《修行成就》显示巴利原文
Payogasiddhipāḷi
一、想等品显示巴利原文
1. Saññādikaṇḍa
著作起始语显示巴利原文
Ganthārambhakathā
成就而施予所愿果的佛陀,与犹如能赐吉祥的宝珠般的法;
恭敬礼敬僧团之后,我宣说《修行成就》。
大目犍连的威光,载于记说与经藏之中;
全然通达诗学,啊,真是稀有!
显示巴利原文 Siddha+miṭṭhadadaṃ buddhaṃ, dhammaṃ maṇiṃva svatthadaṃ; Saṅghañca sādaraṃ natvā, payogasiddhi vuccate. Pabhāvo moggallānassa, byākaraṇe ca peṭake; Nisseseva kabbātitto, aho acchariyo vata.
古时锡兰的轨范师与亲教师曾如是说:显示巴利原文
Vuttañhi pubbasīhaḷācariya+pācariyehi –
波你尼、月官、迦旃延那等诸师所具有的能力;
在我看来,那即是具解脱慧的目犍连之体现。
经既由彼宣说,注亦由彼所造;
是故,你应视其为武器,极善磨砺、具足三妙;
于此中,应知有二类,即经与业处之差别;
以“iti”等词,于其中指明了第二种(注释)的相状。
极为明晰地阐明之后,即便童子也能轻易领悟;
我以广释之网来结集,请你们专注谛听!
显示巴利原文 Yā satti pāṇine yā ca, candra+kātyāyanādisu; Sā+yaṃ muttimatī maññe, moggallāyanarūpinī-ti. Suttaṃ vutti ca teneva, katā ekena pañcikā; Tasmā+ssa sattha+maññehi, supasaṭṭhaṃ+tisundaraṃ. Tamhi ca dubbidhaṃ ñeyyaṃ, suttaṃ kammatthabhedato; Tesvā+di mītisaddena, dutiyaṃ tippakārato. Suvisadaṃ pakāsetvā, subodha+mākumārakaṃ; Byāpikāvaḷiyā kassaṃ, taṃ suṇātha samāhitāti.
1. 以a、ā等为首的字母有四十三个显示巴利原文
1. Aādayo titālīsa vaṇṇā
以 a 音起始、以随韵(niggahīta)终结的四十三字,称为“声”(vaṇṇa)。即:a, ā, i, ī, u, ū, e, ai, o, au, ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra la va sa ha ḷa aṃ。如是,“e、o 与 na、ma 属声类”一语便有其用意。“四十三”这一数目,在某些情况下暗示了字母的省略,由此才得以成立“paṭisaṅkhā yoniso(如理省察)”等语。显示巴利原文
Akārādayo niggahītantā tecattālīsakkharā vaṇṇā nāma honti. Taṃ yathā a, ā, i, ī, u, ū, e, ऐ, o, औ, ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra lava sa ha ḷa aṃ. Tena kvattho ‘‘e ona+ma vaṇṇe’’ti. Titālīsāti vacanaṃ katthaci vaṇṇalopaṃ ñāpeti, tena ‘‘paṭisaṅkhā yoniso’’tiādi siddhaṃ.
以 a 音为其初始界限者,即所谓“以 a、ā 等为首”。三与四十合计为四十三,由此连声构词,亦表示四分(catabhāga)之略。依此诸字而得以诠显义理,故名为“声”(vaṇṇā)。显示巴利原文
Akāro ādi mariyādabhūto yesaṃ te aādayo. Tayo ca cattālīsa ceti titālīsa, iminā nipātanena vā catabhāgalopo. Vaṇṇīyati attho etehīti vaṇṇā.
