Vanditvā ratanaṃ seṭṭhaṃ , nissāya pubbake garuṃ; Nitidhammaṃpavakkhāmi, sabbalokasukhāvahaṃ.
师长与技艺,智慧、多闻、辩才,是为财富;
处所、依止与友伴,恶人、善人,皆为助缘。
Ācariyocasippañca, paññāsutaṃkathādhanaṃ; Desocanissayomittaṃ, dujjanosujanobalaṃ.
女人、儿子与仆从,令居家者陷悲痛;
亲属以为庄严饰,王法之奉行者;
二法等之综合,及杂集之论母。
Itthīputtocadāsoca , gharāvāsokatākato; Ñātabbocaalaṅkāro, rājadhammopasevako; Dukādimissakoceva, pakiṇṇakotimātikā.
Kintehipādasussasā , yesaṃnatthigarūniha; Yetappādarajokiṇṇā, tevasādhūvivekino.
Vināgarūpadesantaṃ, bālolaṅkattumicchati; Sampāpuṇenaviññūhi, hasabhāvaṃkathaṃnuso.
起身承事与随侍,清净无染地听闻;
恭敬受学诸技艺,智者如是承事师长。
Uṭṭhānāupaṭṭhānāca, sussusāparicārikā; Sakkaccaṃsippuggahaṇaṃ, garuṃārādhayebudho.
应当恭敬而如理地承事,如同承事父母,正如那些闻法而具念的贤者那般。
Upajjhācariyānañca , mātāpitūnamevaca; Sakkaccaṃyonupaṭṭhāti, sutopitassatādiso.
Upajjhācariyānañca, mātāpitūnamevaca; Sakkaccaṃyoupaṭṭhāti, sutopitassatādiso;
所释义者,即如大盗、杀人犯、盗贼之类,
乃至造作重大盗窃罪行者。
Sammāupaparikkhitvā; Akkharesupadesuca; Coraghātosissosiyā, Garucoraṭṭakārako.
此处所谓「智者、善闻具足而有所实证」者,即真正内证其义者;
欲得财富者,当以大精进,行至彼处。
Paṇḍitosutasampanno , yatthaatthīti cesuto; Mahussāhenataṃṭhānaṃ, gantabbaṃvasutesinā.
如同树荫令人舒适,其次是亲族与父母;
其次是师长、国王,再其次是胜者的教法。
Sukhaṃrukkhassachāyāva, tatoñātimātāpitu; Tatoācariyorañño, tatojinassasāsanaṃ.
重若磐石之伞盖,仍为天人所敬仰;
纵是耄耋妇人的劝诫,亦属胜者的教法。
Pāsāṇachattaṃgarukaṃ, tatodevānacikkhanaṃ; Tatovuḍḍhānamovādo, tatojinassasāsanaṃ.
世间轻佻如秤杆,其人心性自浮摇;
亦如老妇的劝诫,是于戒律修习中过于懈怠者。
Tulaṃsallahukaṃloke , tatocapalajātiko; Tatovuḍḍhānanovādo, yatidhammepamādako.
Sutisammutisaṅkhyāca, yogānitivisesakā; Gandhabbāgaṇikāceva, dhanubedācapūraṇā.
Tikicchāitihāsāca , jotimāyācachandati; Ketumantācasaddāca, sippāṭṭhārasakāime.
无财之人何处有友,无友之人何处有乐;
无乐之人何处有福,无福之人何处有涅槃。
Alasassakutosippaṃ, asippassakutodhanaṃ; Adhanassakutomittaṃ, amittassakutosukhaṃ; Asukhassakutopuññaṃ, apuññassakutonibbānaṃ.
技艺乃是无等之财,不为盗贼所夺;
此世的善巧为友,乃是彼世安乐之因。
Sippaṃsamaṃdhanaṃnatthi, sippaṃcorānagaṇhanti; Idhalokesippaṃmittaṃ, paralokesukhāvahaṃ.
觉子常行供养,于师长敬重不倦;
国中为王所敬,世间尊师;佛陀则于一切处普受敬礼。
Bodhaputrasadāvityaṃ , mākhedācariyaṃgaruṃ; Sadesepūjitorājā, budhosabbatthapūjito.
Bodhaputrakimālasse, abodhobhāravāhako; Bodhakopūjito loke, bodhaputradinedine.
具有清净无垢的色相,生于显贵世家;
不具智慧者难放光彩,犹如无香之波罗奢花;
Rūpayobbannasampannā, visālakulasambhavā; Vityāhīnānasobhanti, nigandhāivakiṃsukā.
母亲被视如仇敌,自幼调教训育;
于众会中黯然失色,恰似苍鹭立鹅群间。
Mātāsatrurupitāca , bālakālenasikkhita; Na sobhatisabhāmajjhe, haṃsamajjhebakoyathā.
品质卓越而前行,犹如归航之船;
居于高堂之顶,犹如乌鸦哀号凄切。
Guṇoseṭṭhaṅgataṃyāti, nauccesayanevase; Pāsādasīkharevāso, kākokiṃgaruḷosiyā.
一切音声皆蕴含其中,然声流中心较为微弱低下;
应当了知一切法义,而非一切皆加运用;
Sabbasutamadhiyate, hīnamukkaṭṭhamajjhime; Sabbassaatthaṃjāneyya, nacasabbaṃpayojaye.
愚痴者不显耀于世,
唯赞叹自身者;
纵使埋没于井中,
已成就明者亦能将它显照。
Nalokesobhatemuḷho , Kevalattapasaṃsako; Apisampihitokūpe, Katavijjopakāsito.
Madantadamanaṃsatthaṃ, khalānaṃkurutemadaṃ; Cakkhusaṅkhārakaṃtejaṃ, ulūkānamivandhakaṃ.
Bhojanaṃmethunaṃniddā, Gaveposecavijjati; Vijjāvisesoposassa, Taṃhīnogosamobhave.
所谓“由贪欲所织者”,他们因贪欲而多取多聚。
Yosissosippalobhena , bahuṃbahuṃvagaṇhāti;
‘如愚痴者梦见’:愚痴之人,如同梦中景象,不能与他人言说交流。
Mugovasupinaṃpassaṃ, nasakkākathituṃ paraṃ.
‘善闻增长者’:正闻增长,智慧增长,所闻法益得以增长。
‘因智慧而知义’:以智慧了知义,所了知之义能带来利益与安乐。
Sussusāsutavaḍḍhanā, paññāyavaḍḍhanaṃsutaṃ; Paññāyaatthaṃjānanti, ñātoatthosukhāvaho.
『见未来恐怖』者,谓预见未来之怖畏,即从远处避之。
Anāgataṃbhayaṃdisvā , dūratoparivajjaye; Āgatañcabhayaṃdisvā, abhitohotipaṇḍito.
贪、嗔、骄、慢,懈怠、嫉妒、放逸——这些皆为过失、不善法。
Lobhaṃkodhaṃmadaṃmānaṃ, tandiṃissaṃpamattakaṃ; Soṇḍaṃniddālukaṃmakkhaṃ, maccherañcajahebudho.
Saddhāhiricaottappaṃ, bāhusaccaṃviraṃsati; Paññācasattadhammehi, sampannopaṇḍitomato.
现见法中的那个意义,是界限与断尽之义;
而属于来世的那个意义,则非他所通达;
由通达义理而成为智者。
Diṭṭhedhammecayoattho , Yocatthosamparāyiko; Atthābhisamayādhīro, Paṇḍitotipavuccati.
智者了知:言语与本性相似,爱怜与本性相似,
以及忿怒与本性相似。
Sabhāvasadisaṃvākyaṃ, sabhāvasadisaṃpiyaṃ; Sabhāvasadisaṃkodhaṃ, yojānātisapaṇḍito.
国王虽恒为智者,然于任何时,皆无法与佛陀等同;
国王于本国受尊崇,佛陀则于一切处皆受尊崇。
Bhūpālopaṇḍitoniccaṃ, nevatulyokudācanaṃ; Sadesepūjitorājā, budhosabbatthapūjito.
因贤哲者的赞许,棍棒威力得以展显;
贤者为贤者所称赞,容色如黄金般闪耀;
Paṇḍitassapasaṃsāya , daṇḍobālenadiyyate; Paṇḍitopaṇḍiteneva, vaṇṇitovasuvaṇṇito.
他以自身的能力独行,善于引导大众;
一切皆依律调伏,贤者当灭除忿怒。
Attanāyadiekena, vinithenamahājanā; Vinayaṃyantisabbepi, kodhaṃnāseyyapaṇḍito.
身体诸特性,远离粗重,清净纯净,安住于彼岸;
分辨身体之特性,由明智者善加次第观察。
Sarīrassaguṇānañca, dūramaccantamantaraṃ; Sarīraṃkhaṇaviddhaṃsi, guṇātukappaṭhāyino.
获得了极大的意义,确实是资具智慧和成就;
观察当下而无所滞著,具洞察力的智者即称此为精进。
Atthaṃmahantamāpajjaṃ, vijjaṃsampattimevaca; Vicareyyāmānathaddho, paṇḍitosopavuccati.
不贪求无法获得之物,亦不为已经失去的增添忧伤;
不为外在之事所迷乱动摇,这正是智者面对利害时的态度。
Nālabbhamatipatthenti , naṭṭhampinacasocare; Vippatyañcanamuyhanti, yenarātevapaṇḍitā.
在关键节点上,智者不应轻率置信;
莫因微小负担而动摇,犹如明灯驱散黑暗,智慧之光自然显现;
Gaṇṭhiṭhāneekapade, nātimaññeyyapaṇḍito; Kimakkoveḷupabbhāro, timahādīpabhānudo.
依功德与过失的差别,断除错误的增长;
微妙如未绽的莲蕾,不为粗秽所染著。
Guṇadosesunekena, atthikocivivajjito; Sukhumālapadumassa, naḷaṃbhavatikakkhaḷaṃ.
大圣贤德持法者,广学多闻具足士;
为断众生诸疑惑,离贪痴垢得清净。
Sumahantānisatthāni, dhārayantābahussutā; Chedāyosaṃsayānantu, klissantilobhamohitā.
于过失中亦见功德,如称德者之言锋犀利;
纵是朗月清辉,明察者仍能见其斑瑕。
Dosaṃpisaguṇedisvā , guṇavādīvadantina; Nalokovijjamānampicandepassatilañjanaṃ.
Sakiṃpiviññūdhīrena, karotisahasaṅgamaṃ; Attatthañcaparatthañca, nibbānantaṃsukhaṃlabhe.
在河岸边的井中,于林野的棕榈丛间;
意即新落入水中或泥中,口中之语亦作如是解说。
Nadītīreṭṭhitekūpe, araṇitālavaṇḍake; Navadāpādinatthīti, namukhevacanaṃtathā.
智者,无问则默然如鼓,有问则如雨云普澍;
愚者不论被问与否,恒常多言而自夸。
Paṇḍitoapuṭṭhobherī , pajjunnohotipucchito; Bālopuṭṭhoapuṭṭhopi, bahuṃvikatthatesadā.
具足功德者,即是最上庄严,能普利一切众生;
若不行他人之义,又如何能成为智者?
Guṇasampannalaṅkāro, sabbasattahitāvaho; Parattatthaṃnacareyya, kutosopaṇḍitobhave.
智者当行自他二利,若不能,则行己利;
若此亦不能行,则当令自身远离诸恶。
Saparatthaṃcaredhīro, asakkontosakaṃcare; Tampicevaasakkonto, pāpāttānaṃviyojaye.
他以耳倾听一切,以眼观察一切;
智者不以见闻所得,推度一切所愿。
Sabbaṃsuṇātisotena , sabbaṃpassaticakkhunā; Nacadiṭṭhaṃsutaṃdhīro, sabbicchitumarahati.
