阿毗达摩藏显示巴利原文
Abhidhammapiṭaka
结集的问答显示巴利原文
Saṃgāyanassa pucchā vissajjanā
问:贤友,在第一次大结集时,以持法者大迦叶等为首的诸大长老、古昔的结集者们,先结集了律藏,又结集了经藏中的长部、中部、相应部、增支部这四大部集之后,继此之后,所结集的是名为何的圣教呢?显示巴利原文
Pucchā – paṭhamamahāsaṃgītikāle āvuso dhammasaṃgāhakā mahākassapādayo mahātheravarā porāṇasaṃgītikārā paṭhamaṃ vinayapiṭakaṃ saṃgāyitvā suttantapiṭake ca dīghamajjhimasaṃyuttaaṅguttarasaṃkhāte cattāro mahānikāye saṃgāyitvā tadanantaraṃ kiṃ nāma pāvacanaṃ saṃgāyiṃsu.
答:贤友,在第一次大结集时,以持法者大迦叶等为首的诸大长老、古昔的结集者们,先结集了律藏,又结集了经藏中的长部、中部、相应部、增支部这四部集之后,继此之后,便结集了名为阿毗达摩藏的圣教。显示巴利原文
Vissajjanā – paṭhamamahāsaṃgītikāle bhante dhammasaṃgāhakā mahākassapādayo mahātheravarā porāṇasaṃgītikārā paṭhamaṃ vinayapiṭakaṃ saṃgāyitvā suttantapiṭake ca dīghamajjhimasaṃyuttaaṅguttarasaṃkhāte cattāro nikāye saṃgāyitvā tadanantaraṃ abhidhammapiṭakaṃ nāma pāvacanaṃ saṃgāyiṃsu.
问:贤友,在这第六次结集中,整部律藏及那四大部集皆已结集完毕。贤友,现今正是结集阿毗达摩藏之时,因此我将就此中应问之义提出询问。贤友,所谓阿毗达摩,是以何义而被称为阿毗达摩呢?显示巴利原文
Pucchā – imissampi āvuso chaṭṭhasaṃgītiyaṃ sakalañceva vinayapiṭakaṃ saṃgītaṃ, te ca cattāro mahānikāyā. Kālo dāni āvuso sampatto abhidhammapiṭakaṃ saṃgāyituṃ, tasmāhaṃ taṃ tattha pucchitabbāni pucchissāmi. Abhidhammo nāmesa āvuso kenaṭṭhena abhidhammoti vuccati.
答:尊者,依于法之增上义、法之殊胜义,故称之为阿毗达摩。显示巴利原文
Vissajjanā – dhammātireka dhammavisesaṭṭhena bhante abhidhammoti vuccati.
问:贤友,那么此阿毗达摩,是由谁、于何处、何时所证得的?显示巴利原文
Pucchā – so panesa āvuso abhidhammo kena kattha kadā ca adhigato.
答:尊者,此阿毗达摩是由一切知智佛陀于大菩提座下,在卫塞月满月之日如实证得的。显示巴利原文
Vissajjanā – so kho bhante abhidhammo sabbaññubuddhena mahābodhimaṇḍamūle vesākhapuṇṇamiyaṃ yathābhūtaṃ adhigato.
问:“贤友,那么此阿毗达摩是世尊于何处、何时审察的?”显示巴利原文
Pucchā – kattha panesa āvuso abhidhammo bhagavatā kadā ca vicito.
答:“尊者,此阿毗达摩是世尊在大菩提座旁的宝经行处,于七日间所审察的。”显示巴利原文
Vissajjanā – so kho bhante abhidhammo bhagavatā mahābodhimaṇḍe ratanagharasattāhe vicito.
问:“贤友,那么此阿毗达摩是世尊在何处、何时、为谁而宣说的呢?”显示巴利原文
Pucchā – kattha panesa āvuso abhidhammo bhagavatā kadā kassatthāya ca desito.
答曰:尊者,彼世尊于成正觉后的第七年,在三十三天的波利质多罗树脚下、般度甘婆罗石上,以母为上首,为令从一万轮围世界来集的诸天渡脱四瀑流,于雨安居中宣说了此阿毗达摩。显示巴利原文
Vissajjanā – so kho bhante abhidhammo bhagavatā devesu tāvatiṃsesu pāricchattakamūlamhi paṇḍukambalasilāyaṃ abhisambodhito sattame vasse mātaraṃ pamukhaṃ katvā dasahi cakkavāḷasahassehi āgamma sannisinnānaṃ devatānaṃ caturoghanittharaṇatthāya anto vassaṃ desito.
问曰:贤友,此阿毗达摩最初在人间为谁所领受,其后又由谁所宣说?显示巴利原文
Pucchā – kenesa āvuso abhidhammo paṭhamaṃ manussaloke patiggahito, kassa ca puna tena desito.
答曰:尊者,此阿毗达摩最初在人间是由具寿舍利弗长老——法将所领受,也正是由那位具寿舍利弗长老,为他自己的五百位共住比丘弟子所宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – āyasmatā bhante sāriputtattherena dhammasenāpatinā esa abhidhammo paṭhamaṃ manussaloke patiggahito, teneva bhante āyasmatā sāriputtattherena attano saddhivihārikānaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ desito.
问:贤友,哪些人在修学?显示巴利原文
Pucchā – ke āvuso sikkhanti.
答:尊者,有学凡夫及善凡夫在修学。显示巴利原文
Vissajjanā – sekhā ca bhante puthujjanā kalyāṇakā ca sikkhanti.
问:贤友,哪些是修学已圆满者?显示巴利原文
Pucchā – ke āvuso sikkhitasikkhā.
尊者,阿拉汉是已修毕所应学者。显示巴利原文
Vissajjanā – arahanto bhante sikkhitasikkhā.
贤友,哪些是持守者?显示巴利原文
Pucchā – ke āvuso dhārenti.
尊者,凡是教法在心中流转者,他们即是持守者。显示巴利原文
Vissajjanā – yesaṃ bhante vattati, te dhārenti.
问:贤友,这是谁的话语?显示巴利原文
Pucchā – kassa āvuso vacanaṃ.
答:尊者,是世尊、阿拉汉、正自觉者的话语。显示巴利原文
Vissajjanā – bhagavato bhante vacanaṃ arahato sammāsambuddhassa.
问:贤友,由谁传来?显示巴利原文
Pucchā – kenāvuso ābhataṃ.
答:尊者,是辗转传承而来的。显示巴利原文
Vissajjanā – paraṃparāya bhante ābhataṃ.
问:贤友,此阿毗达摩依《法集论》《分别论》等论典的章节划分,共有七种。其中,世尊最初宣说的是哪一部论?显示巴利原文
Pucchā – so panesa āvuso abhidhammo dhammasaṅgaṇivibhaṅgādipakaraṇaparicchedavasena sattavidho. Tesu paṭhamaṃ bhagavatā kataraṃ pakaraṇaṃ desitaṃ.
答:尊者,世尊最初宣说的,是《法集论》。显示巴利原文
Vissajjanā – paṭhamaṃ bhante dhammasaṅgaṇipakaraṇaṃ bhagavatā desitaṃ.
问:贤友,《法集论》中有论母,也有句分别。其中,世尊安立论母时,是如何安立的?显示巴利原文
Pucchā – dhammasaṅgaṇiyaṃ āvuso atthi mātikā, atthi padabhājanīyaṃ. Tesu mātikaṃ nikkhipantena bhagavatā kataṃ nikkhittā.
答:尊者,世尊安立论母时,以二十二种三法的方式,如‘善法、不善法、无记法;与乐受相应法、与苦受相应法、与不苦不乐受相应法;异熟法、异熟法法、非异熟非异熟法法’等;以百种二法的方式,如‘因法、非因法;有因法、无因法’等,安立了论母。显示巴利原文
Vissajjanā – mātikaṃ bhante nikkhipantena bhagavatā ‘‘kusalā dhammā akusalā dhammā abyākatā dhammā. Sukhāya vedanāya sampayuttā dhammā dukkhāya vedanāya sampayuttā dhammā adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā dhammā. Vipākā dhammā vipākadhammadhammā nevavipākanavipākadhammadhammā’’ti evamādinā dvāvīsatiyā tikānaṃ vasena. ‘‘Hetū dhammā na hetū dhammā. Sahetukā dhammā ahetukā dhammā.
‘因相应法、因不相应法;是因且有因之法,有因而非因之法;是因且与因相应之法,与因相应而非因之法;而非因之法,或有因,或无因’等,以百种二法的方式安立了论母。显示巴利原文
Hetusampayuttā dhammā hetuvippayuttā dhammā. Hetū ceva dhammā sahetukā ca sahetukā ceva dhammā na ca hetū. Hetū ceva dhammā hetusampayuttā ca hetusampayuttā ceva dhammā na ca hetū. Na hetū kho pana dhammā sahetukāpi ahetukāpī’’ti evamādinā dukasatānañca vasena mātikā nikkhittā.
欲界善显示巴利原文
Kāmāvacarakusala
问:贤友,在阿毗达摩藏《法集论》之《句分别》的《心生品》中,世尊解说“善法”一词的含义时,是如何详细分别解说欲界善的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso dhammasaṅgaṇiyaṃ padabhājanīye cittuppādakaṇḍe kusalā dhammātipadassa atthaṃ vibhajantena bhagavatā kathaṃ kāmāvacarakusalaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
答:尊者,在阿毗达摩藏《法集论》的《心生品》中,世尊解说“善法”一词的含义时,这样详细分别了欲界善:“哪些法是善法?当欲界善心生起时,与喜俱行、与智相应,以色为所缘,或以声、香、味、触、法为所缘,或依于任何所缘。那时,即有触、受、想、思、心、寻、伺、喜、乐、心一境性。”显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante dhammasaṅgaṇipakaraṇe cittuppādakaṇḍe kusalā dhammāti padassa atthaṃ vibhajantena bhagavatā ‘‘katame dhammā kusalā. Yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā saddārammaṇaṃ vā gandhārammaṇaṃ vā rasārammaṇaṃ vā phoṭṭhabbārammaṇaṃ vā dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha. Tasmiṃ samaye phasso hoti vedanā hoti saññā hoti cetanā hoti cittaṃ hoti vitakko hoti vicāro hoti pīti hoti sukhaṃ hoti cittassekaggatā hotī’’ti evamādinā kāmāvacarakusalaṃ tīhi mahāvārehi vibhajitvā desitaṃ.
色界善显示巴利原文
Rūpāvacarakusala
问:贤友,在阿毗达摩藏《法集论》之《心生品》中,世尊解说“善法”一词的含义时,是如何详细分别解说色界善和无色界善的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso dhammasaṅgaṇīpāḷiyaṃ cittuppādakaṇḍe kusalā dhammāti padassa atthaṃ vibhajantena bhagavatā kathaṃ rūpāvacarakusalañca arūpāvacarakusalañca vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
释言:‘色界善与无色界善,尊者,“何等为善法?彼时,为投生色界而修道,离诸欲,离不善法,有寻有伺,由离生喜乐,成就初禅而住,如地遍”等。’世尊如是详细宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – rūpāvacarakusalañca arūpāvacarakusalañca bhante ‘‘katame dhammā kusalā. Yasmiṃ samaye rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savitakkaṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati pathavīkasiṇa’’nti evamādinā bhagavatā vitthārato desitaṃ.
出世间善显示巴利原文
Lokuttarākusala
问言:‘尊者,在阿毗达摩藏的《法集论》心生起品中,世尊在分别“善法”一语的含义时,如何详细分别并宣说出世间善呢?’显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso dhammasaṅgaṇīpāḷiyaṃ cittuppādakaṇḍe kusalā dhammāti padassa atthaṃ vibhajantena bhagavatā kathaṃ lokuttarakusalaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
释言:‘尊者,在阿毗达摩藏的《法集论》心生起品中,世尊在分别“善法”一语的含义时,如此详细分别并宣说出世间善:“何等为善法?彼时,修习出世间禅,是出离、是损减,为断除邪见及证得初地,离诸欲……乃至……成就初禅而住,苦行道、迟通达”等。’显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante dhammasaṅgaṇiyaṃ cittuppādakaṇḍe kusalā dhammāti padassa atthaṃ vibhajantena bhagavatā ‘‘katame dhammā kusalā. Yasmiṃ samaye lokuttaraṃ jhānaṃ bhāveti niyyānikaṃ apacayagāmiṃ diṭṭhigatānaṃ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṃ dandhābhiñña’’nti evamādinā bhagavatā lokuttarakusalaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
问言——“贤友,世尊在彼处阐释‘不善法’这一母论句的含义时,是如何详细分别而宣说不善法的?”显示巴利原文
Pucchā – tattheva āvuso akusalā dhammāti mātikāpadassa atthaṃ vibhajantena bhagavatā kathaṃ akusalaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
释言——“尊者,世尊在彼处阐释‘不善法’这一母论句的含义时,是这样详细分别而宣说不善法的:‘哪些法是不善?于某时,有不善心生起,与喜俱行,与邪见相应,以色为所缘,或以声为所缘,或以香为所缘,或以味为所缘,或以触为所缘,或以法为所缘,或随任何所缘而转。其时,有触、有受、有想、有思、有心……’”显示巴利原文
Vissajjanā – tattheva bhante akusalā dhammāti mātikāpadassa atthaṃ vibhajantena bhagavatā ‘‘katame dhammā akusalā. Yasmiṃ samaye akusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ rūpārammaṇaṃ vā saddhārammaṇaṃ vā gandhārammaṇaṃ vā rasārammaṇaṃ vā phoṭṭhabbārammaṇaṃ vā dhammārammaṇaṃ vā yaṃ yaṃ vā panārabbha. Tasmiṃ samaye phasso hoti vedanā hoti saññā hoti cetanā hoti cittaṃ hotī’’ti evamādinā akusalaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
问言——“贤友,在阿毗达摩藏《法集论》的‘心生起品’与‘色品’中,世尊阐释‘无记法’这一母论句的含义时,是如何详细分别而宣说无记法的?”显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso dhammasaṅgaṇīpāḷiyaṃ cittuppādakaṇḍarūpakaṇḍesu abyākatā dhammāti mātikāpadassa atthaṃ vibhajantena bhagavatā kathaṃ abyākatā dhammā vitthārato vibhajitvā desitā.
释言——尊者,在阿毗达摩藏的《法集论》中,世尊解释“无记法”一词的义理时,于心生起品中详尽分别而宣说道:“何等为无记法?那时,因欲界善业已作、已积集,生起了舍俱、以色为所缘的眼异熟识。那时有触、有受、有想、有思、有心……”;于色品中,也是如此宣说:“何等为无记法?善、不善业的异熟——欲界、色界、无色界、无所缘的受蕴、想蕴、行蕴、识蕴,以及唯作法,既非善非不善,亦非业异熟,一切色与无为界,这些法为无记法……”如是,世尊详尽分别宣说了无记法。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante dhammasaṅgaṇiyaṃ abyākatā dhammāti padassa atthaṃ vibhajantena bhagavatā ‘‘katame dhammā abyākatā. Yasmiṃ samaye kāmāvacarassa kusalassa kammassa katattā upacitattā vipākaṃ cakkhuviññāṇaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagataṃ rūpārammaṇaṃ. Tasmiṃ samaye phasso hoti vedanā hoti saññā hoti cetanā hoti cittaṃ hotī’’ti evamādinā ca cittuppādakaṇḍe, rūpakaṇḍe ca ‘‘katame dhammā abyākatā. Kusalākusalānaṃ dhammānaṃ vipākā kāmāvacarā rūpāvacarā arūpāvacarā apariyāpannā vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho. Ye ca dhammā kiriyā neva kusalā nākusalā na ca kammavipākā. Sabbañca rūpaṃ asaṅkhatā ca dhātu. Ime dhammā abyākatā’’ti evamādinā ca abyākatā dhammā vitthārato vibhajitvā desitā.
问——贤友,在七部阿毗达摩论中,世尊于《分别论》中宣说了多少种分别?显示巴利原文
Pucchā – sattasu āvuso abhidhammappakaraṇesu vibhaṅgappakaraṇe bhagavatā kati vibhaṅgā desitā.