于此问言:‘何以如阿阇梨迦旃延等人,不将四十一字母作“字母”之名,而将四十三字母作“声”之名?’答言:显示巴利原文
Etthā+ha – ‘‘kasmā ācariyakaccāyanādīhi viya ekacattālīsakkharāna+makkharasañña+makatvā titālīsakkharānaṃ vaṇṇasaññā katā’’ti. Vuccate –
此摩揭陀语为根本语,是世人最初所依用的语言;
梵天等亦依此交谈,正自觉者亦以此说法——
显示巴利原文 Sā māgadhī mūlabhāsā, narā yāyā+dikappikā; Brahmāno cā-sutālāpā, sambuddhā cāpi bhāsareti –
就语言而言,摩揭陀语于此最为殊胜、端正、吉祥,如同三十三个字母普遍具有正直、随顺、清净的功德。然而,这并非如“树木、森林”那样以整体来指称部分,亦非如“我见到大海”那样以部分来指称整体。为表明此义,遂逐一安立了音的名称。显示巴利原文
Vacanato māgadhikānaṃ ettha, seyyo, oṭṭho, sotthi-tyādīsupi asesabyāpikānaṃ titālīsakkharānaṃva ujukānvatthappakkharaguṇikā, neva pana ‘rukkhā vanaṃ’tyādo viya avayave samudāyavohāro, ‘samuddo mayā diṭṭho’tyādo viya ca samudāye avayavavohāroti dassetuṃ paccekaṃ vaṇṇasaññā katāti.
“恭敬听闻,即是佛法成就”,以及“若字母有松、紧等缺失,义理便难以通达”,因为这样说了的缘故。显示巴利原文
‘‘Sakkaccasavanaṃ buddhasāsanasampattī’’ti ‘‘sithiladhanitādi akkharavipattiyañhi atthassa dunnayatā hotī’’ti ca yasmā vuttaṃ.
是故,有智慧者应当成就通达音韵之善巧;
以起身承事等五种行仪,如法恭敬承事师长。
显示巴利原文 Tasmā akkharakosallaṃ, sampādeyya vicakkhaṇo; Upaṭṭhahaṃ garuṃ sammā, uṭṭhānādīhi pañcahi.
其中,a等字母的次第,依于发音部位等顺序而安立。的确,音依于发音部位、发音器官与作用而生起。此中,有六种发音部位,即:喉、腭、头、齿、唇、鼻。显示巴利原文
Tattha akārādīna+manukkamo pane+sa ṭhānādikkamasannissito. Tathā hi ṭhāna+karaṇa+payatanehi vaṇṇā jāyanti. Tattha cha ṭhānāni kaṇṭha+tālu+muddha+danta+oṭṭha+nāsikāvasena.
其中,a音、k组、h的发音部位为喉;i音、c组、y的发音部位为腭;ṭ组、r、ḷ的发音部位为头;t组、l、s的发音部位为齿;u音、p组的发音部位为唇;e音的发音部位为喉与腭;o音的发音部位为喉与唇;v音的发音部位为齿与唇;随韵的发音部位为鼻;ṅ、ñ、ṇ、n、m的发音部位则为各自本处与鼻。此中:显示巴利原文
Tattha avaṇṇa+kavagga+hānaṃ kaṇṭho ṭhānaṃ, ivaṇṇa+cavagga+yānaṃ tālu, ṭavagga+ra+ḷānaṃ muddhā, tavagga+la+sānaṃ dantā, uvaṇṇa+pavaggānaṃ oṭṭho, e vaṇṇassa kaṇṭhatālū, o vaṇṇassa kaṇṭho+ṭṭhā, vakārassa danto+ṭṭhā, niggahītassa nāsikā, ṅa, ñña, ṇa, na, mānaṃ sakaṭhānaṃ nāsikā ca. Ettha ca –
h音若与第五组音及喉内音相结合,可知是喉内生;若不与其相合,则知是喉所生。
应知:与第五组音及喉内音结合时,h音为喉内所生;不与之结合时,则为喉所生。
显示巴利原文 Hakāro pañcameheva, antaṭṭhāhi ca saṃyuto; Oraso iti viññeyyo, kaṇṭhajo tadasaṃyuto.
例如“avaṅ hoti”(即avaṃ hoti),以及tañhi、taṇhā、pubbanho、amhe、guyhaṃ、gārayhā、ārulho、bahvakkharā等。显示巴利原文
Yathā avaṅhoti (avaṅa hoti., tañhi, taṇhā, pubbanho, amhe, guyhaṃ, gārayhā, ārulho, bahvakkharanti.
发音部位的具体说明:显示巴利原文
Karaṇaṃ –
舌中为腭音之发音部位,
舌前为顶音之发音部位,
舌端为齿音之发音部位——
它是发音位置与发音器官的运作。
显示巴利原文 Jivhāmajjhaṃ tālujānaṃ, Jivhopaggaṃ muddhajānaṃ, Jivhaggaṃ dantajānaṃ se- Sā sakaṭhānakaraṇā.