有眼犹如盲者,有耳犹如聋者;
虽具智慧犹如哑者,强健之人亦如弱者;
当事变发生时,应如死者般卧倒。
Cakkhumāssayathāandho, sotavābadhiroyathā; Paññāvāpiyathāmugo, balavādubbaloriva; Athaatthesamuppanne, sayeyyamatasāyitaṃ.
Atijātaṃmanujātaṃ, puttamicchantipaṇḍitā; Avajātaṃnaicchanti, yohotikulachinnako.
Tayovapaṇḍitāsatthe , ahamevātivādica; Ahamapitivādīca, nāhanticaimetayo;
不因众生而畏,安稳无有怖惧;
不为世间伴侣所系缚,宣说断除烦恼之法;
断除贪、嗔与痴,
是说法者,而非杀害者。
Nasāsabhāyatthanasantisanto, Natesantoyenavadantidhammaṃ; Rāgañcadosañcapahāyamohaṃ, Dhammaṃbhaṇantāvabhavantisanto.
幼儿、愚人、国王,乃至师长与父母;
在僧团集会中,如同兄弟般亲密,智者善于和合、调解纠纷。
Bālecummattakebhūpe, gurumātāpitūsvapi; Saṅghejeṭhecabhātari, nadosākariyābudhā.
Attanāmanotāpañca , ghareduccaritānica; Vañcanañcaavamānaṃ, matimānapakāsaye.
Paradāraṃjanettiṃva, leḍḍuṃvaparasantakaṃ; Attāvasabbasattānaṃ, yopassatisapaṇḍito.
友坚稳,法明净;
于他忧苦之中,成就之境界;
以安乐获得智慧,以粗暴获得女人,
渴求者如此,诸智者亦然。
Saṭhenamittaṃkalusenadhammaṃ, Paropatāpenasamiddhibhāvaṃ; Sukhenavijjaṃpharusenanāriṃ, Icchantiyetenacevapaṇḍitā.
Nipuṇesuhameseyya , vicinitvāsutatthiko; Sattaṃhukkhaliyaṃpakkaṃ, bhājanepitathābhave.
愚者虽多闻,却如远地之人执取财富,山中宝藏未曾开采;
又如名号称近,实则如此。
Vasuṃgaṇhantidūraṭṭhā, pabbateratanocite; Namilakkhāsamīpaṭṭhā, evaṃbālābahussute.
Hiraññenamigānaṃva , susīlenaasīlino; Adhammikassadhamena, bālānampisutenakiṃ.
Appassutāyaṃpuriso, balibaddhovajīvati; Maṃsānitassavaḍḍhanti, paññātassanavaḍḍhati.
Appassutosutaṃappaṃ, bahumaññatimāniko; Sindhūdakaṃapassanto, kūpesoyaṃvamaṇḍuko.
对彼不识,如同沟渠岸边的腐物;
小渠喧闹流淌,大海寂然无声。
Tadamināpijānātha , sobbhesupatīresuca; Saṇantāyantikusobbhā, tuṇhīyantimahodadhī.
以法语说非法,此即第二义;
以爱语说非爱语,此即第三义。
Subhāsitaṃuttamamāhusanto, Dhammaṃbhaṇenādhammaṃ, taṃdutiyaṃ; Piyaṃbhaṇenāpiyaṃtaṃtatiyaṃ, Saccaṃbhaṇenālikaṃtaṃcatutthaṃ.
Sīhamedāsuvaṇṇeva , nacatiṭṭhantiracate; Paṇḍitānaṃkathāvākyaṃ nacatiṭṭhatidujjane.
以大光明沐浴于光明中,使软土变得坚固;
水令柔者生长,善语使刚者坚固。
Mahātejopitejoyaṃ, mattikaṃnamuduṃkare; Āpopāpetimudukaṃ, sādhuvācācakakkhaḷaṃ;
Mudunāvaripuṃjeti, mudunājetidāruṇaṃ; Nāsiddhimudunākiñci, yatotomudunājaye.
世间檀香虽清凉,月轮更为清凉;
檀香与月虽清凉,善说之辞更胜彼;
Candanaṃ sītalaṃ loke, tato candaṃva sītalaṃ; Candana canda sītamhā, sādhuvākyaṃ subhāsitaṃ.
Sītavāco bahumitto, pharusotu amittako; Upamaṃ ettha ñātabbā, candasūriyarājunaṃ.
Pattakalloditaṃappaṃ, vākyaṃsubhāsitaṃbhave; Khudditassakadannampi, bhuttaṃsādurasobhave.
Satthakāpibahuvācā , nādarābahubhāṇino; Sopakārampyudāsīnaṃ, nanudiṭṭhaṃnadījalaṃ.
Nātivelaṃpabhāseyya, natuṇhisabbadāsiyā; Avikiṇṇaṃmitaṃvākyaṃ, pattakāleudīraye.
Icchitabbesukammesu, vācāyakusalaṃmūlaṃ; Vācāyakusalenaṭṭhe, icchitabbaṃnasijjhati.
Hatthapādāsiropiṭṭhi, kucchipañcaimejanā; Mukhamevūpasevanti, sadāvaanusāsitā.
Saddhādhanaṃsīladhanaṃ , hiriottappiyaṃdhanaṃ; Sutadhanañcacāgoca, paññāvesattamaṃdhanaṃ.
女性以容貌为财富,男性以门第为财富;
蛇以毒液为财富,国王以武力为财富;
比丘的财富是戒,婆罗门的财富是明。
Itthīnañcadhanaṃrūpaṃ, purisānaṃdhanaṃkulaṃ; Uragānaṃdhanaṃvisaṃ, bhūpālānaṃdhanaṃbalaṃ; Bhikkhūnañcadhanaṃsīlaṃ, brahmaṇānaṃdhanaṃvijjā.
既不是容貌,也不是智慧;既不是门第,也不是出身;
当时运不济到来时,财富才显出殊胜。
Narūpaṃnacapaññāṇaṃ , nacakulañcasambhavo; Kālavippattisampatte, dhanamevavisesakaṃ.
贫穷之人,朋友舍离,儿女、妻室与兄弟亦然;
富有之人,众人依附;财富在世,为最胜友。
Dhanahīnaṃcajemittā, puttadārāsahodarā; Dhanavantaṃvasevanti, dhanaṃlokemahāsakhā.
Sattāsadūpasevanti, sodakaṃvāpiādikaṃ; Sabhogaṃsadhanañceva, tucchātecejahantite.
自身本具恶相者,视之为无相;自身本无恶相者,却被误认为有相。
无相与有相并非绝非如此,它们彼此互为因果,相互造作。
Attanāvakatālakkhī , alakkhīattanākatā; Nahilakkhiṃalakkhiñca, aññoaññassakārito.
财物的光辉犹如王灯,水流的光辉也是如此;
众多事物得以显现,但并非恒常如此,时而存在、时而不存在,不断变化。
Dhanavājotiyorājā, nadīvejjotathāime; Pañcayatthanavijjanti, natatthadivasaṃvase.
Yatthadesenasamāno , napītinacabandhavo; Nacavijjāgamokoci, natatthadivasaṃvase.
Amānanāyatthasiyā, santānaṃavamānanaṃ; Hīnasamānanāvāpi, natatthadivasaṃvase.
如狮子般的勇士前往说法之处,
就在彼处灭尽,犹如乌鸦般的卑劣之人走向灭亡。
Desamosajjagacchanti, sīhāsappurisāgajā; Tattevanidhanaṃyanti, kākākāpurisāmigā.
懒惰者与精进者、勇士与懦夫,同受尊敬;
断除根本之因,住于无分别处。
Yatthālasocadakkhoca , sūrobhirusamapūjā; Nasantotatthavasanti, avisesakarenako.
智慧者一足移步,一足安住;
未善加观察未来之处,不应舍弃原有的住处。
Calatyekenapādena, tiṭṭhatyekenapaṇḍito; Nāsamikkhyaparaṃṭhānaṃ, pubbamāyatanaṃcaje.
处所、牧地与饰物,牙、角、爪、毛,悉皆显现;
如此觉了的智者,不轻易舍弃诡诈之处。
Ṭhānabhaṭṭhānasobhante, dantākesānakhānarā; Itiviññāyamatimā, saṭhānaṃnalahuṃcaje.
Guṇosabbaññutulyopi, sīdatyekoanissayo; Anagghaṃratanaṃmaṇi, hemaṃnissāyasobhate.
Nasevepharusaṃsāmiṃ, taṃpisevenamacchariṃ; Tatoniggaṇhikaṃsāmiṃ, nevāpaggaṇhikaṃtato.
背后破坏他人功德,当面却以爱语相迎者;
不应亲近如是之人,如同避开那涂抹蜜汁的毒瓶。
Parokkheguṇahantāraṃ , paccakkhepiyabhāṇinaṃ; Tādisaṃnopaseveyya, visakumbhaṃpalobhitaṃ.
Piṭṭhitokkaṃniseveyya, niseveaggikucchinā; Sāmīnaṃsabbakāyena, paralokaṃamuḷhako.
不亲近已造恶业者,亦不亲近恶见者之言说;
不执著于自利之事,亦不亲近过分之物。
Nasevekatapāpamhi, na sevālikavādane; Naseveattadatthamhi, naseveatisantake.
依止重大的所依后,即使微小也会变得重大;
依止金山,他们便成就为金翅鸟。
Mahantaṃnissayaṃkatvā , khuddakopimahābhave; Hemapabbataṃnissāya, hemapakkhībhavantite.
Asahāyosamattopi, tejasīkiṃkarissati; Nivātasaṇṭhitoaggi, sayamevūpasammati.
依凭树木与沃土,花果得以繁茂增长;
依止正直的善士,大福德便不断增长。
Rukkhāsubhūminissāya, pupphaphalaṃpavaḍḍhati; Sappūrisūpanissāya, mahāpuññaṃpavaḍḍhati.
精勤不逸,质直、真实、清净——
不贪著、乐求他利,此最上人,至高无上。
Analasoacaṇḍikko , asaṭṭhosucisaccavā; Aluddhoatthakāmoca, tamuttaṃuttamonaro.
遮止不善之事,劝导有益之事;
于患难中不舍离——此即略说朋友之相。
Ahitepaṭisedhoca, hitesucaniyojako; Byasanecāpariccāgo, saṅkhepaṃmittalakkhaṇaṃ.
于病苦、患难时,于饥荒、与他人纷争时,
于王门诉讼时,于坟冢间——此即略说朋友之相。
Āturebyasanesace , dubbhikkheparaviggahe; Rājadvāresusāneca, saṅkhepaṃmittalakkhiṇaṃ.
Hitesanosumittoca, viññūcadullabhojano; Yathosadhañcasāduñca, rogahārīcasajjano.
Yodhuvāniparicajja, adhuvānopasevati; Dhuvānitassanassanti, adhuvesukathāvakā.
Luddhamatthenagaṇheyya , thaddhamañjathikammunā; Chandānuvattiyāmuḷhaṃ, yathābhūtenapaṇḍitaṃ.
真实而常相亲近,不依赖效法;
因此不生嗔恨,亦不非时乞求。
Saccābhikkhaṇasaṃsaggā, asamosaraṇenaca; Etenamittājiranti, akāleyācanenaca.
因此,不应频频往访,亦不应久暂无常、行止失度;
当适时提出请求,如是友谊方能长久;
Tasmānābhikkhaṇaṃgacche, nacagacchecirāciraṃ; Kālenayācaṃyāceyya, evaṃmittānajīyare.
Yenamittenasaṃsaggā , yogakkhemovihīyati; Pubbevajjhabhavaṃtassa, rakkheyyaggiṃvapaṇḍito.
由与朋友交往,安稳因而得以增长;
应当与之共行,于一切事业中善加守护。
Yenamittenasaṃsaggā, yogakkhemopavaḍḍhati; Kareyyattasamaṃvuttiṃ, sabbakiccesupaṇḍito.
