因愚者之教、恶妇之养,
与恶人结交,智者亦沉沦。
Muḷhasissopadesena, kunārībharaṇenaca; Khalasattūhisaṃyogā, paṇḍitopyavasīdati.
为了贪求他人的妻子与财富,为了折磨世间;
沉迷于此、怀有毁灭之愿的人,其恶的品性更为恶劣。
Cārutāparadārāya, dhanaṃlokatapattiyā; Pasutaṃsādhunāsāya, khalekhalatarāguṇā.
在这世上,没有比这更可笑的事了;
自己本身是恶人,却反称善人为恶人。
Itohāsataraṃloke , kiñcitassanavijjati; Dujjanoticayaṃāha, sujanaṃdujjanosayaṃ.
Navināparavādena, ramantidujjanākhalu; Nasāsabbarasebhutvā, vināsuddhenatussati.
受热方得连结,熔化成流下倾;
恶人之心不柔顺,岂能以铁衡量。
Tappateyātisambandhaṃ, dravaṃbhavatyavanataṃ; Mududujjanacittaṃna kiṃlohenapamīyate.
Tasmādujjanasaṃsaggaṃ , āsivīsamivoragaṃ; Ārakāparivajjeyya, bhūtakāmovicakkhaṇo.
和恶人交往不适宜,与恶人作对亦不适宜;
就像那烧得通红的炭火,热时会烧人,冷却熄灭后会染黑手。
Dujjanenahisaṃsaggaṃ, sattutāpinayujjati; Tattovaḍayhatyaṅgāro, santokāḷāyataṃkaro;
恶人就算用知识把自己装扮起来,也还是该被避开的人;
宝石装饰的蛇令人恐惧,它令一切众生都心生恐惧。
Dujjanovajjanīyova, vijjāyālaṅkatopice; Maṇinālaṅkatosanto, sabbokiṃnubhayaṃkaro.
火在燃烧森林时,风就成了它的朋友;
风能助大火却会吹灭小灯,与恶人也就没有真正的友谊。
Agginodahatodāyaṃ, sakhābhavatimāluto; Soevadīpaṃnāseti, khalenatthevamittatā.
毒蛇固恶,恶人亦恶,恶人之恶甚于毒蛇;
蛇以咒药犹可调伏,恶人凭何方能平息?
Sabboduṭṭhokhaloduṭṭho , sabbāduṭṭhatarokhalo; Mantosadhehisosabbo, khalokenupasammati.
纵令所闻藏于心,恶人终不具戒行;
树孔纵使盈蜂蜜,苦楝岂能变甘甜。
Hadayaṭṭhenasutena, khalonevasusīlavā; Madhunākoṭaraṭṭhena, nimbokiṃmadhurobhave.
因为跟恶人交往,善人也会变成不善人。
沾满垃圾污物的道路,即使笔直也会变成不好的。
Asataṃsampayogena, santopiasantobhave; Maggokacavarayutto, ujumpiasādhubhave.
若人以草尖,裹腐烂鱼;
草亦沾腐臭,近愚亦复然。
Putimacchaṃkusaggena , yonaroupanayhati; Kusāpiputiṃvāyanti, evaṃbālupasevanā.
不要去见愚人,不要听愚人说话,也不要和愚人同住。
不要跟愚人闲聊,也不要喜欢跟他们来往。
Bālaṃnapassenasuṇe, nacabāsenasaṃvase; Bālenālāpasallāpaṃ, nakarenacarocaye.
愚痴者导向不幸,却从事非其职责之事。
他难以被教导善法,即使被正确劝诫,也还是会发怒。
他不懂戒律,不与他相见才好。
Anayaṃnetidummedho, adhurāyaniyuñjati; Dunnayoseyyasohoti, sammāvuttopikuppati; Vinayaṃsonajānāti, sādhusenaadassanaṃ.
就算愚人一辈子亲近智者,
他尝不出法的味道,就像汤勺尝不出汤的味道一样。
Yāvajīvaṃpicebālo , paṇḍitaṃpayirūpāsi; Nasodhammaṃvijānāti, dabbisūparasaṃyathā.
果实毁掉芭蕉,亦毁竹与芦苇;
恭敬利养毁坏恶人,犹如胎毙母骡。
Phalaṃvekadaliṃhanti, hantiveḷunaḷaṃphalaṃ; Sakkārokāpurisaṃhanti, gabbhoassatariṃyathā.
