礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
世法格言
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · Lokanīti
1. 智者品解释
207 段
我要讲说《世法格言》,
从各种典籍中摘取出来;
稽首礼敬三宝已,
遂以摩揭陀语略摄其要。
Lokanītiṃ pavakkhāmi, Nānāsatthasamuddhaṭaṃ; Māgadheneva saṅkhepaṃ, Vanditvā ratanatthayaṃ.
在伦理的世界中,人的精髓是……
母亲、父亲、老师,还有朋友。
所以,人确实应当懂得处世之道,
有智慧的人就是伟大,而且博学多闻。
Nītiloke purisassa sāro, Mātā pitā ācariyoca mitto; Tasmā hi nītiṃ puriso vijaññā, Ñāṇī mahā hoti bahussutoca.
懒惰的人哪来的技艺?
没有技艺的人,哪来的财富?
没有财富的人,哪来的朋友?
没有朋友的人,哪来的快乐?
没有快乐的人,哪来的功德?
没有福德的人,哪来的殊胜?
Alasassa kuto sippaṃ, Asippassa kuto dhanaṃ; Adhanassa kuto mittaṃ, Amittassa kuto sukhaṃ; Asukhassa kuto puññaṃ, Apuññassa kuto varaṃ.
没有比技艺更殊胜的财富,
盗贼带不走技艺。
在这世上,技艺就是朋友,
在来世能带来安乐。
Sippā samaṃ dhanaṃ natthi, Sippaṃ corā nagaṇhare; Idha loke sippaṃ mittaṃ, Paraloke sukhāvahaṃ.
不要轻视微小的善行,
要把所闻的法放在心里;
如蚁丘纳水滴,
经久方盈满。
Appakaṃ nātimaññeyya, Citte sutaṃ nidhāpaye; Vammikodakabindūva, Cirena paripūrati.
别轻视小的东西,
无论是学问,还是技艺;
哪怕只有一样是纯净的
维持生命的方式
Khuddoti nātimaññeyya, Vijjaṃ vā sippameva vā; Ekampi pariyodātaṃ, Jīvitakappakāraṇaṃ.
山山未必藏宝石,
象象岂皆有珍珠。
并非每片树林里都有檀香树,
不是每个地方都有智者。
Sele sele na māṇikaṃ, Gaje gaje na muttikaṃ; Vane vane na candanaṃ, Ṭhāne ṭhāne na paṇḍitaṃ.
智者具足多闻,
若闻说彼处有法。
凭大精进,到达那个境地,
想要听闻的人,就应当前往。
Paṇḍito sutasampanno, Yattha atthīti ce suto; Mahussāhena taṃ ṭhānaṃ, Gantabbaṃva sutesinā.
没有技艺,没有财富,
若登上山
贪欲与嗔恨之爱染,
此五法爱染复爱染。
Sine sippaṃ sine dhanaṃ, Sine pabbatamāruhaṃ; Sine kāmassa kodhassa, Ime pañca sine sine.
闻、假立、算数,
瑜伽、尼提、胜论——
乾闼婆与妓女,
弓术者及布拉纳之众。
Suti sammuti saṅkhyāca, Yogā nīti visesakā; Gandhabbā gaṇikā ceva, Dhanu bedā ca pūraṇā.
医术、史传、
星象、幻术与音律。
旗帜、咒语和声音,
这些人是具备十八种技艺的人。
Tikicchā itihāsā ca, Joti māyā ca chandati; Ketu mantā ca saddā ca, Sippāṭṭhārasakā ime.
智者未被问时如鼓,
被问时于我如雨云。
愚人无论被问还是没被问。
总是说得很多。
Apuṭṭho paṇḍito bherī, Pajjunno me hoti pucchito; Bālo puṭṭho apuṭṭhopi, Bahumpi bhaṇate sadā.
还有,书本里的那些技艺,
别人手里的财物,
当急务发生时,
那既非技艺也非财富。
Potthakesu ca yaṃ sippaṃ, Parahatthesu yaṃ dhanaṃ; Yathākicce samuppanne, Na taṃ sippaṃ na taṃ dhanaṃ.