依种种次第分别而得出,具足殊胜义趣的善巧言说;
恰如善射手善中靶心,恶人却颠倒失误。
Pabbepabbekamenucchu, visesarasavāggato; Tathāsumettikosādhu, viparittovadujjano.
如此,正是那位牟尼所说:某些法门虽有多门,皆属世间法;
然而也有出世间法,即通向涅槃之法。
Tenevamunināvuttaṃ , dhammāyekecilokiyā; Tatālokuttarāceva, dhammānibbānagāmino.
Kalyāṇamittamāgamma, sabbetehontipāṇinaṃ; Tasmākalyāṇamittesu, kātabbaṃhisadādaraṃ.
Yohavekataññūkatavedidhīro, Kalyāṇamittedaḷhabhatticahoti; Dukkhitassasakkaccaṃkarotikiccaṃ, Tabbhāvaṃsappurisaṃvadantiloke.
利他之人即亲族,于亲族中犹利亲;
害己者由身病苦,利他者乃除魔药。
Hitakāroparobandhu , bandhūpiahitoparo; Ahitodehajobyādhi, hitamāraññamosadhaṃ.
莲花般的面容上,言语如檀香般清凉;
舌尖上如蜜,心中却似毒药。
Padumaṃvamukhayassa, vācācandanasītalaṃ; Madhutiṭṭhatijivhagge, hadayesuhalāhalaṃ; Tādisaṃnopaseveyya, taṃmittaṃparivajjaye.
Katvānakusalaṃkammaṃ , katvāna, kusalaṃpure; Sukhitaṃdukkhitaṃhontaṃ, sobāloyonapassati.
愚人蹉跎岁月,弃舍布施、持戒等善行;
将不坚牢执为坚固,视自身如同恒常不变。
Kālakkhepenahāpeti, dānasīlādikaṃjaḷo; Athiraṃpithiraṃmaññe, attānaṃsassatīsamaṃ.
愚人作恶,不能屈身服从;
行于泥沼之中,怎能期望把脚洗干净呢?
Bālodhapāpakaṃkatvā, nataṃchaṭṭitumussahe; Kiṃbyagghaādigacchanto, padaṃmakkhetumussahe.
“贫穷者也贪爱”这句,意思是:软弱者便会制造怨恨。
Niddhanopicakāmeti , dubbaloverikaṃkaro; Mandasatthovivādatthī, tividhaṃmuḷhalakkhaṇaṃ.
Anavhāyaṃgamayanto, apucchābahubhāsako; Attagguṇaṃpasaṃsanti, tividhaṃhīnalakkhaṇaṃ.
外表如同已倾尽、被弃之物,
其内却满是虫蚁,如此即是卑劣人之本质。
Yathācuṭṭamparāpakkā, bahirattakamevaca; Antokimilapūraṇo, evaṃdujjanadhammatā.
Yadūnakaṃsaṇatitaṃ, yaṃpūraṃsantamevataṃ; Aḍḍhakumbhupamobālo, yaṃpūrakumbhovapaṇḍito.
Budhehisāsamānopi , khalobahutaketavo; Ghaṃsiyamānopaṅgāro, nilamattaṃnigacchati.
教导愚痴之人、为恶女装扮,
与恶人相交,纵是智者也沉沦。
Muḷhasissopadesena, kunārībharaṇenaca; Khalasattūhisaṃyogā, paṇḍitopyavasīdati.
贪著他人妻室,犹如世间财物遭炽苦所毁;
因恶行而断绝生计者,其品性较恶更恶。
Cārutāparadārāya, dhanaṃlokatapattiyā; Pasutaṃsādhunāsāya, khalekhalatarāguṇā.
于此世间,恶者确实不少;
恶人恒有增益,善人则为恶人所损。
Itohāsataraṃloke , kiñcitassanavijjati; Dujjanoticayaṃāha, sujanaṃdujjanosayaṃ.
Navināparavādena, ramantidujjanākhalu; Nasāsabbarasebhutvā, vināsuddhenatussati.
因依缘松散,便如液体般流失;
柔软邪恶之心,岂能以铁石量度?
Tappateyātisambandhaṃ, dravaṃbhavatyavanataṃ; Mududujjanacittaṃna kiṃlohenapamīyate.
Tasmādujjanasaṃsaggaṃ , āsivīsamivoragaṃ; Ārakāparivajjeyya, bhūtakāmovicakkhaṇo.
与恶人结交乃害恶,伴随烦恼痛苦;
犹如炽燃、烧毁的炭火,令愚痴与贪欲生灭,带来烦恼与不满。
Dujjanenahisaṃsaggaṃ, sattutāpinayujjati; Tattovaḍayhatyaṅgāro, santokāḷāyataṃkaro;
恶人犹如应被回避者,纵然以明智为庄严;
善人犹如以宝石为庄严,一切作为皆成二利。
Dujjanovajjanīyova, vijjāyālaṅkatopice; Maṇinālaṅkatosanto, sabbokiṃnubhayaṃkaro.
火燃烧时,风便是其友伴;
他却以此毁掉了那盏灯,以粗暴故,友情便不复存在。
Agginodahatodāyaṃ, sakhābhavatimāluto; Soevadīpaṃnāseti, khalenatthevamittatā.
一切坏中俱坏者,一切坏中最极坏;
凡有欲界烦恼者,皆依此坏而得安稳。
Sabboduṭṭhokhaloduṭṭho , sabbāduṭṭhatarokhalo; Mantosadhehisosabbo, khalokenupasammati.
心身俱受苦时,于欲界中即名恶行者;
恰如极毒苦柑之果,于诸苦中最为苦涩。
Hadayaṭṭhenasutena, khalonevasusīlavā; Madhunākoṭaraṭṭhena, nimbokiṃmadhurobhave.
由于与不真实的结合,生起不喜悦的状态;
正道若与不净相伴,正直也会变成不善;
Asataṃsampayogena, santopiasantobhave; Maggokacavarayutto, ujumpiasādhubhave.
若有人用草叶包裹腐鱼,
草叶便会沾上臭味,亲近愚者也是如此。
Putimacchaṃkusaggena , yonaroupanayhati; Kusāpiputiṃvāyanti, evaṃbālupasevanā.
不应见愚人,不应闻愚人,亦不应与愚人共住;
不应与愚人言谈议论,亦不乐与愚人交往。
Bālaṃnapassenasuṇe, nacabāsenasaṃvase; Bālenālāpasallāpaṃ, nakarenacarocaye.
愚痴者不依正理而行,于不当时机勉力而为;
他难以安卧,即便正当行事亦心生嗔恚。
Anayaṃnetidummedho, adhurāyaniyuñjati; Dunnayoseyyasohoti, sammāvuttopikuppati; Vinayaṃsonajānāti, sādhusenaadassanaṃ.
纵使愚者终其一生亲近智者,
他却不了知法,犹如汤勺尝不出羹汤之味。
Yāvajīvaṃpicebālo , paṇḍitaṃpayirūpāsi; Nasodhammaṃvijānāti, dabbisūparasaṃyathā.
Phalaṃvekadaliṃhanti, hantiveḷunaḷaṃphalaṃ; Sakkārokāpurisaṃhanti, gabbhoassatariṃyathā.
Sunakhosunakhaṃdisvā, dantaṃdassetihiṃsituṃ; Dujjanodujjanaṃdisvā, rosayaṃhiṃsamicchati.
Maṇḍūkopinukkosīho , sukaropinukkodīpi; Bilārosadisobyaggho, duppaññopinapaññavā.
纵令怯弱如牛犊者,
或是鸦群中最愚钝者,
犹如愚人反胜于智者。
Maṇḍūkopisīhoviya, Kākogaṇhepiññepiññe; Bālocapaṇḍitoviya, Dhīropucchevayevaye.
Kākoduṭṭhosakuṇesu, ghareduṭṭhocamūsiko; Vānarocavaneduṭṭho, manussesucabrahmaṇo.
Tiṇānibhūmicodakaṃ , catutthaṃvākyasuṭṭhutaṃ; Etānihisataṃgehe, nochijjantekadācipi.
河流不饮己流之水,树木不食己结之果;
密云不为自己兴雨,善人之财唯为利他。
Ambuṃpivantinonajjo, rukkhākhādantinophalaṃ; Meghokadācinosassaṃ, paratthāyasataṃdhanaṃ.
善人的德行如同使者,虽居远方亦能传达;
蜜蜂嗅得香花的芬芳,便自行飞去;
Guṇākubbantidūtattaṃ , dūrepivasataṃsataṃ; Keṭakegandhamāghāya, gacchantibhamarāsayaṃ.
Ākiṇṇopiasabbhīdha, asaṃsaṭṭhovabhaddako; Bahunāsannajātena, gacche naummattakena.
远离恶友,当亲近高尚之人;
殷重受持他的教诲,渴求不动摇之安乐。
Pāpamittevivajjetvā, bhajeyyuttamapuggalaṃ; Ovādecassatiṭṭheyya, patthantoacalaṃsukhaṃ.
如同将要燃尽的干柴,恰似外壳空空的果实;
内里却充满清凉甘露,这即是善知识的本性。
Yathācapanasāpakkā, bahisaṇḍakamevaca; Antoamatapūraṇo, evaṃ sujanadhammatā.
以虎斑之毒涂抹,令子宫痛苦难忍;
犹如落叶散发恶臭,愚痴之人亦遭厌弃。
Taggarañjapalāsena , yonaroupanayhati; Pattāpigandhaṃvāyanti, evaṃdhīrupasevanā.
对于不智者,智者展现忍耐;与不智者同住时,智者保持宽容;
关于不智者的闲言碎语,智者应当将其舍断,正如剪除枯萎的枝叶。
Dhīraṃpassesuṇedhīraṃ, dhīrenasahasaṃvase; Dhīrenālāpasallāpaṃ, taṃkaretañcarocaye.
Nayaṃnayati medhāvī, adhurāyanayujjati; Sunayoseyyasohoti, sammāvuttonakuppati; Vinayaṃsopajānāti, sādhutenasamāgamo.
即便略知一二,也能如智者般亲近明师;
迅速了悟法义,犹如舌尖尝味般准确。
Appakenapiceviññū , paṇḍitaṃpayirūpāsi; Khippaṃdhammaṃvijānāti, jivhāsūparasaṃyathā.
臂力与友臣力,财富与高贵出身之力;
以此四种力,智慧力最为殊胜。
Bāhubalañcaamaccaṃ, bhogaṃabhijaccaṃbalaṃ; Imehicatubalehi, paññāveseṭhataṃbalaṃ.
Balaṃpakkhīnamākāso , macchānaṃudakaṃbalaṃ; Dubbalassabalaṃrājā, kumārānaṃrudaṃbalaṃ.
Balaṃcandobalaṃsūro, balaṃsamaṇabrahmaṇā; Balaṃvelaṃsamuddassa, balaṃtibalamitthiyā.
狮子之力在于食残,蛆虫之力次之;
其次,鸠鸟之力周遍一切王土。
Sapādānaṃbalaṃsīho, tatopuḷuvakobalaṃ; Tatokippilikonaro, rājāsabbesamantato.
Gatimigānaṃpavanaṃ, ākāsopakkhinaṃgati; Virāgogatidhammānaṃ, nibbānārahataṃgati.
善巧之人应当回避那些出身良好却愚痴,或长相丑陋而多疑的配偶;
即使貌美,若地位低贱,与之婚配亦不相宜。
Careyyakulajaṃpañño , virūpamavikaññakaṃ; Hīnāyapisurūpāya, vivāhasadisaṃkare.
犹如清水沐浴的白象,体态匀称,牙齿端正;
容颜庄严可观,显露出深邃与庄重;
品性善良端正,能涤除低劣家系的垢秽。
Sāmāmigakkhīsukesī, tanumajjhimadantavā; Dassanīyāmukhavaṇṇā, gambhīranābhivācakā; Susīlāvāyamatica, hīnakulaṃpivāhaye.
