礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
大阿拉汉尼论
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · Mahārahanīti
智者论解释
407 段
大阿拉汉释迦牟尼,
诸盖与渴爱已断。
解脱了又解脱,极为善见善见,
我礼敬最殊胜的菩提至宝。
Mahāraharahaṃ sakya, Muniṃ nīvaraṇā taṇhā; Muttaṃ muttaṃ sudassanaṃ, Vande bodhivaraṃ varaṃ.
由牟尼中的牟尼龙象——
邪恶出家者已被战胜;
随其种种非正法,
布拉纳等人亦如是。
Muninā munināgena, Duṭṭhapabbajjitā jitā; Yathā yathāasaddhamma- Puraṇā puraṇādayo.
如来的教法,
随顺世间之理趣。
智者已备加行,
能胜或调伏作害者。
Tathā tathāgatovādā, Nugate lokanītiyaṃ; Katayogena vidūnā, Jeyyovānattha kārino.
在这里,律仪是众生的精髓。
朋友、师长和父母;
有智谋者聪慧善巧,
多闻者明见实义。
Nitīdha jantunaṃ sāro, Mittācariyāca pītarā; Nītimā subuddhi byatto, Sutavā atthadassimā.
诗人与金匠,
取师尊之黄金制成经线。
以吼叫与咆哮等作为装饰。
在这里做出让心意愉悦的事。
Kaviheraññakā katvā, Suttattaṃ satthakañcanaṃ; Gajjapajjādyālaṅkāraṃ, Karontīdha manorammaṃ.
此义已为明净智者宣说,
他者未了知。
日光辉下镜现影,
矿坑之中不现影。
Vutyaṃ visadañāṇassa, Ñāto atthotarassa na; Surappabhāya ādāso, Chāyaṃ disse na mākare.
纵有大热力者,以彼热力,
亦不令泥土变软。
水令软者变软,
善语亦令硬者变软。
Mahātejopi tejoyaṃ, Mattikaṃ namudukaṃkaro; Āpo āpeti mudukaṃ, Sādhuvācāca kakkhaḷaṃ.
他以柔和的方式战胜敌人,
用柔和战胜粗暴。
柔和所成,无有不成;
柔和所胜,无有不胜。
Mudunāva ripuṃ jeti, Mudunā jeti dāruṇaṃ; Nosiddhaṃ mudunā kiñci, Yatvato mudunā jaye.
世间檀香称清凉,
比之月亮更清凉。
比檀香与月光还要清凉,
善说之妙语。
Candanaṃ sītalaṃ loke, Tato candaṃva sītalaṃ; Candanacandasītamhā, Vākyaṃ sādhusubhāsitaṃ.
应机而说、简短之语,
方为善说。
饥饿之人,纵粗劣之食亦成美味;
如是经文,当具甘美之味。
Pattakalloditaṃ appaṃ, Vākyaṃ subhāsitaṃ bhave; Khudditassa kadannaṃpi, Suttaṃ sāduraso siyā.
即使有益的话讲了很多,
不恭敬的多言者,
被等闲视之的虽有助益之物,
难道没见过河水吗?
Satthakāpi bahūvācā, Nādarā bahubhāṇino; Sopakāramudāsīnaṃ, Nanudiṭṭhaṃ nadījalaṃ.
轮回这棵毒树,
不死之果只有两种。
善说精髓的摄取者,
与善人相聚是美好的。
Saṃsāravisarukkhassa , Dvayamevāmataṃphalaṃ; Subhāsitassasārādo, Sādhūhirasamāgamo.
石头伞很重,
然后是对天人的宣告;
次为对长老之教诫,
更胜于彼者,乃佛陀之教法。
Pāsāṇachattaṃ garukaṃ, Tato devānacikkhanā; Tato vuḍḍhānamovādo, Tato buddhassa sāsanaṃ;
世间棉花称轻,
其性轻浮犹过之。
斯人不纳教诫,
于法放逸的修行者。
Tulaṃ sallahukaṃ loke, Tato capalajātiko; Tatonovādiko tato, Yati dhammepamādako.
白昼流逝,
此间众生之命亦随之损减。
所以,千万不要放逸,
愿他们到胜者(佛陀)的教法中去。
Aha gacchati hāyantī, Sattānamidha jīvitaṃ; Tasmāhi māpamattatvaṃ, Gacchantu jinasāsane.
智者受称赞,
愚者却施棍棒。
智者唯由智者赞,
彼实善赞真赞叹。
Paṇḍitassa pasaṃsāya, Daṇḍobālena dīyate; Paṇḍito paṇḍiteneva, Vaṇṇitova suvaṇṇito.