狗看见狗,就露出牙齿想要伤害对方。
恶人一见到恶人,就起了嗔恨心,想要伤害对方。
Sunakhosunakhaṃdisvā, dantaṃdassetihiṃsituṃ; Dujjanodujjanaṃdisvā, rosayaṃhiṃsamicchati.
青蛙岂是狮子,野猪岂是豹;
猫虽貌似老虎,愚者岂是智者。
Maṇḍūkopinukkosīho , sukaropinukkodīpi; Bilārosadisobyaggho, duppaññopinapaññavā.
即使青蛙也像狮子一样,
就像乌鸦群中的一只,比其他乌鸦更黑。
就像愚人和智者一样,
智者确实询问那些人。
Maṇḍūkopisīhoviya, Kākogaṇhepiññepiññe; Bālocapaṇḍitoviya, Dhīropucchevayevaye.
鸟群之中乌鸦凶恶,家宅之中老鼠凶恶;
林野之中猿猴凶恶,人群之中婆罗门亦然。
Kākoduṭṭhosakuṇesu, ghareduṭṭhocamūsiko; Vānarocavaneduṭṭho, manussesucabrahmaṇo.
草、地、水,及第四善说之言,
此等于善士家中,任何时候亦不断绝。
Tiṇānibhūmicodakaṃ , catutthaṃvākyasuṭṭhutaṃ; Etānihisataṃgehe, nochijjantekadācipi.
江河不饮自流之水,树木不食自结之果;
云不食其所润之稼穑,善人之财唯为利他。
Ambuṃpivantinonajjo, rukkhākhādantinophalaṃ; Meghokadācinosassaṃ, paratthāyasataṃdhanaṃ.
美德为远居的善人充当使者。
蜜蜂闻到花香,就朝花丛飞去。
Guṇākubbantidūtattaṃ , dūrepivasataṃsataṃ; Keṭakegandhamāghāya, gacchantibhamarāsayaṃ.
即使混杂在恶人群中,善人也不会被染污。
与许多疯子相伴而生,他不走疯狂之路。
Ākiṇṇopiasabbhīdha, asaṃsaṭṭhovabhaddako; Bahunāsannajātena, gacche naummattakena.
远离恶友,应当亲近最上等的人;
听从他的教导并安住其中,渴求不动摇的安乐。
Pāpamittevivajjetvā, bhajeyyuttamapuggalaṃ; Ovādecassatiṭṭheyya, patthantoacalaṃsukhaṃ.
就像熟透的菠萝蜜,外面长满刺;
内心装满了清凉甘露,这就是善人的本性。
Yathācapanasāpakkā, bahisaṇḍakamevaca; Antoamatapūraṇo, evaṃ sujanadhammatā.
波罗娑叶裹多伽罗,叶亦随香而散芬芳;
如是亲近智者之人,亦染德香。
Taggarañjapalāsena , yonaroupanayhati; Pattāpigandhaṃvāyanti, evaṃdhīrupasevanā.
要见智者,要听智者的话,要和智者一起生活;
应当与智者交谈,并乐于这样做。
Dhīraṃpassesuṇedhīraṃ, dhīrenasahasaṃvase; Dhīrenālāpasallāpaṃ, taṃkaretañcarocaye.
智者循理而行,不务非其责之事;
善引导者善巧,被如法劝告者不怒。
他通晓戒律,与善人相聚。
Nayaṃnayati medhāvī, adhurāyanayujjati; Sunayoseyyasohoti, sammāvuttonakuppati; Vinayaṃsopajānāti, sādhutenasamāgamo.
纵使智慧微少,若亲近智者,
他很快就能领会法,就像舌头尝出汤的味道一样。
Appakenapiceviññū , paṇḍitaṃpayirūpāsi; Khippaṃdhammaṃvijānāti, jivhāsūparasaṃyathā.
臂力与辅臣,财富与贵胄之力;
于此四力中,智慧力最胜。
Bāhubalañcaamaccaṃ, bhogaṃabhijaccaṃbalaṃ; Imehicatubalehi, paññāveseṭhataṃbalaṃ.
飞禽之力在虚空,游鱼之力在于水;
弱者之力在国王,幼童之力在啼哭。
Balaṃpakkhīnamākāso , macchānaṃudakaṃbalaṃ; Dubbalassabalaṃrājā, kumārānaṃrudaṃbalaṃ.