解答——尊者,在七部论藏的第二部《分别论》中,世尊宣说了十八种分别:蕴分别、处分别、界分别、谛分别、根分别、缘起分别、念处分别、正勤分别、神足分别、觉支分别、道支分别、禅那分别、无量分别、学处分别、无碍解分别、智分别、小事分别、法心分别。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante sattasu pakaraṇesu dutiye vibhaṅgappakaraṇe khandhavibhaṅgo āyatanavibhaṅgo dhātuvibhaṅgo saccavibhaṅgo indriyavibhaṅgo paṭiccasamuppādavibhaṅgo satipaṭṭhānavibhaṅgo sammappadhānavibhaṅgo iddhipādavibhaṅgo bojjhaṅgavibhaṅgo maggaṅgavibhaṅgo jhānavibhaṅgo appamaññāvibhaṅgo sikkhāpadavibhaṅgo paṭisambhidāvibhaṅgo ñāṇavibhaṅgo khuddakavatthuvibhaṅgo dhammahadayavibhaṅgoti bhagavatā aṭṭhārasa vibhaṅgā desitā.
尊者,在这十八种分别中,第一蕴分别中,世尊如何详尽分别而宣说了诸蕴?显示巴利原文
Pucchā – tesu āvuso aṭṭhārasasu vibhaṅgesu paṭhame khandhavibhaṅge bhagavatā kathaṃ khandhā vitthārato vibhajitvā desitā.
解答——尊者,在这十八种分别中,第一蕴分别中,世尊详尽分别而宣说了诸蕴:“五蕴:色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴。其中,什么是色蕴?凡任何色,无论是过去、未来、现在,内或外,粗或细,劣或胜,远或近,将其总合、归纳后,这称为色蕴。”显示巴利原文
Vissajjanā – tesu bhante aṭṭhārasasu vibhaṅgesu paṭhame khandhavibhaṅge ‘‘pañcakkhandhā rūpakkhandho vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho. Tattha katamo rūpakkhandho, yaṃkiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, tadekajjhaṃ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā ayaṃ vuccati rūpakkhandho’’ti evamādinā suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi tīhi mahānayehi bhagavatā khandhā vitthārato vibhajitvā desitā.
尊者,其次在第二处分别中,世尊如何详尽分别而宣说诸处?显示巴利原文
Pucchā – dutiye pana āvuso āyatanavibhaṅge bhagavatā kathaṃ āyatanāni vitthārato vibhajitvā desitāni.
解答——尊者,在第二处分别中,世尊通过经分别、论分别、问难分别这三种方式,作了详尽分别而宣说诸处:“十二处:眼处、色处、耳处、声处、鼻处、香处、舌处、味处、身处、触处、意处、法处。眼是无常、苦、无我、变易法;色是无常、苦、无我、变易法。”显示巴利原文
Vissajjanā – dutiye bhante āyatanavibhaṅge ‘‘dvādasāyatanāni cakkhāyatanaṃ rūpāyatanaṃ sotāyatanaṃ saddāyatanaṃ ghānāyatanaṃ gandhāyatanaṃ jivhāyatanaṃ rasāyatanaṃ kāyāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ manāyatanaṃ dhammāyatanaṃ. Cakkhuṃ aniccaṃ dukkhaṃ anattā vipariṇāmadhammaṃ, rūpā aniccā dukkhā anattā vipariṇāmadhammā’’ti evamādinā bhagavatā suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi tīheva āyatanāni vitthārato vibhajitvā desitāni.
请问——尊者,在论藏《分别论》的第三界分别中,世尊是如何详尽分别而宣说诸界的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso vibhaṅgappakaraṇe tatiye dhātuvibhaṅge bhagavatā kathaṃ dhātuyo vitthārena vibhajitvā desitā.
解答——尊者,在第三界分别中,世尊以经分别、论分别、问难分别这三种大方法,详尽分别而宣说了诸界:“六界:地界、水界、火界、风界、空界、识界。”显示巴利原文
Vissajjanā – tatiye bhante dhātuvibhaṅge ‘‘cha dhātuyo pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu ākāsadhātu viññāṇadhātū’’ti bhante suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi tīhi mahānayehi bhagavatā dhātuyo vitthārato vibhajitvā desitā.
问——尊者,那么第四品《谛分别》,世尊在其中是如何详尽分别、宣说诸谛的呢?显示巴利原文
Pucchā – catutthe pana āvuso saccavibhaṅge bhagavatā kathaṃ saccāni vitthārato vibhajitvā desitāni.
答——在第四品《谛分别》中,世尊以“四圣谛:苦圣谛、苦集圣谛、苦灭圣谛、趣向苦灭之道圣谛。其中,何为苦圣谛?生是苦,老是苦,死是苦,愁、悲、苦、忧、恼是苦,与不喜者会合是苦,与所爱者别离是苦,求不得亦是苦;简言之,五取蕴是苦”等作为开篇,通过经分别、论分别与问难这三种大方法,对诸谛作了详细分别解说。显示巴利原文
Vissajjanā – catutthe bhante saccavibhaṅge ‘‘cattāri ariyasaccāni dukkhaṃ ariyasaccaṃ, dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ, dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ. Tattha katamaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ, jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, maraṇampi dukkhaṃ, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhā, appiyehi sampayogo dukkho, piyehi vippayogo dukkho, yampicchaṃ na labhati, tampi dukkhaṃ, saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā’’ti evamādinā suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi tīhi mahānayehi bhagavatā saccāni vitthārato vibhajitvā desitāni.
问——那么,贤友,在第五品《根分别》中,世尊是如何详细分别、宣说诸根的呢?显示巴利原文
Pucchā – pañcame pana āvuso indriyavibhaṅge bhagavatā kathaṃ indriyāni vitthārato vibhajitvā desitāni.
回答——尊者,在第五品《根分别》中,世尊以“二十二根:眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、意根……乃至……具知根”等开示,通过论分别与问难两种大方法,详细分别解说了诸根。显示巴利原文
Vissajjanā – pañcame pana bhante indriyavibhaṅge ‘‘bāvīsatindriyāni cakkhundriyaṃ sotindriyaṃ ghānindriyaṃ jivhindriyaṃ kāyindriyaṃ manindriyaṃ…pe… aññātāvindriya’’nti evamādinā abhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi dvīhi mahānayehi bhagavatā indriyāni vitthārato vibhajitvā desitāni.
缘起分析显示巴利原文
Paṭiccasamuppāda vibhaṅga
问——贤友,在阿毗达摩藏《分别论》第六品《缘起分别》中,世尊是如何详细分别解说缘起的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso vibhaṅgappakaraṇe chaṭṭhe paṭiccasamuppādavibhaṅge bhagavatā kathaṃ paṭiccasamuppādo vitthārena vibhajitvā desito.
回答——尊者,在第六品《缘起分别》中,世尊以“以无明为缘而有行……乃至……如此而有这整个苦蕴的集起”等,通过经分别与论分别两种大方法,详细分别解说了缘起。显示巴利原文
Vissajjanā – chaṭṭhe bhante paṭiccasamuppādavibhaṅge ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā…pe… samudayo hotī’’ti evamādinā bhagavatā paṭiccasamuppādo suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyasaṅkhātehi dvīhi mahānayehi vitthārato vibhajitvā desito.
念处分别显示巴利原文
Satipaṭṭhānavibhaṅga
问:贤友,在第七品《念处分别》中,世尊是如何详尽地分别解说诸念处的?显示巴利原文
Pucchā – sattame pana āvuso satipaṭṭhānavibhaṅge bhagavatā kathaṃ satipaṭṭhānā vitthārato vibhajitvā desitā.
答:尊者,在第七品《念处分别》中,世尊以“四念处:于此,比丘于内身随观身而住;于外身随观身而住;于内外身随观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间贪忧”等为始,通过经分别、论分别、问难这三种大方法,详尽地分别解说了诸念处。显示巴利原文
Vissajjanā – sattame bhante satipaṭṭhānavibhaṅge ‘‘cattāro satipaṭṭhānā idha bhikkhu ajjhattaṃ kāye kāyānupassī viharati, bahiddhā kāye kāyānupassī viharati, ajjhattabahiddhā kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassa’’nti evamādinā suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi tīhi mahānayehi bhagavatā satipaṭṭhānā vitthārato vibhajitvā desitā.
正精勤分析显示巴利原文
Sammappadhānavibhaṅga
问:贤友,在第八品《正精进分別》中,世尊是如何详尽地分别解说诸正精进的?显示巴利原文
Pucchā – aṭṭhame pana āvuso sammappadhānavibhaṅge bhagavatā kathaṃ sammappadhānā vitthārato vibhajitvā desitā.
第八品,尊者:在正精进分别中,世尊如此详细地分别解说正精进:“有四种正精进。于此,比丘为令未生起的恶、不善法不生起,生起意愿、努力、激发精进、策励心、精勤;为令已生起的恶、不善法断除,生起意愿、努力、激发精进、策励心、精勤;为令未生起的善法生起,生起意愿、努力、激发精进、策励心、精勤;为令已生起的善法住立、不散失、增长、广大、修习、圆满,生起意愿、努力、激发精进、策励心、精勤。”显示巴利原文
Vissajjanā – aṭṭhame bhante sammappadhānavibhaṅge ‘‘cattāro sammappadhānā idha bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahatī’’ti evamādinā bhagavatā sammappadhānā vitthārato vibhajitvā desitā.
神足分别显示巴利原文
Iddhipādavibhaṅga
第九品,贤友:在神足分别中,世尊如何详细地分别解说神足?显示巴利原文
Pucchā – navame pana āvuso iddhipādavibhaṅge bhagavatā kathaṃ iddhipādā vitthārato vibhajitvā desitā.
第九品,尊者:在神足分别中,世尊以三种大方法,如此详细地分别解说神足:“有四种神足。于此,比丘修习具足欲定勤行之神足……修习具足观定勤行之神足。”显示巴利原文
Vissajjanā – navame bhante iddhipādavibhaṅge ‘‘cattāro iddhipādā idha bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti…pe… vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāvetī’’ti evamādinā tīhi mahānayehi bhagavatā iddhipādā vitthārato vibhajitvā desitā.
觉支分别显示巴利原文
Bojjhaṅgavibhaṅga
问——贤友,在阿毗达摩藏《分别论》的第十品《觉支分别》中,世尊是如何详细分别解说觉支的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso vibhaṅgappakaraṇe dasame bojjhaṅgavibhaṅge bhagavatā kathaṃ bojjhaṅgā vitthārato vibhajitvā desitā.
解答——尊者,在第十品《觉支分别》中,世尊以名为经分别、论分别、问难这三种方式,详细分别解说了觉支:“有七觉支:念觉支、择法觉支、精进觉支、喜觉支、轻安觉支、定觉支、舍觉支。其中,什么是念觉支呢?于此,比丘具念,成就最上之念与善巧,能忆念、随念久远所作、久远所说,这称为念觉支。”显示巴利原文
Vissajjanā – dasame bhante bojjhaṅgavibhaṅge ‘‘satta bojjhaṅgā satisambojjhaṅgo dhammavicayasambojjhaṅgo vīriyasambojjhaṅgo pītisambojjhaṅgo passaddhisambojjhaṅgo samādhisambojjhaṅgo upekkhāsambojjhaṅgo. Tattha katamo satisambojjhaṅgo, idha bhikkhu satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato cirakatampi cirabhāsitampi saritā hoti anussaritā, ayaṃ vuccati satisambojjhaṅgo’’ti evamādinā bhagavatā suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi tīhi nayehi bojjhaṅgā vitthārato vibhajitvā desitā.
道支分别显示巴利原文
Maggaṅgavibhaṅga
问——贤友,在第十一品《道支分别》中,世尊是如何详细分别解说道支的?显示巴利原文
Pucchā – ekādasame pana āvuso maggaṅgavibhaṅge bhagavatā kathaṃ maggaṅgā vitthārato vibhajitvā desitā.
答:尊者,在第十一道支分别中,世尊以经分别、论分别、问难这三种大方法,详细分别解说了道支:“有圣八支道,即:正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定。”显示巴利原文
Vissajjanā – ekādasame bhante maggaṅgavibhaṅge ‘‘ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Seyyathidaṃ, sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhī’’ti evamādinā bhagavatā suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi tīhi mahānayehi maggaṅgā vitthārato vibhajitvā desitā.
问:贤友,第十二禅那分别,世尊是如何详细分别解说的呢?显示巴利原文
Pucchā – dvādasamo pana āvuso jhānavibhaṅgo bhagavatā kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.
答:尊者,在第十二禅那分别中,世尊以“于此,比丘以巴帝摩卡防护而住,具足行处与所行,于微细罪亦见怖畏,受持学处而修学,守护根门,于食知量,初夜后夜精勤修习警寤”等语,详细分别宣说了。显示巴利原文
Vissajjanā – dvādasamo bhante jhānavibhaṅgo ‘‘idha bhikkhu pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu indriyesu guttadvāro bhojane mattaññū pubbarattāpararattaṃ jāgariyānuyogamanuyutto’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.
无量分别显示巴利原文
Appamaññāvibhaṅga
问:贤友,在第十三无量分别中,世尊是如何详细分别、开示无量的?显示巴利原文
Pucchā – terasame pana āvuso appamaññāvibhaṅge bhagavatā kathaṃ appamaññāyo vitthārato vibhajitvā desitā.
答:尊者,在第十三无量分别中,世尊以“有四种无量。于此,比丘以慈俱行之心遍满一方而住,如此第二方,如此第三方,如此第四方。如此,于上、下、横、一切处,于一切有情,以慈俱行之心——广大、无量、无怨、无恼——遍满一切世间而住”等语,通过名为经分别、论分别、问难的三种大法,详细分别、开示了无量。显示巴利原文
Vissajjanā – terasame bhante appamaññāvibhaṅge ‘‘catasso appamaññāyo idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ. Tathā tatiyaṃ. Tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharatī’’ti evamādinā bhagavatā suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi tīhi mahānayehi appamaññāyo vitthārato vibhajitvā desitā.
学处分别显示巴利原文
Sikkhāpadavibhaṅga
问:贤友,在阿毗达摩藏《分别论》的第十四学处分别中,世尊是如何详细分别、开示学处的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso vibhaṅgappakaraṇe cuddasame sikkhāpadavibhaṅge bhagavatā kathaṃ sikkhāpadāni vitthārato vibhajitvā desitāni.
解答:第十四节,尊者,世尊以“有五学处:离杀生之学处,离不与取之学处,离欲邪行之学处,离妄语之学处,离放逸因之谷酒、果酒、酒类之学处。其中,什么是离杀生之学处?于任何时,生起欲界善心,与喜俱行、与智相应,于离杀生者……”等语,通过名为论分别、问难的两种大法,详细分别宣说了学处。显示巴利原文
Vissajjanā – cuddasame bhante sikkhāpadavibhaṅge ‘‘pañca sikkhāpadāni pāṇātipātā veramaṇī sikkhāpadaṃ, adinnādānā veramaṇī sikkhāpadaṃ, kāmesumicchācārā veramaṇī sikkhāpadaṃ, musāvādā veramaṇī sikkhāpadaṃ, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā veramaṇī sikkhāpadaṃ. Tattha katamaṃ pāṇātipātā veramaṇī sikkhāpadaṃ, yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ pāṇātipātā viramantassā’’ti evamādinā abhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi dvīhi mahānayehi bhagavatā sikkhāpadāni vitthārato vibhajitvā desitāni.
无碍解分别显示巴利原文
Paṭisambhidāvibhaṅga
问:贤友,在第十五节的无碍解分别中,世尊是如何详细分别宣说无碍解的?显示巴利原文
Pucchā – pannarasame pana āvuso paṭisambhidāvibhaṅge bhagavatā kathaṃ paṭisambhidāyo vitthārato vibhajitvā desitā.