睡莲之茎,量水之深浅;
戒行仪范,量家之门第。
所说言语是才智的衡量标准,
枯草是大地的量。
Jalappamāṇaṃ kumuddanālaṃ, Kulappamāṇaṃ vinayo pamāṇaṃ; Byattippamāṇaṃ kathītavākyaṃ, Pathaviyā pamāṇaṃ tiṇa milātaṃ.
寡闻的人,所闻极少,
他自以为有很多,人们啊;
不见信度河水,
犹如井中之蛙。
Appassuto sutaṃ appaṃ, Bahuṃ maññati mānavā; Sindhūdakaṃ apassanto, Kūpe toyaṃva maṇḍuko.
初败失技艺,
再败失财富。
第三次失败是法,
第四会怎么做?
Pathamaṃ parājaye sippaṃ, Dutiyaṃ parājaye dhanaṃ; Tatiyaṃ parājaye dhammaṃ, Catutthaṃ kiṃ karissati.
聪明儿子怎会懒惰,
没本事的人扛起重担;
有智慧的人在世间受人敬奉,
聪慧的儿子日复一日。
Byatta putra kimalaso, Abyatto bhārahārako; Byattako pūjito loke, Byatta putra dine dine.
母为怨敌,父为仇雠,
愚者何故不修学?
在众人聚集的地方,他们并不光彩照人,
就像天鹅群中间混着一只鹳。
Mātā verī pitā satru, Kena bāle na sikkhitā; Sabhāmajjhe na sobhanti, Haṃsamajjhe bakoyathā.
谁能削尖山中的荆棘?
谁涂抹鹿眼般的眼药?
谁能在沼泽的歧路上找到芬芳?
谁能维持良家子弟的形貌?
自身的本质状态。
Kaṇṭakaṃ giri ko tikkhati, Ko añjanaṃ migakkhikaṃ; Uppathaṃ pallale ko sugandhaṃ, Kula-putta-rūpo ko pavattati; Sāmaṃ-bhāvo.
不具配料的槟榔没有味道。
穷人纵有装饰,也毫无意义。
无盐之食,
无艺者之释。
Na rasaṃ akotambulaṃ, Adhanassa, laṅkatampi; Alonakantu byañjanaṃ, Byākaraṇaṃ asippassa.
乐于听闻,并且具备闻法所带来的素养,
由多闻,智慧不断增长;
他用智慧去了解其中的含义,
已经明白了含义,它能带来安乐。
Sussusā sutasampanno, Sutāpaññāya pavaḍḍhati; Paññāya atthaṃ jānāti, Ñāto attho sukhāvaho.
吃、性交、睡觉,
在牛和人的身上也存在。
明是人的殊胜;
缺此明者,则与牛同。
Bhojanaṃ methunaṃ niddā, Goṇe posepi vijjati; Vijjā viseso posassa, Taṃ hīno gosamo bhave.
没有比智慧更好的朋友,
也没有像疾病那样的敌人。
也没有像爱自己那样的爱。
也没有和业一样的力量。
Natthi vijjāsamaṃmittaṃ, Naca byādhisamo ripu; Naca attasamaṃ pemaṃ, Naca kammasamaṃ balaṃ.
天鹅不会待在乌鸦群里,
狮子在牛群里并不显得光彩。
骏马站在驴群中间,
在愚人之中,也有智者。
Haṃso majjhe na kākānaṃ, Sīho gunnaṃ na sobhate; Gadrabhamajjhe turaṅgo, Bālamajjhe ca paṇḍito.
纵令愚人尽一生,
亲近承事于智者
他根本不明白法。
就像汤匙尝不出汤的味道。
Yāvajīvampi ce bālo, Paṇḍitaṃ payirupāsati; Na so dhammaṃ vijānāti, Dabbi sūparasaṃ yathā.
若智者仅片刻
亲近贤者,
他很快就能领会法。
就像舌头尝到汤的味道。
Muhuttamapi ce viññū, Paṇḍitaṃ payirupāsati; Khippaṃ dhammaṃ vijānāti, Jivhā sūparasaṃ yathā.