音素的发音勤勉即是‘用力’。那是什么?是诸如闭合等发音器官的特定状态:闭合性是m的特征,开放性是其余元音以及s、h的特征,接触性是各组辅音的特征,微接触性是y、r、l、v的特征。显示巴利原文
Vaṇṇānaṃ uccāraṇussāho payatanaṃ, taṃ kiṃ – saṃvutādikaraṇaviseso, saṃvutatta+makārassa, vivaṭattaṃ sesasarānaṃ sakāra+hakārānañca, phuṭṭhattaṃ vaggānaṃ, īsaṃphuṭṭhattaṃ ya+ra+la+vānaṃ.
如是,在依处、器官、用力、声调而时间各异的字母中,元音是依止者,其余辅音是所依止者。关于此——显示巴利原文
Evaṃ ṭhāna+karaṇa+payatana+suti kālabhinnesu akkharesu sarā nissayā, itare nissitā. Tattha –
元音名为“依止者”,辅音依之而名为“所依止者”;
于诸组中,因多数性等故,乃依处所与轻快次第而排列。
显示巴利原文 Nissayā+do sarā vuttā, nissitā byañjanā tato; Vagge+kajā bahuttā+do, tato ṭhāna+lahukkamā.
“A等”之说明,持续至“点为涅槃音”为止。而起“依义而有格变化”故,此与第七格结尾相关联,而“音素”之说明亦持续——显示巴利原文
‘‘Aādayo’’ti vattate yāva ‘‘bindu niggahīta’’nti. Tañca kho ‘‘atthavasā vibhattivipariṇāmo’’ti sattamyanta+mabhisambandhīyate, ‘‘vaṇṇā’’ti vattate –
2. 十个元音显示巴利原文
2. Dasā+do sarā
在‘A等’开头所列、以o结尾的十个音素,称为元音。即:a、ā,i、ī,u、ū,e、ai,o、au。‘元音’(sara)意谓:它们作为主要成分而运转,或令辅音发出音来。显示巴利原文
Aādīsvā+dimhi niddiṭṭhā odantā dasa vaṇṇā sarā nāma honti. Yathā a ā, i ī, u ū, e ऐ, o औ. Saranti=sappadhānabhāvena pavattanti, byañjane vā sārentīti sarā.
‘十个元音’之说继续沿用。显示巴利原文
‘‘Dasā+do sarā’’ti vattate.
3. 每两个为同类音。显示巴利原文
3. Dve dve savaṇṇā
在‘A等’开头的十个元音中,依次每两个称为同类音。即:a与ā,i与ī,u与ū,e与e,o与o。相同、相似的音素为同类音,又因发音部位相同故。‘每两个’之说亦适用于下文将述之二者。显示巴利原文
Aādīsvā+dimesu dasasu dve dve savaṇṇā nāma honti yathākkamaṃ. Yathā a āiti, i īiti, u ū iti, e eiti, o, oiti. Samānā sadisā vaṇṇā savaṇṇā, samānattañca ṭhānato. ‘‘Dve dve’’ti vattate vakkhamānesu dvīsu.
4. 前一个为短音。显示巴利原文
4. Pubbo rasso
在这十个字母中,每两个为同音字母,其中前者称为“短音”。如 a、i、u、e、o。为显示“其中前两个因复辅音而可见,最后两个则不然”,此处亦善巧将其纳入,如此处的 seyyo oṭṭho sotthi。因与短时结合,或以短为性,故称“短音”。所谓短时,即弹指之聚或眨眼所计之量;依此,一量为短,二量为长,半量为辅音。在诗律中,诸师也将一量半视为短音。显示巴利原文
Tesveva dasasu ye dve dve savaṇṇā, tesu yo yo pubbo, so so rassasañño hoti. Yathā a i u e o. Tesu ‘saṃyogato pubbāva dissanti dve panantimā’ta dassetuṃ tattha sādhuttā tesampi idha saṅgaho, yathā ettha seyyo oṭṭho sotthi. Rassakālayogā tabbantatāya vā rassā. Rassakālo nāma accharāsaṅghāto akkhinimmilanasaṅkhāto vā kālo, tena ekamatto rasso, dvimatto dīgho, aḍḍhamatto byañjano. Chandasi diyaḍḍhamattampi rassanti gaṇhanti ācariyā.