解答:第十五节,尊者,世尊以“有四种无碍解:义无碍解、法无碍解、词无碍解、辩无碍解。于义之智为义无碍解,于法之智为法无碍解,于彼法之词、说之智为词无碍解,于诸智之智为辩无碍解”等语,通过名为经分别、论分别、问难的三种大法,详细分别宣说了四种无碍解。显示巴利原文
Vissajjanā – pannarasame bhante paṭisambhidāvibhaṅge ‘‘catasso paṭisambhidā atthapaṭisambhidā dhammapaṭisambhidā niruttipaṭisambhidā paṭibhānapaṭisambhidā. Atthe ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, dhamme ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, tatra dhammaniruttābhilāpe ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā, ñāṇesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā’’ti evamādinā bhagavatā catasso paṭisambhidāyo suttantabhājanīyaabhidhammabhājanīyapañhāpucchakasaṅkhātehi tīhi mahānayehi vitthārato vibhajitvā desitā.
问——贤友,在第十六《智分别》中,世尊是如何详细分别解说诸智的?显示巴利原文
Pucchā – soḷasame pana āvuso ñāṇavibhaṅge bhagavatā kathaṃ ñāṇāni vitthārato vibhajitvā desitāni.
解答——尊者,在第十六《智分别》中,世尊从“一种智事:五识非因、无因、离因、有缘、有为、非色、世间、有漏”等开始,从一种直至十种,详细分别解说诸智。显示巴利原文
Vissajjanā – soḷasame bhante ñāṇavibhaṅge ‘‘ekavidhena ñāṇavatthu pañcaviññāṇā na hetū, ahetukā, hetuvippayuttā, sappaccayā , saṅkhatā, arūpā, lokiyā, sāsavā’’ti evamādinā ekakato paṭṭhāya yāva dasakā bhagavatā ñāṇāni vitthārato vibhajitvā desitāni.
小事分析显示巴利原文
Khuddakavatthuvibhaṅga
问——贤友,在阿毗达摩藏《分别论》中,世尊是如何宣说第十七《小事分别》的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso vibhaṅgappakaraṇe sattarasamo khuddakavatthuvibhaṅgo bhagavatā kathaṃ desito.
解答——尊者,在阿毗达摩藏第二部《分别论》的第十七节《小事分别》中,世尊从“生慢、姓慢、健康慢、青春慢、活命慢”等开始,由一种乃至一百零八种渴爱行,作了详细的分别解说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante dutiye vibhaṅgappakaraṇe sattarasamo khuddakavatthuvibhaṅgo ‘‘jātimado, gottamado, ārogyamado, yobbanamado, jīvitamado’’ti evamādinā ekakato paṭṭhāya yāva aṭṭhasatataṇhāvicaritaṃ bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.
法心分别显示巴利原文
Dhammahadayavibhaṅga
问——朋友,第十八节《法心分别》,世尊是如何分别解说的?显示巴利原文
Pucchā – tattha āvuso aṭṭhārasamo dhammahadayavibhaṅgo bhagavatā kathaṃ vibhajitvā desito.
解答——尊者,第十八节《法心分别》,是世尊从“几蕴、几处、几界、几谛、几根、几因、几食、几触、几受、几想、几思、几心?五蕴、十二处、十八界、四谛、二十二根、九因、四食、七触、七受、七想、七思、七心”等开始,以总摄等十种方式,详细分别解说的。显示巴利原文
Vissajjanā – aṭṭhārasamo bhante dhammahadayavibhaṅgo ‘‘kati khandhā, kati āyatanāni, kati dhātuyo, kati saccāni, kati indriyāni, kati hetū, kati āhārā, kati phassā, kati vedanā, kati saññā, kati cetanā, kati cittāni. Pañcakkhandhā, dvādasāyatanāni, aṭṭhārasa dhātuyo, cattāri saccāni, bāvīsatindriyāni, nava hetū, cattāro āhārā, satta phassā, satta vedanā, satta saññā, satta cetanā, satta cittānī’’ti evamādinā sabbasaṅgāhakādīhi dasahi vārehi bhagavatā vitthārena vibhajitvā desito.
问——在此处,世尊是如何详细分别解说有关出生之业与寿量的章节的呢?显示巴利原文
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā uppādakakammaāyuppamāṇavāro vitthārena vibhajitvā desito.
解答——布施已、受持戒已、行布萨业已,他们投生于何处?布施已、受持戒已、行布萨业已,有些人投生于大富刹帝利众中,有些人投生于大富婆罗门众中,有些人投生于大富居士众中,有些人投生于四大王天众中,有些人投生于忉利天众中,有些人投生于夜摩天众中,有些人投生于兜率天众中。尊者,世尊正是如此就此详细分别解说了出生之业与寿量的章节。显示巴利原文
Vissajjanā – dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā kattha upapajjanti. Dānaṃ datvā, sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā appekacce khattiyamahāsālānaṃ sahabyataṃ upapajjanti, appekacce brāhmaṇamahāsālānaṃ, appekacce gahapatimahāsālānaṃ, appekacce cātumahārājikānaṃ devānaṃ, appekacce tāvatiṃsānaṃ devānaṃ, appekacce yāmānaṃ devānaṃ, appekacce tusitānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjantīti evamādinā bhante tattha bhagavatā uppādakakammaāyuppamāṇavāro vitthārena vibhajitvā desito.
藉由福德威光而升举,随业趣向于欲色;
即使达到有顶,仍然再堕恶趣——
显示巴利原文 Ukkhittā puññatejena, kāmarūpagatiṃ gatā; Bhavaggatampi sampattā, punāgacchanti duggatiṃ –
问:贤友,那位具足十八种佛法的世尊,在阿毗达摩中以十八种分别庄严了第二本《分别论》之后,接着是如何分别宣说名为《界论》的第三本论书的呢?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso bhagavatā aṭṭhārasahi buddhadhammehi samannāgatena abhidhamme aṭṭhārasahi vibhaṅgehi paṭimaṇḍitaṃ dutiyaṃ vibhaṅgappakaraṇaṃ desetvā tadanantaraṃ dhātukathaṃ nāma tatiyaṃ pakaraṇaṃ kathaṃ vibhajitvā desitaṃ.
答:尊者,名为《界论》的第三本阿毗达摩藏,是世尊先安立了五组论母——‘摄、非摄;由摄者摄非摄,由非摄者摄摄,由摄者摄摄,由非摄者摄非摄。相应、不相应;由相应者应不相应,由不相应者应相应,由相应者应相应,由不相应者应不相应。由摄者应相应与不相应;由相应者应摄与非摄;由非摄者应相应与不相应;由不相应者应摄与非摄’等,然后再以摄、非摄等十四种理趣详细分别之后宣说的。显示巴利原文
Vissajjanā – tatiyaṃ bhante dhātukathaṃ nāma abhidhammapiṭakaṃ ‘‘saṅgaho asaṅgaho, saṅgahitena asaṅgahitaṃ, asaṅgahitena saṅgahitaṃ, saṅgahitena saṅgahitaṃ, asaṅgahitena asaṅgahitaṃ. Sampayogo vippayogo, sampayuttena vippayuttaṃ, vippayuttena sampayuttaṃ, sampayuttena sampayuttaṃ, vippayuttena vippayuttaṃ. Saṅgahitena sampayuttaṃ vippayuttaṃ, sampayuttena saṅgahitaṃ asaṅgahitaṃ, asaṅgahitena sampayuttaṃ vippayuttaṃ, vippayuttena saṅgahitaṃ asaṅgahita’’nti evamādinā pañca mātikāyo paṭhamaṃ nikkhipitvā saṅgahāsaṅgahādīhi cuddasahi nayehi bhagavatā vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
贤友,那位善巧一切界的世尊,在阿毗达摩藏中讲说了第三本《界论》之后,接着又是如何分别讲说第四本《人施设论》的?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso bhagavatā sabbadhātukusalena abhidhammapiṭake tatiyaṃ dhātukathāpakaraṇaṃ desetvā tadanantaraṃ catutthaṃ puggalapaññattippakaraṇaṃ kathaṃ vibhajitvā desitaṃ.
尊者,在阿毗达摩藏中,第四本《人施设论》是世尊先略说蕴、处、界、谛、根、人施设,例如“有六种施设:蕴施设、处施设、界施设、谛施设、根施设、人施设。如何是蕴的蕴施设?即五蕴:色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴。这就是蕴的蕴施设”等,之后再以一组、二组、三组、四组、五组、六组、七组、八组、九组、十组的方式,详细分别人施设而讲说的。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante catutthaṃ puggalapaññattippakaraṇaṃ ‘‘cha paññattiyo khandhapaññatti āyatanapaññatti dhātupaññatti saccapaññatti indriyapaññatti puggalapaññatti. Kittāvatā khandhānaṃ khandhapaññatti, yāvatā pañcakkhandhā, rūpakkhandho vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho. Ettāvatā khandhānaṃ khandhapaññattī’’ti evamādinā khandhāyatanadhātusaccaindriyapaññattiyo saṃkhittena uddisitvā puggalapaññattiṃ ca ekakadukatikacatukkapañcakachakkasattakaaṭṭhakanavakadasakavasena vitthārato vibhajitvā bhagavatā desitā.
贤友,那位善巧一切胜义与施设法的世尊,在阿毗达摩藏中讲说了第四本《人施设论》之后,接着又是如何讲说第五本《论事》的?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso bhagavatā sabbaparamatthapaññattidhammakusalena abhidhammapiṭake catutthaṃ puggalapaññattippakaraṇaṃ desetvā tadanantaraṃ pañcamaṃ kathāvatthuppakaraṇaṃ kathaṃ desitaṃ.
答:尊者,世尊善巧一切胜义与施设之法,为世间无上士。他在阿毗达摩藏中宣说第四部《人施设论》之后,当《论事》的教导时节到来时,为促成此事──“未来,我弟子目犍连子帝须长老出世,将净化教法中已生的垢秽,举行第三结集,坐于比丘僧众中,汇集自宗论说五百经、他宗论说五百经共一千经,而后开演此论”──便以《人品》的八面论式为端绪,于一切论道唯以安立论母的方式,为未满诵分的教法略说第五部《论事》。显示巴利原文
Vissajjanā – sabbaparamatthapaññattidhammakusalena bhante bhagavatā loke aggapuggalena abhidhammapiṭake catutthaṃ puggalapaññattippakaraṇaṃ desetvā tadanantaraṃ kathāvatthudesanāya vāre sampatte ‘‘anāgate mama sāvako moggaliputtatissatthero nāma uppannaṃ sāsanamalaṃ sodhetvā tatiyasaṅgītiṃ karonto bhikkhusaṅghassa majjhe nisinno sakavāde pañca suttasatāni paravāde pañcāti suttasahassaṃ samodhānetvā, imaṃ pakaraṇaṃ bhājessatī’’ti tassokāsaṃ karontena puggalavāre aṭṭhamukhā vādayuttiṃ ādiṃ katvā sabbakathāmaggesu asampuṇṇabhāṇavāratthāya tantiyā mātikā nikkhepamattena pañcamaṃ kathāvatthuppakaraṇaṃ saṃkhepato desitaṃ.
问:贤友,那么现已显明的广本《论事》,是何时、由谁、在何处、如何详细分别而宣说的呢?显示巴利原文
Pucchā – adhunā pākaṭaṃ panāvuso vitthāraṃ kathāvatthuppakaraṇaṃ kadā kena kattha kathañca vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
答:尊者,那是由具寿大目犍连子帝须长老依止世尊的理趣之门,在第三结集时,于华氏城阿育园,在六万比丘僧众的集会中,依世尊所授的理趣,将如来所安立的论母加以分别,引证自宗论说五百经、他宗论说五百经共一千经,详细分别后宣说的一部摧破他论、现已显明的《论事》。显示巴利原文
Vissajjanā – taṃ kho bhante bhagavato nayamukhaṃ nissāya āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena tatiyasaṃgītikāle pāṭaliputte asokārāme saṭṭhibhikkhusatasahassānaṃ samāgame bhagavatā dinnanayavasena tathāgatena ṭhapitamātikaṃ vibhajantena sakavāde pañcasuttasatāni paravāde pañcāti suttasahassaṃ āharitvā idaṃ paravādamathanaṃ adhunā pākaṭaṃ kathāvatthuppakaraṇaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
问:贤友,其中,尊者大目犍连子帝须长老详细分别之后,宣说了多少论?显示巴利原文
Pucchā – kati āvuso tattha kathāyo tena āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena vitthārato vibhajitvā kathitā.
答:尊者,其中,依诵出之道,尊者大目犍连子帝须长老详细分别之后,宣说了二百二十七论。显示巴利原文
Vissajjanā – tattha bhante vācanāmaggato dve ca satāni sattavīsati ca kathāyo āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena vitthārato vibhajitvā kathitā.
问:贤友,其中,补特伽罗论是如何由尊者大目犍连子帝须长老详细分别而宣说的?显示巴利原文
Pucchā – kathañcāvuso tattha paṭhamā puggalakathā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena vitthārato vibhajitvā kathitā.
答:“补特伽罗于真实、胜义上可得”——是这样吗?是的。“凡是真实、胜义者,即由此补特伽罗于真实、胜义上可得”——不应如此说。当知此难:若补特伽罗于真实、胜义上可得,则不应说“凡是真实、胜义者,即由此补特伽罗于真实、胜义上可得”。若你于此说“应说‘补特伽罗于真实、胜义上可得’,不应说‘凡是真实、胜义者,即由此补特伽罗于真实、胜义上可得’”,此即邪执。如是,尊者,最初补特伽罗论即由尊者大目犍连子帝须长老,以五诵分相续,详尽分别而宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenāti, āmantā. Yo saccikaṭṭho paramattho, tato so puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenāti, na hevaṃ vattabbe. Ājānāhi niggahaṃ hañci puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthena, tena vata re vattabbe ‘‘yo saccikaṭṭho paramattho, tato so puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenā’’ti. Yaṃ tattha vadesi ‘‘vattabbe kho ‘puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthena’, no ca vattabbe ‘yo saccikaṭṭho paramattho, tato so puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenā’’ti, micchāti evamādinā bhante tattha paṭhamā puggalakathā pañca bhāṇavāramattāya tantiyā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena vitthārato vibhajitvā kathitā.
问:贤友,在阿毗达摩藏《论事》第二品中,第二无知论,尊者大目犍连子帝须长老是如何详尽分别而宣说的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso kathāvatthuppakaraṇe dutiyavagge dutiyā aññāṇakathā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena kathaṃ vitthārato vibhajitvā kathitā.
答:尊者,在阿毗达摩藏第五《论事》第二品中,第二无知论:“阿拉汉有无知”——是这样吗?是的。“阿拉汉有无明、无明暴流、无明轭、无明随眠、无明缠、无明结、无明盖”——不应如此说。“阿拉汉无无明、无明暴流、无明轭、无明随眠、无明缠、无明结、无明盖”——是这样吗?是的。若阿拉汉无无明、无明暴流、无明轭、无明随眠、无明缠、无明结、无明盖,则不应说“阿拉汉有无知”。以如是等理,由尊者大目犍连子帝须长老详尽分别而宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante pañcame kathāvatthuppakaraṇe dutiyavagge dutiyā aññāṇakathā ‘‘atthi arahato aññāṇanti, āmantā. Atthi arahato avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṃ avijjāsaṃyojanaṃ avijjānīvaraṇanti, na hevaṃ vattabbe. Natthi arahato avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṃ avijjāsaṃyojanaṃ avijjānivaraṇanti, āmantā. Hañci natthi arahato avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṃ avijjāsaṃyojanaṃ avijjānīvaraṇaṃ, no ca vata re vattabbe ‘‘atthi arahato aññāṇa’’nti evamādinā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena vitthārato vibhajitvā bhāsitā.
问——贤友,在阿毗达摩藏第五部《论事》第三品中,第十一篇无想论,由具寿大目犍连子帝须长老如何详细分别解说?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso pañcame kathāvatthuppakaraṇe tatiyavagge ekādasamā asaññakathā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena kathaṃ vitthārato vibhajitvā kathitā.
答——尊者,在阿毗达摩藏第五部《论事》第三品中,第十一篇无想论:“无想有情中有想”,是吗?是的。“想有、想趣、想有情居、想轮回、想生、想有得”,不应作如是说。以如是等理,由具寿大目犍连子帝须长老详细分别解说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante pañcame kathāvatthuppakaraṇe tatiyavagge ekādasamā asaññakathā ‘‘asaññasattesu saññā atthīti, āmantā. Saññābhavo saññāgati saññāsattāvāso saññāsaṃsāro saññāyoni saññattabhāvapaṭilābhoti, na hevaṃ vattabbe’’ti evamādinā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena vitthārato vibhajitvā kathitā.