月亮有力量,太阳有力量,沙门婆罗门有力量;
大海的力量在于岸,女人的力量在于压倒性之力。
Balaṃcandobalaṃsūro, balaṃsamaṇabrahmaṇā; Balaṃvelaṃsamuddassa, balaṃtibalamitthiyā.
有足者之中,狮子最有力量;蛆虫则比它更有力量。
即使柔弱如微尘之人,国王也由全体人民支持。
Sapādānaṃbalaṃsīho, tatopuḷuvakobalaṃ; Tatokippilikonaro, rājāsabbesamantato.
走兽的去处是森林,飞鸟的去处是虚空。
离欲是诸法的归宿,涅槃是阿拉汉的归宿。
Gatimigānaṃpavanaṃ, ākāsopakkhinaṃgati; Virāgogatidhammānaṃ, nibbānārahataṃgati.
智者宁娶良家女,纵其貌丑亦不疑;
纵逢贱族容貌美,亦当依礼结姻缘。
Careyyakulajaṃpañño , virūpamavikaññakaṃ; Hīnāyapisurūpāya, vivāhasadisaṃkare.
肤色金黄,双眸如鹿,秀发美艳,腰肢纤细,齿牙齐整;
容色端丽,脐窝深陷,言辞深沉。
品行善良,有智慧,又能努力,即使出身低贱也应娶为妻。
Sāmāmigakkhīsukesī, tanumajjhimadantavā; Dassanīyāmukhavaṇṇā, gambhīranābhivācakā; Susīlāvāyamatica, hīnakulaṃpivāhaye.
于契经如母而育,于养育承载如乳母;
于诸业中如自类,于已作之业中即是界。
Suttomātāvabhojesi , bharaṇesucadhātiyo; Kammesusakapanti ca, katakammesudhātinaṃ.
在诸法中始终安住,在卧处也容色美好。
在家中,对族人言语(得体);在众女子中,被视为最上。
Dhammesupatiṭṭhāniccaṃ, sayanesucavaṇṇibhā; Kulesubhātaraṃvācī, yānārīseṭṭhasammatā.
他始终尽心照顾她,日夜不懈地殷勤侍奉。
对能满足一切欲望的丈夫,她不会轻视。
Yonaṃbharatisabbadā , niccaṃātāpiussuko; Sabbakāmaharaṃposaṃ, bhattāraṃnātimaññati.
也不该以任性贪欲之行激怒丈夫。
智者会恭敬对待丈夫所敬重的一切人。
Nacāpisvatthibhattāraṃ, icchācārenarosaye; Bhattucagarunosabbe, patipūjetipaṇḍitā.
她勤快不偷懒,能照顾身边的人。
她行事令丈夫称心,又守护所积聚的财物。
Uṭṭhāhikāanalassā, saṅgāhikāparijane; Bhattumanāpaṃcarati, sambhatamanurakkhati.
如是行持之女子,随顺夫心所欲;
彼即投生可爱天众之中。
Evaṃvattatiyānārī, bhattuchandavasānugā; Manāpānāmatedevā, yatthasāupapajjati.
牟尼曾说,有些女子其实更好;
女人是财物中最上等的,也是最好的侍奉者。
Itthiyekacciyovāpi , seyyāvuttāvamuninā; Bhaṇḍānaṃuttamāitthī, aggupaṭṭhāyikātipi.
对母亲、女儿或姐妹,明智的人也是如此。
不要在单独集会中诽谤女子,也不要诽谤女子。
Mātarādhītarāvāpi, bhaginiyāvicakkhaṇo; Navivittāsanemante, nārīmāyāvinīnanu.
闪电的飘忽不定,以及刀剑极其锐利的特质;
女子们模仿着风与火的迅捷。
Vijjutānañcalolattaṃ, satthānañcātitikkhaṇaṃ; Siṅghataṃvāyutejānaṃ, anukubbantināriyo.
女人的食量是(男人的)两倍,
智慧也是四倍。
精进之功为六倍,
贪欲则为八倍之存有。
Diguṇothīnamāhāro , Buddhicāpicatugguṇo; Chaguṇohotivāyāmo, Kāmotvaṭṭhaguṇobhave.
每一位女子各有八个丈夫,
勇猛强壮,尽夺一切欲乐之味。
她仍会对第九个男子起贪爱,不能满足。
Ekamekāyaitthiyā, aṭṭhaaṭṭhapatinosiyuṃ; Sūrocapalavantoca, sabbakāmarasāharā; Kareyyanavamechandaṃ, unnattāhinapūrati.