5. 后一个为长音。显示巴利原文
5. Paro dīgho
在以 a 等为始的十个字母中,每两个为同音字母,其中后者称为“长音”。即 ā、ī、ū、e、o。因与长时结合,或以长为性,故称“长音”。显示巴利原文
Aādīsvā+dibhūtesu dasasu ye dve dve savaṇṇā, tesu yo yo paro, so so dīghasañño hoti. Taṃ yathā ā ī ū e o. Dīghakālayogā tabbantatāya vā dīghā.
6. 以“咖”等为辅音。显示巴利原文
6. Kādayo byañjanā
在以 a 等为始的字母中,以 ka 等为始、以随韵为终的三十三个,名为“辅音”。即 ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra la va sa ha ḷa aṃ。因为义理凭借它们而被表示,故称“辅音”。在 ka 等字母中,所附加的 a 音,是为发音之故。显示巴利原文
Aādīsu kādayo niggahītapariyantā tettiṃsa byañjanā nāma honti. Yathā ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra lava sa ha ḷa aṃ iti. Byañjīyati attho etehīti byañjanā. Kakārādīsva+kāro uccāraṇattho.
此处沿用“以 ka 等为始”的说法。显示巴利原文
‘‘Kādayo’’ti vattate.
7. 音组为五组,每组五个字母。显示巴利原文
7. Pañcapañcakā vaggā
在以 a 等为始的字母中,以 ka 等为始、以 ma 为终的字母,每五个一组,称为“组”。即:ka kha ga gha ṅa,ca cha ja jha ña,ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa,ta tha da dha na,pa pha ba bha ma。因其以五个为量,故为“五五组”。由于排除了以 ya 等为始的字母,故称为“组”。而这些组依其首字母而得名为 k 组、c 组等,如同善三法等(依首字得名)一样。显示巴利原文
Aādīsu kakārādayo makārantā pañcapañcakā vaggā nāma honti. Yathā ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma iti. Pañca pañca parimāṇa+mesaṃ pañcapañcakā. Vajjenti yakārādayoti vaggā. Te pana paṭhamakkharavasena kavagga+cavaggādivohāraṃ gatā kusalattikādayo viya.
8. 点号为鼻音符。显示巴利原文
8. Bindu niggahītaṃ
在 a 等字母中,那个仅为一点的音,称为“随韵”。依止于短元音而被执持、发出,故为随韵;或因收束发音器官而发出,故为随韵。显示巴利原文
Akārādīsva+yaṃ vaṇṇo bindumatto, so niggahītasañño hoti. Rassasaraṃ nissāya gahita+muccāritaṃ niggahītaṃ, karaṇaṃ niggahetvā vā.
收摄发音器官后,由张开之口所发出的音声;
则称为“随韵”,即所谓随元音而起的点(ṃ)。
显示巴利原文 Karaṇaṃ niggahetvāna, mukhenā+vivaṭena yaṃ; Vuccate niggahītanti, vuttaṃ bindu sarānugaṃ.
多字母构成的名称,是依义安立的名称;而jha、la等则是约定俗成的名称。显示巴利原文
Bahvakkharasaññākaraṇaṃ anvatthasaññatthaṃ, jha+lādayo tu ruḷhīsaññā.
音(vaṇṇa)包括元音、同类音、短音、长音与辅音;
尚有组音(vagga)与随韵(niggahīta),这便是安立名称的次第。
显示巴利原文 Vaṇṇā sarā savaṇṇā ca, rassā dīghā ca byañjanā; Vaggā ca niggahītanti, hoti saññāvidhikkamo.