经教之母普施滋养,于承载中堪称伟大;
于善业中悉皆圆满,堪作诸善业之根基。
Suttomātāvabhojesi , bharaṇesucadhātiyo; Kammesusakapanti ca, katakammesudhātinaṃ.
Dhammesupatiṭṭhāniccaṃ, sayanesucavaṇṇibhā; Kulesubhātaraṃvācī, yānārīseṭṭhasammatā.
常时担当她的人,恒常精勤、热忱;
对能满一切欲乐的夫君,她不心生轻慢。
Yonaṃbharatisabbadā , niccaṃātāpiussuko; Sabbakāmaharaṃposaṃ, bhattāraṃnātimaññati.
纵使明知明日有施主,也不应因之而起瞋恼,应当以善法欲而行于善。
Nacāpisvatthibhattāraṃ, icchācārenarosaye; Bhattucagarunosabbe, patipūjetipaṇḍitā.
Uṭṭhāhikāanalassā, saṅgāhikāparijane; Bhattumanāpaṃcarati, sambhatamanurakkhati.
如此行事的女子,随顺丈夫的意愿;
她投生之处,名为‘可爱’的诸天。
Evaṃvattatiyānārī, bhattuchandavasānugā; Manāpānāmatedevā, yatthasāupapajjati.
有些女人虽同为一夫所护,有时仍会生起怨恨;
女人乃诸财宝中最上者,亦为最上之侍者,却也如此;
Itthiyekacciyovāpi , seyyāvuttāvamuninā; Bhaṇḍānaṃuttamāitthī, aggupaṭṭhāyikātipi.
Mātarādhītarāvāpi, bhaginiyāvicakkhaṇo; Navivittāsanemante, nārīmāyāvinīnanu.
师长虽柔和温顺,却有着闪电般的机敏与超常的锐利;
如同狮子般的风火威势,非凡俗女子所能仿效。
Vijjutānañcalolattaṃ, satthānañcātitikkhaṇaṃ; Siṅghataṃvāyutejānaṃ, anukubbantināriyo.
饮食应取两倍之量,
智慧则应四倍增长;
精进应当六倍努力,
欲乐具足八种特征。
Diguṇothīnamāhāro , Buddhicāpicatugguṇo; Chaguṇohotivāyāmo, Kāmotvaṭṭhaguṇobhave.
勇猛且易怒,具足一切欲乐之贪着;
应断除恶根,圆满清净无染之境。
Ekamekāyaitthiyā, aṭṭhaaṭṭhapatinosiyuṃ; Sūrocapalavantoca, sabbakāmarasāharā; Kareyyanavamechandaṃ, unnattāhinapūrati.
好诤斗,怀嫉妒,恒常不满;
不知满足,贪求无度,舍弃父亲与有德之子。
Vivādasīlīussuyā , passantataṇhikāgatā; Amitābhuñjanāniddā, sataṃputtaṃpitaṃjahe.
依坚固信心而闪耀,心识澄明,照见种种迷乱;
内心思虑深切,犹如慈母对幼子的关爱;
Lapantīsaddhimaññena, passantaññaṃsavibbhamā; Cittakaṃcintayantaññaṃ, nārīnaṃnāmakopiyo.
犹如以网收束风,于大海中捕获独一之鱼;
以芦苇之刺刺破盆,依自见而令众生流转;
易于放纵逸乐,此即女人之本性。
Gaṇheyyavātaṃjālena, sāgaramekapāṇinā; Osiñceyyacatāḷena, sakenajanayeravaṃ; Pamādāsuvisajjeyya, itthiyesāvadhammatā.
人纵然活上一千年,生命也唯此百岁;
以此业行所说,苦与忧已尽灭,达至三界之尽。
Jivhāsahassikoyohi , jīvevassasataṃnaro; Tenanikammunāvutto, thidosokiṃkhayaṃgato.
观察五种情形之后,智者才希望求得子嗣;
他将会赡养我们,或履行应尽的职责。
Pañcaṭhānānisampassaṃ , puttamicchantipaṇḍitā; Bhatovānobharissati, kiccaṃvānokarissati.
如此,他便能长久安住于家族传承之中,执持遗产而履行其责;
或又对已逝的亡者,作随念并恭敬地奉献布施。
Kulavaṃsociraṃtiṭṭhe, dāyajjaṃpatipajjati; Athavāpanapetānaṃ, dakkhiṇānupadassati.
智者期待获得子嗣,或是超胜之子,或是随顺之子;
劣子则不为他们所希求,那将成为家族断绝者。
Atijātamanujātaṃ, puttamicchantipaṇḍitā; Avajātaṃnaicchanti, yohotikulachinnako.
虽是同一母腹所生,其性行也并不全然相同;
形色各异,种种差别,犹如参差不齐的碎布。
Ekūdarasamuppannā, nabhavantisamassamā; Nānāvaṇṇānānācarā, yathābadarakaṇḍakā.
Adammebahavodose , dammetubahavoguṇe; Tasmāputtañcasissañca, dammakālevadammaye.
应当教诲而后劝诫,
应当阻止不当的行为;
调伏者实为可喜,
未调伏者则不可喜。
Ovādeyyānusāseyya, Asappāyānivāraye; Dantohiyopiyohoti, Adantohotiappiyo.
Puttaṃvābhātaraṃduṭṭhaṃ, anusāseyyanojahe; Kiṃnuchejjaṃhatthapādaṃ, littaasucināsiyā.
Antojātodhanakkito , dāsabyopagatosayaṃ; Dāsākaramarānito, iccevaṃcatudhāsiyuṃ.
奴仆共有五种:盗贼,以及如同自身同类者;
同样,应当了知朋友、财物与亲属等众。
Dāsāpañcevacorayya, sakhañātattasadisā; Tathāviññūhiviññeyya, mittādārācabandhavā.
凶恶的主人言语粗暴,便是那出口伤人的奴隶主;
居住之处犹如鸟巢,死亡无疑就在其中。
Duṭṭhadārenaamityā , dāsocuttaravācako; Sasappecagharevāso, maccumevanasaṃsayo.
Yasaṃlābhaṃpatthayantaṃ, naraṃvajjantidūrato; Tasmāanapekkhitvāna, taṃmaggaṃmaggayebudho.
Khalaṃsālaṃpasuṃkhettaṃ , gantācassaabhikkhaṇaṃ; Mitaṃdhaññaṃnidhāpeyya, mitañcapācayeghare.
见无明之灭尽,及蚁冢之积聚;
采集蜂蜜已,智者安住家中。
Añjanānaṃkhayaṃdisvā, vammikānañcasañcayaṃ; Madhūnañcasamāhāraṃ, paṇḍitogharamāvase.
Sayaṃāyaṃvayaṃjaññā, sayaṃjaññākatākataṃ; Niggaṇheniggaṇhārahaṃ, paggaṇhepaggaṇhārahaṃ.
Ekayāmonarādhippo , Dviyāmopaṇḍitonaro; Tayoyāmogharāvāsoca, Catuyāmocaduggato.
那位以利益亲属为责任者,
他也是保护者与养育者;
那种可堪信赖的朋友,
对妻子的责任之止息
Yocabandhuhiteyutto, Sopitāyocaposako; Taṃmittaṃyatthavisāso, Bhariyāyatthanibbuti.
于信心充足者中,计数可达万人;
于信心不足者中,计数亦达千人。
Saddhāpemesusantesu, nagaṇemāsakaṃsataṃ; Saddhāpemeasantesu, māsakaṃpisataṃgaṇe.
乞求者亦令人厌恶,而对乞求之物拒而不施,亦令人不悦。
Yācakoapiyohoti , yācaṃadadamappiyaṃ; Tasmāseṭṭhanaroloke, dhanaṃsippaṃpariggahe.
Sabbadāpidhanaṃrakkhe, dāraṃrakkhedhanaṃpica; Dāraṃdhanañcaattānaṃ, rakkhāyevasadābhave.
Nasādhāraṇadārassa, nabhuñjesādumekako; Nasevelokāyatikaṃ, netaṃpaññāyavaḍḍhanaṃ.
Sīlavāvattasampanno , appamattovicakkhaṇo; Nivātavuttiathaddho, sūratosakhilomudu.
Saṅgahetāvamittānaṃ, saṃvibhāgīvijānavā; Tappeyyaannapānena, sadāsamaṇabrahmaṇā.
Dhammakāmosutaddharo, bhaveyyaparipucchāko; Sakkaccaṃpayirūpāse, sīlavantebahussute.
Pubbasirosimedhāvī , dīghāyudakkhiṇaṃsiro; Pacchimocittasantosi, maraṇaṃuttarobhave.
Āyumāpācinaṃmūkhaṃ, dhanavādakkhiṇaṃbhave; Pacchimaṃyasasībhuñje, nobhuñjeuttaraṃmukhaṃ;
食已,端坐于稳固厚实之座;站立之时,气力得以增长。
Bhutvānisīdanaṃthūlaṃ, tiṭṭhantobalavaḍḍhano; Āyumācaṅkamosiyā, dhāvantorogavajjito.
Yocasitañcauṇhañca , tiṇābhiyyonamaññati; Karaṃpurisakiccāni, sosukhānavihāyati.
“卑劣”,指低下、肮脏者,如同堆积的浊杂珠宝一般。
Visamhāmatamādeyya, asuddhamhāpikañcanaṃ; Nīcamhāpyuttamovijjaṃ, ratanathiṃpidukkulā.
“秘密”,指暗昧无明、尚未觉悟者;人因失坏正念而恐惧,犹如陷身奴仆而忍受痛苦。
Guyhamatthamasambuddhaṃ, sambodhayatiyonaro; Mantabhedabhayātassa, dāsabhūtotitikkhati.
如同火神一般,他已完全烧尽烦恼及其余习;
有智慧者应当忍耐,即使是奴仆所遭受的威吓也应如此。
Aññātavāsavasatā, jātavedasamenapi; Khamitabbaṃsapaññena, apidāsassatajjitaṃ.
于财富谷物的运用、明与教法的学习中,
在派遣使者和言语之间,总是弃舍惭愧,常为无惭无愧之人。
Dhanadhaññapayogesu , tathāvijjāgamesuca; Dūtecabyāhāresu, cattolajjaṃsadābhave.
于任何事务中,不应有丝毫散乱用心,而应专注于行为的造作者。
Nahikocikatekicce, kattāraṃsamapekkhate; Tasmāsabbānikammāni, sāvasesānikāraye.
应当以利益作饶益,以无怨拔除怨敌;
犹如脚趾被刺扎住,即以刺挑出刺;
Upakāraṃhiteneva, sattunāsattumuddhare; Pādalaggaṃkaraṭṭhena, kaṇḍakenevakaṇḍakaṃ.
对于行应行者,应当行所应行;
不应为不求义者谋求利益;
不亲近者,不应亲近。
Namenamantassabhajebhajantaṃ , Kiccānikubbassakareyyakiccaṃ; Nānatthakāmassakareyyaatthaṃ, Asambhajantaṃpinasambhajeyya.
应当断除由爱欲调弄而生起的恶行,
不应以依恋之心与人结交;
了知施与受犹如瓜瓤与瓜果的关系,
世间如此广大,实不应寄望于他人。
Vajecajantisinehākiriyā, Apemacittena nasambhajeyya; Dijovadumaṃkhiṇaphalaṃñatvā, Aññaṃapekkheyyamahāhiloko.
为家族的利益,应舍弃个人;为村庄的利益,应舍弃家族。
为国土的利益,应舍弃村庄;为自己的利益,应舍弃大地。
Cajeekaṃkulassatthaṃ, gāmassatthaṃkulaṃcaje, Gāmaṃjanapadassatthaṃ, attatthaṃpathaviṃcaje.
舍弃财富是为了保护肢体,
舍弃肢体则是为了守护生命;
财富、肢体乃至生命,这一切都应舍弃,
忆念法者,当如是舍弃。
Dhanaṃcajeaṅgaṃvarassahetu , Aṅgaṃcajejīvitaṃrakkhamāno; Dhanaṃaṅgaṃjīvitañcāpisabbaṃ, Cajenarodhammamanussaranto.
