第五,Ṇādi 品显示巴利原文
5. Ṇādikaṇḍa
复合词是词的简缩,也是词与后缀的结合;
而所谓“派生词”,应知即是这些(复合、简缩、结合)之间的差别。
显示巴利原文 Samāso padasaṃkhepo, padapaccayasaṃhitaṃ; Taddhitaṃ nāma hotīti, viññeyyaṃ tesa+mantaraṃ.
第一,在表示子孙、后裔之义时,可任选加 ṇa 后缀。显示巴利原文
1. Ṇo vā+pacce
从以第六格收尾的名词之后,可随意加缀 ṇa 后缀,以表“子孙、后裔”之义。由于与“子孙”一词相关联,此后缀本来是从具有子孙义者所生,而依句义关系,实由第六格结尾之词衍生,因此“从第六格结尾的名词”这一经句中,虽未明说此意,也已蕴含于内。Ṇa 等诸后缀被称为 taddhita(派生词),这是古师尊者所安立的术语。字母 Ṇ 是用来标示 vuddhi(增音)的。其他地方也是如此。因为说明了“Ṇa 等”,所以在“同一意义”的规则中,格位词尾便消失。显示巴利原文
Chaṭṭhīyantā nāmasmā vā ṇapaccayo hoti apacce+bhidheyye. Apaccasaddasambandhittena apaccavantato katasarapaccayo samatthyato chaṭṭhyantato hotīti ‘‘chaṭṭhīyantā nāmasmā’’ti sutte avuttampi vuttaṃ. Ṇādīnaṃ taddhitanti pubbācariyasaññā. Ṇakāro vuddhyattho. Eva+maññatrāpi. Ṇādivuttittā ‘‘ekatthatāyaṃ’’ti vibhattilopo.
第一二四,在以 ṇ 为标记的后缀前,元音中为首的 a、i、u 分别变为 ā、e、o。显示巴利原文
124. Sarāna+mādissā+yuvaṇṇassā+eo ṇānubandhe
以 a 为首的元音,即 a、i、u,在带有 ṇ 标记的后缀前,依次变为 ā、e、o,也就是 a 变为 ā。先前师长们也将 ā、e、o 的这种转变称作 vuddhi。例如:Vasiṭṭha 的子孙称为 Vāsiṭṭha,阴性形式则为 Vāsiṭṭhī。其中,‘Veti vasiṭṭhassā+paccaṃ’这一句,以及‘vasiṭṭhāpaccaṃ’这一复合词,表示这是可选的说法。而那个 vā 字,一直运用到“sakatthe”为止。显示巴利原文
Sarāna+mādibhūtā ye akāri+vaṇṇu+vaṇṇā, tesaṃ ā+e+o vā honti yathākkamaṃ ṇānubandheti akārassa ākāro. Ā+e+onaṃ vuddhītipi pubbācariyasaññā. Vasiṭṭhassā+paccaṃ vāsiṭṭho. Vīmhi vāsiṭṭhī. Veti vasiṭṭhassā+paccaṃti vākyassa ca vasiṭṭhāpaccaṃti samāsassa ca vikappatthaṃ. So ca vāsaddo yāva ‘‘sakatthe’’ti adhikarīyati.
Napuṃsakena liṅgena, saddo+dāhu pumena vā; Niddissatīti ñātabba+mavisese pani+cchiteti –
如上所述,“子孙”一词在中性意义上,也指称儿子和女儿两者。显示巴利原文
Vuttatthā apaccasaddassa napuṃsakatthepi puttaputtīnaṃ dvinnampi vācako hoti.
Ṇādi 等后缀随所表对象的性别而定,但在表示子孙时则为中性;
在中性和自身意义上加 ṇya,以及表示状态或集合所生的 bhiyya 等。
Tā 表“满足”与“计数”之义,以 tvādi 等后缀结尾。
显示巴利原文 Ṇādayo+bhidheyyaliṅgā , apacce tva+napuṃsakā; Napuṃsake sakatthe ṇyo, bhiyyo bhāvasamūhajā; Tā tu+tthiya+masaṃkhyāne, tvādicīpaccayantakā.
Bhāradvāja 的儿子(后裔)称为 Bhāradvājo;同样,Vessāmitto、Gotamo 也是如此。此处,由于词尾并非以 a 或 yuvaṇṇa(i、u 等)结尾,因此 ā、e、o 不发生元音增强。Vāsudeva 的儿子称为 Vāsudevo、Baladevo。但在 Cittako 等词中,因其以辅音群结尾,依据“在辅音群中,有时”的规则,有时不发生元音增强。Upagu 的儿子称为 Opagavo(男)、Opagavī(女)。此处,依据“u 元音在元音前变为 ava”的规则,u 转为 av。显示巴利原文
Bhāradvājassa apaccaṃ=putto bhāradvājo, evaṃ vessāmitto, gotamo. Ettha ca a+yuvaṇṇantābhāvā ā+e+onaṃ na vuddhi. Vāsudevassa apaccaṃ vāsudevo, baladevo. Cittakotiādīsu pana saṃyogantattā ‘‘saṃyoge kvacī’’ti kvaci na vuddhi. Upaguno apaccaṃ opagavo opagavī. Ettha ‘‘uvaṇṇassā+vaṅa sare’’ti ukārassa avaṅa.
将“Vacchassa apaccaṃ”分解之后,依前述规则加上 ṇa 后缀,然后再对“Vacchassa apaccaṃ”进行分解。显示巴利原文
Vacchassā+paccanti viggayha pubbasuttena ṇapaccaye kate puna vacchassā+paccaṃti viggaho.
第二,在 Vaccha 等词之后,表示后裔义时,加 ṇāna 或 ṇāyana 后缀。显示巴利原文
2. Vacchādito ṇāna+ṇāyanā
凡从 Vaccha 等词,及从以表后代后缀结尾、表族姓等的词,若表后代之义,则可加 ṇāna 或 ṇāyana 后缀。Vacchāno、Vacchāyano,依“于复辅音中,或有”之规则,不作元音增强。Kati 之子为 Kacco;依“于 dicca 等词后加 ṇya”之规则,加 ṇya;复依“元音省略”规则,省略 a,并发生颚音组同化。Kacca 之子为 Kaccāno、Kaccāyano;插入 y 后,则成 Kātiyāno。Mugga 之子乃至孙等,于构词中发生元音增强、i 省略及同化。Moggalla 之子,加 ṇāna 或 ṇāyana 后缀,则成 Moggallāno、Moggallāyano。此四种乃以表后代后缀结尾者。从族姓等词,如 Sakaṭa 之子乃至孙等,则成 Sakaṭāno、Sakaṭāyano。Kaṇha 之子乃至孙等,则成 Kaṇhāno、Kaṇhāyano。同样地,Aggivessāno、Aggi...显示巴利原文
Vacchādīhi apaccapaccayantehi gottādīhi ca saddehi ṇāna+ṇāyanapaccayā vā honti apacce. Vacchāno, vacchāyano, ‘‘saṃyoge kvacī’’ti na vuddhi. Katissā+paccaṃ kacco, ‘‘ṇya diccādīhī’’ti ṇyo, ‘‘lopo+vaṇṇi+vaṇṇānaṃ’’ti akāralope cavaggapubbarūpāni. Kaccassā+paccaṃ kaccāno, kaccāyano, yāgame kātiyāno. Muggassā+paccaṃ=nattādīti vākye vuddhi+ikāralopa+pubbarūpāni. Moggallassā+paccaṃti punaṇāna+ṇāyanā honti, moggallāno moggallāyano. Ime cattāro apaccapaccayantā. Gottādito yathāsakaṭassā+paccaṃ nattādīhi sakaṭāno sakaṭāyano. Kaṇhassā+paccaṃ nattādi kaṇhāno kaṇhāyano. Evaṃ aggivessāno aggivessāyano , muñjāno muñjāyano, kuñjāno kuñjāyano. Sabbattha saṃyogattā na vuddhi. Ākatigaṇo+yaṃ.
第三,在 Kattikā、vidhavā 等词之后,加 ṇeyya 或 ṇera 后缀。显示巴利原文
3. Kattikāvidhavādīhi ṇeyyaṇerā
从 Kattikā 等词及 vidhavā 等词,若表后代之义,则可依序加 ṇeyya 或 ṇera 后缀。Kattikā 之子为 Kattikeyyo;Garuḷa 即 Vinatā(Supaṇṇa 之母)之子,为 Venateyyo。Rohiṇī 之子为 Rohiṇeyyo;Gaṅgā 之子为 Gaṅgeyyo。如是,Bhāgineyyo、Nādeyyo、Anteyyo、Āheyyo、Kāpeyyo;Suci 之子为 Soceyyo、Bāleyyo。若加 ṇera 后缀者:Vidhavā 之子为 Vedhavero。Bandhakī(即 Abhisārikā)之子为 Bandhakero;Samaṇa 之依止师(upajjhāya)之子为 Sāmaṇero;Nāḷikero 等等。显示巴利原文
Kattikādīhi vidhavādīhi ca ṇeyyaṇerappaccayā honti vā yathākkamaṃ. Kattikāya apaccaṃ kattikeyyo, garuḷo vinatāya=supaṇṇamātuyā apaccaṃ venateyyo. Rohiṇiyā apaccaṃ rohiṇeyyo, gaṅgāya apaccaṃ gaṅgeyyo. Evaṃ bhāgineyyo, nādeyyo, anteyyo, āheyyo, kāpeyyo, suciyā apaccaṃ soceyyo, bāleyyo. Ṇere-vidhavāya apaccaṃ vedhavero. Bandhakiyā=abhisārikāya apaccaṃ bandha-kero. Samaṇassa upajjhāyassā+paccaṃ sāmaṇero, nāḷikero iccādi.
第四,在 Dicca 等词之后,加 ṇya 后缀。显示巴利原文
4. Ṇya diccādīhi
从 Diti 等词,若表后代之义,则加 ṇya 后缀。显示巴利原文
Ditippabhutīhi ṇyo hoti apacce.
「连音中,有时。」显示巴利原文
125. Saṃyoge kvaci
当带 ṇ 标记时,在辅音群中有时会发生 ā、e、o 的元音增强。显示巴利原文
Saṃyogavisaye kvaci ā+e+ovuddhiyo honti ṇānubandhe.
「元音与元音之省略。」显示巴利原文
131. Lopo+vaṇṇi+vaṇṇānaṃ
以元音结尾的词干,在 ya 等后缀前元音省略。例如:阿修罗母之子为 deva 与 ādicca;Kuṇḍanī 之子为 Koṇḍañña,其中 n 在 ññ 前发生前位同化;Aditi 是天母。显示巴利原文
Avaṇṇi+vaṇṇānaṃ lopo hoti yakārādo paccaye. Ditiyā=asuramātuyā apaccaṃ decco ādicco. Kuṇḍaniyā apaccaṃ koṇḍañño, nassa ññe pubbarūpaṃ. Aditīti devamātā.
兄弟之子为 bhātabyo,依“yamhi gossa ca”规则,在 ya 后缀前,u 转成 ava,a 脱落,并发生前位同化。显示巴利原文
Bhātuno apaccaṃ bhātabyo, ‘‘yamhi gossa cā’’ti yamhi ussa avaṅa akāralopapubbarūpāni.
以a结尾的词干,在构成子孙词时,通常可加后缀ṇi。所谓“ā”,乃是名词限定语,因此说“以a结尾”。Dakkha的子孙词为dakkhi、datti、doṇi、vāsavi、vāruṇi。Jinadatta的子孙词为jenadatti,又如suddhodani、ānuruddhi等。显示巴利原文
Akārantato ṇi vā hota+pacce bahulaṃ. Ā=ti nāmavisesanattā a-kārantatoti vuttaṃ. Dakkhassā+paccaṃ dakkhi, datti, doṇi, vāsavi, vāruṇi. Jinadattassā+paccaṃ jenadatti, suddhodani, ānuruddhi iccādi.
「从『王』,『若』,于种姓义中。」显示巴利原文
6. Rājato ñño jātiyaṃ
从rāja(王)一词,当所表为刹帝利族姓时,加后缀ñña构成子孙词。王之子称为rājañña。为何特别指出“族姓中”?是为了区别于仅指“王之子”的rājāpacca。显示巴利原文
Rājato ñño vā hota+pacce khatthiyajātiyaṃ gamyamānāyaṃ. Rañño apaccaṃ rājañño. Jātīyanti kiṃ, rājāpaccaṃ.
「从『刹帝利』,『伊』与『亚』。」显示巴利原文
7. Khattā yi+yā
表族姓中的子孙义时,加ya或iya后缀。刹帝利的子孙,称为khatya或khattiya。若仅表族姓本身,则仍是khatti。显示巴利原文
Tijātiyaṃ apacce ya+iyā honti. Khattassā+paccaṃ khatyo khattiyo. Jātiyaṃ tveva, khatti.
「从『人』,『萨』与『萨那』。」显示巴利原文
8. Manuto ssa+saṇa
从“Manu”一词表达“族类集合的后裔”之义时,附加ssa或saṇa后缀。Manu的子孙为manusso或mānuso,女性为manussī或mānusī。若仅指族姓本身,则作mānavo,其中n音转为ṇ,故成māṇavo。显示巴利原文
Manuto jātisamudāye ssa+saṇa hontu+pacce. Manuno apaccaṃ manusso mānuso, manussī mānusī. Jātiyaṃ tveva, mānavo, nassa ṇo, māṇavo.
9. 从国土名,对刹帝利和王,用 ṇa 后缀显示巴利原文
9. Janapadanāmasmā khattiyā raññe ca ṇo
若为一国之名,则从该名词对刹帝利后裔及国王附加ṇṇ后缀。般遮罗国(Pañcāla)的后裔或国王,称为般遮罗;拘萨罗、摩揭陀、奥卡卡亦同。为何说“从国土名”?为排除dāsarathi(十车王之子,非国名)等。为何说“刹帝利”?为排除如般遮罗婆罗门之子称pañcāli的情况。显示巴利原文
Janapadassa yaṃ nāmaṃ, taṃ nāmasmā khattiyā apacce raññe ca ṇo hoti. Pañcālānaṃ apaccaṃ rājā vā pañcālo, kosalo , māgadho, okkāko. Janapadanāmasmāti kiṃ, dāsarathi. Khattiyāti kiṃ, pañcālassa brāhmaṇassā+paccaṃ pañcāli.
10. 对库鲁和西维,用 ṇya 后缀显示巴利原文
10. Ṇya kurusivīhi
对于俱卢(Kuru)与西维(Sivi)等国名,其后裔及国王附加ṇya词缀。俱卢国的后裔或国王称“俱罗毗耶”(Korabya)。依“yamhi gossa cā”规则,经历ava音变、ba前置同化等变化,再经se替换、i音脱落等而成。(此类属于后裔派生词缀。)显示巴利原文
Kurusivīhi apacce raññe ca ṇyo hoti. Kurūnaṃ apaccaṃ rājā vā korabyo. ‘‘Yamhi gossa cā’’timinā avaṅa, bakārapubbarūpāni. Sebbo, ilopo. (Apaccataddhitaṃ).
11. 从染(rāga),用 ṇa 后缀,成为「被染者」(ratta)显示巴利原文
11. Ṇa rāgā tena rattaṃ
由表示“染”的第三转结尾词,加上词缀“ṇa”,构成“被染”之义。由红花等植物染得其他颜色的,称为“被染的”。以黄褐色染料染成的,称为“黄褐色衣”。同样,以红花染成的,称为“红花染的”;以姜黄染成的,称为“姜黄染的”;以紫檀染成的,称为“紫檀染的”;以茜草染成的,称为“茜草染的”;以藏红花染成的,称为“藏红花染的”。此处不构成“青色”“黄色”等词,因为它们属于属性词,即使不加“ṇa”词缀,也可直接表示事物。显示巴利原文
Rāgavācītatiyantato ratta+micce+tasmiṃ atte ṇo hoti. Kusumbhādīhi vaṇṇantarapattaṃ rattaṃ nāma. Kasāvena rattaṃ kāsāvaṃ. Evaṃ kusumbhena rattaṃ kosumbhaṃ, hāliddaṃ, pattaṅgaṃ, mañjeṭṭhaṃ, kuṅkumaṃ. Idha na hoti nīlaṃ pītanti, guṇavacanattā ṇena vināpi dabbassā+bhidhānato.