好诤怀嫉,陷于所见渴爱;
饮食无度、耽眠嗜睡,弃子舍父。
Vivādasīlīussuyā , passantataṇhikāgatā; Amitābhuñjanāniddā, sataṃputtaṃpitaṃjahe.
与一人交谈,却向另一人眉目传情;
看着一人,却为另一人心散乱;心里想着另一人——女人所爱,究竟是谁?
Lapantīsaddhimaññena, passantaññaṃsavibbhamā; Cittakaṃcintayantaññaṃ, nārīnaṃnāmakopiyo.
以网捕风,以单手执大海;
以掌舀海,以自手作声响。
女人会耽溺于放逸,这就是她们的本性。
Gaṇheyyavātaṃjālena, sāgaramekapāṇinā; Osiñceyyacatāḷena, sakenajanayeravaṃ; Pamādāsuvisajjeyya, itthiyesāvadhammatā.
纵有人生千舌,寿活百岁;
以彼业说,女人过患何能穷尽?
Jivhāsahassikoyohi , jīvevassasataṃnaro; Tenanikammunāvutto, thidosokiṃkhayaṃgato.
智者察五事,是故求子息;
受养当反哺,亦为我任事。
Pañcaṭhānānisampassaṃ , puttamicchantipaṇḍitā; Bhatovānobharissati, kiccaṃvānokarissati.
愿宗族绵延久住,承嗣家业相继不绝;
或者,对亡者施以布施。
Kulavaṃsociraṃtiṭṭhe, dāyajjaṃpatipajjati; Athavāpanapetānaṃ, dakkhiṇānupadassati.
智者想要的孩子,要么是胜过父母的,要么是与父母同等的;
他们不想要劣种的孩子,那种人会成为家族断绝者。
Atijātamanujātaṃ, puttamicchantipaṇḍitā; Avajātaṃnaicchanti, yohotikulachinnako.
即使出生在同一个母亲腹中,他们的性情也并非完全相同;
各种颜色、各种形态、各种行为,就像枣树的刺一样。
Ekūdarasamuppannā, nabhavantisamassamā; Nānāvaṇṇānānācarā, yathābadarakaṇḍakā.
不调伏则多过患,调伏则多功德。
所以,对儿子和弟子,该调教的时候就要调教。
Adammebahavodose , dammetubahavoguṇe; Tasmāputtañcasissañca, dammakālevadammaye.
应当劝告和教导,
应当阻止不适当的行为;
调伏了感官的他,确实也是(这样的人)。
没调伏的人是不讨人喜欢的。
Ovādeyyānusāseyya, Asappāyānivāraye; Dantohiyopiyohoti, Adantohotiappiyo.
就算儿子或兄弟心性恶劣,也该教导劝诫,不该抛弃他。
手脚如果沾了不净,难道要把它砍掉吗?
Puttaṃvābhātaraṃduṭṭhaṃ, anusāseyyanojahe; Kiṃnuchejjaṃhatthapādaṃ, littaasucināsiyā.
家里出生的、用钱买来的,以及自愿去当奴婢的。
被俘获带来的奴仆,如此共有四类。
Antojātodhanakkito , dāsabyopagatosayaṃ; Dāsākaramarānito, iccevaṃcatudhāsiyuṃ.
如奴、如盗、如主人,如友、如亲、如同类;
智者应如是了知:朋友、妻子与亲族。
Dāsāpañcevacorayya, sakhañātattasadisā; Tathāviññūhiviññeyya, mittādārācabandhavā.
恶妻与怨友,逆言之仆从,
与蛇同住家,死至岂容疑。
Duṭṭhadārenaamityā , dāsocuttaravācako; Sasappecagharevāso, maccumevanasaṃsayo.
人们远远躲开那个一心追求名利的人。
所以,觉者不执着于它,而去探寻那条道路。
Yasaṃlābhaṃpatthayantaṃ, naraṃvajjantidūrato; Tasmāanapekkhitvāna, taṃmaggaṃmaggayebudho.
他应该经常去照看打谷场、集会厅、牲畜和田地。
应把粮食量好储存起来,也要在家里量好再煮。
Khalaṃsālaṃpasuṃkhettaṃ , gantācassaabhikkhaṇaṃ; Mitaṃdhaññaṃnidhāpeyya, mitañcapācayeghare.
Añjanānaṃkhayaṃdisvā, vammikānañcasañcayaṃ; Madhūnañcasamāhāraṃ, paṇḍitogharamāvase.