无想有情中有想。显示巴利原文
Asaññasattesu saññā atthi.
想有、想趣、想有情居、想轮回、想生、想自体获得。显示巴利原文
Saññābhavo saññāgati saññāsattāvāso saññāsaṃsāro saññāyoni saññattabhāvapaṭilābho.
不应这样说。显示巴利原文
Na hevaṃ vattabbe.
难道没有无想有、无想趣、无想有情居、无想轮回、无想生、无想自体获得吗?显示巴利原文
Nanu asaññabhavo asaññagati asaññasattāvāso asaññasaṃsāro asaññayoni asaññattabhāvapaṭilābho.
如果存在无想有、无想趣、无想有情居、无想轮回、无想生、无想自体获得,那么就不应说无想有情中有想。显示巴利原文
Hañci asaññabhavo asaññagati asaññasattāvāso asaññasaṃsāro asaññayoni asaññattabhāvapaṭilābho, no ca vata re vattabbe asaññasattesu saññā atthi.
无想有情中确有想存在。显示巴利原文
Asaññasattesu saññā atthi.
五蕴有、五蕴趣、五蕴有情居、五蕴轮回、五蕴生、五蕴自体获得。显示巴利原文
Pañcavokārabhavo gati sattāvāso saṃsāro yoni attabhāvapaṭilābho.
难道不是有一蕴有、趣、有情居、轮回、生、自体获得吗?显示巴利原文
Nanu ekavokārabhavo gati sattāvāso saṃsāro yoni attabhāvapaṭilābho.
如果有一蕴有、趣、有情居、轮回、生、自体获得,那么就不应说在无想有情中有想。显示巴利原文
Hañci ekavokārabhavo gati sattāvāso saṃsāro yoni attabhāvapaṭilābho, no ca vata re vattabbe asaññasattesu saññā atthi.
地界有见等论显示巴利原文
Pathavīdhātusanidassanātiādikathā
问:贤友,那么第六品中第八项关于‘地界可见’等的论述,是由具寿大目犍连子帝须长老如何详细地加以分别解说的呢?显示巴利原文
Pucchā – chaṭṭhavagge pana āvuso aṭṭhamā pathavīdhātu sanidassanātiādikathā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena kathaṃ vitthārato vibhajitvā kathitā.
答——尊者,第六品中第八项关于“地界为可见”等的论述,即以“地界是可见的吗?是的。色、色处、色界,青、黄、赤、白,是眼所识、击于眼、入于眼之范围者,不应如此说”等开首,由具寿大目犍连子帝须长老详细分别解说。显示巴利原文
Vissajjanā – chaṭṭhavagge bhante aṭṭhamā pathavīdhātu sanidassanātiādikathā ‘‘pathavīdhātu sanidassanāti āmantā. Rūpaṃ rūpāyatanaṃ rūpadhātu nīlaṃ pītakaṃ lohitakaṃ odātaṃ cakkhuviññeyyaṃ cakkhusmiṃ paṭihaññati cakkhussa āpāthaṃ āgacchatīti, na hevaṃ vattabbe’’ti evamādinā āyasmatā mahāmoggali puttatissattherena vitthārato vibhajitvā kathitā.
地界是可见的吗?显示巴利原文
Pathavīdhātu sanidassanā.
依眼与地界而生起眼识。显示巴利原文
Cakkhuñca paṭicca pathavīdhātuñca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ.
因此不应说:“缘于眼与地界而生起眼识。”显示巴利原文
Tena hi na vattabbaṃ cakkhuñca paṭicca pathavīdhātuñca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ.
中有论显示巴利原文
Antarābhavakathā
问:贤友,在阿毗达摩藏第五部《论事》第八品第二“中有论”中,尊者大目犍连子帝须长老是如何详细分别解说的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso pañcame kathāvatthuppakaraṇe aṭṭhamavagge dutiyā antarābhavakathā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena kathaṃ vitthārato vibhajitvā kathitā.
答:尊者,在阿毗达摩藏第五部《论事》第八品第二“中有论”中,尊者大目犍连子帝须长老以这样的方式详细分别解说:“有中有吗?是的。是欲有吗?则实不应如此说……乃至……有中有吗?是的。是色有吗?则实不应如此说……乃至……有中有吗?是的。是无色有吗?则实不应如此说。”显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante pañcame kathāvatthuppakaraṇe aṭṭhamavagge dutiyā antarābhavakathā ‘‘atthi antarābhavoti, āmantā. Kāmabhavoti, na hevaṃ vattabbe…pe… atthi antarābhavoti, āmantā. Rūpabhavoti, na hevaṃ vattabbe…pe… atthi antarābhavoti, āmantā. Arūpabhavoti, na hevaṃ vattabbe’’ti evamādinā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena vitthārato vibhajitvā kathitā.
存在中有。显示巴利原文
Atthi antarābhavo.
实不应如此说。显示巴利原文
Na hevaṃ vattabbe.
存在中有。显示巴利原文
Atthi antarābhavo.
欲有与色有之间,存在中有。显示巴利原文
Kāmabhavassa ca rūpabhavassa ca antare atthi antarābhavo.
实不应如是说。显示巴利原文
Na hevaṃ vattabbe.
色有与无色有之间,存在中有。显示巴利原文
Rūpabhavassa ca arūpabhavassa ca antare atthi antarābhavo.
于欲有与色有之间,没有中有。显示巴利原文
Kāmabhavassa ca rūpabhavassa ca antare natthi antarābhavo.
若欲有与色有之间没有中有,则不应说“有中有”。显示巴利原文
Hañci kāmabhavassa ca rūpabhavassa ca antare natthi antarābhavo, no ca vata re vattabbe atthi antarābhavo.
六处生起论显示巴利原文
Saḷāyatanuppattikathā
问:贤友,在阿毗达摩藏第五部《论事》第十四品的第二篇“六处生起论”中,尊者大目犍连子帝须长老是如何详细分别解说的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso pañcame kathāvatthuppakaraṇe cuddasamavagge dutiyā saḷāyatanuppattikathā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitā.
答——于阿毗达摩藏中,尊者,在第五部《论事》的第十四品,第二论“六处生起论”中,以“六处在母胎中非前非后、同时成立吗?是的。‘具足一切大小肢节、诸根不缺者入于母胎’吗?不应这样说。”等为始,由尊者大目犍连子帝须长老详加分别后宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante pañcame kathāvatthuppakaraṇe cuddasamevagge dutiyā saḷāyatanuppattikathā ‘‘saḷāyatanaṃ apubbaṃ acarimaṃ mātukucchismiṃ saṇṭhātīti, āmantā. Sabbaṅgapaccaṅgī ahīnindriyo mātukucchismiṃ okkamatīti, na hevaṃ vattabbe’’ti evamādinā āyasmatā mahāmoggaliputtatissattherena vitthārato vibhajitvā kathitā.
“六处在母胎中非前非后、同时成立。”显示巴利原文
Saḷāyatanaṃ apubbaṃ acarimaṃ mātukucchismiṃ saṇṭhāti.
“具足一切大小肢节、诸根不缺者入于母胎。”显示巴利原文
Sabbaṅgappaccaṅgī ahīnindriyo mātukucchismiṃ okkamati.
不应这样说。显示巴利原文
Na hevaṃ vattabbe.
由结生心生起时,眼处成立。显示巴利原文
Upapattesiyena cittena cakkhāyatanaṃ saṇṭhāti.
由结生心生起时,手成立,足成立,头成立,耳成立,鼻成立,口成立,齿成立。显示巴利原文
Upapattesiyena cittena hatthā saṇṭhanti, pādā saṇṭhanti, sīsaṃ saṇṭhāti, kaṇṇo saṇṭhāti, nāsikā saṇṭhāti, mukhaṃ saṇṭhāti, dantā saṇṭhanti.
不应这样说。显示巴利原文
Na hevaṃ vattabbe.
问:贤友,世尊于双神变结束时,前往三十三天,为从一万世界前来聚集安坐的诸天宣说阿毗达摩教法。他首先宣说了阿毗达摩藏中的五部论,随后宣说第六部《双论》。宣说时,分别解说了多少部双论?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso bhagavatā yamakapāṭihīrāvasāne tāvatiṃsadevalokaṃ gantvā dasasahassalokadhātūhi āgamma sannisinnānaṃ devānaṃ abhidhammadesanaṃ desentena paṭhamaṃ abhidhammapiṭake pañcappakaraṇāni desetvā tadanantaraṃ chaṭṭhaṃ yamakappakaraṇaṃ desentena kati yamakappakaraṇāni vibhajitvā desitāni.
答:尊者,世尊以超越魔罗境界的双神变结束时,前往三十三天,为从一万世界前来聚集安坐的诸天宣说阿毗达摩藏。他首先宣说阿毗达摩藏中的前五部论,随后详细分别解说第六部《双论》,即:根本双、蕴双、处双、界双、谛双、行双、随眠双、心双、法双、根双,这十部双论。显示巴利原文
Vissajjanā – bhagavatā bhante yamassa visayātītena yamakapāṭihīrāvasāne tāvatiṃsadevalokaṃ gantvā tattha dasasahassalokadhātūhi āgamma sannisinnānaṃ devatānaṃ abhidhammapiṭakaṃ desentena abhidhammapiṭake pūrimāni pañcappakaraṇāni desetvā tadanantaraṃ chaṭṭhaṃ yamakappakaraṇaṃ mūlayamakaṃ khandhayamakaṃ āyatanayamakaṃ dhātuyamakaṃ saccayamakaṃ saṅkhārayamakaṃ anusayayamakaṃ cittayamakaṃ dhammayamakaṃ indriyayamakanti dasa yamakappakaraṇāni vitthārato vibhajitvā desitāni.
问:贤友,世尊在那里如何首先详尽分别而宣说根本双论?显示巴利原文
Pucchā – kathañcāvuso tattha bhagavatā paṭhamaṃ mūlayamakaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
答:世尊在那里首先将根本双论,以二十二种三法和二百种二法详尽分别后宣说,即:凡是善法,皆以善为根;凡以善为根者,彼一切法皆为善。凡是善法,皆以善根为一根;凡以善根为一根者,彼一切法皆为善。凡是以善根为一根之法,皆以善根为互相根;凡以善根为互相根者,彼一切法皆为善。以如是等方式。显示巴利原文
Vissajjanā – ye keci kusalā dhammā, sabbe te kusalamūlā. Ye vā pana kusalamūlā, sabbe te dhammā kusalā. Ye keci kusalā dhammā, sabbe te kusalamūlena ekamūlā. Ye vā pana kusalamūlena ekamūlā, sabbe te dhammā kusalā. Ye keci kusalamūlena ekamūlā dhammā, sabbe te dhammā kusalamūlena aññamaññamūlā. Ye vā pana kusalamūlena aññamaññamūlā, sabbe te dhammā kusalāti evamādinā bhante tattha bhagavatā paṭhamaṃ mūlayamakaṃ bāvīsatiyā ca tikehi dukasatena ca vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
凡是善法,皆以善为根。显示巴利原文
Ye keci kusalā dhammā, sabbe te kusalamūlā.
“凡诸善法,一切皆以善为根”——此中唯三种是善根,其余善法并非善根。“或凡是善根者,彼一切法皆为善”——正是。显示巴利原文
Ye keci kusalā dhammā, sabbe te kusalamūlāti, tīṇeva kusalamūlāni avasesā kusalā dhammā, na kusalamūlā, ye vā pana kusalamūlā, sabbe te dhammā kusalāti, āmantā –
问:贤友,于阿毗达摩藏第六部《双论》之第二《蕴双论》中,世尊是如何详尽分别而宣说的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso chaṭṭhe yamakappakaraṇe dutiyaṃ khandhayamakaṃ bhagavatā kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
答:尊者,于阿毗达摩藏第六部《双论》之第二《蕴双论》中,世尊以如是等方式,通过名为“施设转起”与“转起遍知”的三轮,详尽分别而宣说:“有五蕴:色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴。色即是色蕴,色蕴即是色;受即是受蕴,受蕴即是受;想即是想蕴,想蕴即是想;行即是行蕴,行蕴即是行;识即是识蕴,识蕴即是识。”显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante chaṭṭhe yamakappakaraṇe dutiyaṃ khandhayamakaṃ ‘‘pañcakkhandhā – rūpakkhandho vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho. Rūpaṃ rūpakkhandho, rūpakkhandho rūpaṃ. Vedanā vedanākkhandho, vedanākkhandho vedanā. Saññā saññākkhandho, saññākkhandho saññā. Saṅkhārā saṅkhārakkhandho, saṅkhārakkhandho saṅkhārā. Viññāṇaṃ viññāṇakkhandho, viññāṇakkhandho viññāṇa’’nti evamādinā bhagavatā paṇṇattivārapavattivārapariññāvārasaṅkhātehi tīhi vārehi vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
问:贤友,在阿毗达摩藏中,第六部《双论》之第三《处双论》,世尊是如何详细分别而宣说的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso chaṭṭhe yamakappakaraṇe tatiyaṃ āyatanayamakaṃ bhagavatā kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
答:尊者,在阿毗达摩藏中,第六部《双论》之第三《处双论》,世尊通过施设转起、转起遍知等三轮,以如是等方式详细分别后宣说:“有十二处——眼处、耳处、鼻处、舌处、身处、色处、声处、香处、味处、触处、意处、法处。眼即是眼处,眼处即是眼;耳即是耳处,耳处即是耳。”显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante chaṭṭhe yamakappakaraṇe tatiyaṃ āyatanayamakaṃ ‘‘dvādasāyatanāni – cakkhāyatanaṃ sotāyatanaṃ ghānāyatanaṃ jivhāyatanaṃ kāyāyatanaṃ rūpāyatanaṃ saddāyatanaṃ gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ manāyatanaṃ dhammāyatanaṃ. Cakkhu cakkhāyatanaṃ, cakkhāyatanaṃ cakkhu. Sotaṃ sotāyatanaṃ, sotāyatanaṃ sota’’nti evamādinā paṇṇattivārapavattivārapariññāvārasaṅkhātehi tīhi vārehi bhagavatā vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
问:贤友,在阿毗达摩藏中,第六部《双论》十种双论中的第四《界双论》,世尊是如何详细分别而宣说的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu catutthaṃ dhātuyamakaṃ bhagavatā kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
释义——尊者,在阿毗达摩藏第六册《双论》的十组双论中,第四组为界双论,世尊以施设分、转起分、遍知分三大部分,详细分别解说十八界,即眼界、耳界、鼻界、舌界、身界、色界、声界、香界、味界、触界、眼识界、耳识界、鼻识界、舌识界、身识界、意界、意识界、法界。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu catutthaṃ dhātuyamakaṃ ‘‘aṭṭhārasa dhātuyo – cakkhudhātu sotadhātu ghānadhātu jivhādhātu kāyadhātu rūpadhātu saddadhātu gandhadhātu rasadhātu phoṭṭhabbadhātu cakkhuviññāṇadhātu sotaviññāṇadhātu ghānaviññāṇadhātu jivhāviññāṇadhātu kāyaviññāṇadhātu manodhātu manoviññāṇadhātu dhammadhātū’’ti evamādinā bhagavatā paṇṇattivārapavattivārapariññāvārasaṅkhātehi tīhi mahāvārehi vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
问——贤友,在阿毗达摩藏第六册《双论》的十组双论中,第五组为谛双论,世尊是如何详细分别解说的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu pañcamaṃ saccayamakaṃ bhagavatā kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
释义——尊者,在阿毗达摩藏第六册《双论》的十组双论中,第五组为谛双论,世尊详细分别解说四圣谛,即苦圣谛、集圣谛、灭圣谛、道圣谛。苦即是苦圣谛,苦圣谛即是苦;集即是集圣谛,集圣谛即是集;灭即是灭圣谛,灭圣谛即是灭;道即是道圣谛,道圣谛即是道。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu pañcamaṃ saccayamakaṃ ‘‘cattāri saccāni – dukkhasaccaṃ samudayasaccaṃ nirodhasaccaṃ maggasaccaṃ. Dukkhaṃ dukkhasaccaṃ, dukkhasaccaṃ dukkhaṃ. Samudayo samudayasaccaṃ, samudayasaccaṃ samudayo. Nirodho nirodhasaccaṃ, nirodhasaccaṃ nirodho. Maggo maggasaccaṃ, maggasaccaṃ maggo’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
问:贤友,在阿毗达摩藏第六册《双论》中,于十组双论之内,第六组行双论,世尊是如何详细分别解说的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu chaṭṭhaṃ saṅkhārayamakaṃ bhagavatā kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