众生为求离苦涅槃,才在此世间存活;
因此,于此教法中切莫放逸,当依胜者的教法而行。
Ahāgacchantihāyantā, sattānamihajīvitaṃ; Tasmāhimāpamattataṃ, gacchantujinasāsane.
Etesiyyosamāyanti , santitesaṃnajīrati; Yoadhippannaṃsahati, yocajānātidesanaṃ.
火、水、女人、愚人、蛇与王族,
应当努力避开,这些正是死亡与夺命者。
Aggiāpoitthīmuḷho, sapporājakulānica; Payatanovagantabbo, maccupāṇaharāniti.
净信必由修习而求,不可随心妄想,
应当净心敬信,于波逸提业,心无疑惑。
手足所需之物,应善加护惜,
如法师导,当恒常善自悦意清凉。
Satthaṃsunicchitamapītivicintanīyaṃ, Sārādhitopyavanipoparisaṅkanīyo; Hatthaṅgatāpiyuvatīparirakkhanīyā, Satthāvanīpayuvatīsukutovasītaṃ.
精进如击破怨敌,懈怠则如同内贼,
无明蔓延犹如毒瘴,懈怠放逸是为毒害。
Ussāhoripuvamittaṃ , alasomittaṃvaripu, Visaṃviyāmataṃvijjā, pamādoamataṃvisaṃ.
当肩负敌人而行,以待时机尚未到来;
一旦时机到来,便如以石碎瓶。
Vaheamittaṃkhandhena, yāvakāleanāgate; Tamevaāgatekāle, bhindekumbhaṃvasilāyaṃ.
以五十支象牙长矛,百辆车子运载;
以千头大象牵引,在国境驱逐恶人。
Siṅgiṃpaññāsahatthena , satenavāhanaṃcaje; Hatthīnantusahassena, desacajjenadujjanaṃ.
当面称誉,背后向亲友称赞;
于事业上照料奴仆,称赞妻子儿女。
Paccakkhegaravosaṃse, parokkhemittabandhave; Kammantecadāsabhacce, puttadāresaṃsemate.
爱护技艺,爱护财富,爱护所攀登之山;
爱护欲望,亦爱护愤怒,这便是五种爱护中的爱护。
Sinesippaṃsinedhanaṃ, sinepabbatamāruhe; Sinekāmocakodhoca, imepañcasinesine.
Sataṃcakkhusataṃkaṇṇā , nāyakassasutosadā; Tathāpiandhabadhiro, esānāyakadhammatā.
Bahūnaṃappasārānaṃ, sāmaggiyātidujjayo; Tiṇenavaṭṭaterajju, tenanāgopibandhate.
Uppajjatesacekodho, āvajjekakacūpamaṃ; Uppajjaterasetaṇhā, puttamaṃsūpamaṃsare.
布施是爱著的良药,能疗治悭吝与瞋恚;
布施是得美誉的药,是息灭悭吝的药。
Dānaṃsinehabhesajjaṃ, maccheraṃdosanosadhaṃ; Dānaṃyasassibhesajjaṃ, maccheraṃkappanosadhaṃ.
Dhanamicchevaṇijjeyya , sippamicchebahussute; Puttamicchenārikaññe, rājāmaccaṃicchāgate.
犹如尼拘律树,荫覆广大,种子微小而果实繁多;
应如实见证之后,观察那行善作恶之人。
Mahantaṃvaṭṭarukkhādiṃ, khuddabījaṃbahupphalaṃ; Sakkhiṃkatvāudikkheyya, puññapāpaṃkaronaro.
于应受敬重者中,却行卑劣行径之人;
他断除卑劣之行,安立于最上之义。
Garukātabbaposesu, nīcavuttiṃkarotiyo; Nīcattaṃsopahantvāna, uttamatthepatiṭṭhati.
以崇高的善行,英勇摧敌而获胜;
以卑劣的恶行,败坏带来同等的毁灭。
Uttamaṃpaṇipātena , sūraṃbhedenavijaye; Hīnamappapadānena, vikkamenasamaṃjaye.
犹如乌龟缩回肢节于壳内,若恶习生起,必将导致衰败与灭亡。
Nattadosaṃparejaññā, jaññādosaṃparassatu; Kummoguyhāivaṅgāni, parabhāvañcalakkhaye.
懒惰如炉中积尘,恶口如长烟不绝;
独执一信而生偏颇,妄贪他人之妻容颜;
婆罗门若行这些事,必致无益无成之果。
Ussūraseyyaṃālasyaṃ , caṇḍikkaṃdīghasuttiyaṃ; Ekassaddhānagamanaṃ, paradārupasevanaṃ; Etaṃbrahmaṇassevassu, anatthāyabhavissati.
沉湎酒色与饮食,陷溺于感官享乐与昏睡;
嬉戏放荡、亲近恶友,怠惰懒散、虚度光阴;
纵然坐拥广大财宝,终归散灭——这便是下劣之人的果报。
Surāyogovikāloca, samajjānagharaṅgato; Khiḍḍadhuttopāpamitto, alasosoimejanā; Mahābhogāvinassanti, hīnabhāvassidaṃphalaṃ.
Atisītaṃatiuṇhaṃ, atisāyamidaṃahu; Itivissaṭṭhakammante, khaṇāaccantimāṇave.
Paranāsanatonaṭṭho , purevaparanāsako; Siṅghaṃvaānasaṃyāti, tiṇopāsādajhāpako.
Navisāseamittassa, mittañcāpinavisāse; Kadācikuppitomitto, sabbadosapakāsako.
Kudesañcakumittañca, kusambandhaṃkubandhavaṃ; Kudārañcakurājānaṃ, dūratoparivajjaye.
Kakkaṭoasīsoyāti , sabbāpadovagacchati; Athanīkukkuṭīputtā, purisenāvamaññare.
卑劣之子被视为暴君之子,愚痴之子被视为智者之子;
无财之子被视为富豪之子,皆被真男子所轻视。
Hīnaputtorājāmacco, bālaputtopipaṇḍito; Adhanassaputtoseṭṭhi, purisenāvamaññare.
Yenamicchatisambandhaṃ, tenatīṇinakāraye; Vivādamatthasambandhaṃ, parokkhedāradassanaṃ.
Iṇasesoaggiseso , Satrusesotathevaca; Punappunampivaḍḍhanti, Tasmāsesaṃnakāraye.
生于族姓之家,即是族姓之子,善能守护家族血脉;
纵然自己遭受痛苦,也不应造作卑劣之业。
Kulajātokulaputto, kulavaṃsasurakkhito; Attanādukkhapattopi, hīnakammaṃnakāraye.
Samiddhodhanadhaññena, nakaṭṭhodatiṇaggihi; Sabbatoduggatonaṭṭho, tasmānadukkaṭaṃkare.
那含萨伽陀之行中,所作业已成就,果报平等;
业异熟若生起时,应说其粗恶语。
Nagaṇassaggathogacche , siddhekammesamaṃphalaṃ; Kammavippatticehoti, pharusaṃtassabhāsaye.
愚者心生嗔怒,口吐烟雾,犹如倾倒陈年的沼池水;
常行损寿之事,于夜晚啖食凝乳。
Bālakkopetadhūmoca, vuḍḍhitthipallalodakaṃ; Āyukkhayakaraṃniccaṃ, rattocadadhibhojanaṃ.
于妇女与恶人,不应生信赖;
犹如暑季之河,犹如王族之疾。
Itthīnaṃdujjanānañca, visāsonopapajjate; Visesigimhinadiyaṃ, rogerājakulamhica.
从事非理之业,即为敌对;
以及由大力者挑起的对僧团的战争。
Ayuttakammārabhanaṃvirodho , Saṅghassayuddhañcamahābalehi; Visāsakammaṃpamadāsuniccaṃ, Dvārānimaccussavadantividvā.
Thiyoseveyyanaccantaṃ, sādubhuñjeyyanāhitaṃ; Pūjayemānayevuḍḍhe, garuṃmāyāyanobhaje.
Vināsatthaṃnagaccheyya, sūrosaṅgāmabhūmiyaṃ; Paṇḍitvaddhagūvāṇijjo, videsagamanotathā.
由‘施与’之言说门,安住身中的五类诸天;
声誉堪受敬重者,慧、惭、吉祥等悉具足;
Dehītivacanadvārā , dehaṭṭhāpañcadevatā; Sajjaniyyantidhikitti, matihīrisirīpica.
对于“无”与“身”的言辞,不应于有与无中执取生灭。
Natthītivacanaṃdukkhaṃ, dehītivacanaṃtathā; Vākyanatthītidehīti, mābhaveyyabhavābhave.
Yatthavosaṃnajānanti, jātiyāvinayenavā; Natatthamānaṃkiriyā, janevasamaññātake.
若无母亲,则生恶语;若无父亲,则行恶事;
若父母双无,则恶语与恶行并起。
Mātāhīnassadubbhāsā , pitāhīnassadukriyā; Ubhomātāpitāhīnā, dubbhāsācadukkiriyā.
母亲是对最胜者的善言,
父亲是对最胜者的善行;
父母俱为最上者,
善说与善行。
Mātāseṭṭhassasubhāsā, Pitāseṭṭhassasukiriyā; Ubhomātāpitāseṭṭhā, Subhāsācasukiriyā.
Atidīghomahāmuḷho , majjhimocavicakkhaṇo; Vāsudevaṃpurekkhitvā, sabbevāmanakāsaṭhā.
Ācārokulamakkhāti, desamakkhatibhāsitaṃ; Sambhavopemamakkhāti, dehamakkhātibhojanaṃ.
莲藕长短,以水为度;
所作之事,以家族为度;
所言之语,以智慧为度。
Jalappamāṇaṃkumudanāḷaṃ, Kulappamāṇaṃkaraṇakammaṃ; Paññāpamāṇaṃkathitavākyaṃ, Bhūmippamāṇaṃbhajjalatiṇaṃ.
Javenabhadraṃjānanti , vahenacabalibaddhaṃ; Duhenadhenujānanti, bhāsamānenapaṇḍitaṃ.
Jāneyyapesanebhaccaṃ bandhavaṃpibhayāgame, Byasanecatathāmittaṃ, dārañcavibhavakkhaye.
他们不了解公鸡的啼鸣,也不明白来自大树下的啼鸟,对此他们一无所知。
Vināsatthaṃnajānanti, kālaṃsabbepijotikā; Kukkuṭāpanajānanti, tatorukkhātatobhvāpā.
Pathavībhūsanaṃmeru , rattiyābhūsanaṃsasī; Janānaṃbhūsanaṃrājā, senānaṃbhūsanaṃgajo.
戒德庄严其色相,
德行使家族庄严
花朵使山林庄严
有象使军阵庄严
Sīlatāsobhaterūpaṃ, Cāritāsobhatekulaṃ; Sapupphāsobhateraññaṃ, Sagajāsobhatebalaṃ.
杜鹃以声显其形,而非妇女所能替代;
无形者以明为形,苦行者以忍为相。
Kokilānaṃsaddaṃrūpaṃ , nārīrūpaṃpatibbataṃ; Vijjārūpaṃarūpānaṃ, khamārūpaṃtapassinaṃ.
Kisāsobhātapassīca, Thūlāsobhācatuppadā; Vijjāsobhāmanussāca, Itthīsobhācasāmikā.
Rattihīnonacandaro, ūmihīnonasāgaro; Haṃsahīnonasaṃphullo, itthihīnonapuriso.
Vatthahīnaṃnalaṅkāraṃ , patihīnānanārikā; Sippahīnonapuriso, dhenuhīnaṃnabhojanaṃ.
灯为照明之光,月为夜空之灯;
法乃三界之灯,善子为家族之明炬。
Dīpakedīpakocando, nārikedīpakopati; Tilokedīpakodhammo, suputtokuladīpako.