12. 由星宿与月相应的时节显示巴利原文
12. Nakkhatteni+nduyuttena kāle
由第三转结尾的星宿词,当该星宿与月亮相应而标示时节时,加“ṇa”词缀。以与月亮相应的“普萨”星宿所标示的满月之夜,称为“普萨夜”,该日即为“普萨日”。以与月亮相应的“摩伽”星宿所标示的满月之夜,称为“摩伽夜”,该月即为“摩伽月”。显示巴利原文
Tatiyantato nakkhattā tena lakkhite kāle ṇo hoti, taṃ ce nakkhatta+minduyuttaṃ hoti. Phussena induyuttena lakkhitā puṇṇamāsī phussī ratti, phusso aho, maghāya induyuttāya lakkhitā puṇṇamāsī māghī, māgho.
13. 彼之天神即满月显示巴利原文
13. Sā+ssa devatā puṇṇamāsī
从第一转结尾的词,若表示“他的”(第六转)意义,且该第一转词为某位天神或满月时,则加“ṇa”词缀。若他的天神是“善逝”,即称“善逝者”;若为“摩醯因陀罗”,即称“摩醯因陀罗者”;若为“阎摩”,即称“阎摩者”;若为“婆楼那”,即称“婆楼那者”。若他的天神是佛陀,即称“佛陀者”。若与之相关的满月是“普萨满月”,则该月称为“普萨月”。同理,有“摩伽月”“颇勒窭那月”“制呾罗月”“吠舍佉月”“逝瑟吒月”“頞沙荼月”“室罗伐拏月”“跋捺罗跋陀月”“頞湿缚庾阇月”“迦剌底迦月”“末伽始罗月”。满月并非与雇用的月份相关,其词源为“愿其圆满”。因此,正是依此固定用法,才加“ṇa”词缀并插入“s”音。显示巴利原文
Seti paṭhamantā asseti chaṭṭhiyatthe ṇo hoti, yaṃ paṭhamantaṃ, sā ce devatā puṇṇamāsī vā. Sugato devatā assa sogato, māhindo, yāmo, vāruṇo. Buddho assa devatāti buddho. Phussī puṇṇamāsī assa sambandhinīti phusso māso. Evaṃ māgho, phagguno, citto, vesākho, jeṭṭhamūlo, āsāḷho, sāvaṇo, poṭṭhapādo, assayujo, kattiko, māgasiro. Puṇṇamāsī ca bhatakamāsasambandhinī na hoti, puṇṇo mā assanti nibbacanā, ato eva nipātanā ṇo, sāgamo ca.
14. 彼所学者、彼所知者,以及 ka+ṇikā显示巴利原文
14. Ta+madhīte taṃ jānāti ka+ṇikā ca
以第二转结尾的词,在‘他学习此’‘他了知此’等义中,加「ṇa」词缀,亦加「ka」与「ṇika」词缀。此处的「ca」字为并列连词,表示「ka」和「ṇika」同样可用,而非指「ṇa」词缀。学习或了知「语法」者,名为「语法家」;其中,「vi+ā+karaṇa」经分解后,「ā」发生替换,依‘tadādesā tadīva bhavantī’之通则,及‘sarānaṃ’等规则,将「i」变为「e」,并增入「y」音等。同理,有「时分家」「相士」「支分术士」「宅相士」「韵律家」;在「manā, dīnaṃ saka」中,增入「s」音。又有「句诵师」「篇章师」「律藏师」「经藏师」「论藏师」。再次提及第二转,是为分别规定学习与了知两种义之词缀,显示学习之范围,并援引公认之用法。显示巴利原文
Dutiyantato ta+madhīte taṃ jānātīti etesva+tthesu ṇo hoti ko ṇiko ca. Ettha casaddo ko caṇiko ca hotīti samuccino, no ṇapaccayaṃ. Byākaraṇa+madhīte jānātīti vā veyyākaraṇo, vi+ā+karaṇanti vicchijja katayādesassi+kārassa ‘‘tadādesā tadīva bhavantī’’ti ñāyā ‘‘sarāna’’miccādinā ekāre yāgamadvittāni. Evaṃ mohutto, nemitto, aṅgavijjo, vatthuvijjo, chandaso, ‘‘manā, dīnaṃ saka’’ iti sakāgamo. Kamako, padako, venayiko, suttantiko, ābhidhammiko. Dvitaggahaṇaṃ ajjhenajānane ca visuṃ visuṃ paccayavidhānatthaṃ, ajjhenavisayadassanatthaṃ, pasiddhupasaṃharaṇatthañca.
15. 于彼境域处显示巴利原文
15. Tassa visaye dese
以第六转结尾的词,在表‘领域’且为处所形态时,加「ṇa」词缀。例如,婆娑提人(Vasātī)的领域或处所,称为「婆娑提区」。为何说‘处所’?因为眼的领域是色境,而提婆达多的领域则是诵经分。显示巴利原文
Chaṭṭhiyantā visaye desasarūpe ṇo hoti. Vasātīnaṃ visayo deso vāsāto. Deseti kiṃ, cakkhussa visayo rūpaṃ, devadattassa visayo+nuvāko.
16. 于住处以彼名显示巴利原文
16. Nivāse tannāme
凡以彼为名的住处或地方,加「ṇa」词缀。例如,西维人(Sivī)的住处或地方,称为塞波(Sebba)。于此,依‘yavā sare’规则,y音变为b音的前行形式。从vāsa(住处)而来。显示巴利原文
Ti tannāme nivāse dese ṇo hoti. Sivīnaṃ nivāso deso sebbo. Ettha ‘‘yavā sare’’ti yakāre bakārapubbarūpāni. Vāsāto.
17. 「近处」者,谓不远之处也显示巴利原文
17. Adūrabhaveti
ṇo(接词)生起,由vidisā(毗提希)而有adūrabhava(不远生)之义,即是vedisa(毗提希城)。显示巴利原文
Ṇo, vidisāya adūrabhavaṃ vedisaṃ.
18. 以彼而生起显示巴利原文
18. Tena nibbatteti
ṇo(接词)用于表“生起”义时,依第三人称词尾而现起。由Kusamba所生,即是Kosambī城;同理,有Kākandī、Mākandī;由千所生,即是Sāhassī壕沟。在因(具格)与作者(主格)中,随应搭配第三人称词尾。显示巴利原文
Tatiyantā nibbattatthe ṇo hoti. Kusambena nibbattā kosambī nagaraṃ, evaṃ kākandī, mākandī, sahassena nibbattā sāhassī parikhā, hetumhi kattari karaṇe ca yathāyogaṃ tatiyā.
19. 「ta+midha+tthi」(此处存在之义)显示巴利原文
19. Ta+midha+tthi
此处,ta为第一词尾,idhā为处格第七义;ṇo(接词)即依该地名而生起,条件是taṃ(彼)为第一词尾且有matthi。Udumbarā(优昙跋罗)存于此地,故为odumbaro(优昙跋罗处);同理有bādaro(跋达罗处)、pabbajo(跋跋耆族处)。显示巴利原文
Tanti paṭhamantā idhāti sattamyatthe dese tannāme ṇo hoti, yaṃ taṃ paṭhamanta+matthi ce. Udumbarā asmiṃ dese santīti odumbaro, bādaro, pabbajo.
20. 「于彼处有」者显示巴利原文
20. Tatra bhaveti
当第七格表示“存在”之义时,有接尾词 ṇo。以水为存在的处所,则称 odako(水生)、oraso(胸生)、jānapado(国土生)、māgadho(摩揭陀生)、kāpilavatthavo(迦毗罗卫生)、kosambo(拘赏弥生);以意为存在的处所,则称 mānasaṃ(意生心)、sukhaṃ(乐生)、sakāgamo(有来生);sāraso 即 sakuṇo(鸟)、sārasī 即 sakuṇī(雌鸟)、sārasaṃ 即 pupphaṃ(花);于友人生起的存在,即 mettā 或 mettī(慈);于城生起的存在,即 porī vācā(城语);于雨季生起的存在,即 pāvuso megho(雨季云);pāvusā 即 ratti(雨季夜),pāvusaṃ 即 abbhaṃ(雨季云);sārado(秋生)、sāradā(秋生女)、sāradaṃ 即 pupphaṃ(秋花);mādhuro jano(甜美人)、mādhurā gaṇikā(甜美妓)、mādhuraṃ vatthaṃ(甜美衣)。显示巴利原文
Sattamyantā bhavatthe ṇo. Udake bhavo odako, oraso, jānapado, māgadho, kāpilavatthavo, kosambo, manasi bhavaṃ mānasaṃ sukhaṃ, sakāgamo. Sāraso sakuṇo, sārasī sakuṇī, sārasaṃ pupphaṃ. Mitte bhavā mettā mettī vā. Pure bhavā porī vācā. Pāvuse bhavo pāvuso megho. Pāvusā ratti, pāvusaṃ abbhaṃ. Sārado, sāradā, sāradaṃ pupphaṃ. Mādhuro jano, mādhurā gaṇikā, mādhuraṃ vatthaṃ.
21. 以 ajja 等延展显示巴利原文
21. Ajjādīhi tanoti
当表示“存在”之义时,有接尾词 tana。于今日存在者,名为 ajjatano(今日的);于明日存在者,名为 svātano(明日的);于昨日存在者,名为 hiyyatano(昨日的)。于“eona+ma vaṇṇe”句中,eonaṃ 的 a 音生起。显示巴利原文
Bhavatthe tano. Ajja bhavo ajjatano, svātano, hiyyatano. ‘‘Eona+ma vaṇṇe’’ti eonaṃ a hoti.
22. purā 之后有 ṇo 和 ca显示巴利原文
22. Purāto ṇo cati
在表示“存在”之义时,亦有接尾词 ṇo 与 tana。此处的 ṇ 是词根本身的一部分,并非附随音。如 purāṇa(古老的)、purātana(古旧的)。显示巴利原文
Bhavatthe ṇo tano ca. Ettha ṇakāro avayavo, nevā+nubandho. Purāṇo, purātano.
23. amā 之后有 tva 和 cco显示巴利原文
23. Amātva+ccoti
在“存在”的意义上,有词缀 acco。amā 意为“共同存在”,由此构成 amacco,即同伴、大臣。显示巴利原文
Bhavatthe acco hoti. Amā=saha bhavo amacco.
24. majjha 等之后有 tvi 和 ma显示巴利原文
24. Majjhāditvi+moti
在“存在”的意义上,有词缀 imo。“存在于中间”即是 majjhimo(中间的)。同理,antimo(最后的)、heṭṭhimo(下面的)、uparimo(上面的)、orimo(此岸的)、pārimo(彼岸的)、pacchimo(后面的)、abbhantarimo(内部的)、paccantimo(边界的),也是如此。显示巴利原文
Bhavatthe imo, majjhe bhavo majjhimo. Evaṃ antimo, heṭṭhimo, uparimo, orimo, pārimo, pacchimo, abbhantaridho, paccantimo.
25. 【词缀】kaṇa、ṇeyya、ṇeyyaka、yi、yā(派生后缀列举)显示巴利原文
25. Kaṇa+ṇeyya+ṇeyyaka+yi+yāti
在“存在”的意义上,有 kaṇa 等词缀。kaṇa 表“所居”或“所生”:在拘尸那罗的,称 kosinārako(拘尸那罗人);同样,māgadhako(摩揭陀人)、āraññako vihāro(森林寺院)、rājagahako(王舍城人)、kosambako(拘睒弥人)、indapattako(因陀罗城人)、kāpilako(迦毗罗卫人)、bhārukacchako(婆卢羯车人)、nāgarako(城市人)。生于盎伽的,称 aṅgako(盎伽人);同理有 kosalako(拘萨罗人)、vedehako(毗提诃人)、kambojako(甘蒲阇人)、gandhārako(犍陀罗人)、sovīrako(苏毗罗人)、sindhavako(信度人)、assako(阿湿迦人)等等。词缀 ṇeyya:gaṅgeyyo(恒河所出的)、pabbateyyo(山中所出的)、vāneyyo(林中所出的)。词缀 ṇeyyaka:kosaleyyako(拘萨罗所出的)、bārāṇaseyyako(波罗奈所出的)、campeyyako(瞻波所出的);生于岩石的,则称 seleyyakaṃ(岩石所出的)。显示巴利原文
Bhavatthe kaṇaādayo honti. Kaṇa-kusinārāyaṃ bhavo kosinārako, māgadhako, āraññako vihāro, rājagahako, kosambako, indapattako, kāpilako, bhārukacchako, nāgarako. Aṅgesu jāto aṅgako, kosalako, vedehako, kambojako, gandhārako, sovīrako, sindhavako, assako iccādi. Ṇeyya-gaṅgeyyo, pabbateyyo, vāneyyo. Ṇeyyaka-kosaleyyako , bārāṇaseyyako, campeyyako, silāya jātaṃ seleyyakaṃ, mithileyyako. Bārāṇaseyyakotyādīsu ‘‘dissanta+ññepi paccayā’’ti eyyako, evaṃ upari sutte dassitapaccayato visuṃ paccaye dassite iminā suttenāti daṭṭhabbaṃ. Ya-gammo, yamhi akāralope pubbarūpaṃ rasso ca. Dibbo. Iya-udariyo, diviyo, pañcāliyo, bodhipakkhiyo, lokiyo.
26. 【词缀】ṇika(派生后缀)显示巴利原文
26. Ṇiko
对于以第七格结尾的词,若表“存在”之义,则附加 ṇika 词缀。例如 sarade bhavo(存在于秋季者),即 sāradiko divaso(秋日)、sāradikā ratti(秋夜)。显示巴利原文
Sattamyantā bhavatthe ṇiko hoti. Sarade bhavo sāradiko divaso, sāradikā ratti.
27. 此为他的技艺、戒行、商品、武器或用途。显示巴利原文
27. Ta+massa sippaṃ sīlaṃ paṇyaṃ paharaṇaṃ payojanaṃ
对于以第一格结尾、表示技艺等义的词,在表示“这是他的”这一属格义时,附加 ṇika 词缀。弹奏维纳琴是一种技艺,以此为业者即 veṇiko(维纳琴师);通过不分别的转喻,维纳琴本身也称为 vīṇā。依此类推:modiṅgiko(鼓手)、vaṃsiko(笛手)。持粪扫衣是一种戒行,以此为戒者即 paṃsukūliko(粪扫衣者)、tecīvariko(三衣者)。香是商品,以此为商品者即 gandhiko(香料商)、teliko(油商)、goḷiko(糖商)、pūviko(糕点商)、paṇṇiko(菜贩)、tambuliko(槟榔商)、loṇiko(盐商)。弓是武器,以此为武器者即 cāpiko(弓箭手)、tomariko(矛手)、muggariko(锤手)、mosaliko(杵手)。蕴等所依为用途,以此为用途者即 opadhikaṃ(与所依相关者)、sātikaṃ(与乐相关者)、sāhassikaṃ(与千相关者)。显示巴利原文
Paṭhamantā sippādivācakā asseti chaṭṭhyatthe ṇiko hoti. Vīṇāvādanaṃ sippa+massa veṇiko, vīṇāvādanaṃ abhedopacārena vīṇā nāma. Modiṅgiko, vaṃsiko. Paṃsukūladhāraṇaṃ sīla+massa paṃsukūliko, tecīvariko. Gandho paṇya+massa gandhiko, teliko, goḷiko, pūviko, paṇṇiko, tambuliko, loṇiko. Cāpopaharaṇa+massa cāpiko, tomariko, muggariko, mosaliko. Upadhi=kkhandhādi payojana+massa opadhikaṃ, sātikaṃ, sāhassikaṃ.