释义:尊者,在阿毗达摩藏第六册《双论》的十组双论中,第六组行双论,世尊通过施设分、转起分、遍知分三大分,详细分别解说了三行——即身行、语行、心行。其中,出入息为身行,寻与伺为语行,想与受为心行;除去寻与伺,其余一切与心相应之法皆是心行。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu chaṭṭhaṃ saṅkhārayamakaṃ ‘‘tayo saṅkhārā – kāyasaṅkhāro vacīsaṅkhāro , cittasaṅkhāro. Assāsapassāsā kāyasaṅkhāro, vitakkavicārā vacīsaṅkhārā, saññā ca vedanā ca cittasaṅkhāro ṭhapetvā vitakkavicāre sabbepi cittasampayuttakā dhammā cittasaṅkhāro’’ti evamādinā bhagavatā paṇṇattivārapavattivārapariññāvārasaṅkhātehi tīhi mahāvārehi vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
问:贤友,在阿毗达摩藏第六册《双论》中,于十组双论之内,第七组随眠双论,世尊是如何详细分别解说的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu sattamaṃ anusayayamakaṃ bhagavatā kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
答:尊者,在阿毗达摩藏第六册《双论》的十组双论中,第七组随眠双论,世尊依生起处所分、随眠分、有随眠分、断分、遍知分、已断分、生起分、界分等八大分,详细分别解说了七随眠:欲贪随眠、嗔恚随眠、慢随眠、见随眠、疑随眠、有贪随眠、无明随眠。其中,欲贪随眠于何处随眠?于欲界的二受中,此处即是欲贪随眠随眠之处。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu sattamaṃ anusayayamakaṃ ‘‘satta anusayā – kāmarāgānusayo paṭighānusayo mānānusayo diṭṭhānusayo vicikicchānusayo bhavarāgānusayo avijjānusayo. Kattha kāmarāgānusayo anuseti, kāmadhātuyā dvīsu vedanāsu ettha kāmarāgānusayo anusetī’’ti evamādinā bhagavatā uppattiṭṭhānavāra anusayavāra sānusayavāra pajahanavāra pariññāvāra pahīnavāra uppajjanavāra dhātuvārasaṅkhātehi aṭṭhahi mahāvārehi vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
问:贤友,在阿毗达摩藏第六册《双论》的十组双论中,第八组心双论,世尊是如何详细分别解说的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu aṭṭhamaṃ cittayamakaṃ bhagavatā kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
答:尊者,在阿毗达摩藏第六册《双论》的十组双论中,第八组心双论,世尊以“若某人之心生起而非灭去,其人之心将灭去而非生起;或者,若某人之心将灭去而非生起,其人之心生起而非灭去”等为开端,依纯净心共相、经教心混合差别、阿毗达摩心混合差别三种大论,详细分别而宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu aṭṭhamaṃ cittayamakaṃ ‘‘yassa cittaṃ uppajjati na nirujjhati, tassa cittaṃ nirujjhissati na uppajjissati. Yassa vā pana cittaṃ nirujjhissati na uppajjissati, tassa cittaṃ uppajjati na nirujjhatī’’ti evamādinā bhagavatā suddhacittasāmaññasuttantacittamissakavisesaabhidhammacittamissakavisesa- saṅkhātehi tīhi mahānayeti vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
问:尊者,在阿毗达摩藏第六部《双论》的十个双论中,第九《法双论》,世尊是如何详尽分别而宣说的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu navamaṃ dhammayamakaṃ bhagavatā kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
答:尊者,在阿毗达摩藏第六部《双论》的十个双论中,第九《法双论》,世尊以“善法、善法;善法,善法。不善法、不善法;不善法,不善法。无记法、无记法;无记法,无记法”等为开端,依施设分、转起分、遍知分三大分,详尽分别而宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu navamaṃ dhammayamakaṃ ‘‘kusalā kusalā dhammā, kusalā dhammā kusalā. Akusalā akusalā dhammā, akusalā dhammā akusalā. Abyākatā abyākatā dhammā, abyākatā dhammā abyākatā’’ti evamādinā bhagavatā paṇṇattivārapavattivārapariññāvārasaṅkhātehi tīhi mahāvārehi vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
问:尊者,在阿毗达摩藏第六部《双论》的十个双论中,第十《根双论》,世尊是如何详尽分别而宣说的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu dasamaṃ indriyayamakaṃ bhagavatā kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
答:尊者,在阿毗达摩藏第六部《双论》的十种双论中,第十为《根双论》。世尊以“二十二根:眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、女根、男根、命根、意根、乐根、苦根、喜根、忧根、舍根、信根、精进根、念根、定根、慧根、未知当知根、已知根、具知根”为起始,依施设分、转起分、遍知分三大分,予以详细分别而宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante chaṭṭhe yamakappakaraṇe dasasu yamakesu dasamaṃ indriyayamakaṃ ‘‘bāvīsatindriyāni – cakkhundriyaṃ sotindriyaṃ ghānindriyaṃ jivhindriyaṃ kāyindriyaṃ itthindriyaṃ purisindriyaṃ jīvitindriyaṃ manindriyaṃ sukhindriyaṃ dukkhindriyaṃ somanassindriyaṃ domanassindriyaṃ upekkhindriyaṃ saddhindriyaṃ vīriyindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ anaññātaññassāmītindriyaṃ aññindriyaṃ aññātāvindriya’’nti evamādinā bhagavatā paṇṇattivāra pavattivāra pariññāvārasaṅkhātehi tīhi mahāvārehi vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
问:贤友,在阿毗达摩藏《根双论》的三大分中,转起分里的生起过去分,世尊是如何详细分别而宣说的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso indriyayamake tīsu mahāvāresu pavattivāre uppādaatītavāro bhagavatā kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.
答:尊者,在阿毗达摩藏《根双论》的三大分中,转起分里的生起过去分,世尊以“某人眼根已生起,则其耳根、鼻根、舌根、身根、女根、男根、命根、喜根、舍根、信根、精进根、念根、定根、慧根、意根已生起否?是。或某人意根已生起,则其眼根已生起否?是”为起始,予以分别而宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante indriyayamake tīsu mahāvāresu pavattivāre uppādaatītavāro ‘‘yassa cakkhundriyaṃ uppajjitta, tassa sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ, itthindriyaṃ, purisindriyaṃ, jīvitindriyaṃ, somanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ, saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ, manindriyaṃ, uppajjitthāti, āmantā. Yassa vā pana manindriyaṃ uppajjittha, tassa cakkhundriyaṃ uppajjitthāti, āmantā’’ti evamādinā bhagavatā vibhajitvā desito.
生起未来分显示巴利原文
Uppādaanāgatavāra
问:“贤友,在阿毗达摩藏《根双论》的三大品中,于转起品的生起未来分,世尊是如何详细分别而宣说的?”显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso indriyayamake tīsu mahāvāresu pavattivāre uppādaanāgatavāro bhagavatā kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.
释义:在阿毗达摩藏《根双论》中,于三大品的转起品、生起未来分,有如是说:“若某人的眼根将生起,其耳根是否也将生起?”“是。”“若某人的耳根将生起,其眼根是否也将生起?”“是。”“若某人的眼根将生起,其鼻根、舌根、身根是否也将生起?”——那些投生色界后般涅槃者,眼根将生起而身根不生;其余者眼根与身根皆生。世尊即如此详细分别而宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante indriyayamake tīsu mahāvāresu pavattivāre uppādaanāgatavāro ‘‘yassa cakkhundriyaṃ uppajjissati, tassa sotindriyaṃ uppajjissatīti, āmantā. Yassa vā pana sotindriyaṃ uppajjissati, tassa cakkhundriyaṃ uppajjissatī’’ti āmantā. Yassa cakkhundriyaṃ uppajjissati, tassa ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ uppajjissatīti, ye rūpāvacaraṃ upapajjitvā parinibbāyissanti, tesaṃ cakkhundriyaṃ uppajjissati, no ca tesaṃ kāyindriyaṃ uppajjissati, itaresaṃ tesaṃ cakkhundriyañca uppajjissati kāyindriyañca uppajjissatī’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.
“若某人的眼根将生起,其女根是否也将生起?”——那些投生色界后般涅槃者,以及那些以此男子之身于某些有中示现后般涅槃的男子,其眼根将生起,女根则不生起;其余者眼根与女根皆生。显示巴利原文
Yassa cakkhundriyaṃ uppajjissati, tassa itthindriyaṃ uppajjissatīti. Ye rūpāvacaraṃ upapajjitvā parinibbāyissanti, ye ca purisā eteneva bhāvena katici bhave dassetvā parinibbāyissanti tesaṃ cakkhundriyaṃ uppajjissati, no ca tesaṃ itthindriyaṃ uppajjissati, itaresaṃ tesaṃ cakkhundriyañca uppajjissati itthindriyañca uppajjissati.
“若某人之眼根将生起,彼男根亦将生起耶?”即那些投生色界后般涅槃者,以及以此禅定于某些有中示现后般涅槃之女子,他们眼根将生起,而男根不生;其余者则眼根生起,男根亦生起。显示巴利原文
Yassa cakkhundriyaṃ uppajjissati, tassa purisindriyaṃ uppajjissatīti, ye rūpāvacaraṃ upapajjitvā parinibbāyissanti, yā ca itthiyo eteneva bhāvena katici bhave dassetvā parinibbāyissanti, tesaṃ cakkhundriyaṃ uppajjissati, no ca tesaṃ purisindriyaṃ uppajjissati. Itaresaṃ tesaṃ cakkhundriyañca uppajjissati purisindriyañca uppajjissati.
“若某人之女根将生起,彼男根亦将生起耶?”即那些以此禅定于某些有中示现后般涅槃之女子,那些女根将生起,而男根不生;其余者则女根与男根皆生起。显示巴利原文
Yassa itthindriyaṃ uppajjissati, tassa purisindriyaṃ uppajjissatīti, yā itthiyo eteneva bhāvena katici bhave dassetvā parinibbāyissanti, tāsaṃ itthindriyaṃ uppajjissati, no ca tāsaṃ purisindriyaṃ uppajjissati. Itaresaṃ tesaṃ itthindriyañca uppajjissati purisindriyañca uppajjissati.
问曰:尊者,世尊——知者、见者、阿拉汉、正自觉者——于证得正觉后第七年,在人间示现双神变,随后即往三十三天,坐于般陀迦石上,为从一万个轮围世界云集而来的诸天宣说阿毗达摩。在讲至《双论》之前,已开示了六部论,随后又宣说的是哪部论?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena abhisambuddhakālato sattamavasse manussaloke yamakapāṭihīraṃ dassetvā tadanantaraṃ tāvatiṃsadevalokaṃ gantvā tattha paṇḍukambalasilāyaṃ sannisīditvā dasahi cakkavāḷasahassehi āgamma sannisinnānaṃ devānaṃ abhidhammadesanaṃ desentena yāva yamakappakaraṇā purimāni cha abhidhammappakaraṇāni desetvā tadanantaraṃ kiṃnāma pakaraṇaṃ desitaṃ.
答曰:尊者,世尊——知者、见者、阿拉汉、正自觉者——于证正觉后第七年,在人间舍卫城的甘达树根下示现双神变,随后即往三十三天,于彼处班陀咖姆巴拉石上集会,对从十千轮围世界前来聚集而坐的诸天宣说阿毗达摩。他先开示了六部阿毗达摩论,继而宣说了名为《无尽缘与周遍发趣》的第七大部论。显示巴利原文
Vissajjanā – tena bhante bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena abhisambuddhakālato sattame vasse manussaloke sāvatthiyaṃ kaṇḍambamūle yamakapāṭihīraṃ dassetvā tadanantaraṃ tāvatiṃsadevalokaṃ gantvā tattha paṇḍukambalasilāyaṃ sannipatitvā dasahi cakkavāḷasahassehi āgamma sannisinnānaṃ devānaṃ abhidhammadesanaṃ desentena purimāni cha abhidhammappakaraṇāni desetvā tadanantaraṃ anantanayasamantapaṭṭhānaṃ nāma sattamaṃ mahāpakaraṇaṃ desitaṃ.
问曰:尊者,这部《发趣论》是以什么意义而被称为“发趣”呢?显示巴利原文
Pucchā – taṃ panetaṃ āvuso paṭṭhānaṃ kenaṭṭhena paṭṭhānanti vuccati.
答曰:尊者,这部《发趣论》之所以被称为“发趣”,是依种种缘的含义、分别的含义以及建立的含义而得名的。显示巴利原文
Vissajjanā – taṃ panetaṃ bhante paṭṭhānaṃ nānappakārapaccayaṭṭhena vibhajanaṭṭhena paṭṭhitaṭṭhena ca paṭṭhānanti vuccati.
问曰:尊者,世尊宣说此《发趣》大论时,是以几个品来分别宣说的呢?显示巴利原文
Pucchā – tañcāvuso bhagavatā paṭṭhānamahāpakaraṇaṃ desentena katihi vārehi vibhajitvā desitaṃ.
答曰:尊者,世尊宣说此《发趣》大论时,是以名为“本母施设品”的缘略说与缘详说,以及大品——这二品来分别宣说的。显示巴利原文
Vissajjanā – taṃ kho bhante bhagavatā paṭṭhānamahāpakaraṇaṃ desentena mātikānikkhepavārasaṅkhāto paccayuddeso paccayaniddeso mahāvāreti dvīhi paricchedavārehi vibhajitvā desitaṃ.
问曰:尊者,在这些品中的第一本母施设品里,缘略说这一品,世尊是如何宣说的呢?显示巴利原文
Pucchā – tesu āvuso vāresu paṭhame mātikānikkhepavāre paccayuddesavāro bhagavatā kathaṃ desito.
尊者,世尊在这两大分节中的第一分节——论母安立分节,于缘的解说处,以分别的方式开示了:因缘、所缘缘、增上缘、无间缘、等无间缘、俱生缘、相互缘、依止缘……乃至无离去缘。尊者,世尊便是如此以分别的方式开示的。显示巴利原文
Vissajjanā – tesu bhante dvīsu paricchedavāresu paṭhame mātikānikkhepavāre paccayuddese hetupaccayo ārammaṇapaccayo adhipatipaccayo anantarapaccayo samanantarapaccayo sahajātapaccayo aññamaññapaccayo nissayapaccayo…pe… avigatapaccayo’’ti. Evaṃ kho bhante bhagavatā vibhajitvā desito.
问:尊者,那么,在此之后,缘的解说分节,世尊又是如何以分别的方式开示的呢?显示巴利原文
Pucchā – tadanantaraṃ pana āvuso paccayaniddesavāro bhagavatā kathaṃ vibhajitvā desito.
答:尊者,在此之后,世尊以分别的方式开示了缘的解说分节:“因缘者——因对与因相应之法及由他们所生之色,以因缘力而为缘。所缘缘者——色所缘对眼识界及与彼相应之法,以所缘缘力而为缘。声处对耳识界……香处对鼻识界……味处对舌识界……触处对身识界及与彼相应之法,以所缘缘力而为缘。色处、声处、香处、味处、触处对意界及与彼相应之法,以所缘缘力而为缘。一切法对意识界及与彼相应之法,以所缘缘力而为缘。凡缘取任何法而生起之任何心、心所法,那些诸法对那些诸法,以所缘缘力而为缘。”尊者,世尊便是如此以分别的方式开示的。显示巴利原文
Vissajjanā – tadanantaraṃ pana bhante paccayaniddesavāro ‘‘hetupaccayoti – hetū hetusampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo. Ārammaṇapaccayoti – rūpārammaṇaṃ cakkhuviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo. Saddhāyatanaṃ sotaviññāṇadhātuyā…. Gandhāyatanaṃ ghānaviññāṇadhātuyā…. Rasāyatanaṃ jivhāviññāṇadhātuyā…. Phoṭṭhabbāyatanaṃ kāyaviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo. Rūpāyatanaṃ saddāyatanaṃ gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ manodhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo. Sabbe dhammā manoviññāṇadhātuyā taṃsampayuttakānañca dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo. Yaṃ yaṃ dhammaṃ ārabbha ye ye dhammā uppajjanti cittacetasikā dhammā, te te dhammā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ ārammaṇapaccayena paccayo’’ti evamādinā bhagavatā vibhajitvā desito.