Aputtakaṃgharaṃsuññaṃ, desaṃsuññaṃarājikaṃ; Apaññassamukhaṃsuññaṃ, sabbasuññaṃdaliddakaṃ.
以布施作为手腕的庄严,
以清净之衣覆护自身与他人的形躯,
以利益他人为心之香薰。
Sotaṃsutenevanakuṇḍalena , Dānenapāṇīnatukaṅkaṇena; Ābhātikāyopurisuttamassa, Paropakārenanacandanena.
布施、持戒、舍离、正直、谦和、精进,
无嗔、无害、忍耐、不违逆,
此十种法,君子应以不放逸而持守。
Dānaṃsīlaṃpariccāgaṃ , ajjavaṃmaddavaṃtapaṃ; Akodhaṃavihiṃsañca, khantīcaavirodhanaṃ; Dasetedhammerājāno, appamattenadhāreyyuṃ.
布施、利行、爱语、同事,
此四种摄益,乃牟尼所宣说。
Dānaṃatthacariyāpiya, vācāattasamaṃpica; Saṅgahācaturoime, munindenapakāsitā.
林中的鹿获得,远离恐惧的安眠之乐;
国王们因恐惧,也无法获得向上的力量。
Vanemigānalabhanti, matābhayāniddasukhaṃ; Rājānopinalabhanti, uttarathāmabhītato; Saṃsārabhayabhitena, naramantiyepaṇḍitā.
宽忍的生起,正是在能作分别之时;
这些是导师的功德,志求利益者,应当如其所愿而行。
Khamājāgariyuṭṭhānaṃ , saṃvibhāgodayikkhanā; Nāyakassaguṇāete, icchitabbāhitatthino.
遭受屈辱时,应保持柔和;面对极凶暴的仇敌,亦当谨慎。
Paribhūtomuduhoti, atitikkhañcaveravā; Etañcaubhayaṃñatvā, anumajjhaṃsamācare.
仅凭柔和不能成就,仅凭严厉同样不行;
既已立身于大处,故应兼行两法。
Nekantamudunāsakkā, ekantatikhiṇenavā; Mahatteṭṭhapituattaṃ, tasmāubhayamācare.
农夫、商贾、朝臣,沙门、具足闻戒者;
于他们广大生类之中,国土亦当成为广大。
Kassakovāṇijomacco , samaṇosutasīlavā; Tesuvipulajātesu, raṭṭhaṃpivipulaṃsiyā.
身处脆弱易摇动的人群中,国家亦会脆弱;
因此,国土辽阔且富强,方能承担国家的重担。
Tesudubbalajātesu, raṭṭhaṃpidubbalaṃsiyā; Saraṭṭhaṃvipulaṃtasmā, dhāreyyaraṭṭhabhāravā.
结果的大树,若人采其未熟之果;
则不知果味,种子亦随之坏灭。
Mahārukkhassaphalino, āmaṃchindatiyophalaṃ; Rasañcassanajānāti, bījañcassavinassati.
大树之喻:若以非法治理国土,便如大树覆蔽,令下方不得安宁;
他不知味,国土亦由此毁坏。
Mahārukkhūpamaṃraṭṭhaṃ, adhammenapasāsati; Rasañcassanajānāti, raṭṭhañcāpivinassati.
结果的树,果实成熟时,人连同枝叶一并摘下;
他品尝其果味,种子却不坏。
Mahārukkhassaphalino , pakkaṃchindatiyophalaṃ; Rasañcassavijānāti, bījañcassananassati.
他以正法治理如大树般稳固的国土;
他既能知其味,国土便不致衰败。
Mahārukkhūpamaṃraṭṭhaṃ, dhammena yopasāsati; Rasañcassavijānāti, raṭṭhañcāpinanassati.
愚昧的国王治理其国,不以正法为依凭;
虽然坐拥众多药草,这样的刹帝利却成了对立者。
Yocarājājanapadaṃ, adhammenapasāsati; Sabbosadhīhisorājā, viruddhohotikhattiyo.
正如前说,当此身命聚合离散灭尽之时,
其根源与条件既已断灭,萨迦耶便不复生起。
Tathevanegamehiṃsaṃ , yeyuttākayavikkaye; Ojādānabalikāre, sakosenavirujjhati.
善知防护与守护者,犹如护城田夫,依诸和合而安住,
残害之王,于其强盛时便自止息。
Pahāravarakhettaññū, saṅgāmekatanissame; Ussitehiṃsayaṃrājā, sabalenavirujjhati.
在此诸界之中,持守正行的梵行者,是自律者;
而行非法者,如恶胎,断绝于清净处。
Tathevaisayohiṃsaṃ, saṃyamebrahmacāriyo; Adhammacārikhattiyo, sasaggenavirujjhati.
自作之业由他受,犹如大河广蜿蜒;
如同自在天与王,于自国土得主宰;
Sayaṃkatānaparena , mahānajjojuvaṅkatā; Issarenatathāraññā, saraṭṭheadhipaccattā.
子若作恶,母受其报,
弟子所造的恶业,其师长为之承受;
乡民所造的恶业,其国王为之承受;
国王所造的恶业,其国师为之承受。
Puttopāpaṃkatomātā, Sissopāpaṃkatogaru; Nāgarehikatorājā, Rājāpāpaṃpurohito.
行善恶者之中,只得到六分之一份;
国王从众人处有所得,因此应制止恶业;
应当增长善业,教导人们。
Puññāpuññaṃkarontesu, chabhāgoekadesakaṃ; Rājālabhatisabbehi, tasmāpāpānivāraye; Puññamevapavaḍḍhento, janakāyaṃpasāsaye.
愚者的生命为少,智者的生命则更多;
如诸国之主为其子,当以王法统御诸王。
Bālassajīvitaṃappaṃ , paṇḍitassabahutaraṃ; Janakāyassarājāva, rājadhammovarājunaṃ.
无首领者灭亡,多首领者亦灭亡;
愚痴首领者灭亡,聪慧首领者亦灭亡。
Anāyakāvinassanti, nassantibahunāyakā; Thināyakāvinassanti, nassantisusunāyakā.
乌龟与鱼,母鸡与母牛;
如同儿子赡养父亲,国王待臣民也是如此。
Kacchapīnañcamacchīnaṃ, kukkuṭīnañcadhenunaṃ; Puttaposoyathāhoti, tathāmaccesurājunaṃ.
若不具王族家世,便不为人所亲近;
他并非不勇猛,也非过于愚痴,更非放逸懈怠之人。
Nahirājakulaṃpatto , aññātolabhateyasaṃ; Nāsūronātidummedho, napamattokudācanaṃ.
当具足戒与慧,并获得清净之时;
他便对他生起信任,却不守护他的秘密。
Yadāsīlañcapaññañca , soceyyañcādhigacchati; Athavisāsitotamhi, guyhañcassanarakkhati.
昼夜无间,通达王事;
受命而去,无有迟疑,当居于王城。
Divāvāyadivārattiṃ, rājakiccesupaṇḍito; Ajjhiṭṭhonavikappeyya, sarājavasatiṃvase.
Naraññāsamakaṃvatthaṃ, namālaṃnavilepanaṃ; Ākappaṃsarakuttiṃvā, naraññāsadisamācare.
奇勒王由大臣们随侍,众王妃围绕,
名闻遐迩的王后,善能展现威仪,明了通达智慧。
Kiḷerājāamaccehi , bhariyāparivārito; Nāmaccorājabhariyā, bhāvaṃkubbethapaṇḍito.
不浮躁,不轻率,明智而善护诸根;
心意具足专注,安住于王宫之中。
Anuddhatoacapalo, nipakosaṃvutindriyo; Manopaṇidhisampanno, sarājavasatiṃvase.
不应与有夫之妇嬉戏,不应私下交谈;
不应贪取他库中的财物,不应与国王共居一处。
Nāssabhariyākiḷeyya, namanteyyarahogato; Nāssakosedhanaṃgaṇhe, sarājavasatiṃvase.
不应多眠而昏昧,不应饮酒致迷醉;
不应杀生、不应于他人家中贪食,如此便能安住如王舍城。
Na niddaṃbahuṃmaññeyya, namadāyasuraṃpive; Nāsadāyemigehaññe, sarājavasatiṃvase.
无有座椅,无有床榻,无有蒲团,亦无车船之座;
此是合宜:安住于狮子座中。
Nāssapiṭṭhaṃnapallaṅkaṃ, nakocchaṃnanāvaṃrathaṃ; Sammatomhītiāruḷhe, sarājavasatiṃvase.
智者于国王,不远亦不近;
当于其前安立,寂然知足而住于施主之前。
Nātidūrebhajerañño, naccāsannevicakkhaṇo; Samukhācassatiṭṭheyya, santasantosabhattuno.
Namerājāsakhāhoti 6, narājāhotimethuno; Khippaṃkujjhantirājāno, sulenakkhivaghaṭṭitaṃ.
拥有智慧与学问的人,若未受到恭敬却自以为受恭敬,
应以粗恶语规劝被群臣簇拥的国王。
Napūjitomaññamāno, medhāvīpaṇḍitonaro; Pharusaṃpatimanteyya, rājānaṃparisaṃgataṃ.
Laddhadvārolabhedvāraṃ, nevarājūsuvīsaye; Aggiṃvasaṃyatotiṭṭhe, sarājavasatiṃvase.
如同对待子女兄弟,刹帝利亦行拘执;
于村落与城镇,于王国及国土之中;
他若已成沉默寂灭者,应当被远离、被呵斥,他是空中的恶行者。
Puttaṃvābhātaraṃvāpi , sampaggaṇhātikhattiyo; Gāmehinigamehivā, raṭṭhehijanapadehi; Tuṇhibhūtovudikkheyya, nabhaṇechekapāpakaṃ.
Hatthāroheanikaṭṭhe, rathikepattikārake; Tesaṃkammāvadhānena, rājāvaḍḍhetivettanaṃ; Natesaṃantarāgacche, sarājavasatiṃvase.
手持细长的竹筒,于竹管上振动发响;
应反向转动,如帝王安居于宫殿之中。
Cāpovūnūdarocassa , vaṃsovāpipakampayye; Paṭilomaṃnavatteyya, sarājavasatiṃvase.
如鱼在足下,口中却生舌;
其光辉耀威严,如帝王居于宫中。
Cāpovūnūdarocassa, macchovassaajivhako; Abhāsaṃnipakosūro, sarājavasatiṃvase.
Nabāḷhaṃitthiṃgaccheyya, sampassaṃ tejasaṅkhayaṃ; Kāsaṃsāsaṃthaddhābalaṃ, khīṇamedhonigacchati.
不合时宜的话不应说,应在恰当的时机说出经过斟酌的言语。
Nātivelaṃpabhāseyya , natuṇhisabbadāsiyā; Avitiṇṇaṃmitaṃvācaṃ, patthakāleudīraye.
「谎」者,于此教法中言说杂乱者也,言语不清,语无实据。
Akodhanoasaṅghaṭṭo, Saccosaṇhoapesuṇo; Samphaṃgiraṃnabhāseyya, Sarājavasatiṃvase.
“赡养父母”者,即回报父母之恩;于家族中,尊事长者并施供养。
Mātāpitubharoassa , kulejeṭṭhāpacāyiko; Hiriottappasampanno, sarājavasatiṃvase.
谦恭温和、不喜争论,自制、坚定、柔和;
不放逸、清净、善巧者,安住于安乐住处。
Vinitosippavādanto, yatattoniyatomudu; Appamattosucidakkho, sarājavasatiṃvase.
于尊长处谦逊柔和,具足尊敬与恭敬;
与温良喜乐者共住,安居于王宫之中。
Nivātavuttivuḍḍhesu , sappatissosagāravo; Sūratosukhasaṃvāso, sarājavasatiṃvase.
Ārakāparivajjeyya, saññituṃpahitaṃjanaṃ; Bhattāramevudikkheyya, nacaaññassarājino.