当自知收支盈亏,当自知所作未作;
当惩处应受惩处者,当褒赏应受褒赏者。
Sayaṃāyaṃvayaṃjaññā, sayaṃjaññākatākataṃ; Niggaṇheniggaṇhārahaṃ, paggaṇhepaggaṇhārahaṃ.
国王只睡一更
智者睡两更
在家人睡三更,
四更沉睡者,苦者。
Ekayāmonarādhippo , Dviyāmopaṇḍitonaro; Tayoyāmogharāvāsoca, Catuyāmocaduggato.
他致力于利益亲族,并且
他既是父亲,也是养育者。
何处得信赖,彼即是友;
何处得安隐,彼即是妻。
Yocabandhuhiteyutto, Sopitāyocaposako; Taṃmittaṃyatthavisāso, Bhariyāyatthanibbuti.
信心与亲爱若存,百枚铜钱亦不计数;
信心与亲爱若无,一枚铜钱也当作百枚来算。
Saddhāpemesusantesu, nagaṇemāsakaṃsataṃ; Saddhāpemeasantesu, māsakaṃpisataṃgaṇe.
乞求的人让人讨厌,而拒绝施舍乞求之物也让人不悦。
所以,在世间,卓越的人应当牢牢掌握财富和技艺。
Yācakoapiyohoti , yācaṃadadamappiyaṃ; Tasmāseṭṭhanaroloke, dhanaṃsippaṃpariggahe.
应当始终守护一切财富,也要守护妻子;
妻子、财富和自己,永远都应该好好守护。
Sabbadāpidhanaṃrakkhe, dāraṃrakkhedhanaṃpica; Dāraṃdhanañcaattānaṃ, rakkhāyevasadābhave.
不与他人共享妻子,也不独自享用美味。
不该亲近顺世论,这不是增长智慧的做法。
Nasādhāraṇadārassa, nabhuñjesādumekako; Nasevelokāyatikaṃ, netaṃpaññāyavaḍḍhanaṃ.
持戒具足诸行仪,不放逸而善明察;
谦逊不刚愎,温良和善柔软。
Sīlavāvattasampanno , appamattovicakkhaṇo; Nivātavuttiathaddho, sūratosakhilomudu.
能团结朋友,乐于分享,而且明理。
应该常常用食物和饮料供养沙门和婆罗门。
Saṅgahetāvamittānaṃ, saṃvibhāgīvijānavā; Tappeyyaannapānena, sadāsamaṇabrahmaṇā.
想要追求正法的人,应当牢牢记住所听闻的法,并且善于提问请教。
应当恭敬地亲近、侍奉有戒德且多闻的人。
Dhammakāmosutaddharo, bhaveyyaparipucchāko; Sakkaccaṃpayirūpāse, sīlavantebahussute.
头东而卧,智者有慧;头南而卧,长寿有福;
头西而卧,心获安适;头北而卧,死趣后有。
Pubbasirosimedhāvī , dīghāyudakkhiṇaṃsiro; Pacchimocittasantosi, maraṇaṃuttarobhave.
寿者面东,富者面南;
具名闻者面西而食,莫面北而食。
Āyumāpācinaṃmūkhaṃ, dhanavādakkhiṇaṃbhave; Pacchimaṃyasasībhuñje, nobhuñjeuttaraṃmukhaṃ;
食毕而坐则身肥,立则力增;
经行则长寿,奔走则离病。
Bhutvānisīdanaṃthūlaṃ, tiṭṭhantobalavaḍḍhano; Āyumācaṅkamosiyā, dhāvantorogavajjito.
寒热视同草芥,不以为重;
不行人之事,彼失安乐。
Yocasitañcauṇhañca , tiṇābhiyyonamaññati; Karaṃpurisakiccāni, sosukhānavihāyati.
毒中可取甘露,不净中亦可取金;
卑贱中亦能生起最上智慧,贱姓中亦有女宝。
Visamhāmatamādeyya, asuddhamhāpikañcanaṃ; Nīcamhāpyuttamovijjaṃ, ratanathiṃpidukkulā.
他使他人觉悟那隐秘而未被了知的真义,这个人就是开示者。
因为害怕秘密被泄露,他像奴隶一样忍受着。
Guyhamatthamasambuddhaṃ, sambodhayatiyonaro; Mantabhedabhayātassa, dāsabhūtotitikkhati.
纵使隐姓埋名而住,等同火神亦应堪忍;
智者尚须忍受呵责,虽遭奴仆轻贱辱骂。
Aññātavāsavasatā, jātavedasamenapi; Khamitabbaṃsapaññena, apidāsassatajjitaṃ.
