ saha bandhuhi; Thiyaṃ āpadaggataṃ rakkhe, Catu sikkhetha kukkuṭā.
对有能力者而言,何有担子过重?
对坚定精进的人来说,多远才算远?
何处是明智者的异乡?
对常说爱语者而言,谁算得上是外人呢?
Kotibhāro samatthānaṃ, Kiṃdūraṃ byavasāyinaṃ; Ko videso savijjānaṃ, Ko paro piyavādinaṃ.
恐惧的道路已经被讲明了,
对诸根不加约束;
制伏彼乃成就之道,
人们靠着它,就能到达想去的地方。
Bhayassa kathito pantho, Indriyānamasaṃyamo; Tajjayo sampadāmaggo, Yeniṭṭhaṃ tena gamyate.
没有哪个亲戚能比得上智慧。
没有敌人能跟疾病相比;
爱子之情,无与伦比;
诸天神之力,亦非至上。
Na ca vijjāsamo bandhu, Na ca byādhisamo ripu; Nacāpaccasamo sneho, Na ca devā paraṃ balaṃ.
以海洋为屏障的地方,
有围墙遮护的房屋。
国土以国王为护,
女子以操守为护。
Samuddāvaraṇā bhūmi, Pākārāvaraṇaṃ gahaṃ; Narindāvaraṇā desā, Cārittāvaraṇā thiyo.
女人如同酥油罐,
男子就像炽热的火炭一样。
所以,酥油和火,
智者不应置于同一处。
Ghatakumbhasamā nārī, Tattaṅgāra samo pumā; Tasmā ghatañca aggiñca, Nekatra thapaye budho.
女人的食物是两倍。
她们的智慧是四倍。
而决心是六倍,
而欲被认为有八重。
Āhāro dviguṇo thīnaṃ, Buddhi tāsaṃ catugguṇo; Chaguṇo byavasāyo ca, Kāmocaṭṭhaguṇo mato.
应赞已消化之食,
应赞青春已逝之妻。
自战场归来的勇士,
与运回家门的谷粮。
Jiṇṇamannaṃ pasaṃseyya, Bhariyaṃ gatayobbanaṃ; Raṇā paccāgataṃ sūraṃ, Sassañca gehamāgataṃ.
不知足的婆罗门已毁灭,
知足的君王亦毁灭。
有惭妓女今已逝,
无惭却见良家女。
Asantuṭṭhā dvijā naṭṭhā, Santuṭṭhāiva pāthivā; Salajjā gaṇikā naṭṭhā, Nillajjā ca kulitthiyo.
王统坠落之国王,
愚人之子却贤明。
穷人得到财富后,
他把人看得像草一样。
Avaṃsapatito rājā, Mūḷhaputto ca paṇḍito; Adhanena dhanaṃ pāpya, Tiṇaṃva maññate janaṃ.
虽是杀害婆罗门者,
家财广大亦堪受供。
纵有与月同贵的血统,
身无分文仍遭人轻贱。
Brahmahāpi naro pujjo, Yassatthi vipulaṃ dhanaṃ; Sasino tulyavaṃsopi, Niddhano paribhūyate.
至于书上的学问,
已经落到别人手里的财富;
当需要用时,
那既不是明,也不是那财富。
Potthakaṭṭhā tu yāvijjā, Parahatthagataṃ dhanaṃ; Kiccakāle samuppanne, Na sāvijjā na taddhanaṃ.
风对树来说是恐惧。
莲花害怕寒冷;
山峦畏雷霆,
善士畏恶人。
Pādapānaṃ bhayaṃ vātā, Padmānaṃ sisirā bhayaṃ; Pabbatānaṃ vajīramhā, Sādhūnaṃ dujjanā bhayaṃ.
当智者被委任时,
国王有三种德行。
名声和天界的生活,
财富的来源也很广大。
Paññe niyujjamāne tu, Santi rañño tayoguṇā; Yaso sagganivāso ca, Vipulo ca dhanāgamo.
当愚人被委以重任时,
刹帝利有三种过失。
恶名与利益丧失,
同样地,也有投生到地狱的。
Mūḷhe niyujjamānetu, Khattiyassāguṇā tayo; Ayaso catthanāso ca, Narake gamanaṃ tathā.
由许多愚人聚集而成,
彼此互相以畜生般的方式生活。
一切德行都被遮蔽,
就像乌云遮住了太阳。
Bahūmūḷhasaṅghātehi, Aññoññapasuvuttibhi; Pacchādyante guṇā sabbe, Meghehiva divākaro.
田地在河岸,
妻子恋他人;
儿子没有教养。
对死亡确实没有怀疑。
Yassa khettaṃ nadītīre, Bhariyāpi parappiyā; Puttassa vinayo natthi, Maccureva nasaṃsayo.
不可臆度者,不应宣说;
纵是眼前亲见,亦被见。
石头能渡越水,
猴子在唱歌。
Asambhābyaṃ navattabbaṃ, Paccakkhamapi dissate; Silā tarati pānīyaṃ, Gītaṃ gāyati vānaro.
耕者常得丰足食,
无病之人常安乐。
妻子深爱丈夫,
他的家总是充满欢庆。
Subhikkhaṃ kasake niccaṃ, Niccaṃ sukha marogike; Bhariyā bhattu piyā yassa, Tassa niccossavaṃ gahaṃ.
嬉戏导致事业败坏,
贫穷导致智慧丧失;
乞求招致尊严丧失,
乞食招致宗族败落。
Helassa kammanāsāya, Buddhināsāya niddhanaṃ; Yācanā mānanāsāya, Kulanāsāya bhojanaṃ.