Samaṇebrahmaṇecāpi, sīlavantebahussute; Sakkaccaṃpayirūpāse, annapānenatappayye; Āsajjapañhepuccheyya, ākaṅkhaṃvuḍḍhimattano.
不应以先前曾行布施为由,遮止对沙门、婆罗门的施与;
于布施之时,对乞求者,不应以任何理由加以遮止。
Dinnapubbaṃnahāpeyya , dānaṃsamaṇabrahmaṇe; Nacakiñcinivāreyya, dānakālevaṇibbake.
具足智慧,福德圆满,善巧于事务安排,
是知时者、知时节者,于王宫处安住。
Paññāvāvuḍḍhisampanno, vidhānavidhikovido; Kālaññūsamayaññūca, sarājavasatiṃvase.
于诸业处精勤者,不放逸而具明辨;
行为善整者,得住王宫之中。
Uṭṭhātākammaceresu, appamattovicakkhaṇo; Susaṃvihitakammanto, sarājavasatiṃvase.
打谷场、厅堂、畜群与田地,乃其常往之处;
应当适量储藏谷物,在家中应当适量煮食。
Khalaṃsālaṃpasuṃkhettaṃ , gantācassaabhikkhaṇaṃ; Mitaṃdhaññaṃnidhāpeyya, mitañcapācayeghare.
无论是儿子还是兄弟,若于戒行未能专一;
犹如对待未穿衣的幼童,应如护持天众般善加保护。
即使是手拿食团的孩童,也应当妥善为其安置座位与立足之处。
Puttaṃvābhātaraṃvāpi, sīlesuasamāhitaṃ; Anaṅgavāhitebālā, yathāpetātathevate; Coḷañcanesaṃpiṇḍañca, āsanañcapadāpare.
于仆从与劳作之人中,戒行圆具而善为调伏;
于精勤具足才智之人,当善巧施设为上首。
Dāsekammakarepose , sīlesususamāhite; Dakkheuṭṭhānasampanne, adhipaccamhiṭhāpaye.
具戒、无贪,且忠于国王;
公开与私下,他利益他人;安住于随从国王的住处。
Sīlavācaalobhoca, anuruttocarājino; Āvīrahohitocassa, sarājavasatiṃvase.
善知欲者,即心之王;
无惑无怖畏者,安住于善王之宫殿中。
Chandaññūrājinoassa, cittaṭṭhocassarājino; Asaṅkusakavuttissa, sarājavasatiṃvase.
Ucchādanenhāpaneca , dhotepādeadosiraṃ; Āhatopinakuppeyya, sarājavasatiṃvase.
合掌而作礼敬,并行右绕之仪;
何以对一切欲求者,不授予无上的智慧?
Kumbhiñhipañjaliṃkriyā, cātañcāpipadakkhiṇaṃ; Kimevasabbakāmānaṃ, nadādaṃdhīramuttamaṃ.
他取出铺卧的垫褥,车乘、住处与房舍,
犹如雨云之于众生,以财物普降甘霖。
Yodetisayanaṃvatthaṃ, yānaṃāvasataṃgharaṃ; Pajjunnorivabhūtānaṃ, bhogehiabhivassati.
超越二分法的分段,清净无垢于身;
超越欲的灭尽,那即是超越生死的境界。
Dvevimekaṇḍakātikkhā , sarīraparisositā; Kāmetiniddhanoyoca, yocakuppatyanissaro.
Adhanassarasaṃkhādā, abalassahatāhatā; Apaññassakathāvākyā, tividhaṃhīnalakkhaṇaṃ.
大地之上有甘露,如蔗、如女、如善语;
清辉与甘露遍洒,悦耳之声相和鸣。
Pathabyāmadhurātīṇi , ucchunārīsubhāsitaṃ; Ucchunārīsutappanti, natappantisubhāsitaṃ.
Pathabyātīṇiratanāni, saṅgahānimahītale; Sippaṃdhaññañcamittañca, bhavantiratanāime.
Kalyāṇamittaṃkantāraṃ, yuddhaṃsabhāyabhāsituṃ; Asatthāgantumicchanti, muḷhātecaturojanā.
五种虽活如死者,广为宣说;
与痛苦和疾病为伴,如同负债者常役于无常。
Jīvantopimatāpañca , byāsenaparikittitā; Dukkhitobyādhitopakkho, iṇavānityasevako.
Cakkhudvārādikaṃchakkaṃ, saṃvutosapaññonaro; Chabbidhohotisīlena, asīlenāpichabbidho.
贪睡、放逸、沉溺安乐、病痛之苦;
无欲而乐于作业,此七种人为导师所舍离。
Niddālukopamādoca, sukhitorogavālaso; Nicchandocakammārāmo, sattetesatthavajjitā.
‘贪于利益’指欲求自身利益;‘护有’指护持自身;因执著于护持利益,而致力于八种利益。
Kulajopaññavāchando , hirottapposutaddharo; Atthakāmosurakkhoca, aṭṭhetesatthayujjitā.
‘族中最上者有智慧’指族中至尊贵者,具足智慧、勇猛与戒德。
‘多闻者复起’指多闻广学且勇猛,心向善道,远离恶道。
“九种最上善人”是指九类最殊胜的善人,能制止恶事发生。
Kulaseṭṭhosapaññoca, vuḍḍhisūrocasīlavā; Bahussutovuṭṭhānoca, mīrosugatigāmiko; Navetesujanāseṭṭhā, pāpāttānaṃnivāraye.
佛、独觉佛,以及阿拉汉、上首弟子;
是母亲、父亲、师长与善友,是布施者、说法者;
智者所说此十事,不可违害,应如是知。
Buddhopaccekabuddhoca, arahāaggasāvako; Mātāpitāgarusatthā, dāyakodhammadesako; Paṇḍitehiimedasa, na dubbhantītijāniyā.
法住者离欲解脱,乃众生成就之因;
那被摧伏者,何曾摧伏?那被守护者,何曾守护?
Dhammatthakāmamokkhānaṃ , pāṇosaṃsiddhikāraṇaṃ; Taṃnighātokiṃnihato, rakkhitokiṃnarakkhati.
正直之人的长寿,是众生的安乐之因;
而不正直者的所为,则无疑是众苦之因。
Sathaṃdīghāyukosabba , sattānaṃsukhakāraṇaṃ; Asathaṃpanasabbesaṃ, dukkhahetunasaṃsayo.
如机械般迅猛的攻击,大象亦不舍离象群;
于战阵中嬉戏驰骋,犹如善闻涂以檀香。
Yantagatoucchurasaṃ, najahātigajotathā; Saṅgāmesugatoliḷaṃ, sussutenāpicandanaṃ.
智者虽受苦,不舍精华之香;
乐时不舍善法,是为善言说者。
Sāragandhaṃnajahāti, dukkhapattopipaṇḍito; Najahātisataṃdhammaṃ, sukhakālekathāvakā.
Attābandhumanussānaṃ, ripuattāvajantunaṃ; Attāvaniyatoñāti, attāvaniyatoripu.
Attānaṃpariccāgena , yaṃnissitānurakkhanaṃ; Karontisajjanāyeva, nataṃnitimātāmataṃ.
Satthakabbavicārena, kālogacchatidhīmataṃ; Byasanenaasādhūnaṃ, niddāyakalahenavā.
蜜蜂追求花朵,苍蝇追逐腐臭;
善人追求功德,恶人追逐过失。
Bhamarāpupphamicchanti, putimicchantimakkhikā; Sujānāguṇamicchanti, dosamicchantidujjanā.
Namantiphalinorukkhā , namatevabudhājanā; Sukkhakaṭṭhañcamuḷhoca, nevanamantibhijjate.
若人相互争论,转瞬又会和好如初;
愚者获得利益便彼此倾轧,未能达到寂静。
Sacesantovivādati, khippasandhiyarepuna; Bālopattāvabhijjanti, natesamatamāgamuṃ.
水井乃贫乏之物,贫寒之人赖之为命;
多为怖畏所颤栗者,不名善士;非如河川流水之清净。
Appampisādhūnaṃdhanaṃ, kūpāvārivanissayo; Bahukaṃpiasādhūnaṃ, nacavārivaaṇṇave.
Sokaṭhānasahassāni , bhayaṭhānasatānica; Divasedivasemuḷhaṃ, āvīsantinapaṇḍitaṃ.
Duṭṭhacittopanāhissa, kodhopāsāṇalekhito; Kucchitabbosujanassa, jalelekhāciraṭṭhitā.
柔软、不嫉妒,且无抱怨之心;
即使是帝释天的正行,也可于某时受学。
Nidulukoasantuṭṭho, akataññūcabhiruko; Sakkontinasamācāraṃ, sikkhituṃtekadācipi.
善人与恶人相交,便如触及荆棘,徒生恼害;
大地承载着鲜花所生的芬芳,
地之清香遍满,却并非由花朵把持不放。
Sādhuttaṃsujanasamāgamākhalānaṃ , Sādhūnaṃnakhalasamāgamākhalattaṃ; Āmodaṃkusumabhavaṃdadhātibhūmi, Bhūgandhaṃnacakusumānidhārayanti.
若以如蜜之德胜过他人,便会招致他人嫉妒,
说法亦如蜜一般安然流露,恰到好处,不令过分溢漏。
Guṇamaddhisamaṃmakkhe, parenakalahesati; Addhisamaṃpakāsentaṃ, anumattaṃpidosakaṃ.
他人小如芝麻的过失,他看得分明;自己大如椰子的过失,他却视而不见。
Dosaṃparassapassanti, attadosaṃnapassati; Tilamattaṃparadosaṃ, nāḷikeraṃnapassati.
Kodhoatthaṃnajānāti , kodhodhammaṃnapassati; Andhatamaṃtadāhoti, yaṃkodhosahatenaraṃ.
瞋恚生于内,必毁怀恨人;
犹如满载华饰的车乘,光净可爱,如冠冕般庄严。
Kodhoabbhantarejāto, dhuvaṃnāsetikodhanaṃ; Vatthālaṅkārapuṇṇāyaṃ, mañjusāyaṃsikhīyathā.
所谓贪欲,是刺入心中的箭,是盗取功德的贼。
Rāgonāmamanosallaṃ, guṇavarattacorako;
Rāhuvijjāsasaṅkissa, tapodhanahutāsano.
不因王权之财,而依智者善说;
眼中悦意之所见,大海浩瀚之洪流。
Natittirājādhanena , paṇḍitopisubhāsite; Cakkhūpipiyadassane, sāgaropimahājale.
Asantuṭṭhoyatinaṭṭho, santuṭṭhopimahīpati; Sasajjāgaṇikānaṭṭhā, nilajjāsukulagatā.
国王、兵卒、商贾、工匠,以及心怀贪欲与嗔恚之人;
于这些大贪欲者而言,大贪欲本身并不可取。
Bhūpāṇṇavaggithīsippī, abhijjhālucapuggalo; Etesaṃmahicchantānaṃ, mahicchatāanicchitā.
无病是最上的利得,知足是最上的财富;
信赖是最亲的亲戚,涅槃是最上的安乐。
Ārogyaṃparamaṃlābhaṃ , santuṭṭhīparamaṃdhanaṃ; Visāsoparamaṃñāti, nibbānaṃparamaṃsukhaṃ.
Duggataṃgacchabholābha, lābholābhenapūrati; Thalepavuṭṭhapajjunna, āpoāpenapūrati.
Bodhayantinayācanti, dehītipacchimājanā; Passavatthuṃadānassa, mābhavatūtiīdiso.
“珠贝饰链”者,即珠宝串联而成的饰物;“象牙饰箍”者,即象牙制成的装饰物。
“林中檀香”者,即生于林中的檀香木;“处处贤达”者,即贤明智者,遍在处处。
Seleselenamāṇikaṃ , gajegajenamuttikaṃ; Vanevanenacandanaṃ, ṭhāneṭhānenapaṇḍitaṃ.