谓之接续——显示巴利原文
Sandhi vuccate –
loka aggapuggalo(世间第一人)、paññā indriyaṃ(慧根)、tīṇi imāni(此三者)、no hi etaṃ(实非此)、bhikkhunī ovādo(比丘尼教诫)、mātu upaṭṭhānaṃ(侍奉母亲)、sametu āyasmā(尊者来集)、abhibhū āyatanaṃ(胜处)、dhanaṃ me atthi(我有财)、sabbe eva(一切皆)、tayo assu dhammā(三法存在)、asanto ettha na dissanti(不存在者于此不现)。iti+idha sarasaññāyaṃ(如是,此处依元音名称而说)。显示巴利原文
Loka aggapuggalo, paññā indriyaṃ, tīṇi imāni, no hi etaṃ, bhikkhunī ovādo, mātu upaṭṭhānaṃ, sametu āyasmā, abhibhū āyatanaṃ, dhanaṃ me atthi, sabbe eva, tayo assu dhammā, asanto ettha na dissanti itī+dha sarasaññāyaṃ –
26. 元音遇元音时省略显示巴利原文
26. Saro lopo sare
元音遇到元音时,前面的元音应被省略。「saro」指应被操作者,「lopo」指所要作的业。「lopa」即不显现、不发音;「saro」是以单数表示类别而说;「sare」是依处第七格(表示在元音前)。因此,若有音素、时长的间隔,则不进行操作,如tvaṃ+asi(你是),katamā cānanda aniccasaññā(阿难,什么是无常想)。一切连声皆如此。显示巴利原文
Sare saro lopanīyo hoti. Saroti kāriyīniddeso, lopoti kāriyaniddeso. Lopo= adassanaṃ anuccāraṇaṃ , saroti jātyekavacanavasena vuttaṃ, sareti opasilesikādhārasattamī, tato vaṇṇa kāla byavadhāne kāriyaṃ na hoti, tva+masi, katamā cānanda aniccasaññāti. Evaṃ sabbasandhīsu.
「规则」(vidhi)一词在此延续使用。显示巴利原文
Vidhīti vattate.
14. 于第七格中,前者显示巴利原文
14. Sattamiyaṃ pubbassa
依长老疏的传统,此通则得以成立,因为弱势规则并无独立立足之处。当处于第七格所示的语境时,该规则仅适用于前者,故而前面的元音被省略。例如:lokaggapuggalo(世间第一人)、paññindriyaṃ(慧根)、tīṇimāni(此三者)、no hetaṃ(实非此)、bhikkhunovādo(比丘尼教诫)、mātupaṭṭhānaṃ(侍奉母亲)、sametāyasmā(尊者来集)、abhibhāyatanaṃ(胜处)、dhanaṃmatthi(我有财)、sabbeva(一切皆)、tayassu dhammā(三法存在)、asante + ttha na dissanti(不存在者于此不现)。由于此规则唯施设于前者,第七格所示者仅表示‘在后’之义,因此‘pare’(在后)一词亦同样适用。显示巴利原文
Therayaṭṭhinyāyena pavattate paribhāsā dubbalavidhino patiṭṭhābhāvato. Sattamīniddese pubbasseva vidhīti pubbasaralopo. Lokaggapuggalo, paññindriyaṃ, tīṇimāni, no hetaṃ, bhikkhunovādo, mātupaṭṭhānaṃ, sametāyasmā, abhibhāyatanaṃ, dhanaṃmatthi, sabbeva, tayassu dhammā, asante+ttha na dissanti. Pubbassa kāriyavidhānā sattamīniddiṭṭhassa paratā+va gamyateti pareti paravacanampi ghaṭate.
现在所说的“想”等,如同影子一般,亦非沙门,眼根,你是忘恩者,如同在虚空中,他们亦,我礼敬,那个我,这四种,贱民,你是种子者目犍连,仅是言说,即是早晨——此处在前元音省略的规则适用时,“元音在元音前省略”。显示巴利原文
Yassa idāni, saññā iti, chāyā iva, iti api, assamaṇī asi, cakkhu indriyaṃ, akataññū asi, ākāse iva, te api, vande ahaṃ, so ahaṃ, cattāro ime, vasalo iti, moggallāno asi bījako, kathā eva kā, pāto evātī+dha pubbassaralope sampatte ‘‘saro lopo sare’’ tveva.