在财富和谷物的运用上,以及在学问与传承上,
在派使者传话的时候,总是没有惭愧。
Dhanadhaññapayogesu , tathāvijjāgamesuca; Dūtecabyāhāresu, cattolajjaṃsadābhave.
事若已办毕,无人复顾作者;
是故一切事,皆当留有残余。
Nahikocikatekicce, kattāraṃsamapekkhate; Tasmāsabbānikammāni, sāvasesānikāraye.
以恩惠还报恩惠,以敌人方除敌人;
如足下所著之刺,还以刺而拔其刺。
Upakāraṃhiteneva, sattunāsattumuddhare; Pādalaggaṃkaraṭṭhena, kaṇḍakenevakaṇḍakaṃ.
应礼敬礼敬者,应亲近亲近者;
对正在做诸事务者,应做应做之事。
不应为欲求非利者作利益,
不亲近者亦不应亲近。
Namenamantassabhajebhajantaṃ , Kiccānikubbassakareyyakiccaṃ; Nānatthakāmassakareyyaatthaṃ, Asambhajantaṃpinasambhajeyya.
应远离众生贪爱之行,
不与无慈心者结交。
如鸟知树果已尽,
当顾他者;世间实广大故。
Vajecajantisinehākiriyā, Apemacittena nasambhajeyya; Dijovadumaṃkhiṇaphalaṃñatvā, Aññaṃapekkheyyamahāhiloko.
为家族故,可舍一人;为村邑故,可舍家族;
为邦国故,可舍村邑;为自身故,可舍大地。
Cajeekaṃkulassatthaṃ, gāmassatthaṃkulaṃcaje, Gāmaṃjanapadassatthaṃ, attatthaṃpathaviṃcaje.
为保肢体,不惜舍财;
为存性命,不惜舍肢。
财富、肢体乃至生命这一切,
忆念正法者当舍弃。
Dhanaṃcajeaṅgaṃvarassahetu , Aṅgaṃcajejīvitaṃrakkhamāno; Dhanaṃaṅgaṃjīvitañcāpisabbaṃ, Cajenarodhammamanussaranto.
时光流逝,众生在此世的寿命逐渐衰减。
所以,在这胜者的教法里,不要放逸。
Ahāgacchantihāyantā, sattānamihajīvitaṃ; Tasmāhimāpamattataṃ, gacchantujinasāsane.
这些人聚在一起时,他们的存在不会衰老。
他能忍受所遭遇的苦恼,也能了知教法。
Etesiyyosamāyanti , santitesaṃnajīrati; Yoadhippannaṃsahati, yocajānātidesanaṃ.
火、水、女人、愚人、蛇与王族;
应当谨慎地靠近,彼等是死神夺命者。
Aggiāpoitthīmuḷho, sapporājakulānica; Payatanovagantabbo, maccupāṇaharāniti.
即使已经用经典仔细剖析过,也还是应当反复思量研读。
即使妥善侍奉国王,也仍当提防。
已入掌中的娇妻应善护,
在刀兵、君王、少妇丛中,如导师般何处得清凉?
Satthaṃsunicchitamapītivicintanīyaṃ, Sārādhitopyavanipoparisaṅkanīyo; Hatthaṅgatāpiyuvatīparirakkhanīyā, Satthāvanīpayuvatīsukutovasītaṃ.
精进虽似仇敌但实为良友,懈怠虽如朋友但实为仇敌。
明智是如毒药般的甘露,放逸是如甘露般的毒药。
Ussāhoripuvamittaṃ , alasomittaṃvaripu, Visaṃviyāmataṃvijjā, pamādoamataṃvisaṃ.
用肩膀扛着敌人,直到时机到来之前;
就在时机到来的那一刻,像在石头上砸碎水瓶一样把那敌人粉碎。
Vaheamittaṃkhandhena, yāvakāleanāgate; Tamevaāgatekāle, bhindekumbhaṃvasilāyaṃ.
应在五十肘外避开有角动物,百肘外避开车辆;
应在千肘之外避开大象,以离开国土的方式避开恶人。
Siṅgiṃpaññāsahatthena , satenavāhanaṃcaje; Hatthīnantusahassena, desacajjenadujjanaṃ.
当面宜敬尊长,背后当誉亲友;
仆役作务须奖,妻儿死后乃称。
Paccakkhegaravosaṃse, parokkhemittabandhave; Kammantecadāsabhacce, puttadāresaṃsemate.