应当亲近彼大树,
果实荫凉悉具足。
大王啊,若树无果,
树荫以何遮阻?
Sevitabbo mahāvakkho, Phalacchāyā samanvito; Yadi devā phalaṃ natthi, Chāyā kena nivāraye.
一者,明慧未曾修得;
二者,财富未曾积聚。
于第三,未积福德;
于第四,谁将为之?
Paṭhame najjitā vijjā, Dutīye najjitaṃ dhanaṃ; Tatīye najjitaṃ puññaṃ, Catutthe kiṃkarissati.
在河岸边,那些树木,
落到别人手里的财富
凡其事务为女人所行境者,
彼一切皆成徒劳。
Nadīkūleca ye vakkhā, Parahatthagataṃ dhanaṃ; Kiccaṃ thīgocaraṃ yassa, Sabbaṃ taṃ viphalaṃ bhave.
依靠恶地,哪来的财利堆积?
亲近了坏儿子,哪来的掬水之手?
娶了恶妇进门,家里哪来的安乐?
教导恶弟子,哪来的名声?
Kudesamāsajja kutotthasañcayo, Kuputtamāsajja kuto jalañjalī; Kugehiniṃ pāpya gahe kuto sukhaṃ, Kusissamajjhāpayato kuto yaso.
井水、榕树荫、砖房,
萨玛站立之时。
冷天的时候有温暖。
夏天的时候则清凉。
Kūpodakaṃ vaṭacchāyā, Sāmā thīciṭṭhakālayaṃ; Sītakāle bhave uṇhaṃ, Gimhakāle ca sītalaṃ.
夜间经行是毒害。
讨好国王是毒害;
心系他人的女人是毒,
未察见的疾病是毒。
Visaṃ caṅkamanaṃ rattiṃ, Visaṃ raññonukulatā; Visaṃ thīpi aññāsattā, Visaṃ byādhi avekkhito.
学之不当,明如毒药;
食不消化,饮食如毒。
结交朋友,对穷人是毒害。
年轻女子是老年人的毒药。
Duradhītā visaṃ vijjā, Ajiṇṇe bhojanaṃ visaṃ; Visaṃ goṭṭhī daliddassa, Vuddhassa taruṇī visaṃ.
傍晚时,道路已被破坏。
失节的妇女败亡;
种子稀少的田地已被毁坏,
仆人的过错害死了主人。
Padose nihato pantho, Patitā nihatā thiyo; Appabījaṃ hataṃ khettaṃ, Bhaccadosā hato pabhū.
给非贤者的信仰布施是毁坏的,
无达奇那的祭供已被破坏;
美貌的不育女子被毁掉了,
没有统帅的军队已被消灭。
Hatamasottiyaṃ saddhaṃ, Hato yañño tvadakkhiṇo; Hatā rūpavatī vañjhā, Hataṃ senamanāyakaṃ.
洞明吠陀及吠陀支真义,
唯以诵咒与火供为务。
专门负责说吉祥祝福的话,
这位就是国王的祭司。
Vedavedaṅga tattañño, Japahomaparāyano; Āsīvādavacoyutto, Esa rājapurohito.
具备出身、戒行和德行的人,
以一切法为究竟归宿的人;
精通且善于遣使等事务者。
被委任为法务长官。
Kulasīlaguṇopeto, Sabbadhammaparāyano; Pavīṇo pesanādyakkho, Dhammādyakkho vidhīyate.
精通阿育吠陀者,
为一切众生所喜见。
具足圣者戒德者,
此人被判定为可呵责。
Ayubbedakatābhyāso, Sabbesaṃ piyadassano; Ariyasīlaguṇopeto, Esa vajjo vidhīyate.
只说一次即能领会其义,
手快,字也写得漂亮;
洞察一切学问的人,
名叫“杰出”的写作者。
Sakiṃdutta gahitattho, Lahuhattho jitakkharo; Sabbasattha samālokī, Pakaṭṭho nāma lekhako.
他圆满具足正行且通晓有情,
那位被供养且无与伦比者坐在坐骑上。
具备勇猛英雄的品德,
他被任命为军队的统帅。
Samattanītisattañño, Vāhane pūjitassamo; Sūravīraguṇopeto, Senādhyakkho vidhīyate.
行持清净,言辞巧慧,
善能明察他人之心。
有智慧的人,说话符合事实真相,
这就被指定为使者。
Sucī vākyapaṭuppañño, Paracittopalakkhako; Dhīro yathāttha vādī ca, Esa dūto vidhīyate.
具足子孙与功德,
博通经艺兼作炊饼者。
既勇猛又坚毅者,
便被称为厨师。
Puttanatta guṇopeto, Satthañño piṭṭhapācako; Sūro ca kathinoceva, Sūpakāro sa uccate.
了知姿态与行为的人,
有力又相貌可爱;
常不放逸恒善巧,
斯人名为守门者。
Iṅgitā kāratattañño, Balavā piyadassano; Appamādī sadā dakkho, Patihāro sa uccate.
自己没有智慧,
典籍对他能有什么用呢?
失去眼睛的人,
镜子能有什么用?
Yassa natthi sayaṃ paññā, Satthaṃ tassa karoti kiṃ; Locanehi vihīnassa, Dappaṇo kiṃkarissati.
讲说者们能做什么呢?
在没有听闻的地方,
裸形群聚之处,
染工能作何事?
Kiṃkarissanti vattāro, Sotaṃ yattha navijjate; Naggakapaṇake dese, Rajaṇo kiṃkarissati.