杀此、应得此、去往此、拾取此、行于此。显示巴利原文
28. Taṃ hanta+rahati gacchatu+ñchati+carati
对于以第二格结尾的词,在表示“杀……”等意义时,附加 ṇika 词缀。例如杀鸟者,称为 pakkhika(捕鸟者)、sākuṇika(捕禽者)、māyūrika(捕孔雀者);杀鱼者,称为 macchika(渔夫)、menika(捕鱼者)。杀野兽者,称为 māgavika(猎人),其中插入字母 v;依“tadaminā”等规则,从 magava 等词也可构成 māgavika。此外有 orabbhika(杀羊者)、hāriṇika(杀鹿者)。sūkarika(杀猪者)则附加 ika 词缀。值百数者(应得百数者)为 sātika;现见者为 sandiṭṭhika;应得“来见法”者为 ehipassika(来见者)。在这些处,或是模仿带有格尾的复合词,或是因为派生词缀所表示的特征,或是基于广泛施设而附加词缀。此类还有 sāhassika(千数者)、kumbhika(持罐者)、doṇika(持斗者)、addhamāsika(半月者)、kahāpaṇika(持迦哈波那者)、āsītikā gāthā(八十偈者)、nāvutikā(九十偈者)。sahassiya(千数者)则附加 iya 词缀。显示巴利原文
Dutiyantā hantīti evamādīsva+tthesu ṇiko hoti. Pakkhino hantīti pakkhiko, sākuṇiko, māyūriko, macche hantīti macchiko, meniko. Mige hantīti māgaviko, vakārāgamo . Migassa ‘‘tadaminā’’dinā magavādesepi māgaviko. Orabbhiko, hāriṇiko. Sūkarikoti iko. Sata+marahatīti sātikaṃ, sandiṭṭhikaṃ, ehi passa vidhiṃ arahatīti ehipassiko. Ettha tyādyantasamudāyato anukaraṇattā vā taddhitassa abhidhānalakkhaṇattā vā bahulaṃvidhānena vā paccayo. Sāhassiko, kumbhiko, doṇiko, addhamāsiko, kahāpaṇiko, āsītikā gāthā, nāvutikā. Sahassiyoti iyo. Paradāraṃ gacchatīti pāradāriko, maggiko, paññāsayojaniko, pathiko. Badare uñchatīti bādariko, sāmākiko. Dhammaṃ caratīti dhammiko, adhammiko.
29. 由此所作、由此所买、由此所缚、由此所造作、与此混合、由此所杀、以此杀害、由此所胜、以此取胜、以此游戏、以此挖掘、由此渡过、以此行走、以此运载、依此生活。显示巴利原文
29. Tena kataṃ kītaṃ baddha+mabhisaṅkhataṃ saṃsaṭṭhaṃ hataṃ hanti jitaṃ jayati dibbati khanati tarati carati vahati jīvatiti
于“所作”等义中,加后缀 ṇika。以身所作者为 kāyika(身业)、vācasika(语业)、mānasika(意业),此时插入 sak。由风所生之病为 vātika(风病),由痰所生者为 semhika(痰病),由胆所生者为 pittika(胆病)。以百数所买者为 sātika,以千数所买者为 sāhassika;以布所买者为 vatthika,以罐所买者为 kumbhika,以金所买者为 sovaṇṇika,由杀害而得者为 ghātika。后缀直接从词根而来,因无“根本”之思量,故不成立“由提婆达多所买”之语,以不合其义故。为系缚而作之绳为 varattika,铁制者为 āyasika,套索制者为 pāsika,线制者为 suttika。以酥油所作或混合者为 ghātika,丸状者为 goḷika,酪制者为 dadhika,胡椒制者为 mārīcika。以网所杀或捕者为 jālika(网捕者),钓者为 bālisika。以骰子所赢之财为 akkhika dhana,以签筹所赢者为 sālākika,tind…显示巴利原文
Katādīsva+tthesu ṇiko. Kāyena kataṃ kāyikaṃ, vācasikaṃ, mānasikaṃti sakāgamo. Vātena kato ābādho vātito, semhiko, pittiko. Satena kītaṃ sātikaṃ, sāhassikaṃ, vatthena kītaṃ vatthikaṃ, kumbhikaṃ, sovaṇṇikaṃ, ghātikaṃ. Mūlatova paccayo, amūlavācittā devadattena kītoti na hoti, tadatthāppatītiyā. Varatthāya baddho vārattiko, āyasiko, pāsiko, suttiko. Ghatena abhisaṅkhataṃ saṃsaṭṭhaṃ vā ghātikaṃ, goḷikaṃ, dadhikaṃ, mārīcikaṃ. Jālena hato hantīti vā jāliko, bālisiko. Akkhehi jitaṃ akkhikaṃ dhanaṃ, sālākikaṃ, tindukiko, ambaphaliko. Akkhehi jayati dibbati vā akkhiko. Khaṇittiyā khanatīti khāṇittiko, kuddāliko. Devadattena jitaṃ, aṅgulyā khanatīti na hoti, tadatthānavagamā. Uḷumpena taratīti oḷumpiko, uḷumpikoti iko. Kulliko, gopucchiko, nāviko. Sakaṭena caratīti sākaṭiko, rathiko. Parappikoti iko. Khandhena vahatīti khandhiko. Aṃsiko, sīsikoti iko. Vetanena jīvatīti vetaniko, bhatiko, kayiko, vikkayiko, kayavikkayikoti iko.
30. 导致彼,归趋于彼。显示巴利原文
30. Tassa saṃvattati
于“导致”之义中,从第四格结尾的词加后缀 ṇika。导致再生者为 ponobbhavika(引再生者),阴性为 ponobbhavikā。导致世间者为 lokika(世间者)。善妙之最胜为 sagga(天界),导致天界者为 sovaggika(引天界者),依“tadaminā”等读法而有 sasso+vaka。导致财富者为 dhañña(财富)。显示巴利原文
Catutthyantā saṃvattatīti asmiṃ attheṇiko hoti. Punabbhavāya saṃvattatīti ponobbhaviko, itthiyaṃ ponobbhavikā. Lokāya saṃvattatīti lokiko. Suṭṭhu aggoti saggo, saggāya saṃvattatīti sovaggiko, sasso+vaka tadaminādīpāṭhā. Dhanāya saṃvattatīti dhaññaṃ.
31. 从彼所生,从彼而来。显示巴利原文
31. Tato sambhūta+māgataṃ
于“所生”及“而来”之义中,从第五格结尾的词加后缀 ṇika。从母所生或来者,此处依“mātito ca bhaginiyaṃccho”等规则,以“mātito”部分而有 us 在 imhi 之语,于 rassadvitta 中成 mattika(母系者)、pettika(父系者)。亦见 ṇya、riyaṇa、rya 等后缀。从香所生者为 sorabhya(香美)。yamhi thaññaṃ。两处依“lopo vaṇṇi vaṇṇānaṃ”而有音省。riyaṇa- 从父所生者为 pettiya(父系者)、mātiya(母系者),依“rānubandhe ntarasarādissā”而有 u 之音省,mattiya。rya 中亦有 u 之音省,或为 cavagga 前形,成 macca。显示巴利原文
Pañcamyantā sambhūta+māgatanti etesva+tthesu ṇiko hoti. Mātito sambhūta+māgataṃvā+ti ettha ‘‘mātito ca bhaginiyaṃccho’’ti ‘‘mātito’’ti bhāgena ussa imhi vākyaṃ, rassadvittesu mattikaṃ, pettikaṃ. Ṇya+riyaṇa+ryapaccayāpi dissanti. Surabhito sambhūtaṃ sorabhyaṃ. Yamhi thaññaṃ. Ubhayattha ‘‘lopo+vaṇṇi+vaṇṇānaṃ’’ti lopo. Riyaṇa-pituto sambhūto pettiyo, mātiyo, ‘‘rānubandhe+ntasarādissā’’ti ulopo, mattiyo. Ryamhi-ulopo, cavaggapubbarūpāni, macco vā.
32. 住于彼处、为彼处所知、倾向彼处、受任于彼处。显示巴利原文
32. Tattha vasati vidito bhatto niyutto
从以第七格结尾的“vasati”(住)等词义,加后缀 ṇika 而成。如:住于树根者,为 rukkhamūlika(树根住者);āraññika(林住者);rājagahika(王舍城住者);māgadhika(摩揭陀住者);sosānika(冢间住者)。于世间所知者,为 lokika(世间者)。于四大王天受供养者,为 cātummahārājikā(四大王天者)。于门受任者,为 dovārika(守门者),依“tadaminā”等读法而有 dassoka。bhaṇḍāgārika(库藏者)。ika- 则如 navakammika(新作业者)、ādikammika(初作业者)。kiya- 有 jātikiya(族姓者)、andhakiya(暗者)。显示巴利原文
Sattamyantā vasatītvevamādīsva+tthesu ṇiko hoti. Rukkhamūle vasatīti rukkhamūliko, āraññiko, rājagahiko, māgadhiko, sosāniko. Loke vidito lokiko. Catumahārājesu bhattā cātummahārājikā. Dvāre niyutto dovāriko, dassoka tadaminādipāṭhā. Bhaṇḍāgāriko. Ike-navakammiko, ādikammiko. Kiye-jātikiyo, andhakiyo.
“其”加“此”。显示巴利原文
33. Tassi+daṃ
从第六格结尾的“idaṃ”(此),表“属于此”之义,加后缀 ṇika 而成。如:僧团所属之物,为 saṅghika(僧团物);puggalika(个人物);sakyaputtika(释迦子物);nāṭaputtika(尼乾子物);jenadattika(阇那达多物)。kiya- 表自己所有,如 sakiya(自己物)、parakiya(他人物)。niya- 为 attaniya(属己物)。ka- 为 saka(自己物);国王所有之物,为 rājakaṃ bhaṇḍaṃ(王有财物)。显示巴利原文
Chaṭṭhiyantā ida+micca+smiṃ atthe ṇiko hoti. Saṅghassa idaṃ saṅghikaṃ, puggalikaṃ, sakyaputtiko, nāṭaputtiko, jenadattiko. Kiye-sassa idaṃ sakiyo, parakiyo. Niyeattaniyaṃ. Ke-sako, rañño idaṃ rājakaṃ bhaṇḍaṃ.
34. Ṇo(ṇa 后缀)显示巴利原文
34. Ṇo
从第六格结尾的词,在表“此”的意义上,加后缀 ṇa 而成。如:属于迦旃延的,为 kaccāyanaṃ(迦旃延的教法);byākaraṇaṃ(语法);sogataṃ sāsanaṃ(善逝教法);māhisaṃ maṃsaṃ(水牛肉)等。显示巴利原文
Chaṭṭhiyantā ida+micca+smiṃ atthe ṇo hoti. Kaccāyanassa idaṃ kaccāyanaṃ, byākaraṇaṃ, sogataṃ sāsanaṃ, māhisaṃ maṃsādi.
35. Gavādīhi yo(从“牛”等词后加 ya)显示巴利原文
35. Gavādīhi yo
对于以“牛”等第六格结尾的词,在表达“此”的意义时,添加 ya 后缀。例如:属于牛的东西为 gabyaṃ(牛所产),如 avaṅa、肉等。省略元音时,成为 kabbaṃ。属于 duna 的东西为 dabbaṃ。显示巴利原文
Gavādīhi chaṭṭhiyantehi ida+micca+smiṃ atthe yo hoti. Gunnaṃ idaṃ gabyaṃ, avaṅa, maṃsādi. Ilope kabbaṃ. Duno idaṃ dabbaṃ.
36. Pitito bhātari reyyaṇa(从“父”词,在“兄弟”义中加 reyya 和 ṇa)显示巴利原文
36. Pitito bhātari reyyaṇa
“从父”“从母”等词,依各自经句而有 ussa 和 i 等变化。对于“父”一词,在表示其兄弟的意义时,添加 reyyaṇa 后缀。父亲的兄弟称为 petteyyo(父方叔伯)。显示巴利原文
‘‘Pitito mātito’’ti tena tena suttanipāteneva ussa i. Pitusaddā tassa bhātari reyyaṇa. Pitu bhātā petteyyo.
37. Mātito ca bhaginiyaṃ ccho(从“母”词,在“姊妹”义中加 ccha)显示巴利原文
37. Mātito ca bhaginiyaṃ ccho
对于“母”一词和“父”一词,在表示其姊妹的意义时,添加 ccha 后缀。母亲的姊妹为 mātucchā(姨母),父亲的姊妹为 pitucchā(姑母)。问:“母亲的兄弟为 mātulo(舅父)”以及“mātulādi”等形式是如何构成的?答:那是通过特殊规定(nipātana)而来的 lapaccaya 后缀。显示巴利原文
Mātuto ca pituto ca tesaṃ bhaginiyaṃ ccho hoti. Mātu bhagini mātucchā, pitu bhagini pitucchā. Kathaṃ ‘‘mātu bhātā mātulo’’ti, ‘‘mātulāditvānī’’ti nipātanā lapaccayo.
38. Mātāpitūsvā+maho(从“母”“父”词后加 ā 和 maha)显示巴利原文
38. Mātāpitūsvā+maho
从“母”“父”二词,在表示他们之父母的意义上,加上 ā 与 maha 后缀。母亲的母亲为 mātāmahī(外祖母),母亲的父亲为 mātāmaho(外祖父)。父亲的母亲为 pitāmahī(祖母),父亲的父亲为 pitāmaho(祖父)。此非按序一一对应,而是各自由“母”“父”二词,分别关联而表示他们之父母的意义,由此成为构词条件。显示巴利原文
Mātāpitūhi tesaṃ mātāpitūsvā+maho hoti. Mātu mātā mātāmahī, mātu pitā mātāmaho. Pitu mātā pitāmahī, pitu pitā pitāmaho. Na yathāsaṅkhyaṃ paccekābhisambandhato visuṃ visuṃ mātāpitusaddehi tesaṃ mātāpitunnaṃ atthe paccayo hoti.
39. Hite reyyaṇa(在“利益”义中加 reyyaṇa)显示巴利原文
39. Hite reyyaṇa
从“母”“父”二词,在“利益”的意义上,加上 reyyaṇa 后缀。对母亲有利益者为 matteyyo(孝母者),对父亲有利益者为 petteyyo(孝父者)。显示巴利原文
Mātāpitūhi hite reyyaṇa hoti. Mātu hito matteyyo, petteyyo.
在表示贬斥、未知、微小、相似、短小、怜悯、名称等意义时,于名词后加后缀 -ka。显示巴利原文
40. Nindā+ññāta+ppa paṭibhāga rassa dayā saññāsu ko
在贬斥等意义中,从名词后加 -ka 后缀。贬斥义:被讥嫌的秃头者,即 muṇḍaka(秃子)。同样,有 samaṇaka(沙门子)、paṇḍitaka(小聪明者)、brāhmaṇaka(婆罗门子)、veyyākaraṇaka(语法小子)。未知义:这是谁的马?即 assaka(某匹马),通过词语之力了知特定的关联。微小义:少量的油,即 telaka(一点油)、ghataka(一点酥油)。相似义:如同象一般,即 hatthika(似象者)、assaka(似马者)、balībaddhaka(似牛者)。在‘ime no hatthikā assā, balībaddhā ca no ime’等句子中,应视为通过‘lopa’(省略)而省略 -ka 后缀,或视为无差别转用。而这些由木头等制成的,是何种形像。短小义:矮人,即 mānusaka(小人)、rukkhaka(小树)、pilakkhaka(小无花果树)。怜悯义:被怜爱的儿子,即 puttaka(儿子啊)、vacchaka(牛犊啊)。名称义:如孔雀般,即 mayūraka。显示巴利原文
Nindādīsva+tthesu nāmasmā ko hoti. Nindāyaṃ-nindito muṇḍo muṇḍako, evaṃ samaṇako, paṇḍitako, brāhmaṇako , veyyākaraṇako. Aññāte-kassā+yaṃ asso assako, payogasāmatthiyā sambandhivisesānāvagamo+vagamyate. Appatthe-appakaṃ telaṃ telakaṃ, ghatakaṃ. Paṭibhāgatthe-hatthī viya hatthiko, assako, balībaddhako. ‘‘Ime no hatthikā assā, balībaddhā ca no ime’’tyādipāṭhe ‘‘lopo’’ti kapaccayalopena vā abhedopacārena vā daṭṭhabbaṃ, ime ca dāruādīhi katarūpāni. Rasserasso mānuso mānusako, rukkhako, pilakkhako. Dayāyaṃ-dayito=nukampito putto puttako, vacchako. Saññāyaṃ-moro viya morako, katako, bhatako.