问:尊者,正自觉者在《阿毗达摩藏》第七部大论中,于两大部分的第二部分,以分别的方式开示了多少处?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso…pe… sammāsambuddhena abhidhammapiṭake sattame mahāpakaraṇe dvīsu padhānavāresu dutiye mahāvāre kati ṭhānāni vibhajitvā desitāni.
答:尊者,在《阿毗达摩藏》七部论中的第七部——名为“无边际法广说”的《大论》里,于两大部分的第二部分,世尊以分别的方式开示了:法顺中的六发趣,同样在法逆、法顺逆、法逆顺中,总共二十四发趣。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante sattasu pakaraṇesu sattame anantanayasamantapaṭṭhāne mahāpakaraṇe dvīsu padhānaparicchedavāresu dutiye mahāvāre dhammānulome cha paṭṭhānāni, tathā dhammapaccanīye dhammānulomapaccanīye dhammapaccanīyānulometi catuvīsati paṭṭhānāni bhagavatā vibhajitvā desitāni.
法顺三法发趣显示巴利原文
Dhammānuloma tikapaṭṭhāna
问:尊者,在这二十四发趣中,第一法顺三法发趣里有二十二个三法,世尊是以多少种问分分别开示的?显示巴利原文
Pucchā – tesupi āvuso catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatitikā bhagavatā katihi vārehi vibhajitvā desitā.
尊者,在这二十四发趣中,第一法顺三法发趣所含的二十二个三法,世尊皆以分别的方式,依七个问分——缘问分、俱生问分、缘力问分、依止问分、杂合问分、相应问分、质问分——而开示。显示巴利原文
Vissajjanā – tesu bhante catuvīsatiyā mahāpaṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatitikā paṭiccavāro sahajātavāro paccayavāro nissayavāro saṃsaṭṭhavāro sampayuttavāro pañhāvāroti sattahi sattahi vārehi vibhajitvā bhagavatā desitā.
善三法依缘分显示巴利原文
Kusalatika paṭiccavāra
问:尊者,在这二十二个三法中,第一善三法里的七个大问分中,第一个缘大问分,世尊是如何以分别的方式开示的?显示巴利原文
Pucchā – tesu cāvuso dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu paṭhamo paṭiccamahāvāro bhagavatā kathaṃ vibhajitvā desito.
尊者,在这二十二个三法中,第一善三法里的七个大问分中,第一个缘大问分如下:‘善法缘善法可能生起,以因缘力;善法缘不善法可能生起,以因缘力;善法缘无记法可能生起,以因缘力;善法缘善与无记法可能生起,以因缘力;善法缘不善与无记法可能生起,以因缘力;善法缘善与不善法可能生起,以因缘力;善法缘善、不善与无记法可能生起,以因缘力。’以这些方式,通过问分提问。复以答分作答:‘善法缘善法而生起,以因缘力。缘善之一蕴,三蕴生起;缘三蕴,一蕴生起;缘二蕴,二蕴生起。善法缘无记法而生起,以因缘力:缘善蕴,心生色生起。善法缘善与无记法而生起,以因缘力:缘善之一蕴,三蕴与心生色生起;缘三蕴,一蕴与心生色生起;缘二蕴,二蕴与心生色生起。’以这些方式。又以计数分:‘因九、所缘三、增上九、无间三、等无间三、俱生九、相互三、依止九、亲依止三、前生三、习行三、业九、异熟一、食九、禅那九、根九、道九、相应三、不相应九、有三、离去三、无离去九。’世尊即如此详尽地以分别的方式开示。显示巴利原文
Vissajjanā – tesu bhante dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu paṭhamo paṭiccamahāvāro siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjeyya hetupaccayā. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalā ca abyākatā ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo ca akusalo ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā. Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo ca akusalo ca abyākato ca dhammā uppajjeyyuṃ hetupaccayā’’ti evamādinā pucchāvārena ca. ‘‘Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā. Kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā. Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjati hetupaccayā. Kusale khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ. Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo ca abyākato ca dhammā uppajjanti hetupaccayā. Kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, tayo khandhe paṭicca eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpa’’nti evamādinā vissajjanā vissajjanāvārena ca. ‘‘Hetuyā nava, ārammaṇe tīṇi, adhipatiyā nava, anantare samanantare tīṇi, sahajāte nava, aññamaññe tīṇi, nissaye nava, upanissaye tīṇi, purejāte tīṇi, āsevane tīṇi, kamme nava, vipāke ekaṃ, āhāre jhāne indriye magge nava, sampayutte tīṇi, vippayutte atthiyā nava, natthiyā vigate tīṇi, avigate navā’’ti evamādinā saṅkhyāvārena ca bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.
或有善法以因缘力,缘善法而生起。显示巴利原文
Siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā.
善三法俱生分显示巴利原文
Kusalatika sahajātavāra
问:尊者,世尊……正自觉者……于阿毗达摩藏大论典中,在二十四品之第一品法顺三法发趣、二十二三法之第一善三法、七大章之第二俱生章,是如何详尽分别宣说的?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena abhidhammapiṭake mahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu dutiyo sahajātavāro kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.
答:尊者,世尊在阿毗达摩藏无尽理趣发趣大论典中,于二十四品之第一品法顺三法发趣、二十二三法之第一善三法、七大章之第二俱生章,以“善法俱生之善法以因缘生起;善之一蕴俱生之三蕴,三蕴俱生之一蕴,二蕴俱生之二蕴。善法俱生之无记法以因缘生起;善蕴俱生之心等起色。善法俱生之善与无记法以因缘生起;善之一蕴俱生之三蕴及心等起色,三蕴俱生之一蕴及心等起色,二蕴俱生之二蕴及心等起色”等,依答的方式;以“因九,所缘三,增上九,无间、等无间三”等,依计数的方式,经由语路以二分庄严后,详尽分别宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante anantanayapaṭṭhāne mahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu dutiyo sahajātāvāro ‘‘kusalaṃ dhammaṃ sahajāto kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā, kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ sahajātā tayo khandhā, tayo khandhe sahajāto eko khandho, dve khandhe sahajātā dve khandhā. Kusalaṃ dhammaṃ sahajāto abyākato dhammo uppajjati hetupaccayā, kusale khandhe sahajātaṃ cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ. Kusalaṃ dhammaṃ sahajāto kusalo ca abyākato ca dhammā uppajjanti hetupaccayā, kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ sahajātā tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, tayo khandhe sahajāto eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, dve khandhe cittasamuṭṭhānañca rūpa’’nti evamādinā vissajjanāvārena ca. Hetuyā nava, ārammaṇe tīṇi, adhipatiyā nava, anantare samanantare tīṇī’’ti evamādinā saṅkhyāvārena ca vācanāmaggato dvīhi vārehi paṭimaṇḍitvā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.
善三法缘品显示巴利原文
Kusalatika paccayavāra
问曰:尊者,世尊……正自觉者……就《发趣大论》二十四品中第一品“法顺三法发趣”,于二十二种三法中第一“善三法”,在七大章之第三“缘章”中,是如何分析并详尽宣说的?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena paṭṭhānamahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu tatiyo paccayavāro kathaṃ vibhajitvā vitthārena desito.
答曰:尊者,在阿毗达摩藏七部论之第七部——具无尽理趣的等起《发趣大论》中,于二十四品之第一品“法顺三法发趣”,在二十二种三法之第一“善三法”,于七大章之第三“缘章”中,以问分的方式宣说:“善法为缘,善法可能以因缘生起;善法为缘,不善法可能以因缘生起;善法为缘,无记法可能以因缘生起”等。以答分的方式宣说:“善法为缘,善法以因缘生起;善之一蕴为缘,三蕴生起;三蕴为缘,一蕴生起;二蕴为缘,二蕴生起”等。以计数分的方式宣说:“因缘十七,所缘缘七,增上缘十七,无间缘七,等无间缘七,俱生缘十七,相互缘七”等。此乃世尊以缘顺、缘逆、缘顺逆、缘逆顺四种理趣,分别解说之后而作宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante sattasu pakaraṇesu sattame anantanayasamantapaṭṭhāne mahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne bāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu tatiyo paccayavāro ‘‘siyā kusalaṃ dhammaṃ paccayā kusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā, siyā kusalaṃ dhammaṃ paccayā akusalo dhammo uppajjeyya hetupaccayā, siyā kusalaṃ dhammaṃ paccayā abyākato dhammo uppajjeyya hetupaccayā’’ti evamādinā pucchāvārena ca. ‘‘Kusalaṃ dhammaṃ paccayā kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā, kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paccayā tayo khandhā, tayo khandhe paccayā eko khandho, dve khandhe paccayā dve khandhā’’ti evamādinā vissajjanāvārena ca. ‘‘Hetuyā sattarasa, ārammaṇe satta, adhipatiyā sattarasa, anantare samanantare satta, sahajāte sattarasa. Aññamaññe sattā’’ti evamādinā saṅkhyāvārena ca. Paccayānuloma paccaya paccaniya paccayānuloma paccanīya paccaya paccanīyānulomasaṅkhātehi catūhi nayehi vibhajitvā bhagavatā desito.
善法为缘,善法以因缘生起。善之一蕴为缘,三蕴生起;三蕴为缘,一蕴生起;二蕴为缘,二蕴生起——……显示巴利原文
Kusalaṃ dhammaṃ paccayā kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā. Kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paccayā tayo khandhā, tayo khandhe paccayā eko khandho, dve khandhe paccayā dve khandhā- ….
问:尊者,世尊……正自觉者……于阿毗达摩藏七部大论典之第七部《发趣大论典》中,在其二十四品之第一品《法顺三法发趣品》、二十二三法之第一善三法、七大章之第七问分,是如何详尽分别宣说的?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena abhidhammapiṭake sattasu mahāpakaraṇesu sattame paṭṭhānamahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu sattamo pañhāvāro kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.
答:尊者,世尊在阿毗达摩藏七部论之第七部《无尽理趣等起发趣大论典》中,于二十四品之第一品《法顺三法发趣品》、二十二三法之第一善三法、七大章之第七问分,以问分的方式宣说:“善法可能以因缘为善法之缘;善法可能以因缘为不善法之缘;善法可能以因缘为无记法之缘”等;以答分的方式宣说:“善法以因缘为善法之缘,善因以因缘为相应蕴之缘。善法以因缘为无记法之缘,善因以因缘为心等起色之缘”等;以计数分的方式宣说:“因七,所缘九,增上十,无间、等无间七,俱生九,相互三,依止十三,亲依止九,前生、后生、习行三,业七,异熟一。食、根、禅那、道七,相应三,不相应五,有十三,无、离去七,不离去十三”等;并以名为缘顺、缘逆、缘顺逆、缘逆顺之四理趣,详尽分别宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante sattasu pakaraṇesu sattame anantanayasamantapaṭṭhāne mahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu sattamo pañhāvāro ‘‘siyā kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo. Siyā kusalo dhammo akusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo. Siyā kusalo dhammo abyākatassa dhammassa hetupaccayena paccayo’’ti evamādinā pucchāvārena ca. ‘‘Kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo, kusalā hetū sampayuttakānaṃ khandhānaṃ hetupaccayena paccayo. Kusalo dhammo abyākatassa dhammassa hetupaccayena paccayo, kusalā hetū cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ hetupaccayena paccayo’’ti evamādinā vissajjanāvārena ca ‘‘hetuyā satta, ārammaṇe nava, adhipatiyā dasa, anantare samanantare satta, sahajāte nava, aññamaññe tīṇi, nissaye terasa, upanissaye nava, purejāte pacchājāte āsevane tīṇi, kamme satta, vipāke ekaṃ. Āhāre indriye jhāne magge satta, sampayutte tīṇi, vippayutte pañca, atthiyā terasa, natthiyā vigate satta, avigate terasā’’ti evamādinā saṅkhyāvārena ca paccayānulomapaccayapaccanīyapaccayānulomapaccanīyapaccayapaccanīyānulomasaṅkhātehi catūhi nayehi bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.
善法以因缘为善法之缘,善因以因缘为相应蕴之缘。善法以因缘为无记法之缘,善因以因缘为心等起色之缘。善法以因缘为善与无记法之缘,善因以因缘为相应蕴及心等起色之缘……显示巴利原文
Kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo, kusalā hetū sampayuttakānaṃ khandhānaṃ hetupaccayena paccayo. Kusalo dhammo abyākatassa dhammassa hetupaccayena paccayo, kusalā hetū cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ hetupaccayena paccayo. Kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa ca dhammassa hetupaccayena paccayo, kusalā hetū sampayuttakānaṃ khandhānaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo ….
因缘分别显示巴利原文
Hetupaccayavibhaṅga
问:贤友,由世尊……正自觉者,在阿毗达摩藏七部论中第七部《发趣大论》中,于二十四发趣之第一《法顺谛三法发趣》,于二十二三法之第一《善三法》,于七大问之第七《问分》,于名为问、答、数目的三转之第二《答转》中,因缘分别是如何被详细分别并宣说的?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… sammāsambuddhena abhidhammapiṭake sattasu pakaraṇesu sattame paṭṭhānamahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu sattame pañhāvāre pucchāvissajjanāsaṅkhyāvārasaṅkhātesu tīsu vāresu vissajjanāvāre hetupaccayavibhaṅgo kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.
答:尊者,在阿毗达摩藏七部论中第七部《无边际理趣等起发趣大论》中,于二十四发趣之第一《法顺谛三法发趣》,于二十二三法之第一《善三法》,于七大问之第七《问分》,于名为缘顺、缘逆、缘顺逆、缘逆顺的四种理趣之第一《缘顺理趣》,于名为问转、答转、数目转的三转之第二《答转》中,因缘分别被世尊如此详细分别而宣说:“善法对善法以因缘为缘,善因对相应诸蕴以因缘为缘。善法对无记法以因缘为缘,善因对心等起色以因缘为缘。善法对善及无记法以因缘为缘,善因对相应诸蕴及心等起色以因缘为缘。”显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante sattasu pakaraṇesu sattame anantanayasamantapaṭṭhāne mahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu sattame pañhāvāre paccayānulomapaccayapaccanīya paccayānuloma paccanīyapaccaya paccayanīyānulomasaṅkhātesu catūsu nayesu paṭhame paccayānulomanaye pucchāvāravissajjanāvārasaṅkhyāvārasaṅkhātesu tīsupi vāresu dutiye vissajjanāvāre hetupaccayavibhaṅgo ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo, kusalā hetū sampayuttakānaṃ khandhānaṃ hetupaccayena paccayo. Kusalo dhammo abyākatassa dhammassa hetupaccayena paccayo. Kusalā hetū cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ hetupaccayena paccayo. Kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa ca dhammassa hetupaccayena paccayo, kusalā hetū sampayuttakānaṃ khandhānaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.
“善法对善法以因缘为缘,善因对相应诸蕴以因缘为缘。善法对无记法以因缘为缘,善因对心等起色以因缘为缘。善法对善及无记法以因缘为缘,善因对相应诸蕴及心等起色以因缘为缘。”显示巴利原文
… ‘‘Kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo, kusalā hetū sampayattakānaṃ khandhānaṃ hetupaccayena paccayo. Kusalo dhammo abyākatassa dhammassa hetupaccayena paccayo, kusalā hetū cittasamuṭṭhānaṃ rūpānaṃ hetupaccayena paccayo. Kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa ca dhammassa hetupaccayena paccayo, kusalā hetū sampayuttakānaṃ khandhānaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo’’.