在百人之中,会诞生一位勇士,
一千个人里才出一个有智慧的人;
十万众中如所说,
施者或有或无。
Satesu jāyate sūro, Sahassesuca paṇḍito; Vuttā satasahassesu, Dātā bhavativā navā.
王权与贤智,
任何时候都绝不可比拟。
国王于本国受敬奉,
佛陀于一切处受礼敬。
Bhūpattaṃca paṇḍitattañca, Nevatulyaṃ kadācipi; Sadesepūjito rājā, Buddho sabbatthapūjito.
对有能力的人来说,过重的负担在哪里?
对商人来说,什么算远?
智者中谁为异乡?
爱语者中谁为外人?
Kvātibhāro samatthānaṃ, Kiṃdūro byavahārinaṃ; Kovideso savijjānaṃ, Koparo piyavādinaṃ.
岂非汝等之贤善者,
来自大海与獴山?
哪怕只是少许分寸,凡是守住的人,
在坏灭时也舍弃的人
Nanu te yevasantā no, Sāgarā nakulācalā; Appampi mariyādaṃ ye, Saṃvaṭṭevi jahantino.
坏劫之时,
大海亦越其涯岸。
善人纵临毁灭,
亦不欲逾界。
Palayetītamariyādā , Bhavantikira sāgarā; Mariyādātikaṃ sādhu, Naicchanti palayepi.
善人的长寿,一切
众生快乐的根源;
对诸不善者,
苦因无疑。
Sataṃ dīghāyukaṃ sabba, Sattānaṃ sukhakāraṇaṃ; Asataṃpana sabbesaṃ, Dukkhahetu nasaṃsayo.
殊胜善士在世时,
一切人也都成了善人。
旃檀香生起时,
一切树木皆具香气。
Pāmokkhe sujane sante, Sabbepi sujanā janā; Jātekasmiṃsāragandhe, Sabbe gandhamayā dumā.
如果仅凭自己一个人,
因已被调伏者,大众也(随之调伏)。
一切众生皆趣调伏,
智者谁会毁坏它呢?
Attanā yadi ekena, Vinatena mahājanā; Vinayaṃ yanti sabbepi, Ko taṃ nāseyya paṇḍito.
身体与各种功德,
极远极端的咒语;
色身刹那即坏灭,
功德长住至劫尽。
Sarīrassa guṇānañca, Dūramaccanta mantaraṃ; Sarīraṃ khaṇaviddhaṃsi, Kappantiṭṭhāyino guṇā.
若常或无常
无垢由载垢者;
如果有人能通过身体得到它,
在有中,还有什么未得?
Yadi niccamaniccena, Nimalaṃ malavāhinā; Yo so kāyena labhetha, Kiṃnaladdhaṃ bhave nukiṃ.
想要正法、想要财利、想要欲乐、想要解脱的人
生命是圆满的原因。
由灭彼故,何者被灭?
由护彼故,何者被护?
Dhammatthakāmamokkhānaṃ, Pāṇaṃ saṃsiddhikāraṇaṃ; Tannighātā kinnahataṃ, Rakkhanā kinnarakkhitaṃ.
自己是人的亲人,
敌人就是人自己的本身;
唯己确为至亲,
唯己确为仇敌。
Attā bandhu manussassa, Ripu attāva jantunaṃ; Attāva niyato ñāti, Attāva niyato ripu.
通过舍弃自身,
守护所依靠的。
只有善士们才会去做。
精通谋略者不认可此举。
Attanoparicāgena, Yaṃsitamanurakkhanaṃ; Karonti sajjanāyeva, Na taṃ nītimatā mataṃ.
草、土地和水,
第四是语句的妥帖。
这些确实在善人家中,
从来没有中断过。
Tiṇāni bhūmirudakaṃ, Catutthī vākyasuṭṭhutā; Etāni hi sataṃgehe, Nochindante kadācipi.
河流不饮自己所流之水,
树木不食自己所结之果。
云有时亦不雨于田,
善人之财为利他。
Ambuṃ pivantino najjo, Rukkho khādatino phalaṃ; Megho kvacipi no sassaṃ, Paratthāya sataṃdhanaṃ.
以粗恶语对待善士,
心不趋向扭曲变异。
草木火把根本不能
烧热大海之水。
Sataṃ pharusavācāhi, Nayāti vikatiṃ mano; Tiṇukkāhi nasakkāva, Tāpetuṃ sāgare jalaṃ.
在顺境中伟大之心
成为青莲般柔嫩;
大岩石上
石堆粗砺扎手,
Sampatyaṃ mahattaṃceto, Bhavatyuppalakomalaṃ; Vippatyañca mahāsele, Silāsaṅghādakakkaso.