27. 后面的元音有时显示巴利原文
27. Paro kvaci
元音后的元音有时应被省略。现在所说的“想”,如同影子,亦非沙门,眼根,你是忘恩者,如同在虚空中,他们亦,我礼敬,那个我,这四种,住于控制者,你是种子者目犍连,仅是言说,即是早晨。为何说“有时”?如:慧根、五根、七善士、十九、那些、善逝之教说、已见漏者、已见暴流者、眼处,于此何处可得。依“随表达欲而有连音”之理,此处亦依表达欲而成立。“有时”这一规则适用于一切连音,故无过度扩展之过。(省略连音)显示巴利原文
Saramhā paro saro kvaci lopanīyo hoti. Yassa dāni, saññāti, chāyāva, itipi, assamaṇīsi, cakkhundriyaṃ, akataññūsi, ākāseva, tepi, vandehaṃ, sohaṃ, cattārome, vasa- lobhi , moggallānosi bījako, kathāva kā, pātova. Kvacīti kiṃ, paññindriyaṃ, pañcindriyāni, sattuttamo, ekūnavīsati, yassete, sugatovādo, diṭṭhāsavo, diṭṭhogho, cakkhāyatanaṃ, taṃ kutettha labbhā. ‘‘Vivakkhāto sandhayo bhavantī’’ti ñāyā vatticchāpi idha sijjhati. Kvacītya+dhikāro sabbasandhīsu, tena nātippasaṅgo. (Lopasandhi).
“后面的元音”这一规则同样适用。显示巴利原文
Saro paro veti ca vattate.
于此,风所吹动,不前往,左大腿,较他人更为,水分离——此处在前元音省略时:显示巴利原文
Tassa idaṃ, vāta īritaṃ, na upeti, vāma ūru, ati iva aññehi, vi udakaṃ itīdha pubbassaralope –
29. 当 i、u 等被省略时,成为 e 和 o显示巴利原文
29. Yuvaṇṇāna+meo luttā
省略的元音,对于后面的 i 类、u 类元音,依次变为 e 与 o。此为依顺序开示,对同类适用。显示巴利原文
Luttā sarā paresaṃ ivaṇṇuvaṇṇānaṃ e+o honti vā yathākkamaṃ. Yathāsaṃkhyānuddeso samānānaṃ.
24. 与后面的音同类者,同类的元音也显示巴利原文
24. Vaṇṇaparena savaṇṇopi
由于“音”(vaṇṇa)一词置于后方,因而同类的音(savaṇṇa)亦被摄持,自身的形式也被摄持;因此i、u等也变为e、o。为令一切处表示类别时,即使短元音也摄持长元音,故开设此规则。例如:vāteritaṃ(风所吹动)、nopeti(不前往)、vāmoru(左大腿)、atevaññehi(较他人更为)、vodakaṃ(水分离)。其中最后二例,是为遮止“唯在a元音被省略时方成e、o”的执取。Vātveva(仅是风)一例,如何成为“于胸”?依规则分别:分解为pati urasmiṃ,依“元音前之ya、va”等规则变为ya,依“tavagga类音”等规则变为c,依“同组音”等规则变为前形,依“i、u等成e、o”的规则分别,则u变为o。为何说“被省略”?如:dasa dhammā(十种法)、evaṃ(如此)、sampadā(善之具足)。由于“有时”一词的延续,能防止过度扩展,故非固定规则;因此,在upeto、avecca等处有选项,而在tārakitā、yassindriyāni、mahiddhiko、sabbītiyo、tenupasaṅkami、lokuttaro等处则不适用此规则。显示巴利原文
Vaṇṇasaddo paro yasmā, tena savaṇṇopi gayhati sayañca rūpaṃti īūnampi e+o. Sabbattha rassassa jātiniddese dīghassāpi gahaṇatthaṃ ida+māraddhaṃ. Tassedaṃ, vāteritaṃ, nopeti, vāmoru, atevaññehi, vodakaṃ. Idañca pacchimodāharaṇadvayaṃ ‘‘avaṇṇe lutte eva e+o hontī’’ti gāhassa nisedhanatthaṃ. Vātveva, tassidaṃ. Kathaṃ ‘‘paccorasmi’’nti, yogavibhāgā. Pati urasminti vibhajja ‘‘yavā sare’’ti yakāre ‘‘tavaggavaraṇā’’dinā co, ‘‘vaggalasehi te’’ti pubbarūpañca, ‘‘yuvaṇṇāna+meo’’ti (yogavibhāgā) ussa o ca. Luttāti kiṃ, dasa ime dhammā, yathā idaṃ, kusalassa upasampadā. Atippasaṅgabādhakassa kvacisaddassānuvattanato na vikappavidhi niyatā, tena upeto, aveccāti evamādīsu vikappo. Tārakitā, yassindriyāni, mahiddhiko, sabbītiyo, tenupasaṅkami, lokuttarotiādīsu vidhi ca na hoti.