所缘缘分别显示巴利原文
Ārammaṇapaccayavibhaṅga
问:贤友,由世尊、正自觉者,于阿毗达摩藏七部论之第七《发趣大论》、二十四发趣之第一《法顺谛三法发趣》、二十二三法之第一《善三法》、七大问之第七《问分》、四种理趣之第一《缘顺理趣》、问—答—数目三转的第二《答转》中,于因缘分别等二十四种分别的第二所缘缘分别,是如何详细分别而宣说的?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso…pe… sammāsambuddhena abhidhammapiṭake sattasu pakaraṇesu sattame paṭṭhānamahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu sattame pañhāvāre catūsu nayesu paṭhame paccayānulomanaye pucchāvissajjanāsaṅkhyāvārasaṅkhātesu tīsu vāresu dutiye vissajjanāvāre hetupaccayavibhaṅgādīsu catuvīsatiyā vibhaṅgesu dutiyo ārammaṇapaccayavibhaṅgo kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.
答:尊者,于阿毗达摩藏七部论之第七《无边际理趣等起发趣大论》、二十四发趣之第一《法顺谛三法发趣》、二十二三法之第一《善三法》、七大问之第七《问分》、四种理趣之第一《缘顺理趣》、三转的第二《分别转》中,于因缘分别等二十四种分别的第二所缘缘分别,世尊如此详细分别而宣说:“善法对善法以所缘缘为缘:布施之后、受持戒之后、行布萨之后,观察彼;观察先前所作的善行;从禅定出已,观察禅定;有学观察种姓;观察净治;有学从道出已,观察道;有学或凡夫以无常、苦、无我随观察善法;以他心智了知具足善心者之心;空无边处善对识无边处善以所缘缘为缘;无所有处善对非想非非想处善以所缘缘为缘;善蕴对神变智、他心智、宿住随念智、随业趣智、未来分智以所缘缘为缘。”显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante sattasu pakaraṇesu sattame anantanayasamantapaṭṭhāne mahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne dvāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu sattame pañhāvāre catūsu nayesu paṭhame paccayānulomanaye tīsu ca vāresu dutiye vibhaṅgavāre hetupaccayavibhaṅgādīsu catuvīsatiyā vibhaṅgesu dutiyo ārammaṇapaccayavibhaṅgo ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo, dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā taṃ paccavekkhati, pubbe suciṇṇāni paccavekkhati, jhānā vuṭṭhahitvā jhānaṃ paccavekkhati, sekkhā gotrabhuṃ paccavekkhanti, vodānaṃ paccavekkhanti, sekkhā maggā vuṭṭhahitvā maggaṃ paccavekkhanti, sekkhā vā puthujjanā vā kusalaṃ aniccato dukkhato anattato vipassanti, cetopariyañāṇena kusalacittasamaṅgissa cittaṃ jānanti, ākāsānañcāyatanakusalaṃ viññāṇañcāyatanakusalassa ārammaṇapaccayena paccayo. Ākiñcaññāyatanakusalaṃ nevasaññānāsaññāyatanakusalassa ārammaṇapaccayena paccayo. Kusalā khandhā iddhividhañāṇassa, cetopariyañāṇassa, pubbenivāsānussatiñāṇassa, yathākammupagañāṇassa, anāgataṃsañāṇassa ārammaṇapaccayena paccayo’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.
增上缘分别显示巴利原文
Adhipatipaccayavibhaṅga
问:贤友,由世尊、正自觉者,于阿毗达摩藏七部论之第七《发趣大论》、二十四发趣之第一《法顺谛三法发趣》、二十二三法之第一《善三法》、七大问之第七《问分》、四种理趣之第一《缘顺理趣》、问—答—数目三转的第二《答转》(即《分别转》)中,于因缘分别等二十四种分别的第三增上缘分别,是如何详细分别而宣说的?显示巴利原文
Pucchā – abhidhammapiṭake āvuso sattasu pakaraṇesu sattame paṭṭhānamahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhānesu bāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu sattame pañhāvāre catūsu nayesu paṭhame paccayānulomanaye pucchāvissajjanāsaṅkhyāsaṅkhātesu tīsu vāresu dutiye vissajjanāsaṅkhāte vibhaṅgavāre hetupaccayavibhaṅgādīsu catuvīsatiyā vibhaṅgesu tatiyo adhipatipaccayavibhaṅgo kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.
答曰:尊者,在阿毗达摩藏七论中,第七部《无碍道广分别大论》的二十四缘里,第一《法顺论三法发趣》的二十二个三法,第一《善三法》的七种大问,第七《问分》的四种理趣,第一《缘顺理趣》问答数所摄的三个部分中,第二《答数分别分》因缘分别等二十四种分别,第三增上缘分别如是:‘善法对善法以增上缘为缘,有:所缘增上、俱生增上。所缘增上——布施后、受戒后、行布萨业后,尊重彼法而观察;尊重过去所善行而观察;从禅那出定后,尊重禅那而观察;有学尊重种姓而观察;尊重净观而观察;有学从道出定后,尊重道而观察。俱生增上——善增上对相应诸蕴以增上缘为缘。’世尊即如此广为分别而宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante sattasu pakaraṇesu sattame anantanayasamantapaṭṭhāne mahāpakaraṇe catuvīsatiyā paṭṭhānesu paṭhame dhammānulomatikapaṭṭhāne bāvīsatiyā tikesu paṭhame kusalattike sattasu mahāvāresu sattame pañhāvāre catūsu nayesu paṭhame paccayānulomanaye pucchāvissajjanāsaṅkhyāsaṅkhātesu tīsu vāresu dutiye vissajjanāsaṅkhāte vibhaṅgavāre hetupaccayavibhaṅgādīsu catuvīsatiyā vibhaṅgesu tatiyo adhipatipaccayavibhaṅgo ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa adhipatipaccayena paccayo. Ārammaṇādhipati, sahajātādhipati. Ārammaṇādhipati–dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā taṃ garuṃ katvā paccavekkhati. Pubbe suciṇṇāni garuṃ katvā paccavekkhati, jhānā vuṭṭhahitvā jhānaṃ garuṃ katvā paccavekkhati, sekkhā gotrabhuṃ garuṃ katvā paccavekkhanti, vodānaṃ garuṃ katvā paccavekkhanti, sekkhā maggā vuṭṭhahitvā maggaṃ garuṃ katvā paccavekkhanti. Sahajātādhipati–kusalādhipati sampayuttakānaṃ khandhānaṃ adhipatipaccayena paccayo’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.
无间缘之分别显示巴利原文
Anantarapaccayavibhaṅga
问曰:尊者,世尊……第四无间缘分别,是依怎样详细地分别而宣说的?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… catuttho anantarapaccayavibhaṅgo kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.
答曰:尊者,在阿毗达摩藏中……第四无间缘分别:‘善法对善法以无间缘为缘;前前善蕴对后后善蕴以无间缘为缘。随顺对种姓,随顺对净观,种姓对道,净观对道,以无间缘为缘。’世尊即以这些广为分别而宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… catuttho anantarapaccayavibhaṅgo ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa anantarapaccayena paccayo, purimā purimā kusalā khandhā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ khandhānaṃ anantarapaccayena paccayo. Anulomaṃ gotrabhussa, anulomaṃ vodānassa, gotrabhu maggassa, vodānaṃ maggassa anantarapaccayena paccayo’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.
俱生缘之分别显示巴利原文
Sahajātapaccayavibhaṅga
问:尊者,……第六俱生缘分别,是如何详细分别而宣说的?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso…pe… chaṭṭho sahajātapaccayavibhaṅgo kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.
答:尊者,在《阿毗达摩藏》中……第六俱生缘分别:‘善法对善法以俱生缘为缘,善的一个蕴对三个蕴以俱生缘为缘,三个蕴对一个蕴以俱生缘为缘,两个蕴对两个蕴以俱生缘为缘。善法对无记法以俱生缘为缘,善蕴对心生色法以俱生缘为缘。’世尊正是这样详细分别而宣说的。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… chaṭṭho sahajātapaccayavibhaṅgo ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa sahajātapaccayena paccayo, kusalo eko khandho tiṇṇannaṃ khandhānaṃ sahajātapaccayena paccayo, tayo khandhā ekassa khandhassa sahajātapaccayena paccayo, dve dvinnaṃ khandhānaṃ sahajātapaccayena paccayo. Kusalo dhammo abyākatassa dhammassa sahajātapaccayena paccayo, kusalā khandhā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ sahajātapaccayena paccayo’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.
亲依止缘之分别显示巴利原文
Upanissayapaccayavibhaṅga
问:尊者,世尊……第九亲依止缘分别,是如何详细分别而宣说的?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… navamo upanissayapaccayavibhaṅgo kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.
答曰:尊者,在《阿毗达摩藏》中……第九亲依止缘分别:‘善法对善法以亲依止缘为缘。有所缘亲依止、无间亲依止、本性亲依止。所缘亲依止——布施已、受戒已、行布萨业已,恭敬尊重该法而观察……’显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… navamo upanissayapaccayavibhaṅgo ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa upanissayapaccayena paccayo. Ārammaṇūpanissayo, anantarūpanissayo, pakatūpanissayo. Ārammaṇūpanissayo–dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā kaṃ garuṃ katvā paccavekkhati…pe…
本性亲依止——依凭信而布施、受戒、行布萨业、生起禅那、生起观、生起道、生起神通、生起等至。’世尊以这样的方式作了详细分别而宣说。显示巴利原文
Pakatūpanissayo – saddhaṃ upanissāya dānaṃ deti sīlaṃ samādiyati uposathakammaṃ karoti, jhānaṃ uppādeti, vipassanaṃ uppādeti, maggaṃ uppādeti, abhiññaṃ uppādeti, samāpattiṃ uppādetī’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.
前生缘之分别显示巴利原文
Purejātapaccayavibhaṅga
问:尊者,……第十前生缘分别,是怎样详细分别而宣说的?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso…pe… dasamo purejātapaccayavibhaṅgo kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.
答:尊者,在阿毗达摩藏中……第十前生缘分别:“无记法对无记法,以前生缘为缘。此有:所缘前生与依处前生。所缘前生——阿拉汉以眼观察色为无常、苦、无我;以耳、鼻、舌、身观察声、香、味、触为无常、苦、无我;以意处观察法为无常、苦、无我;以天眼见色;以天耳界闻声。色处对眼识界、声处对耳识界、香处对鼻识界、味处对舌识界、触处对身识界,以前生缘为缘。依处前生——眼处对眼识界、耳处对耳识界、鼻处对鼻识界、舌处对舌识界、身处对身识界,以及依处对属于异熟无记与唯作无记的诸蕴,以前生缘为缘。”世尊以如是等方式,详尽分别而作宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… dasamo purejātapaccayavibhaṅgo ‘‘abyākato dhammo abyākatassa dhammassa purejātapaccayena paccayo. Ārammaṇapurejātaṃ, vatthupurejātaṃ. Ārammaṇapurejātaṃ–arahā cakkhuṃ aniccato dukkhato anattato vipassati. Ghānaṃ, jivhaṃ, kāyaṃ, rūpe, sadde, gandhe, rase, phoṭṭhabbe, vatthuṃ aniccato dukkhato anattato vipassati. Dibbena cakkhunā rūpaṃ passati, dibbāya sotadhātuyā saddaṃ suṇāti, rūpāyatanaṃ cakkhuviññāṇassa, saddāyatanaṃ sotaviññāṇassa, gandhāyatanaṃ ghānaviññāṇassa, rasāyatanaṃ jivhāviññāṇassa, phoṭṭhabbāyatanaṃ kāyaviññāṇassa purejātapaccayena paccayo. Vatthupurejātaṃ–cakkhāyatanaṃ cakkhuviññāṇassa, sotāyatanaṃ sotaviññāṇassa, ghānāyatanaṃ ghānaviññāṇassa, jivhāyatanaṃ jivhāviññāṇassa, kāyāyatanaṃ kāyaviññāṇassa, vatthu vipākābyākatānaṃ kriyābyākatānaṃ khandhānaṃ purejātapaccayena paccayo’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.
业缘之分别显示巴利原文
Kammapaccayavibhaṅga
问:尊者,那么世尊……第十三业缘分别,又是如何详尽分别而宣说的呢?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… terasamo kammapaccayavibhaṅgo kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.
答:尊者,在阿毗达摩藏中……第十三业缘分别:“善法对善法,以业缘为缘。善思对相应诸蕴,以业缘为缘。善法对无记法,以业缘为缘。此有:俱生与异刹那。俱生——善思对心生色法,以业缘为缘。异刹那——善思对异熟诸蕴及业生色法,以业缘为缘。如是,善法对善法及无记法,以业缘为缘。善思对相应诸蕴及心生色法,以业缘为缘。”世尊以如是等方式,详尽分别而作宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… terasamo kammapaccayavibhaṅgo ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa kammapaccayena paccayo, kusalā cetanā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ kammapaccayena paccayo. Kusalo dhammo abyākatassa dhammassa kammapaccayena paccayo. Sahajātā, nānākkhaṇikā. Sahajātā–kusalā cetanā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ kammapaccayena paccayo. Nānākkhaṇikā–kusalā cetanā vipākānaṃ khandhānaṃ kaṭattā ca rūpānaṃ kammapaccayena paccayo. Kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa ca dhammassa kammapaccayena paccayo. Kusalā cetanā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ kammapaccayena paccayo’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.
食缘之分别显示巴利原文
Āhārapaccayavibhaṅga
问:尊者……第十五个食缘分别,是如何详细分别宣说的?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso…pe… pannarasamo āhārapaccayavibhaṅgo kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.
答:尊者,在阿毗达摩藏中……第十五个食缘分别:“善法对善法以食缘为缘。善食对相应蕴以食缘为缘。善法对无记法以食缘为缘。善食对心生色法以食缘为缘。”世尊以如是等方式,详细分别宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… pannarasamo āhārapaccayavibhaṅgo ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa āhārapaccayena paccayo. Kusalā āhārā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ āhārapaccayena paccayo. Kusalo dhammo abyākatassa dhammassa āhārapaccayena paccayo. Kusalā āhārā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ āhārapaccayena paccayo’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.
根缘分别显示巴利原文
Indriyapaccayavibhaṅga
问:尊者,世尊……第十六个根缘分别,是如何详细分别宣说的?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… soḷasamo indriyapaccayavibhaṅgo kathaṃ vitthārena vibhajitvā desito.
答:尊者,在阿毗达摩藏中……第十六根缘分别:“善法对善法以根缘为缘,善根对相应蕴以根缘为缘。善法对无记法以根缘为缘,善根对心生色法以根缘为缘。”世尊以如是等方式详细分别宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… soḷasamo indriyapaccayavibhaṅgo ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa indriyapaccayena paccayo, kusalo indriyā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ indriyapaccayena paccayo. Kusalo dhammo abyākatassa dhammassa indriyapaccayena paccayo, kusalā indriyā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ indriyapaccayena paccayo’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.
问:尊者,既然如此……在名为问、答、数目章的三章中,第三数目章是如何详细分别解说的?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso…pe… pucchāvissajjanāsaṅkhyāvārasaṅkhātesu tīsu vāresu tatiyo saṅkhyāvāro kathaṃ vitthārato vibhajitvā desito.
答:尊者,在阿毗达摩藏中……第三数目章:“因缘七、所缘九、增上十、无间与等无间七、俱生九、相互三、依止十三、亲依止九、前生、后生与习行三、业七、异熟一、食七、根七、禅那七、道七、相应三、不相应五、有十三、无有与离去七、不离去十三”,世尊如此详细分别解说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… tatiyo saṅkhyāvāro ‘‘hetuyā satta, ārammaṇe nava, adhipatiyā dasa, anantara samanantare satta, sahajāte nava, aññamaññe tīṇi, nissaye terasa, upanissaye nava, purejāte pacchājāte āsevane tīṇi , kamme satta, vipāke ekaṃ, āhāre indriye jhāne magge satta, sampayutte tīṇi, vippayutte pañca, atthiyā terasa, natthiyā vigate satta, avigate terasā’’ti evamādinā bhagavatā vitthārato vibhajitvā desito.