获得了巨大的利益,
证得明与成就。
不傲慢、不刚愎而行者,
彼被称为智者。
Atthaṃ mahantamāpajja, Vijjaṃ sampattimevaca; Careyyāmānathaddhoyo, Paṇḍito so pavuccati.
对得不到的东西,不去强求;
就算失去了什么,也不会忧愁悲伤;
遇到灾祸也不会迷失自己,
那些人确是智者。
Nālabbhamabhipatthenti , Naṭṭhampi nacasocare; Vippatyañca namuyhanti, Yenarā teva paṇḍito.
于疑难处,纵仅一词,
智者亦不轻忽。
竹坡之阳究为何?
三大洲之曜主。
Gaṇṭhiṭṭhāne ekapade, Nātimaññeyya paṇḍito; Kiṃ akko veḷupabbhāro, Timahādīpabhānudo.
功德过患二者中,
无人能脱于其一。
柔嫩的莲花
芦苇的茎秆是粗糙的。
Guṇadosesumekena, Natthi koci vivajjito; Sukhumālassa padumassa, Naḷā bhavati kakkasā.
多闻大士,
受持广大经论;
断疑者们,
为贪痴所困,疲惫不堪。
Sumahantāni satthāni, Dhārayanto bahussutā; Chettāro saṃsayānantu, Kilante lobhamohatā.
即使看到有德者身上的过失,
称赞功德的人这样说,
世人不见月轮上
实存的斑痕。
Dosampi saguṇe disvā, Guṇavādī vadantino; Na loko vijjamānampi, Cande passati lañchanaṃ.
欲求多闻者,应先审择;
审择已,乃求多闻者。
煮熟的饭食要放在合适的容器里。
器皿也应当如此。
Nipuṇe sutameseyya, Vicinitvā sutatthiko; Bhattaṃ hukkhaliyaṃ pakkaṃ, Bhājanaṃpi tathā bhave.
德行亦充作使者,
纵令善士居远方。
蜜蜂自飞向露兜树,
以香为食。
Guṇā kubbanti dūtattaṃ, Dūrepi vasataṃ sataṃ; Ketake gandha ghāsāya, Gacchanti bhamarā sayaṃ.
智者具多闻,
若闻“何处有”,即往彼处。
凭着极大的努力,那个地方
想听闻佛法的人应当前往。
Paṇḍito sutasampanno, Yatthaatthīti cesuto; Mahussāhena taṃṭhānaṃ, Gantabbaṃ sutaresinā.
凡所听闻皆应思择,
不论下劣、殊胜抑或中庸。
应当了知一切的利益,
也不该运用一切。
正是那样一个合适的时机,
所闻能带来利益。
Sabbasutaṃ madhīyetha, Hīnamukkaṭṭha majjhimaṃ; Sabbassaatthaṃ jāneyya, Naca sabbaṃ payojaye; Hoti tādisakokālo, Yattha atthāvahaṃ sutaṃ.
他长久站立在水中,
如卵石,水未渗入其内;
达布生于水边,
浸透于一切时节内部。
Ṭhito cirattanaṃ nīre, Sakkharo nantaraṃsuto; Dabbho nīrantike jāto, Sabbakālantaraṃsuto.
远方之人取珍宝,
宝石点缀于山间。
蛮人不来近处,
愚人对待多闻之人,也是如此。
Vasuṃ gaṇhanti dūraṭṭhā, Pabbate ratanocite; Na milakkhā samīpaṭṭhā, Evaṃ bālā bahussute.
犹如黄金于野兽,
善戒于无戒者,亦复如是。
不依法者,法有何用?
愚痴之人,多闻何益?
Hiraññena migānaṃva, Susīlaṃpi asīlino; Adhammikassa dhammena, Bālānaṃpi sutena kiṃ.
以听闻而铭记于心,
恶人其实并不具备戒行;
蜜纵藏于树洞中,
苦楝焉能变作甜?
Sutena hadayaṭṭhena, Khalo nevasusīlavā; Madhunā koṭaraṭṭhena, Nimbo kiṃ madhurāyate.
哪怕只有一次,智者与坚定者一起
他突然来往。
愿我获得自己与他人的安乐,
以涅槃为终极的安乐。
Sakiṃpi viññu dhīrena, Karoti sahasaṅgamaṃ; Attatthañca paratthañca, Nibbānantaṃ sukhaṃ labhe.