在表示‘此为其量度’的意义时,也使用后缀 -ṇika。显示巴利原文
41. Ta+massa parimāṇaṃ ṇiko ca
当以第一格结尾的词表示“此为其量度”时,加上后缀 -ṇika 和 -ka,且该第一格结尾的词本身即是量度。因为用 doṇa 等量具来量度稻谷等,故称“parimāṇa”(量度)。doṇa 为其量度 → doṇiko vīhi(一斗稻),khārasatiko(百担量),khārasahassiko(千担量),āsītiko vayo(八十岁量),半身为量 → upaḍḍhakāyikaṃ bimbohanaṃ(半身枕)。又有 pañcakaṃ(五支量)、chakkaṃ(六支量)。显示巴利原文
Paṭhamantā asseti asmiṃ atthe ṇiko hoti ko ca, tañce paṭhamantaṃ parimāṇaṃ bhavati. Doṇādīnaṃ parimitavīhādīnaṃ karaṇattā ‘‘parimīyantya+nenāti parimāṇa’’nti hoti. Doṇo parimāṇa+massāti doṇiko vīhi, khārasatiko, khārasahassiko, āsītiko vayo, upaḍḍhakāyo parimāṇa+massa upaḍḍhakāyikaṃ bimbohanaṃ. Pañcakaṃ, chakkaṃ.
在 ya、ta、eta 等代词后,使用后缀 -ttaka,表示“多少、如此多、这么多”等量度或程度。显示巴利原文
42. Ya+te+tehi+ttako
当以 ya 等代词的第一格结尾表示“此为其量度”的第六格义时,加上后缀 -ttaka,且该第一格结尾的词须是量度。yaṃ 为其量度 → yattakaṃ(多少量),tattakaṃ(那么多量);etassa 替换为 eṭa 后加上 -ttaka → ettakaṃ(这么多量)。在 āvataka 的情形中:yaṃ 为其量度 → yāvatako(多少量),tāvatako(那么多量)。显示巴利原文
Yādīhi paṭhamantehi asseti chaṭṭhyatthe ttako hoti, tañce paṭhamantaṃ parimāṇaṃ bhavati. Yaṃ parimāṇa+massa yattakaṃ, tattakaṃ, ‘‘etasseṭa ttake’’ti etassa eṭa, ettakaṃ. Āvatake-yaṃ parimāṇa+massa yāvatako, tāvatako.
在 sabba(一切、全部)后,也使用后缀 -āvantu,表示‘此为其量度’的意义。显示巴利原文
43. Sabbā cā+vantu
当以 sabba 的第一格结尾以及 ya 等代词的第一格结尾表示“此为其量度”的第六格义时,加上后缀 -āvantu,且该第一格结尾的词须是量度。sabbaṃ 为其量度 → sabbāvantaṃ(全量),并依“aṃṅaṃ napuṃsake”规则加上 aṃ。另有 yāvantaṃ(多少量)、tāvantaṃ(那么多量)。显示巴利原文
Sabbato paṭhamantā yādīhi ca asseti chaṭṭhyatthe āvantu hoti, tañce paṭhamantaṃ parimāṇaṃ bhavati. Sabbaṃ parimāṇa+massa sabbāvantaṃ, ‘‘aṃṅaṃ napuṃsake’’ti aṃ. Yāvantaṃ, tāvantaṃ.
在疑问代词 kim(何、多少)后,使用 -rati、-rīva、-rīvataka、-rittaka 等后缀,构成表示“多少、几许、何等程度”的形式,如 kati、kīva、kīvataka、kittaka。显示巴利原文
44. Kimhā rati+rīva+rīvataka+rittakā
从 kim 词干的第一格结尾,在表示‘此为其量度’的第六格意义上,加后缀 -rati、-rīva、-rīvataka、-rittaka。这些派生词用以表示‘多少数目’的量度:kati(多少),因 r 为插音,故 iṃ 部分省略;kīva(多少)、kīvatakaṃ(多少量)、kittakaṃ(多少量)。rīvanto 就其本性而言,为不可数。显示巴利原文
Kimhā paṭhamantā asseti chaṭṭhyatthe rati+rīva+rīvataka+rittakā honti. Kiṃsaṅkhyānaṃ parimāṇa+mesaṃ kati, rānubandhattā iṃbhāgalopo. Kīva, kīvatakaṃ, kittakaṃ. Rīvanto sabhāvato asaṃkhyo.
45. 在‘已生’的意义中,加后缀 -ita。如 tārakā 等词,加 -ita。显示巴利原文
45. Sañjātaṃ tārakāditvi+toti
在‘已生起’的意义上,加后缀 -ita。例如:tārakitaṃ gaganaṃ(星辰已布满天空,即布满星辰的天空);pupphito rukkho(花已开于树,即开花的树);pallavitā latā(嫩芽已发满藤蔓,即长满嫩芽的藤蔓)。显示巴利原文
Sañjātatthe ito. Tārakā sañjātā assa tārakitaṃ gaganaṃ, pupphāni sañjātāni assa pupphito rukkho, pallavitā latā.
46. 于「māna」中,「matta」。显示巴利原文
46. Māne matto
从第一格词尾‘māna’所表之意,于此义上成为‘matta’。例如:palaṃ ummāna + massa → palamattaṃ(秤量+其=秤量之量);hattho paṇāma + massa → hatthamattaṃ(手+合掌礼+其=手之量);sataṃ māna + massa → satamattaṃ(一百+度量+其=百之量);doṇo parimāṇa + massa → doṇamattaṃ(斗+容量+其=斗之量)。因无别转用,亦可直接作‘doṇo’。以之量度,故为‘mānaṃ’;因与 māna 相关,故唯依第六格词尾的规则。在此:显示巴利原文
Paṭhamantā mānavuttito asseti asmiṃ atthe matto hoti. Palaṃ ummāna+massa palamattaṃ. Hattho paṇāma+massa hatthamattaṃ. Sataṃ māna+massa satamattaṃ. Doṇo parimāṇa+massa doṇamattaṃ. Abhedopacārā doṇotipi hoti. Mīyate+nenāti mānaṃ, mānassa sambandhittā chaṭṭhyantabhūtānameva vidhi hoti. Ettha ca –
这里的“uddhamāna”意为向上的量度,“parimāṇa”则指各个方面的量度。
“pamāṇa”为长度,“saṅkhyā”则为数目,其余依此类推。
显示巴利原文 Uddhamānantu ummānaṃ, parimāṇantu sabbato; Pamāṇaṃ hoti āyāmo, saṃkhyāseso tu sabbato.
47. 「taggho」中,「cu」与「ddha」。显示巴利原文
47. Taggho cu+ddhaṃ
依“uddhamāna”所表之义,便形成“taggho”与“matta”。例如:“jaṇṇu(膝)”加“parimāṇa(量)”,构成“jaṇṇutagghaṃ(膝之量)”,即“jaṇṇumattaṃ(膝之量)”。显示巴利原文
Uddhamānavuttito taggho hoti matto ca. Jaṇṇu parimāṇa+massa jaṇṇutagghaṃ, jaṇṇumattaṃ.
48. 以及「ṇo」于「purisa」等词中。显示巴利原文
48. Ṇo ca purisāti
于「purisa」等词干,可带有后缀「ṇo」以及「matta」等。例如:porisaṃ 一词,由 purisa(人)+ parimāṇa(量)+ assa(其)构成,意为「人之量」;purisamattaṃ 与 purisatagghaṃ 亦同样表示「人之量」。显示巴利原文
Purisā ṇo hoti mattādayo ca. Puriso parimāṇa+massa porisaṃ, purisamattaṃ+purisatagghaṃ.
49. 「aya」于「ubha」、「dvi」、「ti」、「haṃ」、「se」之后。显示巴利原文
49. Ayu+bhadvitīhaṃ+se
从表示部分的「ubha」「dvi」「ti」等词,可获得后缀「aya」。例如:ubhayaṃ(即 ubho aṃsā assa ubhayaṃ,两者部分属它,意为「两者」)、dvayaṃ(二)、tayaṃ(三)。规则是通过部分与整体的关联而施设于整体,因此不应认为从「ubhaya」等词后会有复数。然而,如「rāhuno siro」(罗睺之头)等例,虽无实际分别,但因说话者欲作分别,仍可出现复数。显示巴利原文
Ubhadvitīhi avayavavuttīhi ayo hoti. Ubho aṃsā assa ubhayaṃ, dvayaṃ, tayaṃ. Aṃsasambandhena samudāye vidhi hotīti na ubhayādito bahuvacananti ce, ‘‘rāhuno siro’’ tyādo abhedepi bhedavivakkhāya labbhamānato bahuvacanaṃ hoteva.
50. 于数词中,以「sata」、「uta」、「ī」、「ā」、「sa」、「dasa」为结尾,且为「adhikā」(增上)时,于「smiṃ」格中,在「sata」、「sahassa」、「satasahassa」前加「ḍo」。显示巴利原文
50. Saṅkhyāya saccu+tī+sā+sa+dasantāyā+dhikā+smiṃ satasahasse ḍo
以「sata」「uta」「ī」「ā」「sa」「dasa」为词尾且处于第一格的数词,在表达第七格「asmiṃ」的意义时,可获得后缀「ḍo」;若该数词表示「增上」(adhikā),且所增上者为「sata」(百)、「sahassa」(千)或「satasahassa」(十万)时,亦复如是。例如:vīsati adhikā asmiṃ sateti vīsaṃsataṃ,即「二十增上于此百中」,意指「百二十」。显示巴利原文
Satyantāya utyantāya īsantāya āsantāya dasantāya saṅkhyāya paṭhamantāya asminti sattamyatthe ḍo hoti, sā ce saṅkhyā adhikā hoti, ya+dasminti, taṃ ce sataṃ sahassaṃ satasahassaṃ vā hoti. Vīsati adhikā asmiṃ sateti vīsaṃsataṃ.
在「sati」之处用「ḍe」,即以「tissa」替代「ti」。显示巴利原文
139. Ḍe satissa tissati
当后接「ḍe」时,以「ti」收尾的音节中,「ti」即行脱落。例如:ekavīsaṃsataṃ、sahassaṃ、satasahassaṃ 等。三十超过百位时,即得 tiṃsasata(一百三十)、ekatiṃsasata 等。九十超过百位,即得 navutaṃsata(一百九十)、sahassa… 等。若以「ī」结尾的四十超过百、千、十万,则为 cattālīsasata(四百)等。以「ā」结尾的五十准此,为五百等。以「a」结尾的十一,则为一百一十等。显示巴利原文
Ḍe pare satyantassa tikārassa lopo hoti. Ekavīsaṃsataṃ sahassaṃ satasahassaṃ vā. Tiṃsati adhikā asmiṃ satādiketi tiṃsasataṃ ekatiṃsasataṃ iccādi. Utyantāyanavuti adhikā asmiṃ satādiketi navutaṃsataṃ sahassaṃ satasahassaṃ vā. Īsantāya-cattālīsaṃ adhikā asmiṃ sate sahasse satasahasseti cattālīsasata+miccādi. Āsantāya evaṃ, paññāsaṃsata+miccādi. Dasantāya-ekādasaṃsata+miccādi.
在 ekādasa 等的序数词中,tassa 可选地(变为 ḍo)。显示巴利原文
51. Tassa pūraṇe+kādasādito vā
以第六格结尾的 ekādasa 等数词,在表达序数义时可选择性地变为 ḍo。所谓序数,即某数所满之位次。十一的序数是 ekādaso。其他情形则依「ma pañcādikatīhī」规则变为 ma,即 ekādasamo。二十的序数是 vīso 或 vīsatimo;三十的序数是 tiṃso 或 tiṃsatimo。由于 vā 字的作用有所限定,四十、五十恒常为 cattālīso、paññāso。显示巴利原文
Chaṭṭhiyantāye+kādasādikāya saṃkhyāya ḍo hoti pūraṇatthe vibhāsā. Sā saṃkhyā pūriyate yena taṃ pūraṇaṃ. Ekādasannaṃ pūraṇo ekādaso. Aññatra ‘‘ma pañcādikatīhī’’ti mo, ekādasamo. Vīsatiyā pūraṇo vīso vīsatimo, tiṃso, tiṃsatimo. Vāsaddassa vavatthitavibhāsattā niccaṃ cattālīso paññāso.
在 pañca 等词后加「ma」后缀,根据「katīhi」规则。显示巴利原文
52. Ma pañcādikatīhiti
添加「ma」后缀后,即得:pañcamo(第五)、pañcamī(第五·阴性);sattamo(第七)、sattamī(第七·阴性);aṭṭhamo(第八)、aṭṭhamī(第八·阴性);katimo(第几)、katimī(第几·阴性)等。显示巴利原文
Mapaccaye pañcamo, pañcamī. Sattamo, sattamī. Aṭṭhamo, aṭṭhamī. Katimo, katimī iccādi.
在 sata 等词中,末音变为「i」,并加「ma」。显示巴利原文
53. Sathādīna+mi cati
sata 等词的词尾变为 i 并添加 ma。sata 的序数是 satimo,sahassa 的序数是 sahassimo。显示巴利原文
Satādīnaṃ mo ca antādeso i ca. Satassa pūraṇo satimo, sahassimo.
在序数义中,cha 变为 ṭṭha 或 ṭṭhama。显示巴利原文
54. Chā ṭṭha+ṭṭhamāti
cha 一词在序数义中变为 ṭṭha 或 ṭṭhama。六的序数是 chaṭṭho 或 chaṭṭhamo。阴性形式为 chaṭṭhī 或 chaṭṭhamī。根据“catutthadutiyesve+saṃ tatiyapaṭhamā”这一固定规则,在序数义中,dvi 变为 du,ti 与 catu 则依序变为 tatiya 和 catuttha,即 dutiyo(第二)、tatiyo(第三)、catuttho(第四)。显示巴利原文
Chasaddā pūraṇatthe ṭṭha+ṭṭhamā. Channaṃ pūraṇo chaṭṭho, chaṭṭhamo. Itthiyaṃ chaṭṭhī, chaṭṭhamī. ‘‘Catutthadutiyesve+saṃ tatiyapaṭhamā’’ti nipātanā pūraṇatthe dvito tiyo dvissa du ca, ticatūhi tissa a, tiya+tthā ca yathākkamaṃ, dutiyo tatiyo, catuttho.
在「无伴侣」义中,eka 变为 ka、kya 或保持 aka。显示巴利原文
55. Ekā kā+kya+sahāye
依据“有差别时,修饰语方有意义”这一原则,为了从数词中加以区分,而说“无伴侣”。在无伴侣义中,eka 可变为 ka 或 ākī。例如:ekova ekako(独自一人)、ekākī(独自一人·阴性),或仅 eko(一)。显示巴利原文
‘‘Sati byabhicāre visesanaṃ sātthakaṃ’’ti ñāyā saṃkhyāto visesetuṃ ‘‘asahāye’’ti vuttaṃ. Ekasmā asahāyatthe ka+ākī honti vā. Ekova ekako, ekākī, eko vā.
56. 由 vaccha 等词根,在「瘦」义时,用 tara 后缀。显示巴利原文
56. Vacchādīhi tanutte taro
犊牛等本性之微少,即仅余少许时,用 tara 后缀。So 即 sako bhāvo(自身之性),也就是 sabhāvo(本性),为自身所属之相。犊之微少称为 vacchataro,阴性则为 vacchatarī。青春之微少称为 okkhataro。Okkhā 即壮年之牛。马性之微少称为 assataro。牛类种性力之微少称为 usabhataro。此处,“微少”即指力量薄弱。显示巴利原文
Vacchādīnaṃ sabhāvassa tanutte=kiñcimattāvasese taro hoti. So=sako bhāvo sabhāvo attaniyapavattinimittaṃ. Susuttassa tanutte vacchataro, itthiyaṃ vacchatarī. Yobbanassa tanutte okkhataro. Okkhā=dutiyavayaṭṭhagoṇo. Assabhāvassa tanutte assataro. Gāvoti jātisāmatthiyassa tanutte usabhataro. Ettha tanuttaṃ appabalatā.
57. 由 kim(何)词根,在「区别」义时,用 ratara 和 ratama 后缀。显示巴利原文
57. Kimhā niddhāraṇe ratara+ratamā
在使用“何”(kiṃ)声进行简别时,有 ratara 与 ratama 后缀。“是哪一位?”——于诸位中,天授是哪一位?于诸位中,迦多是哪一位?于诸位中,天授是哪一位?于诸位中,迦多是哪一位?婆罗门众中,“你是哪一位?”显示巴利原文
Kiṃsaddā niddhāraṇe ratara+ratamā honti. Ko evāti kataro bhavataṃ devadatto, kataro bhavataṃ kaṭṭho. Katamo bhavataṃ devadatto, katamo bhavataṃ kaṭṭho. Bhāradvājānaṃ katamo+si brahme.