由于再次集聚,他拥有所有感知,通过眼睛所见的色彩多样且复杂,先前曾被称为“我为仆从”,随着时间推移,相继而来,有和合、有分离,眼部受到痛苦,遭受多种疾苦,虽受保护,却不完全如此,这被称为年轻状态。显示巴利原文
Paṭisanthāravutti assa, sabbavitti anubhūyate, vi añjanaṃ, vi ākato, dāsī ahaṃ, ahuvā pure, anu addhamāsaṃ, anu eti, su āgataṃ, su ākāro, du ākāro, cakkhu āpāthaṃ, bahu ābādho, pātu akāsi, na tu eva, bhū āpanalānilaṃ itī+dha ‘‘yuvaṇṇānaṃ’’ ‘‘ve’’ti ca vattate,
30. 元音前的 ya、va显示巴利原文
30. Yavā sare
边缘色彩和形状与外界相似,其形状适当。再次集聚时,感知皆得体验,辅音形状被分明区分,称为“辅音是长音”,长而有力的表达,先前曾称为“我在前方”,随着时间推移,相继而来,有自己的接纳和确认,眼部受到多种伤害,被保护着,但不完全如此。这同样因风的原因而被说明,处于接纳状态。显示巴利原文
Sare pare ivaṇṇuvaṇṇānaṃ yakāra+vakārā honti vā yathākkamaṃ. Paṭisanthāravutyassa, sabbavityanubhūyate, byañjanaṃ, byākato ‘‘byañjane dīgharassā’’ti dīghe dāsyāhaṃ, ahāpure, anvaddhamāsaṃ, anveti, svāgataṃ, svākāro, dvākāro, cakkhvāpāthaṃ, bahvābādho, pātvākāsi, na tveva, bhvāpanalānilaṃ. Vātveva, viākato, sāgataṃ.
我确实证得了此法,儿子啊,我由此舍弃了五法,我即是此人,现在乃至未来,此身诸苦尽皆随之而来,又有何益?如今我在此,我即是此人,即是现在,即在此处,如此而有所谓“达到适度的边界”等说法。显示巴利原文
Adhigato kho me ayaṃ dhammo, putto te ahaṃ, te assa pahīnā pañca, te ahaṃ, ye assa, te ajja, yāvatako assa kāyo, tāvatako assa byāmo, ko attho, atha kho assa, ahaṃ kho ajja, so ahaṃ, so ajja, so eva, yato adhikaraṇaṃ, so ahaṃ itī+dha ‘‘yavā sare’’ ‘‘ve’’ti ca vattate,
这些音素或音节的构成各不相同,或有其他差别。如“比扬迦内长音”所示,当音为长时,其义即:我确已证得此法;儿子,我舍弃;他舍弃了五法;我舍弃;若是他;他今日;其身有多少限度,其臂展便有多少限度;有何意义?而后对他;我今日;此即是我;此即今日;正是此者;从何因由;此即是我。此处若为辅音,则舍弃五音;既然舍弃,其舍弃程度便依此身存续的界限而定;长音也是如此,或称此处、彼处、我处,皆依正处,如风与火,即说我、我身,彼此无别。于某处则有财富、子嗣,亦非那所约束者,此四种即是此境界中。显示巴利原文
Eonaṃ yakāra+vakārā honti vā sare pare yathākkamaṃ. ‘‘Byañjane dīgharassā’’ti dīghe adhigato kho myāyaṃ dhammo, putto tyāhaṃ, tyāssa pahīnā pañca, tyāhaṃ, yyassa, tyajja, yāvatakvassa kāyo, tāvatakvassa byāmo, kvattho, atha khvassa, ahaṃ khvajja, svāhaṃ, svajja, sveva, yatvādhikaraṇaṃ, svāhaṃ. Vātveva, tejja, sohaṃ. Kvaci tveva, dhanamatthi, puttāmatthi, te nāgatā, asantettha, cattāro ime.