天鹅处鸦群之中,不显光彩;
狮子混牛群之内,不显雄姿。
骏马不与驴为伍,
智者不与愚人同伍。
Haṃso majjhe nakākānaṃ, Sīho gunnaṃ nasobhati; Gadrabhānaṃ turaṅgono, Bālānañca napaṇḍito.
虽与恶人杂处,亦如不相亲;
虽不相杂,亦为贤善。
众多烦恼既已生,
我岂疯癫行于此?
Ākiṇṇopi asabbhīva, Asaṃsaṭṭhova bhaddako; Bahunā sannajātena, Gacche nummattakenidha.
河岸掘井,
取火木、棕榈叶扇;
急难时莫说“无”,
口中言语亦如是。
Nadītire khatekūpe, Araṇītālavaṇṭake; Navade āpādi natthīti, Mukheca vacanaṃ tathā.
积集听闻的智者,
保持沉默,没有被人询问;
智者即使充满了善说,
就像铃铛之类并未被敲响一样。
Sutasanniccayā dhīrā, Tuṇhibhūtā apucchitā; Puṇṇā subhāsitenāpi, Ghaṇḍādyaghaṭitāyathā.
智者不被问就不开口,像一面没被敲响的鼓。
雨神被提问;
愚人不管被问还是没被问,
总是喋喋不休地说个没完。
Apuṭṭho paṇḍito bherī, Pajjunno hoti pucchito; Bālo puṭṭho apuṭṭhoca, Bahuṃ vikattate sadā.
功德具足为庄严,
饶益一切诸众生。
不应为他人的利益而行。
他怎么会是智者呢?
Sampannaguṇā laṅkāro, Sabbasatta hitāvaho; Nacareyya parattatthaṃ, Kuto so paṇḍito bhave.
智者应当行持自利与他利。
做不到的话,就该先顾好自己。
即使这样也做不到,
要让自己远离恶行。
Saparatthaṃ care dhīro, Asakkonto sakaṃ care; Tathāpica asakkonto, Pāpāttānaṃ viyojaye.
对愚人、疯子与国王,
对师长和父母也一样,
智者也不该发怒,
对僧团和长兄。
Bālecummattake bhūpe, Gurumātāpitūsvapi; Nadosaṃ kariyā pañño, Saṅgheca jeṭṭhabhātari.
利益丧失,内心焦灼,
在家的各种恶行,
欺骗和轻视,
有智慧的人不应宣扬(前述之事)。
Atthanāsaṃ manotāpaṃ, Ghareduccaritānica; Vañcanaṃ avamānañca, Matimā napakāsaye.
视他人之妻犹如生母,
视他人之财犹如土块。
视一切众生如己,
彼乃真实见者。
Paradānaṃ janettīva, Leṭṭuva paradabbakaṃ; Attāva sabbabhūtāni, Yo passati so passati.
面对别人的指责,他充耳不闻,
对别人的过错视而不见,
对别的女人,他就像个瘸子一样。
对恶思惟无心
Parūpavāde padhiro, Paravajjesvalocano; Paṅgulo aññanārīsu, Dussakappesvacetano.
他用耳朵听到一切,
他用眼睛看见一切;
智者不应对所见、所闻,
全部都去执取。
Sabbaṃ suṇāti sotena, Sabbaṃ passati cakkhunā; Nacadiṭṭhaṃ sutaṃ dhīro, Sabbaṃ uccitumarahati.
有眼睛却像瞎子一样,
有耳能闻的人,却像聋子一样。
智者当如哑者,
强者当如弱者。
事现前时,
当卧如死尸。
Cakkhumassa yathāandho, Sotavā padhiroyathā; Paññāvāssa yathāmūgo, Balavā dubbaloriva; Atha atthesamuppanne, Sayetha matasāyitaṃ.
避开恶友,
应当亲近最上等的人。
听从他的教导而安住,
追求不动摇的安乐。
Pāpamitte vivajjetvā, Bhajeyyu ttamapuggalaṃ; Ovādecassa tiṭṭheyya, Patthento acalaṃsukhaṃ.
好好听闻能增长学识,
所闻能增长智慧。
用智慧了解道理,
明白了义理,就能带来安乐。
Sususā sutavaḍḍhanaṃ, Sutaṃ paññāyavaḍḍhanaṃ; Paññāya atthaṃ jānāti, Ñāto attho sukhāvaho.
能生起欢悦的因由,
称赞所带来的快乐;
他为了获得果报的利益而修习,
他正肩负着男子汉的重任。
Pāmojja karaṇaṃ ṭhānaṃ, Pasaṃsāvahanaṃsukhaṃ; Phalānisaṃso bhāveti, Vahanto porissaṃdhuraṃ.