57. 由tena(由彼),在“给予”义时,用li和yāti后缀。显示巴利原文
58. Tena datte li+yāti
在“施与”与“所诠表”义中,有 la 与 iyā 后缀,此依多分原则,主要用于构成人名称呼。由天所赐者,名 devalo、deviyo;由梵所赐者,名 brahmalo、brahmiyo;吉祥所赐者,名 sīvalo、sīviyo,此为长音。Deva(天)、Brahma(梵)、Siva(湿婆),即以这些为名之人。(此为 Rattamiccādi 等多义添词)。显示巴利原文
Datte+bhidheyye la+iyā honti bahulādhikārā manussasaññāyaṃ. Devena datto devalo deviyo, brahmalo brahmiyo. Sīvalo sīviyo sissa dīgho. Deva+brahma+sivāti tannāmakā manussā. (Rattamiccādianekatthataddhitaṃ).
59. 彼之(tassa)于“存在”与“业”义时,用tta、tā、ttana、ṇya、ṇeyya、ṇi、ya、ṇiyā后缀。显示巴利原文
59. Tassa bhāvakammesutta+tā+ttana+ṇya+ṇeyya+ṇi+ya+ṇiyā
属格词尾之词,于存在义与业义中,多转为tta等后缀。然而,并非一切词根于一切情况皆有此后缀,唯除tta与tā之外。依此而生起‘慧’之声,故所谓‘存在’,即是音声生起的因相。如经中所说——显示巴利原文
Chaṭṭhiyantā bhāve kamme ca ttādayo honti bahulaṃ. Na sabbe paccayā sabbato honti aññatratta+tāhi. Bhavanti etasmā buddhisaddāti bhāvo saddapavattinimittaṃ. Vuttañca –
因有此故,乃有‘声’之慧,所谓存在,即依音声而转起;
名为相者,即是生、类、实体、业与德。
显示巴利原文 Hontya+smā saddabuddhīti, bhāvo taṃ saddavuttiyā; Nimittabhūtaṃ nāmañca, jāti dabbaṃ kriyā guṇoti.
青色之存在,即nīlattaṃ、nīlatā,这是指性质的存在。其中,依青色这一性质,当“青”的名称现起时,以“青”的觉知为相,称为存在。青色的性质之存在,即nīlattaṃ、nīlatā,指的是青色之性质的类别;此处即以青色性质之生起为相,成为“青”这一名称依性质现起之相。Gottaṃ(族),即gotā(牛族),这是gojāti(牛之生);此处,表示“生”的名称以“类”的方式现起时,即以生为相。能消化者的存在为pācakattaṃ,这是与作用相关的存在,此处即与煮的作用相关。Daṇḍittaṃ、visāṇittaṃ、rājapurisattaṃ,是与杖、角、王仆的“类”相关的存在,因为它们是杖等名称现起之相。显示巴利原文
Nīlassa paṭassa bhāvo nīlattaṃ nīlatāti guṇo bhāvo. Ettha nīlaguṇavasena paṭe nīlasaddassa vuttiyā paṭabuddhiyā nimittaṃ bhāvo nāma. Nīlassa guṇassa bhāvo nīlattaṃ nīlatāti nīlaguṇajāti, ettha nīlaguṇajāti nimittaṃ hutvā nīlasaddassa guṇavuttiyā nīlaguṇajāti nimittaṃ. Gottaṃ gotāti gojāti, ettha jātisaddānaṃ dabbavuttiyā sati jāti nimittaṃ. Pācakassa bhāvo pācakattaṃti kriyāsambandhittaṃ bhāvo, ettha pacanakriyāsambandhittaṃ bhāvo. Daṇḍittaṃ visāṇittaṃ rājapurisattaṃti daṇḍa+visāṇa+rājadabbānaṃ sambandhittaṃ bhāvo, daṇḍītyādisaddapavattiyā nimittattā.
天授的存在性,即devadattattaṃ;月、日的存在性,即candattaṃ、sūriyattaṃ。这些都是指它们的状态,有其共通与不共通之处:天授有愚痴等不同的状态差别,月有白分等不同的状态差别,日有和煦、猛烈等不同的状态差别,此共通性即是这里所说的相。此处,是就现前存在的词义作为境想的名称,说明其现起之相。虚空性、无性,在此指如“瓶中的虚空”“座位的虚空”以及“无瓶”等施设的差别,其共相即为存在。显示巴利原文
Devadattassa bhāvo devadattattaṃ, candattaṃ, sūriyattaṃti tadavatthā visesasāmaññaṃ, devadattassa bālatādiavatthābhedo, candassa kalādiavatthabhedo ca, sūriyassa mandapaṭutādiavatthābhedo ca sāmaññaṃ, tadettha nimittaṃ. Ettha vijjamānapadatthānaṃ visayabhūtasaññāsaddānaṃ pavattinimittaṃ vuttaṃ. Ākāsattaṃ abhāvattaṃti, tattha ghaṭākāsa+pīṭharākāsa, paṭābhāva+ghaṭābhāvādinā upacaritabhedasāmaññaṃ bhāvo.
凡夫性。受的存在性,即受性,此为略说。同样地,有生性、老性。显示巴利原文
Ttana-puthujjanattanaṃ. Vedanāya bhāvo vedanattanaṃ, rasso. Evaṃ jāyattanaṃ, jārattanaṃ.
Ṇya:懒惰,即懒惰之状态或行为。其中,依“元音间之省略”等规则,若无省略,则依“元音之替代”等而成ā音,余者类推。婆罗门之状态为梵行性,有ññ音之前分音等。轻躁、善巧、离间。国王之状态为王位、主宰、继承。不平等、不平等,为ṇapaccayo。朋友之状态为友谊、贸易、无病、欣喜、无债、羸弱、力弱、聪慧、多闻、侍师。失念者之状态为失念,有i之省略。善巧、广大。相同之状态为共性。过量、喜悦、忧恼、易教、难教。聪敏者之状态为聪敏、增上。不幸者之状态为不幸。合宜之状态为合宜。譬喻、微细、真实之状态为真实。愚者之状态为愚钝。药之状态为药。忙碌者之行为为服务,如语法。显示巴利原文
Ṇya-alasassa bhāvo kammaṃ vā ālasyaṃ, ettha ‘‘lopo+vaṇṇi+vaṇṇānaṃ’’ti a-lope ‘‘sarāna+mādissā’’dinā ākāro, eva+mupari ca. Brāhmaṇassa bhāvo brahmaññaṃ, ññakārapubbarūpāni. Cāpalyaṃ, nepuññaṃ, pesuññaṃ, rañño bhāvo rajjaṃ, ādhipaccaṃ, dāyajjaṃ, vesammaṃ, vesamaṃ, ṇapaccayo. Sakhino bhāvo sakhyaṃ, vāṇijjaṃ, ārogyaṃ, odagyaṃ, ānaṇyaṃ, dubbalyaṃ, balyaṃ, paṇḍiccaṃ, bāhussaccaṃ, porohiccaṃ. Muṭṭhassatissa bhāvo muṭṭhassaccaṃ, ilopo. Kosallaṃ, vepullaṃ. Samānassa bhāvo sāmaññaṃ, perissaṃ, somanassaṃ, domanassaṃ, sovacassaṃ, dovacassaṃ, nipakassa bhāvo nepakkaṃ, ādhikkaṃ, dubhagassa bhāvo dobhaggaṃ, sarūpassa bhāvo sāruppaṃ, opammaṃ, sokhummaṃ, tathassa bhāvo tacchaṃ. Dummedhassa bhāvo dummejjhaṃ. Bhesajassa bhāvo bhesajjaṃ, byāvaṭassa kammaṃ veyyāvaccaṃ yathā veyyākaraṇaṃ.
Ṇeyya:清净者之状态为清净性,主宰性。猴之状态为猴性。狡诈者之状态或行为为狡诈性。显示巴利原文
Ṇeyya-sucino bhāvo soceyyaṃ, ādhipateyyaṃ, kapissa bhāvo kāpeyyaṃ. Saṭhassa bhāvo kammaṃ vā sāṭheyyaṃ.
Ṇa:尊者之状态为尊重,其中u与ava有转化。轻快、正直、柔和,如“懈怠”等而有atta及dvitta之变化。最胜者之状态为波罗蜜,vī为后缀。和合者之状态为和合性。显示巴利原文
Ṇa-garūnaṃ bhāvo gāravaṃ, u avaṅa. Pāṭavaṃ, ajjavaṃ, maddavaṃ, ‘‘kosajjā’’dinā ussa attaṃ dvittañca. Paramānaṃ bhāvo pāramī, vīpaccayo. Samaggānaṃ bhāvo sāmaggī.
Iya:表示主宰者的状态,即“主宰性”;此外还有“聪慧性”“多闻性”“裸行性”“太阳性”。显示巴利原文
Iya-adhipatino bhāvo adhipatiyaṃ, paṇḍitiyaṃ, bahussutiyaṃ, naggiyaṃ, sūriyaṃ.
Ṇiya:表示懒惰者的状态或行为,如“懒惰性”“上颚性”“迟钝性”“聪敏性”“侍师性”“明辨性”。显示巴利原文
Ṇiya-alasassa bhāvo kammaṃ vā ālasiyaṃ, tālusiyaṃ, mandiyaṃ, dakkhiyaṃ, porohitiyaṃ, veyyattiyaṃ.
如何是“可爱性”?依自义,由“爱著”而藉ṇe词缀成就。“业”即行为,在此,懒惰者的行为便有“懒惰状态”“懒惰性”“懒惰性”“懒惰”“懒惰性”等。显示巴利原文
Kathaṃ rāmaṇīyakaṃti, sakatthe kantā ṇena siddhā. Kammaṃ=kriyā, tattha alasassa kammaṃ alasattaṃ alasatā alasattanaṃ ālasyaṃ ālasiyaṃ vā.
122. 「为自己」义。显示巴利原文
122. Sakattheti
在表达自身意义时,依相应规则而有 ttā 等后缀。如实本身即为如实性,悲悯性,适时性。空无边处本身即为空无边处性;此处 a 省略,且在完成前分之后,依“tadamina”等规则,n 变为 ññ 并省略,如身轻安性。显示巴利原文
Sakatthepi yathāyogaṃ ttādayo honti. Yathābhūtameva yathābhuccaṃ, kāruññaṃ, pattakallaṃ. Ākāsānantameva ākāsānañcaṃ, ettha akāralopo, tassa ce pubbarūpe ca kate ‘‘tadaminā’’dinā nassa ñño ca lopo ca hoti, kāyapāguññatā.
60. Bya 增长、奴仆等或显示巴利原文
60. Bya vaddhadāsā vā
以属格结尾的“增长”(vaddha)和“奴仆”(dāsa),在表达状态或行为的意义时,变为 bya。增长的状态或行为,即增长性、增长状态。奴仆的状态或行为,即奴仆性、奴仆状态、奴仆性。为何是 vaddhavaṃ?因为于 ṇe 中增入 v。显示巴利原文
Chaṭṭhiyantā vaddhā dāsā ca byo hoti bhāvakammesu. Vaddhassa bhāvo kammaṃ vā vaddhabyaṃ, vaddhatā. Dāsassa bhāvo kammaṃ vā dāsabyaṃ, dāsyaṃ, dāsatā. Kathaṃ vaddhavaṃti, ṇe vāgamo.
61. Nasa 年轻者 bo 和 他的显示巴利原文
61. Nasa yuvā bo ca vassa
以属格结尾且表示“青年”的词,在表达状态或行为的意义时,替换为 ṇa 或 vā,并伴有 v 变为 b 的替换。青年的状态,即 yobbanaṃ、yuvattaṃ 或 yuvatā。显示巴利原文
Chaṭṭhiyantā yuvasaddā bhāvakammesu naṇa vā hoti vassa bo ca. Yuvassa bhāvo yobbanaṃ, yuvattaṃ yuvatā vā.
62. 以aṇu等开头的词加vi和mant显示巴利原文
62. Aṇvāditvi+moti
表示状态时,也可用 ima 后缀。微细的状态为 aṇimā,轻的状态为 laghimā,大的状态为 mahimā,瘦的状态为 kasimā。显示巴利原文
Bhāve vā imo. Aṇuno bhāvo aṇimā, laghimā, mahato bhāvo mahimā. Kisassa bhāvo kasimā.
133. 在ima后缀前,kisa变为kasa,mahata变为mahā。显示巴利原文
133. Kisa+mahata+mime kasa, mahāti
在 ima 后缀前,mahata 变为 maha,kisa 变为 kasa,等等。显示巴利原文
Imamhi mahato maho ca kisassa kasādeso ca hoti.
63. 从状态、通过那个而产生显示巴利原文
63. Bhāvā tena nibbatteti
从表示动作的词干加 ima 后缀:由烹煮而产生的称为 pākimaṃ,由浇灌而产生的称为 sekimaṃ。显示巴利原文
Kriyāvācakasaddato imo, pākena nibbattaṃ pākimaṃ, sekimaṃ.
127. 懒惰、正直、侍从、友善、柔和、嫉妒、公牛、良种、盗窃、多闻显示巴利原文
127. Kosajjā+jjava+pārisajja+sohajja+maddavā+rissā+sabhā+jañña+theyya+ bāhusaccā
此类词在ṇā等后缀前有特殊变化。表kusīta(懈怠)的状态时,加后缀ṇya,其中īssa变为a,ta变为ja,ya变为前形,即成kosajjaṃ(懈怠性)。表ujuno(正直)的状态时,加后缀ṇa,即成ajjavaṃ(正直性),其中u变为a,又依“uvaṇṇassā+avaṅa sare”规则作avaṅa替换时,ja双写。表parisāsu sādhu(于众中善巧)之义时,依“ṇyo tattha sādhū”加后缀ṇya,其中插入ja,又依“byañjane dīgharassā”规则,ā缩短,ya变为前形,即成pārisajjo(众中善巧者)。其余诸词,应如此类推而知其构成。suhadaya即suhajjo(善心者),其状态为sohajjaṃ(善心性),其中aya消失。muduno(柔软的)的状态为maddavaṃ(柔软性),其中u变为a。isino(仙人的)的此状态或为ārissaṃ,加后缀ṇya时,插入āra,又依“lopo+vaṇṇi+vaṇṇānaṃ”规则,末尾i消失。usabhassa(牛的)的此状态或为āsabhaṃ,其中u变为ā。ājānīya(良骏的)的状态为ājaññaṃ,其中ya消失,依“lopo...”规则。显示巴利原文
Ete saddā nipaccante ṇānubandhe. Kusītassa bhāvoti bhāve ṇyo hoti, iminā īssa akāre ca tassa je ca kate yassa pubbarūpaṃ, kosajjaṃ. Ujuno bhāve ajjavaṃti ṇo, iminā ussa attaṃ, ‘‘uvaṇṇassā+vaṅa sare’’ti avaṅaādese jassa dvittaṃ. Parisāsu sādhūti vākye ‘‘ṇyo tattha sādhū’’ti ṇyo, iminā jāgamo ca, ‘‘byañjane dīgharassā’’ti āssa rasse ca kate jassa pubbarūpaṃ, pārisajjo. Iminā kamena vākyeneva saddasiddhi veditabbā. Suhadayova suhajjo, tassa bhāvo sohajjaṃ, iminā ayalopo. Muduno bhāvo maddavaṃ, iminā ussa attaṃ. Isino idaṃ bhāvo vā ārissaṃ, ṇyapaccaye iminā ārañāgame ‘‘lopo+vaṇṇi+vaṇṇānaṃ’’ti antaikāralopo ca. Usabhassa idaṃ bhāvo vā āsabhaṃ, iminā ussa ā. Ājānīyassa bhāvo ājaññaṃ, iminā yalope ‘‘lopo+vaṇṇi+vaṇṇānaṃ’’ti īkāralopo. Thenassa bhāvo theyyaṃ, iminā nassa yakāro. Bahussutassa bhāvo bāhusaccaṃ, iminā ussa akāro saṃyogādilopo. (Bhāvataddhitaṃ).