勇士若无兵刃,
不应奔赴沙场。
有智慧的或远行的商人,
远行他方也是如此。
Vinā satthaṃ na gaccheyya, Sūro saṅgāmabhūmiyaṃ; Paṇḍitvāddhagū vāṇijo, Videsagamano tathā.
钱财没了,心里煎熬,
在家里做的各种坏事,
欺诈和轻视,
有智慧的人不会公开宣扬。
Dhananāsaṃ manotāpaṃ, Ghare duccaritāni ca; Vañcanañca avamānaṃ, Paṇḍito na pakāsaye.
符合事实的话语,
与自性相应的可爱之物;
与自身相符的忿怒,
谁了知,谁就是智者。
Pattānurūpakaṃ vākyaṃ, Sabhāvarūpakaṃ piyaṃ; Attānurūpakaṃ kodhaṃ, Yo jānāti sa paṇḍito.
无财者之味,众人食之;
无力者之臂,众人杀之。
无智者的言谈,
如同疯人一般。
A-dhanassa rasaṃ khādā, A-balassa hathā narā; A-paññassa vākya-kathā, Ummattaka-samā ime.
不请自去者
没被问就话多的人
显示自己的功德,
三种卑下之相。
Anavhāyaṃ gamayanto, A-pucchā bahu-bhāsako; Atta-guṇaṃ pakāsento, Ti-vidhaṃ hīna-lakkhaṇaṃ.
色相微弱,却话很多,
智慧很少的人,已被清楚地显示出来。
水少的壶一摇就响。
母牛的奶水少,且躁动踢踏。
Appa-rūpo bahuṃ bhāso, Appa-pañño pakāsito; Appa-pūro ghaṭo khobhe, Appa-khīrā gāvī cathe.
纵在蛙群之中,亦如雄狮;
纵落乌鸦爪下,仍是至爱。
愚者若成智者已,
智者当于每一世问询。
Maṇḍūkepi ukre sīhe, Kākaggahe piye piye; A-paṇḍīpi paṇḍī hutvā, Dhīrā pucche vaye vaye.
青蛙中,狮子中,
猪与豹中;
猫形近虎,
一切智者于技艺上彼此齐等。
Maṇḍūkepi ukre sīhe, Sūkarepi uhe dīpe; Biḷāre sadise byagghe, Sabba dhīre sippa-same.
国王于财不知足,
智者于善说无厌。
眼见可爱之色,
犹如大海不厌其水。
Na titti rājā dhanamhi, Paṇḍitopi su-bhāsite; Cakkhuṃpi piya-dassane, Jale sāgaro na titti.
具足美貌与青春的人,
毗舍佉族所生;
缺少明的人不会光彩照人,
就像无香气的金凤花一样。
Rūpa-yobbana-sampannā, Visātha-kutha-sambhavā; Vijjā-hīnā na sobhanti, Nigandhā iva kiṃsukā.
出身低贱的儿子,也能当上国王的大臣,
愚者的儿子也是智者;
没财的人,财富却很多,
你们切莫轻视男子。
Hīne putto rājāmacco, Bāla-putto ca paṇḍito; A-dhanassa dhanaṃ bahu, Purisānaṃ na maññatha.
如果有人因为贪图技艺,
他大量掌握那项技艺,
就像哑巴看着自己的梦一样,
连开口说都做不到。
Yo sippa-lobhena, Bahuṃ gaṇhāti taṃ sippaṃ; Mūgova supinaṃ passaṃ, Kathetumpi na ussahe.
陶匠为了打碎,
为了好看而打磨罐子;
不是为了丢进恶道里,
弟子们成长的因缘。
Bhijjetuṃ kumbhakāro, Sobhetuṃ kumbha ghaṭṭati; Na khipituṃ apāyesu, Sissānaṃ vuḍḍhi-kāraṇā.
以及用树叶(包裹)多伽罗香
谁把男子裹缠起来;
香叶亦散芬芳,
亲近智者亦复如是。
Taggarañca palāsena, Yo naro upanayhati; Pattāpi surabhi vāyanti, Evaṃ dhīrūpasevanā.