学艺宜渐,积财宜渐,登山宜渐;
贪与嗔亦宜渐,此五者皆宜渐。
Sinesippaṃsinedhanaṃ, sinepabbatamāruhe; Sinekāmocakodhoca, imepañcasinesine.
导师有百眼、百耳,常被听闻。
即使如此,他仍是盲聋的;这就是导师的本性。
Sataṃcakkhusataṃkaṇṇā , nāyakassasutosadā; Tathāpiandhabadhiro, esānāyakadhammatā.
许多不坚固的事物聚在一起,极难战胜。
用草搓成的绳子,能用来把龙象绑住。
Bahūnaṃappasārānaṃ, sāmaggiyātidujjayo; Tiṇenavaṭṭaterajju, tenanāgopibandhate.
如果心中生起了愤怒,就该用锯子喻来观照。
当渴爱于滋味生起时,应当忆念儿子肉的比喻。
Uppajjatesacekodho, āvajjekakacūpamaṃ; Uppajjaterasetaṇhā, puttamaṃsūpamaṃsare.
布施是疗愈执着的药,是对治悭吝之病的药。
布施是带来好名声的药,是消除悭吝的药。
Dānaṃsinehabhesajjaṃ, maccheraṃdosanosadhaṃ; Dānaṃyasassibhesajjaṃ, maccheraṃkappanosadhaṃ.
想发财就该去做买卖,想学手艺就该多向博学的人请教。
想要儿子,就该去求能生育的妻子;想要国王的大臣,就该去求接近国王的人。
Dhanamicchevaṇijjeyya , sippamicchebahussute; Puttamicchenārikaññe, rājāmaccaṃicchāgate.
就像巨大的榕树之类,种子很小却结出许多果实;
以之为证之后,行善作恶的人应当观察。
Mahantaṃvaṭṭarukkhādiṃ, khuddabījaṃbahupphalaṃ; Sakkhiṃkatvāudikkheyya, puññapāpaṃkaronaro.
于应受敬重者,行谦卑之行;
断除卑劣性,安立于最上义。
Garukātabbaposesu, nīcavuttiṃkarotiyo; Nīcattaṃsopahantvāna, uttamatthepatiṭṭhati.
以最上礼敬降伏尊者,以离间勇者取胜;
以卑劣少施降伏下劣者,以勇力战胜同辈。
Uttamaṃpaṇipātena , sūraṃbhedenavijaye; Hīnamappapadānena, vikkamenasamaṃjaye.
莫令他人知我过,当知他人之过失;
如龟藏肢于壳内,观察彼之坏灭时。
Nattadosaṃparejaññā, jaññādosaṃparassatu; Kummoguyhāivaṅgāni, parabhāvañcalakkhaye.
日出犹眠,懒惰暴躁;
长睡独行,亲近他妇。
这个对婆罗门来说,只会带来不利。
Ussūraseyyaṃālasyaṃ , caṇḍikkaṃdīghasuttiyaṃ; Ekassaddhānagamanaṃ, paradārupasevanaṃ; Etaṃbrahmaṇassevassu, anatthāyabhavissati.
纵饮非时游荡,出入集会人家;
耽乐放逸交恶友,懒惰懈怠此辈。
广大的财富终将消散,这就是卑劣之人的下场。
Surāyogovikāloca, samajjānagharaṅgato; Khiḍḍadhuttopāpamitto, alasosoimejanā; Mahābhogāvinassanti, hīnabhāvassidaṃphalaṃ.
太冷、太热、太晚,此即(彼等之言);
如是,于放逸事业者,良机从年轻人身边永远逝去。
Atisītaṃatiuṇhaṃ, atisāyamidaṃahu; Itivissaṭṭhakammante, khaṇāaccantimāṇave.
害他者因害他而自毁,先前亦是害他者;
如狮子入林,此焚草棚者。
Paranāsanatonaṭṭho , purevaparanāsako; Siṅghaṃvaānasaṃyāti, tiṇopāsādajhāpako.
不可信任非友,亦不可信任朋友。
有时候,一个朋友被惹恼了,就会把所有的过错都抖出来。
Navisāseamittassa, mittañcāpinavisāse; Kadācikuppitomitto, sabbadosapakāsako.
恶地恶友恶朋党,恶亲恶妻恶国王,
如是诸恶当远离。
Kudesañcakumittañca, kusambandhaṃkubandhavaṃ; Kudārañcakurājānaṃ, dūratoparivajjaye.