64. 在最高级中,tara、tama、issika、iya、iṭṭha等后缀。显示巴利原文
64. Tara+tami+ssiki+yi+ṭṭhā+tisaye
当表达比较、更胜之义时,便使用这些后缀。以更胜而言,pāpa(恶)的比较级有pāpataro、pāpatamo、pāpissiko、pāpiyo、pāpiṭṭho,阴性则为pāpatarā等。比较级后缀的结尾仍可再叠加比较级后缀,如以更胜而言,pāpiṭṭho可再成pāpiṭṭhataro、pāpiṭṭhatamo。同样,paṭutaro、paṭutamo、paṭissiko、paṭiyo、paṭiṭṭho,以及varataro等、paṇītataro等,皆同此理。显示巴利原文
Atisaye vattamānato honte+te paccayā. Atisayena pāpo pāpataro pāpatamo pāpissito pāpiyo pāpiṭṭho, itthiyaṃ pāpatarā iccādi. Atisayappaccayantāpi atisayappaccayo, atisayena pāpiṭṭho pāpiṭṭhataro pāpiṭṭhatamo. Evaṃ paṭutaro paṭutamo, paṭissiko, paṭiyo, paṭiṭṭho, varataro iccādi paṇītataro iccādi ca.
135. 在iya和iṭṭha后缀前,vuddha的词干变为jo。显示巴利原文
135. Jo vuddhassi+yi+ṭṭhesu
在比较级和最高级中,vuddha(年长的)发生jo的替换。更胜之vuddha即为jeyyo(更年长)、jeṭṭho(最年长)。在jo的替代形式中,前面的元音被省略;元音省略后,i变为e,且y双写。显示巴利原文
Vuddhassa jo hoti iyaiṭṭhesu. Atisayena vuddho jeyyo jeṭṭho, jādese pubbasaralope luttā sarā issa ekāre ca yassa dvittaṃ.
第136条:在比较级和最高级中,bāḷha、antika、pasattha 分别变为 sādha、neda、sā。显示巴利原文
136. Bāḷha+ntika+pasatthānaṃ sādha+neda+sā
于比较级与最高级中,bāḷha、antika、pasattha 依次转化为 sādha、neda、sā。表示‘极其坚固’者,比较级为 sādhiyo(更坚固),最高级为 sādhiṭṭho(最坚固)。表示‘极其接近’者,比较级为 nediyo(更近),最高级为 nediṭṭho(最近)。表示‘极其殊胜’者,比较级为 seyyo(更胜),最高级为 seṭṭho(最胜);如前所述,元音省略后,i 转为 e 并双写。显示巴利原文
Iyaiṭṭhesu bāḷha+ntika+pasatthānaṃ sādha+neda+sā honti yathākkamaṃ. Atisayena bāḷho sādhiyo sādhiṭṭho. Atisayena antiko nediyo nediṭṭho. Atisayena pasattho seyyo seṭṭho, pubbeva sare lutte issa e dvittañca.
137. 对于 kaṇa、kana、appa、yuva 这些词。显示巴利原文
137. Kaṇa+kana+ppa+yuvānaṃ
于比较级与最高级中,appa 与 yuva 依次转化为 kaṇa、kana。表示‘极其幼小’者,比较级为 kaṇiyo(更幼),最高级为 kaṇiṭṭho(最幼)。表示‘极其年轻’者,比较级为 kaniyo(更年轻),最高级为 kaniṭṭho(最年轻)。显示巴利原文
Iyaiṭṭhesu appayuvānaṃ kaṇa+kanā honti yathākkamaṃ. Atisayena appo kaṇiyo kaṇiṭṭho. Atisayena yuvā kaniyo kaniṭṭho.
138. 对于 vī、mantu、vantu 结尾的词,省略(词尾)。显示巴利原文
138. Lopo vī+mantu+vantūnanti
于比较级与最高级中,以 vī、mantu、vantu 结尾的词发生省略。表示‘极其有慧’者,比较级为 medhiyo(更有慧),最高级为 medhiṭṭho(最有慧)。表示‘极其具念’者,比较级为 satiyo(更具念),最高级为 satiṭṭho(最具念)。表示‘极其具德’者,比较级为 guṇiyo(更具德),最高级为 guṇiṭṭho(最具德)。此处,以上诸词依次表达 mantu 与 vantu 之义。显示巴利原文
Iyaiṭṭhesu vī+mantu+vantūnaṃ lopo. Atisayena medhāvī medhiyo medhiṭṭho. Atisayena satimā satiyo satiṭṭho. Atisayena guṇavā guṇiyo guṇiṭṭho. Ettha yathākkamaṃ mantvatthe vī+mantu+vantu hoti.
依于彼者用「lla」。显示巴利原文
65. Tannissite llo
于依止义中,从第二格结尾的名词加 lla 后缀。依止吠陀(veda)者,为 vedallaṃ。依止恶(duṭṭhu)者,为 duṭṭhullaṃ。‘Veda’意为知。依止行(saṅkhāra)者,为 saṅkhārillaṃ。显示巴利原文
Llapaccayo hoti dutiyantā tannissitatthe. Vedaṃ nissitaṃ vedallaṃ. Duṭṭhu nissitaṃ duṭṭhullaṃ. Vedanti tuṭṭhi. Ille saṅkhāraṃ nissitaṃ saṅkhārillaṃ.
彼之变化与部分用「ṇa」、「ṇika」、「ṇeyya」、「maya」。显示巴利原文
66. Tassa vikārāvayavesu ṇa+ṇika+ṇeyya+mayā
所谓变化,是指与原本状态相异的后续状态。从第六格结尾的名词,于变化与部分之义中,多加 ṇa 等后缀。Ṇa:铁(ayaso)之变化物为 āyasaṃ bandhanaṃ(铁制缚具),有 sakāgamo(插入 s)。优昙跋罗树(udumbara)之部分或变化物,为 odumbaraṃ bhasmaṃ paṇṇaṃ vā(优昙跋罗灰或叶)。鸽子之肉或矛,为 kāpotaṃ。Ṇika:棉花(kappāsa)之变化物为 kappāsikaṃ vatthaṃ(棉布衣)。Ṇeyya:羚羊(eṇi)之变化物或部分,为 eṇeyyaṃ。蚕茧(kosa)之变化物为 koseyyaṃ vatthaṃ(丝绸衣)。Maya:草(tiṇa)之变化物为 tiṇamayaṃ(草制之物),木(dāru)之变化物为 dārumayaṃ(木制之物),竹(naḷa)之变化物为 naḷamayaṃ(竹制之物),泥(mattikā)之变化物为 mattikāmayaṃ(泥制之物)。金车为 suvaṇṇamayo ratho,银制之物为 rūpiyamayaṃ。在‘其他’中为 mayo,如牛粪为 gomayaṃ。显示巴利原文
Pakatiyā uttara+mavatthantaraṃ vikāro. Chaṭṭhiyantā nāmasmā vikāre+vayave ca ṇādayo honti bahulaṃ. Ṇa-ayaso vikāro āyasaṃ bandhanaṃ, sakāgamo. Udumbarassa avayavo vikāro vā odumbaraṃ bhasmaṃ paṇṇaṃ vā. Kāpotaṃ maṃsaṃ satti vā. Ṇika-kappāsassa vikāro kappāsikaṃ vatthaṃ. Ṇeyya-eṇissa vikāro+vayavo vā eṇeyyaṃ. Kosānaṃ vikāro koseyyaṃ vatthaṃ. Maya-tiṇānaṃ vikāro tiṇamayaṃ, dārumayaṃ, naḷamayaṃ, mattikāmayaṃ, suvaṇṇamayo ratho, rūpiyamayaṃ. ‘‘Aññasmiṃ’’ti mayo, gunnaṃ karīsaṃ gomayaṃ.
67. 从 jatu 等词,加上 ssaṇa 或 vā。显示巴利原文
67. Jatuto ssaṇa vā
变化之部位有种子者。于此「变化部位」说中,多以变化本身为主。种子变化者,乃由种本所成种子体之变化。显示巴利原文
Vikārāvayavesu jatuto ssaṇa vā hoti. Ettha ‘‘vikārāvayavesū’’ti vattantesupi bahulādhikārā vikāreyeva hoti. Jatuno vikāro jātussaṃ jatumayaṃ.
123. 省略。显示巴利原文
123. Lopoti
多数情况下,词缀也会省略。因为已说“结果实的树,其果实既是部分又是变化;正如发嫩芽的树,其嫩芽即是部分”,所以果实等既是部分也是变化。因此,对于果实、花、根等的变化与部分,例举如下:piyāla树的果实称为piyālā,mallikā的花称为mallikā,usīra的根称为usīra。又或者,依同一词称说彼物,是基于无差别的隐喻,故即使不省略词缀,也同样成立。显示巴利原文
Bahulaṃ paccayalopopi. ‘‘Phalitassa rukkhassa phala+mavayavo vikāro ca, pallavitasseva pallavaṃ’’ti vuttattā phalādayo avayavā vikārā ca honti, tasmā idaṃ vuccati phalapupphamūlesu vikārāvayavesu-piyālassa phalāni piyālāni, mallikāya pupphāni mallikā, usīrassa mūlaṃ usīraṃ. Taṃsaddena vā tadabhidhānaṃ abhedopacārena, tasmā paccayalopaṃ vināpi sijjhati.
68. 在表示集合义时,添加 kaṇa、ṇa 或 ṇikā。显示巴利原文
68. Samūhe kaṇa+ṇa+ṇikā
从第六格结尾的词,在表示集合义时,添加后缀kaṇa、ṇa或ṇikā。从族姓词缀结尾的词加kaṇa:rājañña的集合为rājaññakaṃ,mānusakaṃ。从ukkhā等词:ukkhā的集合为okkhakaṃ,依“于复合中有时”的规则,变为okāra。oṭṭhakaṃ。urabbhā的集合为orabbhakaṃ。rājakaṃ, rājaputtakaṃ, hatthikaṃ, dhenukaṃ, māyūrakaṃ, kāpotakaṃ, māhisakaṃ。加ṇa:kākā的集合为kākaṃ,bhikkhaṃ。加ṇika:从acitta与āpūpa等词,āpūpa的集合为āpūpikaṃ,saṃkulikaṃ。显示巴利原文
Chaṭṭhiyantā samūhe kaṇa+ṇa+ṇikā honti. Gottapaccayantā kaṇa-rājaññānaṃ samūho rājaññakaṃ, mānusakaṃ. Ukkhādīhi ukkhānaṃ samūho okkhakaṃ, ‘‘saṃyoge kvacī’’ti okāro. Oṭṭhakaṃ. Urabbhānaṃ samūho orabbhakaṃ. Rājakaṃ, rājaputtakaṃ, hatthikaṃ, dhenukaṃ, māyūrakaṃ, kāpotakaṃ, māhisakaṃ. Ṇa-kākānaṃ samūho kākaṃ, bhikkhaṃ. Ṇika acittā-apūpānaṃ samūho āpūpikaṃ, saṃkulikaṃ.
69. 从 jana 等词,添加 tā。显示巴利原文
69. Janādīhi tāti
在集合义中加tā。jana的集合为janatā,以及gajatā、bandhutā、gāmatā、sahāyatā、nāgaratā。以tā结尾的词,其本性即为阴性。显示巴利原文
Samūhatthe tā. Janānaṃ samūho janatā, gajatā, bandhutā, gāmatā, sahāyatā, nāgaratā. Tāntā sabhāvato itthiliṅgā.
“Madanīyanti(‘应被陶醉的’)一词,是依具格或处所义加 anīya 词缀构成。“Dhūmāyitattaṃ(‘烟熏状态’)则由名动词根加 tta 词缀构成:取‘如烟而行’之义,先依‘行为者义加 ya’的规则加上 ya,再依‘于表去向、无宾语、处所义中’的规则加 kta 词缀并增入 ū 音,成为 dhūmāyita,其状态即 dhūmāyitattaṃ。”},{显示巴利原文
Madanīyanti karaṇe+dhikaraṇe vā anīyena siddhaṃ. Dhūmāyitattantiktantā nāmadhātuto ttena siddhaṃ, dhūmo viya ācaratīti ‘‘kattutā+yo’’ti āye ‘‘gamanatthākammakādhāre cā’’ti ktapaccaye ūāgame ca kate dhūmāyitassa bhāvoti dhūmāyitattaṃ.
70. 添加 iya 或 hita。显示巴利原文
70. Iyo hiteti
在利益义中加 iya。对执取有益者,为 upādāniyaṃ。显示巴利原文
Hitatthe iyo. Upādānānaṃ hitaṃ upādāniyaṃ.
71. 从 cakkhu 等词,添加 ssa。显示巴利原文
71. Cakkhādito ssoti
在利益义中加 ssa 词缀。对眼有益的,称为 cakkhussaṃ;对寿命有益的,称为 āyussaṃ。显示巴利原文
Hitatthe sso. Cakkhuno hitaṃ cakkhussaṃ, āyussaṃ.
ṇya 后缀,表“在那方面善巧”之义。显示巴利原文
72. Ṇyo tattha sādhu
当以第七格结尾的词表达“在某方面善巧”之义时,加上后缀 ṇya。此处的“善巧”指熟练、适合或有利益。例如,在集会中善巧者,称为 sabbha(省略 ākāra);在大众中善巧者,称为 pārisajja,依“kosajja”等规则插入 jāgama,元音不增长;对智慧有利益者,称为 mejjha(酥油);对脚有利益者,称为 pajja(油)。依据“aññasmiṃ”规则加上 ṇya,运载车辆者,称为 racchā。显示巴利原文
Sattamyantā tattha sādhūti asmiṃ atthe ṇyo hoti. Sādhūti kusalo yoggo hito vā. Sabhāyaṃ kusalo sabbho, ākāralopo. Parisāyaṃ sādhu pārisajjo, ‘‘kosajjā’’dinā jāgame akāravuddhi. Medhāya hitaṃ mejjhaṃ ghataṃ. Pādānaṃ hitaṃ pajjaṃ telaṃ. ‘‘Aññasmiṃ’’ti ṇyo, rathaṃ vahatīti racchā.
从 kamma 一词,表“善”义时,加 niya 和 ñña 后缀。显示巴利原文
73. Kammā niya+ññāti
以 kamma 为语基,表“善”义时,加 niya 和 ñña 后缀。于业中善巧者,称为 kammaniya 或 kammañña。显示巴利原文
Kammasaddā sādhvatthe niya+ññā honti. Kamme sādhu kammaniyaṃ kammaññaṃ.
从 kathā 等词加 ika 后缀。显示巴利原文
74. Kathāditvi+koti
后缀 ika。于说法中善巧者,称为 kathika。例如 dhammakathika(说法者)、saṅgāmika(战斗者)、pavāsika(旅居者)、upavāsika(斋戒者)。显示巴利原文
Iko. Kathāyaṃ kusalo kathiko. Dhammakathiko, saṅgāmiko, pavāsiko, upavāsiko.
从 patha 等词加 ṇeyya 后缀。显示巴利原文
75. Pathādīhi ṇeyyoti
后缀 ṇeyya。对道路有利益者,称为 pātheyya(路粮);对自己有利益者,称为 sāpateyya(财富);对灯有利益者,称为 padīpeyya(灯油)。显示巴利原文
Ṇeyyo. Pathe hitaṃ pātheyyaṃ, sapatismiṃ hitaṃ sāpateyyaṃ dhanaṃ. Padīpeyyaṃ telaṃ.
从 dakkhiṇā 等词,表“值得、应受”之义时,加 ṇeyya 后缀。显示巴利原文
76. Dakkhiṇāyā+raheti
表“值得、应受”义时,加后缀 ṇeyya。应受布施者,称为 dakkhiṇeyya。显示巴利原文
Arahatthe ṇeyyo. Dakkhiṇaṃ arahatīti dakkhiṇeyyo.
77. 「rāya」有「tu」和「manta」。显示巴利原文
77. Rāyo tumantāti
表“值得、应受”义时,加后缀 tumanta,或加 rāya。值得杀者,称为 ghātetāya,依“rānubandhe ntasarādissa”规则省略 uṃ;值得令生者,称为 jāpetāya;值得令出家者,称为 pabbājetāya。所谓“或”,即如 ghātetuṃ(值得杀)。(以上为杂种派生词。)显示巴利原文
Arahatthe tumantā rāyo vā. Ghātetuṃ arahatīti ghātetāyaṃ, ‘‘rānubandhe+ntasarādissā’’ti uṃlopo. Jāpetāyaṃ, pabbājetāyaṃ. Vāti kiṃ, ghātetuṃ. (Saṃkiṇṇataddhitaṃ).