太冷、太热、
太迟,此皆如此;
如是荒废了事务的年轻人,
时光便这样流逝。
Atisītaṃ atiuṇhaṃ, Atisāya midaṃahu; Iti visaṭṭha kammante, Khaṇā accanti māṇave.
若人于寒于暑,
不视为草芥
履行着职责的男子
他不从安乐中退失。
Yoca sītañca uṇhañca, Tiṇātiyo namaññati; Karaṃ purisa kiccāni, So sukhā navihāyati.
一心追求名声和利养的人,
人们远远地就躲开他;
他们不执取那些,因此,
觉悟者应当寻求那条道路。
Yasalābhaṃ jigīsantaṃ, Naraṃ vajjenti dūrato; Apatthetvāna te tasmā, Taṃmaggaṃ maggaye budho.
狮子、善士与大象,
皆舍弃此地而去。
乌鸦、恶人与野兽,
就在那里走向死亡。
Desamosajja gacchanti, Sīhā sappurisā gajā; Tattheva nidhanaṃ yanti, Kākā kāpurisā migā.
何方无魔罗,
既无情谊,亦无亲眷。
没有谁获得了明,
雨季不在那里居住。
Yasmiṃdese nasammāro, Napiti nacabandhavā; Nacavijjāgamo koci, Natattha vasatī vasse.
有钱人、算师、国王,
河流和医生,这些人。
在五种都不存在的地方,
不要在那里安住。
Dhanavā gaṇako rājā, Nadī vejjā imejanā; Yattha pañca navijjante, Na tatthavasatī vase.
雷霆为怯者所惧,
死亡为凡夫所畏。
然而对一切尊贵之人来说。
受轻蔑是极大的怖畏。
Asanaṃ bhayamantānaṃ, Maccānaṃ maraṇaṃ bhayaṃ; Uttamānantusabbesaṃ, Avamānaṃ paraṃ bhayaṃ.
凡有轻慢之处,
即是对善士的轻慢。
对卑贱者和同等者亦
他不住在那里的住所。
Amānanā yattha siyā, Santānaṃ avamānanā; Hīnasamānanāvāpi, Na tatthavasati vase.
彼处惰者与能者、
勇者与怯者皆受供养。
寂静者不住于彼,
以无分别故,谁住彼处?
Yatthālasoca dakkhoca, Sūro bhīruca pūjito; Na santā tattha vassanti, Avisesakarena ko.
住在拥挤狭窄之处是苦,
那地方污秽不净。
比那更苦的是与所爱之人别离,
接着,从对不知感恩者/忘恩负义者之处……
Dukkho nivāso sambādhe, Ṭhāne asucisaṅkaṭe; Tato rimhipiyānante, Tatoca akataññunaṃ.
距犀牛五肘
以百(物)应舍弃马
用一千头大象
以舍弃地方的方式对待恶人。
Siṅgīnaṃ pañcahatthena, Satena vājinaṃ caje; Hatthīnantu sahassena, Desacāgena dujjane.
为家族故可舍一人,
为村庄故可舍家族。
为国之义,当舍村落;
为己之义,当舍大地。
Caje ekaṃ kulassatthaṃ, Gāmassatthaṃ kulaṃ caje; Gāmaṃ janapadassatthaṃ; Attatthaṃ pathavī caje.
用一只脚移动,
智者用一只脚站立;
未经察看他处,
昔所行处,切莫舍弃。
Calatyekenapādena, Tiṭṭhatyekena paṇḍito; Asamikhyaparaṃṭhānaṃ, Pubbamāyanaṃnacaje.
人身齿发并指甲,
离其本位便失妍。
智者如是了知,
切莫轻率舍弃本位。
Ṭhānabhaṭṭhā nasobhanti, Dantākesāna khānarā; Matimā itiviññāya, Saṭhānaṃ nacaje lahuṃ.
为了保住肢体,就该舍弃财富;
为了保命而舍弃肢体;
肢体、财富,以及生命,这一切,
忆念正法之人应当舍弃。
Caje dhanaṃ aṅgavarassahetu, Aṅgaṃ caje jivitaṃ rakkhamāno; Aṅgaṃ dhanaṃ jivitañcāpi sabbaṃ, Caje naro dhamma manussaranto.
耳朵要以听闻来装饰,不是靠耳环。
手并非靠手镯才庄严,而是靠布施。
最上士的身体在放光,
不是靠檀香,而是靠利益他人。
Sotaṃ suteneva na kuṇḍalena, Dānena pāṇī natu kaṅkaṇena; Ābhāti kāyo purisuttamassa, Paropakārena na candanena.