因缘、俱生、依止、有、不离去,为七;因缘、俱生、相互、依止、有、不离去,为三;因缘、俱生、相互、依止、相应、有、不离去,为三……显示巴利原文
Hetu sahajāta nissaya atthi avigatanti satta, hetu sahajāta aññamañña nissaya atthi avigatanti tīṇi, hetu sahajāta aññamañña nissaya sampayutta atthi avigatanti tīṇi …
受三法缘品显示巴利原文
Vedanātika paṭiccavāra
问:尊者,世尊……先详细分别善三法之后,紧接着,以受三法为首的其余二十一三法,是如何详细分别解说的呢?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… paṭhamaṃ kusalattikaṃ vitthārato vibhajitvā tadanantaraṃ avasesā vedanāttikādayo ekavīsatitikā kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitā.
答:尊者,在阿毗达摩藏中……先详细分别善三法之后,紧接着,以受三法为首的其余二十一三法,是以‘缘乐受相应法,乐受相应法生起,以因缘为缘。缘乐受相应的一个蕴,生起两个蕴;缘两个蕴,生起一个蕴;在结生刹那,缘乐受相应的一个蕴,生起两个蕴;缘两个蕴,生起一个蕴’等方式,以及‘缘异熟法,异熟法生起,以因缘为缘。缘异熟的一个蕴,生起三个蕴;缘三个蕴,生起一个蕴;缘两个蕴,生起两个蕴;在结生刹那,缘异熟的一个蕴,生起三个蕴;缘三个蕴,生起一个蕴;缘两个蕴,生起两个蕴。缘异熟法,非异熟非异熟法法生起,以因缘为缘;缘异熟蕴,生起心生色;在结生刹那,缘异熟蕴,生起业生色;缘蕴,生起依处’等方式,在每一个三法中,以七七大章;在每一个大章中,又以四四理趣,由世尊详细分别解说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… paṭhamaṃ kusalattikaṃ vitthārato vibhajitvā tadanantaraṃ avasesā vedanāttikādayo ekavīsatitikā ‘‘sukhāya vedanāya sampayuttaṃ dhammaṃ paṭicca sukhāya vedanāya sampayutto dhammo uppajjati hetupaccayā. Sukhāya vedanāya sampayuttaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca dve khandhā, dve khandhe paṭicca eko khandho, paṭisandhikkhaṇe sukhāya vedanāya sampayuttaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca dve khandhā, dve khandhe paṭicca eko khandho’’ti evamādinā ca. Vipākaṃ dhammaṃ paṭicca vipāko dhammo uppajjati hetupaccayā. Vipākaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā, paṭisandhikkhaṇe vipākaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā. Vipākaṃ dhammaṃ paṭicca nevavipākanavipākadhammadhammo uppajjati hetupaccayā, vipāke khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānarūpaṃ, paṭisandhikkhaṇe vipāke khandhe paṭicca kaṭattārūpaṃ, khandhe paṭicca vatthū’’ti evamādinā ca ekekasmiṃ tike sattahi sattahi mahāvārehi ekekasmiñca mahāvāre catūhi catūhi nayehi bhagavatā vitthārato vibhajitvā desitā.
问——尊者,在包含三法发趣等的六种内含发趣之中,先宣说三法发趣后,紧接着又是如何详细分别解说二法发趣的呢?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso…pe… tikapaṭṭhānādīsu chasu antogadhapaṭṭhānādīsu paṭhamaṃ tikapaṭṭhānaṃ desetvā tadanantaraṃ dukapaṭṭhānaṃ kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
答——尊者,在阿毗达摩藏中……于包含三法发趣等的六种内含发趣之中,首先分别三法发趣后,紧接着对二法发趣,是以“缘因法,因法生起,以因缘为缘;缘无贪,生起无嗔、无痴;缘无嗔,生起无贪、无痴;缘无痴,生起无贪、无嗔。缘贪,生起痴;缘痴,生起贪;缘嗔,生起痴;缘痴,生起嗔”等方式,以及“缘有依法,有依法生起,以因缘为缘;缘有依的一个蕴,生起三个蕴;缘三个蕴,生起一个蕴;缘两个蕴,生起两个蕴。缘有依法,无依法生起,以因缘为缘;缘有依蕴,生起心生色。缘有依法,有依与无依法生起,以因缘为缘;缘有依的一个蕴,生起三个蕴与心生色;缘三个蕴,生起一个蕴与心生色;缘两个蕴,生起两个蕴与心生色”等方式,在每一二法中,以七七大章,在每一大章内,以四四理趣,由世尊详细分别解说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… tikapaṭṭhānādīsu chasu antogadhapaṭṭhānādīsu paṭhamaṃ tikapaṭṭhānaṃ vibhajitvā tadanantaraṃ dukapaṭṭhānaṃ ‘‘hetuṃ dhammaṃ paṭicca hetu dhammo uppajjati hetupaccayā, alobhaṃ paṭicca adoso amoho, adosaṃ paṭicca alobho amoho, amohaṃ paṭicca alobho adoso. Lobhaṃ paṭicca moho, mohaṃ paṭicca lobho, dosaṃ paṭicca moho, mohaṃ paṭicca doso’’ti evamādinā ca. Saraṇaṃ dhammaṃ paṭicca saraṇo dammo uppajjati hetupaccayā, saraṇaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā. Saraṇaṃ dhammaṃ paṭicca araṇo dhammo uppajjati hetupaccayā, saraṇo khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ. Saraṇaṃ dhammaṃ paṭicca saraṇo ca araṇo ca dhammā uppajjanti hetupaccayā. Saraṇaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, tayo khandhe paṭicca eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ, dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpa’’nti evamādinā ca. Ekekasmiṃ duke sattahi sattahi mahāvārehi ekekasmiñca mahāvāre catūhi catūhi nayehi bhagavatā vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
缘有依法,有依法生起,以因缘为缘;缘有依的一个蕴,生起三个蕴;缘三个蕴,生起一个蕴;缘两个蕴,生起两个蕴。显示巴利原文
Saraṇaṃ dhammaṃ paṭicca saraṇo dhammo uppajjati hetupaccayā, saraṇaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve
依于蕴,有二蕴生起……显示巴利原文
Khandhe paṭicca dve khandhā …
二三法发趣、二二法发趣显示巴利原文
Dukatikapaṭṭhāna dukadukapaṭṭhāna
问——尊者,那么……乃至……在《三法发趣》等六部内含发趣之中,先将《三法发趣》第一与《二法发趣》第二予以分别后,其余的《二法三法发趣》等四种发趣,又是如何分别而宣说的呢?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso…pe… tikapaṭṭhānādīsu chasu antogadhapaṭṭhānesu paṭhamaṃ tikapaṭṭhānañca dutiyaṃ dukapaṭṭhānañca vibhajitvā tadavasesāni dukatikapaṭṭhānādīni cattāro paṭṭhānāni kathaṃ vibhajitvā desitāni.
答——尊者,在《阿毗达摩藏》中……乃至……在《三法发趣》等六部内含发趣之中,先将《三法发趣》第一与《二法发趣》第二予以分别后,其余的《二法三法发趣》等,是以“依因善法,由因缘生起因善法。依因善法,由因缘生起非因善法。依因善法,由因缘生起因善法与非因善法。依非因善法,由因缘生起非因善法。依非因善法,由因缘生起因善法。依非因善法,由因缘生起因善法与非因善法”等这样的方式,详细分别而宣说的。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… tikapaṭṭhānādīsu chasu antogadhapaṭṭhānesu paṭhamaṃ tikapaṭṭhānañca dutiyaṃ dukapaṭṭhānañca vibhajitvā tadavasesā dukatikapaṭṭhānādayo ‘‘hetuṃ kusalaṃ dhammaṃ paṭicca hetu kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā. Hetuṃ kusalaṃ dhammaṃ paṭicca nahetu kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā. Hetuṃ kusalaṃ dhammaṃ paṭicca hetu kusalo ca nahetu kusalo ca dhammā uppajjanti hetupaccayā, nahetuṃ kusalaṃ dhammaṃ paṭicca nahetu kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā, nahetuṃ kusalaṃ dhammaṃ paṭicca hetu kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā, nahetuṃ kusalaṃ dhammaṃ paṭicca hetu kusalo ca nahetu kusalo ca dhammā uppajjanti hetupaccayā’’ti evamādinā vitthārato vibhajitvā desitāni.
法逆发趣显示巴利原文
Dhammapaccanīyapaṭṭhāna
问:那么,尊者,世尊在……乃至……详析了第一法顺发趣之后,紧接着的第二法逆发趣,又是如何详析而宣说的?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… paṭhamaṃ dhammānulomapaṭṭhānaṃ vibhajitvā tadanantaraṃ dutiyaṃ dhammapaccanīyapaṭṭhānaṃ kathaṃ vibhajitvā desitaṃ.
答:尊者,在阿毗达摩藏中……乃至……详析了第一法顺发趣之后,紧接着的第二法逆发趣,是世尊这样详析而宣说的:“依非善法,以因缘生起非善法。依不善无记的一蕴,以因缘生起不善无记的三蕴与心所生色。依三蕴,以因缘生起一蕴与心所生色。依二蕴,以因缘生起二蕴与心所生色。依非善法,以因缘生起非不善法。依异熟无记与唯作无记的一蕴,以因缘生起三蕴与心所生色。依三蕴,以因缘生起一蕴与心所生色。依二蕴,以因缘生起二蕴与心所生色。在结生刹那……乃至……依非善法,以因缘生起非无记法。依不善的一蕴,以因缘生起三蕴;依三蕴,以因缘生起一蕴;依二蕴,以因缘生起二蕴。”如此,在包括三法发趣在内的六种发趣中,于每一种——三法发趣、二法发趣、二法三法发趣、三法二法发趣、三法三法发趣、二法二法发趣——皆以七种大转起,又在每一种大转起中以四缘,由世尊作了详尽的划分与宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… paṭhamaṃ dhammānulomapaṭṭhānaṃ vibhajitvā tadanantaraṃ dutiyaṃ dhammapaccanīyapaṭṭhānaṃ ‘‘nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca nakusalo dhammo uppajjati hetupaccayā. Akusalābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca akusalābyākatā tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ. Tayo khandhe paṭicca eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ. Dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ. Nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca naakusalo dhammo uppajjati hetu paccayā. Vipākābyākataṃ kiriyābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ. Tayo khandhe paṭicca eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ. Dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ. Paṭisandhikkhaṇe…pe… nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca naabyākato dhammo uppajjati hetupaccayā. Akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā’’ti evamādinā tikapaṭṭhānādīhi chahi antogadhapaṭṭhānehi ekekasmiñca tikapaṭṭhāne dukapaṭṭhāne dukatikapaṭṭhāne tikadukapaṭṭhāne tikatikapaṭṭhāne dukadukapaṭṭhāne sattahi sattahi mahāvārehi ekekasmiñca mahāvāre catūhi catūhi nayehi bhagavatā vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
法顺逆发趣显示巴利原文
Dhammānulomapaccanīyapaṭṭhāna
问:那么,尊者,世尊在……乃至……是如何详尽地划分并宣说第三法顺逆发趣的?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… tatiyaṃ dhammānulomapaccanīyapaṭṭhānaṃ kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
答:尊者,在阿毗达摩藏中……乃至……第三法顺逆发趣,以“依善法,因缘生起非善法。依善蕴,因缘生起心等起色。依善法,因缘生起非不善法。依善一蕴,因缘生起三蕴与心等起色。依三蕴,因缘生起一蕴与心等起色。依二蕴,因缘生起二蕴与心等起色。依善法,因缘生起非无记法。依善一蕴,因缘生起三蕴;依三蕴,因缘生起一蕴;依二蕴,因缘生起二蕴。依善法,因缘生起非不善法与非无记法。依善一蕴,因缘生起三蕴……乃至……依二蕴,因缘生起二蕴。依善法,因缘生起非善法与非不善法。依善蕴,因缘生起心等起色”如是等,世尊以三法发趣等六种内含发趣,并于一一三法发趣、二法发趣、三法二法发趣、二法三法发趣、三法三法发趣、二法二法发趣中,以七个大转起,复于一一大转起中以四缘,详细分别而宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake…pe… tatiyaṃ dhammānulomapaccanīyapaṭṭhānaṃ ‘‘kusalaṃ dhammaṃ paṭicca nakusalo dhammo uppajjati hetupaccayā. Kusale khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānarūpaṃ. Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca naakusalo dhammo uppajjati hetupaccayā. Kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ. Tayo khandhe paṭicca eko khandho cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ. Dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ. Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca naabyākato dhammo uppajjati hetupaccayā. Kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā. Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca naakusalo ca naabyākato ca dhammā uppajjanti hetupaccayā. Kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā…pe… dve khandhe paṭicca dve khandhā. Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca nakusalo ca naakusalo ca dhammā uppajjanti hetupaccayā. Kusale khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānarūpa’’nti evamādinā bhante tikapaṭṭhānādīhi chahi antogadhapaṭṭhānehi ekekasmiñca tikapaṭṭhāne dukapaṭṭhāne tikadukapaṭṭhāne dukatikapaṭṭhāne tikatikapaṭṭhāne dukadukapaṭṭhāne sattahi sattahi mahāvārehi ekekasmiñca mahāvāre catūhi catūhi nayehi bhagavatā vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
法逆顺发趣显示巴利原文
Dhammapaccanīyānulomapaṭṭhāna
问:贤友,世尊……乃至……在法顺等为主体的四种发趣中,作为终结的第四法逆顺发趣,是如何详细分别而宣说的呢?显示巴利原文
Pucchā – tenāvuso bhagavatā…pe… dhammānulomādīsu padhānabhūtesu catūsu paṭṭhānesu catutthaṃ pariyosānabhūtaṃ dhammapaccanīyānulomapaṭṭhānaṃ kathaṃ vitthārato vibhajitvā desitaṃ.
答:尊者,在阿毗达摩藏中……乃至……在法顺发趣等为主体的四种大发趣中,作为终结的第四法逆顺发趣,以“依非善法,因缘生起不善法;依不善一蕴,因缘生起三蕴;依三蕴,因缘生起一蕴;依二蕴,因缘生起二蕴。依非善法,因缘生起非不善法。依不善蕴,因缘生起心等起色;依异熟无记与唯作无记一蕴,因缘生起三蕴与心等起色……乃至……依二蕴,因缘生起二蕴与心等起色。依蕴,因缘生起依处;依依处,因缘生起蕴。依非善法,因缘生起非无记法;依不善一蕴,因缘生起三蕴;依三蕴,因缘生起一蕴;依二蕴,因缘生起二蕴”如是等,世尊以三法发趣等六种内含发趣,并于一一三法发趣、二法发趣、二法三法发趣、三法二法发趣、三法三法发趣、二法二法发趣中,以缘依转起等七个大转起,复于一一大转起中以缘顺等四缘,详细分别而宣说。显示巴利原文
Vissajjanā – abhidhammapiṭake bhante…pe… dhammānulomapaṭṭhānādīsu catūsu padhānabhūtesu mahāpaṭṭhānesu catutthaṃ pariyosānabhūtaṃ dhammapaccanīyānulomapaṭṭhānaṃ ‘‘nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjati hetupaccayā, akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā. Nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca naakusalo dhammo uppajjati hetupaccayā. Akusale khandhe paṭicca cittasamuṭṭhānarūpaṃ, vipākābyākataṃ kriyābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ…pe… dve khandhe paṭicca dve khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ. Khandhe paṭicca vatthu, vatthuṃ paṭicca khandhā. Nakusalaṃ dhammaṃ paṭicca naabyākato dhammo uppajjati hetupaccayā, akusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā, tayo khandhe paṭicca eko khandho, dve khandhe paṭicca dve khandhā’’ti evamādinā tikapaṭṭhānādīhi cāti antogadhapabhedapaṭṭhānehi ekekasmiñca tikapaṭṭhāne dukapaṭṭhāne dukatikatikadukatikatikadukadukapaṭṭhāne paṭiccavārādīhi sattahi mahāvārehi ekekasmiñca mahāvāre paccayānulomādīhi catūhi catūhi nayehi bhagavatā vitthārato vibhajitvā desitaṃ.