第78条:在表示“此物在其中”或“某人具有此物”之义时,使用 mantu 后缀。显示巴利原文
78. Ta+mettha+ssa+tthīti mantu
首先,表“他有”之义的 atthi 一词,在这些意义中使用 mantu 后缀。若牛存在于某地,或为某人所拥有,即称为 gomā(有牛者);gomanto 等形式,其变格与 guṇavantu 相同。显示巴利原文
Paṭhamantā ettha assa atthīti etesva+tthesu mantu hoti. Gāvo ettha dese assa vā purisassa santīti gomā, gomanto iccādi guṇavantusamaṃ.
由于“有”(atthi)是现在时,因此过去曾有或未来将有的牛,不得称为 gomā。那么,如何理解“他曾是有牛者”(gomā āsi)、“他将是有牛者”(gomā bhavissati)呢?即便在这些情况下,仍仅依现在存在的牛而称为 gomā;“曾是”、“将是”只是另外的词语,表示时间的差别。iti 一词用于限定范围。正如所说:显示巴利原文
Atthīti vattamānakālopādānato bhūtāhi bhavissantīhi vā gohi na gomā. Kathaṃ gomā āsi, gomā bhavissatīti. Tadāpi vattamānāhiyeva gohi gomā, āsi bhavissatīti padantarā kālantaraṃ. Itisaddato visayaniyamo. Vuttañhi –
表示众多义、称赞义,以及指责义、过度义;
在恒常联系和密切接触的含义中,会出现 mantu 等后缀。
显示巴利原文 Pahūte ca pasaṃsāyaṃ, nindāyañcā+tisāyane; Niccayoge ca saṃsagge, honti+me mantuādayoti.
第134条:在 mantu 后缀前,“āyu”的词干变为“āyas”。显示巴利原文
134. Āyussā+yasa mantumhi
在 mantu 后缀前,āyu 变为 āyas:因为有寿命,故称 āyasmā(具寿者)。对于表示物种的词语,由于它们具有直接指称实体的作用,所以不加 mantu 等后缀,比如 go(牛)不变成 gomā;同样,对于表示性质的词,如 seto paṭo(白布),也是如此。但对于那些不具备直接指称实体作用的性质词,则可以加 mantu 等后缀,比如他有智慧,故称 buddhimā(有智者)。根据“vantu 等后缀加于颜色等词”的规则,在 vantu 后缀下构成 rūpavā(具色者)、rasavā(具味者)、gandhavā(具香者)、saddavā(具声者)。又根据“从杖等词后加 ika 或 ī”的规则,有 ika 和 ī 后缀,如 rasī 或 rasiko(具味者)、rūpī 或 rūpiko(具色者)、gandhī 或 gandhiko(具香者)。显示巴利原文
Mantumhi āyussa āyasādeso hoti. Āyu assa atthīti āyasmā. Go assoti jātisaddānaṃ dabbābhidhāna- sāmatthiyā mantvādayo na honti, tathā guṇasaddānaṃ seto paṭoti. Yesaṃ tu guṇasaddānaṃ dabbābhidhānasāmatthiyaṃ natthi, tehi honteva, buddhi assa atthīti buddhimā. ‘‘Vantva+vaṇṇā’’ti vantumhi rūpavā rasavā gandhavā saddavā. ‘‘Daṇḍāditvi+kaī vā’’ti ika+ī, rasī rasiko, rūpī rūpiko, gandhī gandhikoti.
第79条:vantu 等后缀加于颜色等词。显示巴利原文
79. Vantva+vaṇṇāti
vantu 后缀:他有殊胜的戒,故称 sīlavā(具戒者)。他有众多或殊胜的慧,故称 paññavā(具慧者)。显示巴利原文
Vantu. Pasatthaṃ sīla+massa atthīti sīlavā. Pahutā pasatthā vā paññā assa atthīti paññavā.
第80条:从“杖”等词后,可任选加 ika 或 ī 后缀,表示“具有该物”等义,如“持杖者”。显示巴利原文
80. Daṇḍāditvi+ka+ī vāti
在表示“具有”的意义上,可选择添加 ika 和 ī 后缀。由于规则允许多样,某些词可有两种形式,某些则只有一种。常与杖相伴者,因他有杖,故称 daṇḍiko 或 daṇḍī;有香气者称 gandhiko 或 gandhī。亦可说 daṇḍavā。显示巴利原文
Ika+ī honti vā mantatthe. Bahulaṃvidhānā kutocisaddato dve honti, kuto ce+kamekaṃva. Niccayutto daṇḍo assa atthīti daṇḍiko daṇḍī. Gandhiko gandhī. Vātveva, daṇḍavā.
依据“uttamiṇeva dhanā iko”这条群经规则,于 dhana(财富)后加 ika 后缀构成 dhaniko(债权人);另一种形式则为 dhanī 或 dhanavā(有财富者)。显示巴利原文
‘‘Uttamiṇeva dhanā iko’’ti gaṇasuttena iko dhaniko. Añño dhanī dhanavā.
“所求之义尚未现前”:即目的尚未现前,有未现前之目的者,称为 atthika 或 atthī。若所求之义已现前,则称为 atthavā。“及 tadantā”规则:以求功德为目的者,称为 puññatthika 或 puññatthī。显示巴利原文
‘‘Asannihite atthā’’ asannihito attho assa atthīti atthiko atthī. Sannihite atthavā. ‘‘Tadantā ca’’ puññattho assa atthīti puññatthiko puññatthī.
「vaṇṇantā 后接 ī」。因彼具有梵天的相貌,故称为 brahmavaṇṇī(梵相者);具有天人的相貌,故称为 devavaṇṇī(天相者)。显示巴利原文
‘‘Vaṇṇantā īyeva’’. Brahmavaṇṇaṃ assa atthīti brahmavaṇṇī, devavaṇṇī.
「依手与牙而得名于畜生类」。因它有手,故称 hatthī(象);有牙,故称 dantī(象)。除此以外,则称 hatthavā(有手者)、dantavā(有牙者)。显示巴利原文
‘‘Hatthadantehi jātiyaṃ’’. Hattha+massa atthīti hatthī, dantī. Aññatra hatthavā dantavā.
「依相貌而称梵行者」。因他有相貌,故称为 vaṇṇiko brahmacārī(有相梵行者)。显示巴利原文
‘‘Vaṇṇato brahmacārimhi’’. Vaṇṇo assa atthīti vaṇṇiko brahmacārī.
“Pokkharādito dese”表示‘于地方’,依 pokkharādi 等词而来。pokkhara 指池水或莲花,有彼者称为 pokkharī;依‘yuvaṇṇehi nī’与‘gharaṇyādayo’的规则,ī 变为 a,n 变为 ṇ,故作 pokkharaṇī、uppalinī、kumudinī、bhisinī、mulālinī、sālukinī。显示巴利原文
‘‘Pokkharādito dese’’. Pokkharaṃ jalaṃ padumaṃ vā assa atthīti pokkharī, ‘‘yuvaṇṇehi nī’’ti nīmhi ‘‘gharaṇyādayo’’ti īssa attaṃ, nassa ṇo ca, pokkharaṇī, uppalinī, kumudinī, bhisinī, mulālinī, sālukinī.
“Kvacā desepi”表示‘于某处亦’。paduma 指莲花,有彼者称为 padumī、paduminī,乃至 paduminīpaṇṇaṃ。若依地方而言,则别有其例,如 pokkharavā、hatthī。显示巴利原文
‘‘Kvacā+desepi’’. Paduma+massa atthīti padumī paduminī paduminīpaṇṇaṃ. Desato+ññatra pokkharavā hatthī.
由‘nāvāyi’加‘ko’构成 nāviko(船夫)。同样地,有 sikhī、bālī、sīlī、balī。显示巴利原文
‘‘Nāvāyi+ko’’ nāviko. Sikhī, bālī, sīlī, balī.
“乐、苦等词接 ī”。即成为 sukhī(乐者)、dukkhī(苦者)。“力、臂、腿等词之前”。即 bāhubalī(臂力强者)、ūrubalī(腿力强者)。显示巴利原文
‘‘Sukhadukkhā ī’’. Sukhī dukkhī. ‘‘Balā bāhūrupubbā ca’’. Bāhubalī, ūrubalī.
81. 「Tapādīhi + ssī」者。显示巴利原文
81. Tapādīhi ssīti
接 ssī。表示拥有该事物者:有苦行者,故称 tapassī;同样地,yasassī(有名者)、tejassī(有光者)、manassī(有心者)、payassī(有饮者)。唯独与“风”结合时,则作 yasavā(有名者)。显示巴利原文
Ssī. Tapo assa atthīti tapassī, yasassī, tejassī, manassī, payassī. Vātveva, yasavā.
82. 「Mukhādito + ro」者。显示巴利原文
82. Mukhādito roti
接 ro。表示具有此者:有被指责之口者,称为 mukharo(多言者);有孔隙者,称为 susiro(多孔者);有碱土之处,称为 ūsaro(碱地者);madhuro 指糖蜜之甜,madhurā 指砂糖之甜,madhuraṃ 指甜乳;有颈项裂口者,称为 kharo gadrabho(粗驴);有弯曲下颌者,称为 kuñjaro(象);nagaro 指城镇居民。显示巴利原文
Ro. Ninditaṃ mukha+massa atthīti mukharo. Susi=chiddaṃ assa atthīti susiro. Ūso=khāramattikā asmiṃ atthīti ūsaro . Madhuro guḷo, madhurā sakkharā, madhuraṃ khīraṃ. Khaṃ=gīvāya vivaraṃ assa atthīti kharo gadrabho. Kuñjo=hanu assa atthīti kuñjaro. Nagaro.
依集合经句:‘牙’字之u及‘高耸之牙’——其身具有此,故称‘牙突者’。显示巴利原文
‘‘Dantassa ca unnatadante’’ti gaṇasuttena dantassa u ca, unnataṃ danta+massa atthīti danturo.
83. 由 tuṭṭhi 等词生 bho。显示巴利原文
83. Tuṭṭhyādīhi bhoti
或加bho。‘具足满足’故,名为‘满足者’;‘稻米者’;‘稻穗者’。显示巴利原文
Bho vā. Tuṭṭhi assa atthīti tuṭṭhibho, sālibho, vālibho.
84. 由 saddhā 等词生 ta。显示巴利原文
84. Saddhāditva
或变为a。具有超胜之信,故名‘信者’;具有慧,故名‘慧者’或‘具慧者’;具有信之女,故名‘信女’;具有信之家族,故名‘信族’。显示巴利原文
Iti vā a hoti. Atisayā saddhā assa atthīti saddho, pañño, paññavā, saddhā kaññā, saddhaṃ kulaṃ.
85. 由 tapa 等词生 ṇa。显示巴利原文
85. Ṇo tapāti
后缀 ṇo。如 tāpaso(苦行者),有音便插入。其阴性形式为 tāpasī(苦行女)。显示巴利原文
Ṇo, tāpaso, sakāgamo. Tāpasī.
86. 由 abhijjhā 等词生 ālu。显示巴利原文
86. Ālva+bhijjhādīhiti
后缀 ālu。因有贪求(abhijjhā),故称 abhijjhālu(具贪求者);另有 sītālu(具寒者)、dhajālu(具幢者)、dayālu(具悲者)与 dayāvā(具悲者,另一形式)。而 abhijjhālu 本身亦作 abhijjhāluko(加 ka 后缀之形)。显示巴利原文
Ālu vā. Abhijjhā assa atthīti abhijjhālu, sītālu, dhajālu, dayālu, dayāvā. Abhijjhālu eva abhijjhāluko.
87. 由 picchā 等词生 vi、lo。显示巴利原文
87. Picchāditvi+loti
后缀 ilo。如“具有黏滑(piccha)”,故称 picchilo(具黏滑者),也作 picchavā(另一形式)。还有 pheṇilo(具泡沫者)、jaṭilo(具结发者)、tuṇḍilo(具长鼻者)。因有应受谴责之语(ninditā vācā),故称 vācālo(饶舌者)——此处有连声(邻接元音)省略。显示巴利原文
Ilo vā. Piccha+massa atthīti picchilo, picchavā. Pheṇilo, jaṭilo, tuṇḍilo. Ninditā vācā assa atthīti vācāloti parassaralopo.
88. 由 sīla 等词生 va。显示巴利原文
88. Sīlādito voti
“Vo”是“或是”(hoti vā)。持戒者(sīlavo),即有戒者(sīlavā)。有发者(kesavo),即有头发者(kesavā)。显示巴利原文
Vo hoti vā. Sīlavo, sīlavā. Kesavo, kesavā.
后缀“aṇṇā”常表“aṇṇava”(海洋)。“gaṇḍī”与“rājī”构成专名:“gaṇḍī”义为羊角(meṇḍasiṅga),故有羊角者称为“gaṇḍīva”(弓);有纹线者称为“rājīva”(莲花)。显示巴利原文
‘‘Aṇṇā niccaṃ’’ aṇṇavo. ‘‘Gaṇḍīrājīhi saññāyaṃ’’ gaṇḍī=meṇḍasiṅgaṃ assa atthīti gaṇḍīvaṃ dhanu, rājīvaṃ paṅkajaṃ.
八十九、māyā、medhā 与 vī。显示巴利原文
89. Māyā medhāhi vīti
词缀“vī”,如māyāvī(具诡诈者)、medhāvī(具智慧者),为阳性。阴性加后缀“nī”,成medhāvinī(具智慧女)。当medhāvī修饰中性名词kulaṃ(族姓)时,依规则“单数主格及复数主格,于喉音前短母音”,主格单数元音缩短。māyāvī亦同此例。显示巴利原文
Vī. Māyāvī, medhāvī pumā. Nīmhi medhāvinī. Medhāvī kulaṃ, ‘‘ekavacanayosva+ghonaṃ’’ti simhi rasso. Evaṃ māyāvī.
90. 在元音前,si变为āmī或vāmī显示巴利原文
90. Si+ssare āmyu+vāmī
当表示“主宰者、所有者”之义时,带有“sa”的词干,加后缀āmī与uvāmī,用以表达“拥有……”之义。有“属于自己”之义者,即属于彼者,故称sāmī(主人),亦称suvāmī(主人)。阴性形式为suvāminī(女主人)、kaññā(少女)。显示巴利原文
Issare+bhidheyye sasaddā āmī+uvāmī honti mantvatthe. Saṃ=āyattaṃ assa atthīti sāmī suvāmī. Suvāminī kaññā.
九十一、lakkhyā 中,ṇa 与 a。显示巴利原文
91. Lakkhyā ṇo a ca
从lakkhī一词,在表示“具有”之义时,加后缀ṇa,并以a替换词尾。即“具有吉祥(lakkhī)者”,故称lakkhaṇa(具相者)。显示巴利原文
Lakkhīsaddā ṇo hoti mantvatthe a ca+ntassa. Lakkhī assa atthīti lakkhaṇo.
“诸支美好”者显示巴利原文
92. Aṅgā no kalyāṇeti
从aṅga(支分)派生,加后缀na。意为“具有美好、端严支分者”,故称aṅganā(美肢者)。显示巴利原文
Aṅgasmā no hoti. Kalyāṇāni sobhaṇāni aṅgāni assā atthīti aṅganā.
“毛”者,即多毛者(lomaso),意为有众多毛发者。阴性为多毛女(lomasā),即“少女”(kaññā)。显示巴利原文
Lomā so, pahūtā lomā assa atthīti lomaso, lomasā kaññā.
「imi」+「yā」显示巴利原文
94. Imi+yāti
“ima”加上“iya”构成(派生词):有儿子者为 puttimo、kittimo、puttiyo、kappiyo、jaṭiyo、hānabhāgiyo、seniyo。(属于“有义”后缀)显示巴利原文
Ima+iyā honti, putto assa atthīti puttimo, kittimo, puttiyo, kappiyo, jaṭiyo, hānabhāgiyo, seniyo. (Atthyatthataddhitaṃ).