无头之蟹,以一切足而行;
母鸡之子,为男子所轻。
Kakkaṭoasīsoyāti , sabbāpadovagacchati; Athanīkukkuṭīputtā, purisenāvamaññare.
出身低贱的儿子成了国王的大臣,愚笨的儿子也成了智者;
贫者之子成为富翁,人不应轻视他人。
Hīnaputtorājāmacco, bālaputtopipaṇḍito; Adhanassaputtoseṭṭhi, purisenāvamaññare.
若欲与人结关系,三事勿做:
莫因财利起诤论,莫于背后窥其妻。
Yenamicchatisambandhaṃ, tenatīṇinakāraye; Vivādamatthasambandhaṃ, parokkhedāradassanaṃ.
债有余残,火有余残,
仇敌余残亦复如是。
屡屡相续而增长,
是故不应留余残。
Iṇasesoaggiseso , Satrusesotathevaca; Punappunampivaḍḍhanti, Tasmāsesaṃnakāraye.
出身于高贵的家族,是族姓之子,受到家族血统的守护;
就算自己遭遇了痛苦,也不该去做下贱的事。
Kulajātokulaputto, kulavaṃsasurakkhito; Attanādukkhapattopi, hīnakammaṃnakāraye.
虽以财谷而丰足,却无柴、水、草、火;
从一切处沦落败亡,是故不应作恶。
Samiddhodhanadhaññena, nakaṭṭhodatiṇaggihi; Sabbatoduggatonaṭṭho, tasmānadukkaṭaṃkare.
莫作群中先导者,业成共得平等果;
事业失败失误时,恶语相加向己身。
Nagaṇassaggathogacche , siddhekammesamaṃphalaṃ; Kammavippatticehoti, pharusaṃtassabhāsaye.
Bālakkopetadhūmoca, vuḍḍhitthipallalodakaṃ; Āyukkhayakaraṃniccaṃ, rattocadadhibhojanaṃ.
对女人与恶人,不生信赖;
如盛夏之河,亦如疾病、王族。
Itthīnaṃdujjanānañca, visāsonopapajjate; Visesigimhinadiyaṃ, rogerājakulamhica.
与不宜之业相违,
与僧伽争斗,与大力者交战。
于女人处信赖之行,放逸、非恒常,
智者说此为死亡之门。
Ayuttakammārabhanaṃvirodho , Saṅghassayuddhañcamahābalehi; Visāsakammaṃpamadāsuniccaṃ, Dvārānimaccussavadantividvā.
应当亲近女人,但不可完全执著;应当享用美味,但不可有害。
应以尊重之心敬奉长者,不应以谄曲之心。
Thiyoseveyyanaccantaṃ, sādubhuñjeyyanāhitaṃ; Pūjayemānayevuḍḍhe, garuṃmāyāyanobhaje.
勇士在战场上,不该不带兵器。
智者和远行者、商人,同样远行他乡。
Vināsatthaṃnagaccheyya, sūrosaṅgāmabhūmiyaṃ; Paṇḍitvaddhagūvāṇijjo, videsagamanotathā.
一言“给我”出于口,身中五神即离去;
声誉、智慧、惭与吉祥,亦随之而去。
Dehītivacanadvārā , dehaṭṭhāpañcadevatā; Sajjaniyyantidhikitti, matihīrisirīpica.
“无”之一言是苦,“与我”之言亦然;
“无”“与我”之语,愿生生世世不复生。
Natthītivacanaṃdukkhaṃ, dehītivacanaṃtathā; Vākyanatthītidehīti, mābhaveyyabhavābhave.
于众不知其出身与戒律之处,
他不行慢心,而住于不相识的人群中。
Yatthavosaṃnajānanti, jātiyāvinayenavā; Natatthamānaṃkiriyā, janevasamaññātake.
失去母亲就会说恶语,失去父亲就会做坏事。
父母双亡的人,容易说恶语、做恶事。
Mātāhīnassadubbhāsā , pitāhīnassadukriyā; Ubhomātāpitāhīnā, dubbhāsācadukkiriyā.
母亲的善语最为殊胜,
父亲的善行最为殊胜。
父母双亲都是最尊贵的,
善言与善行。
Mātāseṭṭhassasubhāsā, Pitāseṭṭhassasukiriyā; Ubhomātāpitāseṭṭhā, Subhāsācasukiriyā.