“百人出身之母”者,即于众多母亲中出身优良者;“千人贤能”者,即于千人中具足聪慧者。
“言语千百”者,意指千百言语无不如法;“施舍生辉之林”者,意谓布施使林野生机盎然。
Satesujāyatesūro, sahassesucapaṇḍito; Vākyaṃsatasahassesu, cāgobhavativānavā.
由胜者而来的勇士,携财富与家宅俱至;
对积蓄已久的粮食会加以赞扬,对已成年的妻室也是如此。
Jinenaāgataṃsūraṃ, dhanañcagehamāgataṃ; Jiṇṇaannaṃpasaṃseyya, dārañcagatayobbanaṃ.
Potthakesucayaṃsippaṃ , parahatthesuyaṃdhanaṃ; Yadāicchesamuppanne, nataṃsippaṃnataṃdhanaṃ.
Vācāvudhācarājāno, saccāvudhācasamaṇā; Dhanāvudhāseṭṭhinoca, goṇāvudhādaliddakā.
Ukkaṭṭhesūramicchanti, kolāhalesubhāsitaṃ; Piyaṃannañcapānañca, atthakiccesupaṇḍitaṃ.
应当救助困境中的朋友,应当在饥荒时储存粮食;
应当在集会中持守技艺,应当在世间行诸摄护。
Kapaṇetārayemittaṃ , dubbhikkhedhaññaṃdhāraye; Sabhāyaṃdhārayesippaṃ, saṅgahānimahītale.
Dubbhikkheannadānañca, subhikkhecahiraññadaṃ; Bhayecabhayadhātāraṃ, sabbesaṃvaramaṃvaraṃ.
Haṃsomajjhenakākānaṃ, sīhogunnaṃnasobhate; Gadrabhānaṃnaturaṅgo, bālānañcanapaṇḍito.
鼻子不足以为王者,不屈服于被征服者或强压者;
若伴侣与邻人一并被征服,则鼻子不足以为力量之所依。
Nasorājāyoajeyyaṃ , jinātinasosakhāraṃ; Yoayuttenajināti, nasābhariyāpatino; Virodhatinateputtā, yenabharanti jiṇṇa.
Natthivijjāsamaṃmittaṃ, natthibyādhisamoripu; Natthiattasamaṃpemaṃ, natthikammaparaṃbalaṃ.
女人、财物、嗔恨、懒惰、戒律……
肉食贪欲之起源;
饮酒实相之根源,
极大愤怒之痛苦。
Itthimissokutosīlaṃ, Maṃsabhakkhokutodayaṃ; Surāpānokutosaccaṃ, Mahākodhokutotapaṃ.
Kvātibhārosamatthānaṃ , kiṃdūrobyavahārinaṃ; Kovidesosavijjānaṃ, koparopiyavādinaṃ.
Dubbhikkhokasinonatthi, santānaṃnatthipāpako; Mugassakalahonatthi, natthijāgaratobhayaṃ.
Bālitthīmakkhikātuṇḍi, isīnañcakamaṇḍalu; Setambuphalaṃtambulaṃ, nojjhiṭṭhamupajāyato.
五种恶臭者,七种追随恶臭者;
一月晦暗者,半月淤污者;
Pañcaratyāsugandhabbā , sattaratyādhanuggahā; Ekamāsāsubhariyā, aḍḍhamāsāsissāmalā.
污秽之女、行恶不善者,贪食恶臭之人;
行染污卑劣之法者,于此世间、于彼彼岸,亦复如是。
Malitthiyāduccaritaṃ, maccheraṃdadatomalaṃ; Malāvelāmakādhammā, asmiṃlokeparamhica; Malaṃmalataraṃtato, avijjāparamaṃmalaṃ.
如守护家门、守护亲子之智;
如同守护国王免于疏忽,
亦如守护女子免遭恶兽侵犯。
Sutassarakkhāsabbadābhiyogo, Kulassavatthaṃpurisassavijjā; Raññopamādopasamodhanassa, Itthīnantunatthevajāturakkhā.
Sattānaṃjaratāhanti , taṇhāhantisabbasukhaṃ; Sabbabalaṃcintāhanti, dayāhantisakaṃdhanaṃ.
Nīcevāsosiriṃhanti, hantigaruṃcayācako; Pasaṃsāsuguṇaṃhanti, hanticittaṃasaññatā.
Asanaṃbhayamantānaṃ , maccānaṃmaraṇaṃbhayaṃ; Uttamānantusabbesaṃ, avamānaṃparaṃbhayaṃ.
所谓“太阳的炎热”,那是没有遮蔽的灼热;
Sūriyotapanaṃtapo, nasantiparivāritā;
所谓“月亮的清凉”,是由群星环绕所生的凉意。
Candaraṃsītalaṃjātaṃ, tārakāparivāritā;
Upamāetthañātabbā, sūriyacandarājunaṃ.
懈怠而心智愚钝者,虽享快乐亦为病苦所逼;
耽眠增长无明与昏沉,瞋恚随之而不息。
Alasomandabuddhica, sukhitorogapīḷito; Niddāromaṃsavaḍḍhano, subhakkhocaviluddhako.
Pamādojāyatemadā, pamādājāyatekhayo; Khayādosāpavaḍḍhanti, madaṃkiṃnajahebudho.
所种之种如何,所得之果便如何;
行善者得善果,作恶者得恶果。
Yādisaṃvappatebījaṃ , tādisaṃphalaṃsampatto; Kalyāṇakārikalyāṇaṃ, pāpakārīcapāpakaṃ.
若有人不信善恶果报为真实
他应速将自身之林,导入镜面
Puññāpāpaphalaṃyoce, nasaddahatisaccato; Sovesakānanaṃkhippaṃ, ādāsatalamānaye.
此即恶行之劫掠,不信苦灭者;
于所住之处得见,能断除束缚者。
Samparāyikattheyo , nasaddahaticepiso; Āvāsesappagāmīnaṃ, mokkhabhekiṃnapassati.
具足信、惭、愧,真实语常不退失;
具足这些五十五法者,即称为智者。
Saddhāhiricaottappaṃ, bāhusaccaṃviraṃsati; Paññācasattadhammehi, sampannopaṇḍitomato.
日之根、肉、肌与骨;
佛之花、果与种子,正如苦果的花实一般。
Ravimūlaṃsasīkhandhaṃ, soriaṅgācapattikaṃ; Buddhaṃpupphaṃgarubījaṃ, bharaguphalamevaca.
Potthakādīnikhettaṃva , lekhāniyuganaṅgalaṃ; Akkharānibījaṃkatvā, carantopaṇḍitobhave.
一一文字,皆如佛陀形象;
因此,智者应当书写三藏经典。
Akkharaṃekamekañca, buddharūpaṃsamaṃsiyā; Tasmāhipaṇḍitoposo, likheyyapiṭakattayaṃ.
Duggatiṃnābhijāyeyya, piṭakattayakārako; Bahukkhattuṃcakkavatti, rājācatudīpādhipo.
Padesarajjaṃvipulaṃ, gaṇanātoasaṅkhyeyo; Chakāmāvacarodeva, rājāhotibahukkhattuṃ.
行布施等诸善业,即是菩提之苗芽
具足一切有支,为三界众生所崇敬的存在
Dānādīnicapuññāni , karontobodhiaṅkuro; Bhavāsabbaṅgasampanno, tilokapūjitobhave.
出生于殊胜的贵族之家,具足无上的出身;
安住于无上殊胜之处,通晓三藏教义者。
Addhemahaddhanephite, jāyarekulamuttame; Uttamenevasaṃvāso, piṭakattayavācako.
仅凭一字之果,便为三藏作者;
八万四千,得最上安乐。
Ekakkharaphalenahi, piṭakattayakārako; Caturāsītisahassaṃ, labhantipavaraṃsukhaṃ.
即便是智慧寡少者,心思迟钝、不善巧;
他依然能使自己安住于正道。
Appakenāpimedhāvī, pābhatenavicakkhaṇo; Samuṭṭhāpetiattānaṃ, anumaggivasandhamaṃ.
苦为恶与善所感,乐为杂糅所生;一切皆随同类而趋,业之果报当如是知。
Dukkhaṃpāpassapuññassa , sukhaṃmissassamissakaṃ; Sabbaṃsadisakaṃyāti, ñātabbaṃkammunophalaṃ.
举罪者得四分之一,作务者得三分之二;
主人得均等之份,随喜者得一份。
Codentocatubhāgāca, kammakārātayobhāgā; Sāminosamabhāgāca, ekabhāgānumodanā.
Anattassavākyāparamaṃtuṇhi , Asantamittāparamaṃekaṃ; Surūpadārāvaramandhā, Dūrekalābhāvaramassasukkhaṃ.
Hīnacajjopice hoti, uṭṭhātādhītimānaro; Sīlaācārasampanno, niseaggivabhāsati.
并非因出身而成为贱民,
并非因出身而成为婆罗门;
由业而为贱民,
由业而为婆罗门。
Nacajjavasalohoti, Nacajjahotibrahmaṇo; Kammunāvasalohoti, Kammunāhotibrahmaṇo.
大地如竹林之叶,轮围山结净妙果;
须弥山微如蚁垤,大海似被倾覆;
Pathavīveḷukaṃpattaṃ , cakkavāḷaṃsucipphalaṃ; Sineruvammikaṃkhuddaṃ, samuddopātitaṃyathā.
Ekenevacakappena, mātukhīraṃnasañcayaṃ; Tatotusamuddocāpi, atirekataraṃbahuṃ.
Brahmātimātāpītaro, pubbācariyāvuccate; Āhuneyyācaputtānaṃ, pajānamanukampakā.
因此,不应食用盐、糖及盐渍之物;诸如饭食、饮料、坐具等,皆不可沾染盐分。
Tasmāhinenamasseyya , sakkareyyacapaṇḍito; Annenaathopānena, vatthenasayanenaca.
以拔除脏物和以水漱口,乃至洗净脚部;
起身与经行之礼,智者应当守护。
Ucchādanenanhāpena, pādānaṃdhovanenaca; Uṭṭhāyapādacariyā, upaṭṭhāpeyyapaṇḍito; Idhevanaṃpasaṃsanti, paccasaggepamodati.
以一一劫为计,一人之骨骸积聚,
等同高山之堆,此乃大仙所说。
Ekassekenakappena , puggalassaṭṭhisañcayo; Samaṃpabbatarāsimhi, itivuttaṃmahesinā.
一切布施中,法施最胜;
一切滋味中,法味最胜;
一切喜悦中,法喜最胜。
Sabbadānaṃdhammadānaṃjināti; Sabbarasaṃdhammarasojināti, Sabbaratiṃdhammaratijināti; Sabbadukkhaṃtaṇhakkhayojināti.
Appamādaratāhotha, sacittamanurakkhatha; Dukkhāuddharathattānaṃ, paṅkesannaṃvakuñjaraṃ.
应舍弃恶人之交,亲近善友之会;
于漫漫长夜积累善业,常忆念无常,以无常为依止;
Cajadujjanasaṃsaggaṃ , bhajasādhusamāgamaṃ; Karapuññamahorattiṃ, saraniccamaniccataṃ.
诸行无常,是生灭法;
生起之后必归灭尽,他们寂止即是安乐。
Aniccāvatasaṅkhārā, uppādavayadhammino; Uppajjitvānirujjhanti, tesaṃvūpasamosukho.
正法与邪法,果报并不相同;
邪法导向地狱,正法导入善趣。
Nahidhammoadhammoca, ubhosamavipākino; Adhammonirayaṃneti, dhammopāpetisuggatiṃ.
头顶平正,双足平正,身内亦匀称相合;
作意此事后,当记入三藏。
Samasīsaṃsamapādaṃ , antarañcasamaṃsamaṃ; Idaṃmanasinidhāya, likheyyapiṭakattayanti.