「to」用于第五格(从格)之后。显示巴利原文
95. To pañcamyā
第五格词尾之后大多加 to,亦可不加。以 to 等词尾构成的派生词是不变词,其后若有其他格词尾,依“于无数字后,一切格尾”之规则而省略。gāmato āgacchati 即 gāmasmā āgacchati(从村子来),corato bhāyati 即 corehi bhāyati(因盗贼而恐惧),satthato parihīno 即 satthā parihīno(从老师处退堕)。同样地,purisato、rājato、aggito、hatthito、hetuto、yuttito、itthito、bhikkhunito、yāguto、jambuto、cittato、āyuto。sabbādito 即 sabbato、yato、tato 等等。显示巴利原文
Pañcamyantā bahulaṃ to hoti vā. Toādipaccayantā nipphannanipātā, tehi parāsaṃ vibhattīnaṃ ‘‘asaṃkhyehi sabbāsaṃ’’ti lopova. Gāmato āgacchatīti gāmasmā āgacchati, corato bhāyatīti corehi bhāyati, satthato parihīno satthā parihīno. Evaṃ purisato, rājato, aggito, hatthito, hetuto, yuttito, itthito, bhikkhunito, yāguto, jambuto, cittato, āyuto. Sabbādito-sabbato, yato, tato iccādi.
「ito」、「te」、「tto」变为「kuto」。显示巴利原文
96. Ito+te+tto kuto
在词尾 to 之前,ima 的词干变为 ṭi,eta 的词干变为 ṭa+eṭa,kiṃ 声则有 kuttañca 的变化。ito 即是 imasmā,ato 即是 etto 与 etasmā,kuto 即是 kasmā。显示巴利原文
Tomhi imassa ṭi nipaccate etassa ṭa+eṭa kiṃ saddassa kuttañca. Ito imasmā, ato etto etasmā, kuto kasmā.
「abhi」等之后用「ti」。显示巴利原文
97. Abhyādīhiti
to 的用例:abhito、parito、pacchato、heṭṭhato。显示巴利原文
To. Abhito, parito, pacchato, heṭṭhato.
「ādi」等之后用「ti」。显示巴利原文
98. Ādyādīhiti
第七格词尾之后,加上 to 构成词形:如 ādo 成为 ādito,以及 majjhato、antato、piṭṭhito、passato、mukhato。第一格词尾之后:yato + dakaṃ 即 ta + dādittaṃ,其意为‘那水,正是那所给予的’。显示巴利原文
Sattamyantehi to hoti. Ādo ādito, majjhato, antato, piṭṭhito, passato, mukhato. Paṭhamantā yato+dakaṃ ta+dādittaṃ, yaṃ udakaṃ, tadevā+dittanti attho.
从「sabba」等之后的第七格(处格)用「tra」、「ttha」。显示巴利原文
99. Sabbādito sattamyā tra+tthā
sabba 等词处于第七格词尾时,其后可加 tra 或 ttha。sabbatra、sabbattha 即 sabbasmiṃ(于一切处);同样地,有 yatra、yattha 和 tatra、tattha 等。由于“大多”这一通则相续,此规则不适用于 tumha 与 amhe。显示巴利原文
Sabbādīhi sattamyantehi tra+tthā vā honti. Sabbatra sabbattha sabbasmiṃ, yatra yattha, tatra tattha iccādi. Bahulādhikārā na tumhaamhehi.
在 kattha、ettha、kutra、atra、kve、iha、idha 中,[词根]加上 ttha、tra、kve、hi、dha 等后缀。显示巴利原文
100. Katthe+ttha+kutrā+tra kve+hi+dha
通过上述规则,即如“sabbādito”等处所说,加上 tra、ttha 等词缀;其余语干与后缀的交替,也依同一方式构成。据此,对 ka 语干而有 ka 与 ku 的变化;对 eta 语干而有 ṭe 与 ṭā 的变化;在 va 后缀前,ka 语干的元音被省略;在 ha、dha 后缀前,ima 语干变为 ṭi。如此形成 kasmiṃ、kattha、kutra、kva,etasmiṃ、ettha、atra,imasmiṃ、iha、idha。显示巴利原文
Etehi ‘‘sabbādito’’tiādinā tra+tthā. Sesādesā ca paccayā ca imināva nipaccante. Iminā kissa ka+ku ca, etassa ṭe+ṭā ca, vapaccaye kissa ilopo ca, ha+dhapaccayesu imassa ṭi ca nipaccate. Kasmiṃ kattha kutra kva, etasmiṃ ettha atra, imasmiṃ iha idha.
101. 所有[词根]后也可加 dhi。显示巴利原文
101. Dhi sabbā vāti
一切语干之后,亦可加 dhi。如 sabbasmiṃ 又有 sabbadhi、sabbatra 等。显示巴利原文
Sabbasmā dhi vā. Sabbasmiṃ sabbadhi sabbatra.
102. ya 词根后加 hi。显示巴利原文
102. Yā hinti
ya词根后加hiṃ,yasmiṃ变为yahiṃ、yatra。显示巴利原文
Yasaddā hiṃ, yasmiṃ yahiṃ yatra.
103. ta 词根后加 hañca。显示巴利原文
103. Tā hañcati
ta词根后加haṃ与hiñca。tahaṃ、tahiṃ、tatra。显示巴利原文
Tasaddā haṃ hoti hiñca. Tahaṃ tahiṃ tatra.
104. kuhiṃ 和 kahaṃ。显示巴利原文
104. Kuhiṃ kahanti
对ka词根,可加hiṃ、haṃ后缀,并有ka与ku的变化。kuhiṃ、kahaṃ。kuhiñcanaṃ是另一不变词。显示巴利原文
Hiṃ haṃ nipaccante kissa ku+kā ca. Kuhiṃ kahaṃ. Kuhiñcanaṃti nipātantaraṃ.
105. 在 sabbe、ka、ñña、ya、te 等[词根]后,表时间时用 dā。显示巴利原文
105. Sabbe+ka+ñña+ya+tehi kāle dā
在这些形式之后,若表示时间,可附加 dā。如 sabbasmiṃ kāle 变为 sabbadā,此外还有 ekadā、aññadā、yadā、tadā。显示巴利原文
Etehi kāle dā hoti vā. Sabbasmiṃ kāle sabbadā, ekadā, aññadā, yadā, tadā.
106. kadā、kudā(表“何时”);sadā、dhune、dāni(表“总是/现在”)显示巴利原文
106. Kadā kudā sadā+dhune+dāni
这些词为不变词。表'于某时':kadā、kudā;表'于一切时':sadā;表'于此时':adhunā、idāni。显示巴利原文
Ete saddā nipaccante. Kasmiṃkāle kadā kudā, sabbasmiṃ kāle sadā, imasmiṃ kāle adhunā idāni.
107. ajja、sajju、aparajju、tarahi、karahā显示巴利原文
107. Ajja sajjva+parajjve+tarahi karahā
'本性、缘、替换、时间差别'——这一切皆从不变词中得以了知。此处'ṭo'变为'jjo',并与'ahani'一起构成不变词,表'于此日'即 ajja。'samāna'中的'sa'变为'jju',并与'ahani'一起,表'于同一日'即 sajju。从'apara'后附加'jju',表'于他日'即 aparajju。'ima'的'et'变为'eto',加上时间词尾'rahi',表'于此时间'即 etarahi。'kiṃ'一词变为'ko',对非今日的时间加'raha',表'于何时'即 karaha。显示巴利原文
Pakati paccayo ādeso kālavisesoti sabba+metaṃ nipātanā labbhati. Imassa ṭo jjo cā+hani nipaccante, asmiṃ ahani ajja. Samānassa sa-bhāvo jju cā+hani. Samāne ahani sajju. Aparasmā jju, aparasmiṃ ahani aparajju. Imassa eto, kāle rahi ca, imasmiṃkāle etarahi. Kiṃ saddassa ko, raha cā+najjatane. Kasmiṃ kāle karaha.
108. 从“一切”等词,在方式义上(加)“thā”显示巴利原文
108. Sabbādīhi pakāre thā
特殊性是区别于共相的方式,在此意义上加词缀“thā”。以一切方式——sabbathā;如是——yathā、tathā。显示巴利原文
Sāmaññassa bhedako viseso pakāro, tasmiṃ thāpaccayo hoti. Sabbena pakārena sabbathā, yathā, tathā.
109. kathaṃ、itthaṃ显示巴利原文
109. Katha+mitthaṃ
从“kiṃ”和“ima”加词缀“thaṃ”,它们依次变为“ka”和“i”。以何种方式——kathaṃ;以此方式——itthaṃ。显示巴利原文
Ki+mimehi thaṃpaccayo, ka+ittaṃ tesaṃ yathākkamaṃ. Kena pakārena kathaṃ, iminā pakārena itthaṃ.
110. “dhā”(用于)数、限定显示巴利原文
110. Dhā saṅkhyāhiti
在方式义上,加词缀“dhā”。以两种方式,或作两种方式:dvidhā karoti;作多种方式:bahudhā karoti;将一堆分为五种方式:pañcadhā karoti;将五种方式合为一种方式:ekadhā karoti。显示巴利原文
Pakāre dhā hoti. Dvīhi pakārehi dve vā pakāre karoti dvidhā karoti, bahudhā karoti, ekaṃ rāsiṃ pañcappakāraṃ karoti pañcadhā karoti. Pañcappakāra+mekappakāraṃ karoti ekadhā karoti.
111. “ve”、“kā”、“jjha”等显示巴利原文
111. Ve+kā+jjhanti
在表示一种方式的意义上,也可加上“jjha”。以一种方式而作,或作一种方式:即 ekajjhaṃ karoti,或 ekadhā karoti。显示巴利原文
Ekasmā pakāre jjhaṃ vā hoti. Ekena pakārena ekaṃ vā pakāraṃ karoti ekajjhaṃ karoti, ekadhā karoti vā.
112. 于第二格(加)「dhā」等显示巴利原文
112. Dvitīhe+dhāti
或加“edhā”。以两种方式而作,或作两种方式,称为 dvedhā(二种)、tedhā(三种)。也就是 dvidhā(二种)、tidhā(三种)。显示巴利原文
Edhā vā. Dvīhi pakārehi dve vā pakāre karoti dvedhā, tedhā. Dvidhā tidhā.
113. Tabbati jātiyo——从那些(词根)生成种类(词)。显示巴利原文
113. Tabbati jātiyo
表示方式、且具此通称的词,成为种类词。例如 paṭujātiyo(粗类)、mudujātiyo(柔类)。显示巴利原文
Pakāravati taṃsāmaññavācakā saddā jātiyo hoti. Paṭujātiyo, mudujātiyo.
114. 表示次数时用 kkhattuṃ显示巴利原文
114. Vārasaṅkhyāya kkhattuṃ
与次数相关的数词后加 kkhattuṃ。如“一天食两次”,即 dvikkhattuṃ divasassa bhuñjati。若问为什么说“次数”?例如“食五次”。若问为什么说“数字”?例如“食很多次”。显示巴利原文
Vārasambandhiniyā saṃkhyāya kkhattuṃ hoti. Dve vāre bhuñjati dvikkhattuṃ divasassa bhuñjati. Vāraggahaṇaṃ kiṃ, pañca bhuñjati. Saṅkhyāyāti kiṃ, pahūte vāre bhuñjati.
115. Katimhāti——从「kati」(几)后。显示巴利原文
115. Katimhāti
后接 kkhattuṃ。“食几次?”即 katikkhattuṃ bhuñjati。显示巴利原文
Kkhattuṃ hoti. Kati vāre bhuñjati katikkhattuṃ bhuñjati.
116. Bahumhā dhā ca paccāsattiyaṃ——从「bahu」(多)加「dhā」,以及在邻近时。显示巴利原文
116. Bahumhā dhā ca paccāsattiyaṃ
与次数相关的多数数词后加 dhā 与 kkhattuṃ,此时次数是邻近的。“一天食很多次”,即 bahudhā divasassa bhuñjati,或 bahukkhattuṃ。若问为什么说“邻近”?例如“一个月食多次”。显示巴利原文
Vārasambandhiniyā bahusaṃkhyāya dhā hoti kkhattuñca, vārānaṃ ce paccāsatti hoti. Bahuvāre bhuñjati bahudhā divasassa bhuñjati, bahukkhattuṃ vā. Paccāsattiyaṃti kiṃ, bahukkhattuṃ māsassa bhuñjati.
117. Sa kiṃ vāti——「sa」(一)和「kiṃ」(什么)等。显示巴利原文
117. Sa kiṃ vāti
以 kiṃ 为因缘,并代替 eka,而成为不变化词。如 ekaṃ vāraṃ bhuñjati 即称为 sakiṃ bhuñjati(食一次),或 ekakkhattuṃ(一次)。显示巴利原文
Kiṃpaccayo ekassa sādeso ca nipaccate. Ekaṃ vāraṃ bhuñjati sakiṃ bhuñjati, ekakkhattuṃ vā.
118. 在 vicchā 和 pakāra 等后缀中(加 so)。显示巴利原文
118. So vicchā+pakāresu
在表“分散”(vicchā)与“方式”(pakāra)时,则用 so。如 khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ karoti(一段一段地作)成为 khaṇḍaso(分段地);puthuppakārena(以种种方式)成为 puthuso(种种地);sabbena pakārena(以一切方式)成为 sabbaso(一切地)。显示巴利原文
Vicchāyaṃ pakāre ca so hoti. Khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ karoti khaṇḍaso karoti. Puthuppakārena puthuso. Sabbena pakārena sabbaso.
119. 在“先前并非如此而成为如此”之义中,当与 kara(作)、sa(存在)、bhū(成为)相连时,表示变化的后缀 cī。显示巴利原文
119. Abhūtatabbhāve karā+sa+bhūyoge vikārā cī
对于原本处于某种状态、尚未成为他种状态者,若要表示其变为该他种状态,当与 kara、sa、bhū 结合时,则使用表变化的 cī。例如 adhavalaṃ dhavalaṃ karoti(将非白变为白)成为 dhavalī karoti;adhavalo dhavalo siyā(非白者成为白)成为 dhavalī siyā;adhavalo dhavalo bhavati(非白者变成白)成为 dhavalī bhavati。所谓“前非如此而成为如此”是指什么?即 ghaṭaṃ karoti(作瓶)、dadhi atthi(有凝乳)、ghaṭo bhavati(成为瓶)。所谓“与 kara、sa、bhū 相连”是指什么?即 adhavalo dhavalo jāyate(非白者生为白),但此处并非相连的情形。所谓“表变化”是指什么?即 pakatiyā mā hotu(莫为自然)、suvaṇṇaṃ kuṇḍalī karoti(使金成环)。此为不变化词派生(Nipātataddhita)。显示巴利原文
Avatthāvato+vatthantarenā+bhūtassa tāyā+vatthāya bhāve karā+sa+bhūhi sambandhe sati vikāravācakācī hoti. Adhavalaṃ dhavalaṃ karoti dhavalī karoti. Adhavalo dhavalo siyā dhavalī siyā. Adhavalo dhavalo bhavati dhavalī bhavati. Abhūtatabbhāveti kiṃ, ghaṭaṃ karoti, dadhi atthi, ghaṭo bhavati . Karāsabhūyogeti kiṃ, adhavalo dhavalo jāyate. Vikārāti kiṃ, pakatiyā mā hotu, suvaṇṇaṃ kuṇḍalī karoti. (Nipātataddhitaṃ).
120. 亦可见 ñña 等其他后缀。显示巴利原文
120. Dissanta+ññepi paccayāti
除前述之外,亦可看到其他后缀。如 vividhā mātaro(种种母亲)合成 vimātaro(继母),此为简别复合词;其子则为 vemātikā(继子),是由 ṇika 后缀,因 rā 随入并在省略中增益而成。pathaṃ gacchantī(行路者)而成 pathāvino,即 āvī。issā assa atthi(彼有嫉妒)而成 issukī,即 ukī。dhuraṃ vahantī(负重者)而成 dhorayhā,即 yhaṇa。显示巴利原文
Vuttato+ññepi paccayā dissanti. Vividhā mātaro vimātaroti visesanasamāso, tāsaṃ puttā vemātikāti rikaṇapaccaye rānubandhattā ulope vuddhimhi kate vemātikā. Pathaṃ gacchantīti pathāvino, āvī. Issā assa atthīti issukī, ukī. Dhuraṃ vahantīti dhorayhā, yhaṇa.
共性名与殊别名,状态所生与不变词所生;
智者当如是了知:派生词有如此四种。
显示巴利原文 Sāmaññañca viseso ca, bhāvajo ca nipātajo; Iti viññūhi viññeyyo, taddhito tu catubbidho.