牛、山羊;牛、马;牛、羊皮——这便是此处所说的“在元音前”。显示巴利原文
Go eḷakaṃ, go assaṃ, go ajinaṃ itī+dha ‘‘sare’’ti vattate.
32. go 之后加 ssa、vaṅa显示巴利原文
32. Gossā+vaṅa
当后续是元音时,go 替换为 ava。而依“连带标记的多字母整体替换”规则,在可作整体替换时,此处说为“替换末尾”。显示巴利原文
Sare pare gossa avavādeso hoti. Sa ca ‘‘ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassā’’ti sabbassa pasaṅge ‘antassā’’ti vattate.
18. ṅa 为标记显示巴利原文
18. Ṅa+nubandho
以 ṅa 音为标记的,即便是多字母,也只替换末尾,因此只替换 o 音。根据“标记、新组分、连带”的原则,这是 ṅa 音的运用。标记是发音后随即消失者,其作用在于连带标记。如:牛与山羊(gav-eḷakaṃ)、牛与马(gav-assaṃ)、牛与羊皮(gav-ajinaṃ)。显示巴利原文
Ṅa-kāro anubandho yassa, so anekavaṇṇopi antassa hotīti okārasseva hoti. ‘‘Saṃketo+navayavo+nubandho’’ti vacanā ṅa-kārassā+ppayogo. Uccāritānantarappadhaṃsino hi anubandhā, payojanaṃ anubandhoti saṃketo. Gaveḷakaṃ, gavāssaṃ, gavājinaṃ.
如是说——显示巴利原文
Iti evā+tī+dha –
36. vī、ti 之后可加 sse、ve显示巴利原文
36. Vī+tisse+ve vā
若其后接“eva”音,“iti”则变为“vo”,或不变。而至于——显示巴利原文
Evasadde pare itissa vo hoti vā. Sa ca –
17. 第六格词尾的显示巴利原文
17. Chaṭṭhiyantassa
第六项所示之作法,应知即在以“d”收尾的词汇中,对“i”音的增入。于替代处即予指明,故称为“替代”。正是如此。此外,另有替代,如“tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā”中“t”音变为“c”音,又如“vaggalasehi te”中“y”音变为“c”音,皆是如此。“eveti”为何义?即说“iccaha”。(此为关于替代的结合)显示巴利原文
Chaṭṭhīniddiṭṭhassa yaṃ kāriyaṃ, ta+dantassa viññeyyanti ikārassā+deso. Ādesiṭṭhāne ādissatīti ādeso. Itveva. Aññatra yādeso, ‘‘tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā’’ti tassa co, ‘‘vaggalasehi te’’ti yassa cakāro, icceva. Eveti kiṃ, iccāha. (Ādesasandhi).
诸如 ti aṅgulaṃ、ti aṅgikaṃ、bhū ādayo、migī bhantā udikkhati 等结合,将于下文解说。规则“于我之后有元音时”依然适用。显示巴利原文
Ti aṅgulaṃ,ti aṅgikaṃ, bhū ādayo, migī bhantā udikkhatityādisandhayo vuccante. ‘‘Mayadā sare’’ti vattate.
45. vanataragā之c与a成为a显示巴利原文
45. Vanataragā cā+gamā
这些“我”等增入,亦有时于元音前出现。至于增入者,亦无一定规则——显示巴利原文
Ete mayadā ca āgamā honti vā sare kvaci. Āgamino aniyamepi –
唯于元音前始有增入,van等则为表明词源;
否则,于诸词等之安立,增入的规则便成无义。
显示巴利原文 Saroyevā+gami hoti, vanādinantu ñāpakā; Aññathā hi padādīnaṃ, yukavidhāna+manatthakaṃ.
若此处之增入唯为不定增入者,则于以y音增入而成“nipajja”时,“词等之某处”辅音之增入即成无用,此为其意。ti aṅgulaṃ, ti aṅgikaṃ, bhūvādayo, migī bhantā vudikkhati, pavuccati, pāguññavujutā. ito nāyati, cinitvā. yasmātiha, tasmātiha, ajjatagge. nirantaraṃ, nirālayo, nirindhano, nirīhakaṃ, niruttaro, nirojaṃ, duratikkamo, durāgataṃ, duruttaraṃ, pāturahosi, punarāgaccheyya, punaruttaṃ, punareva, punareti, dhīratthu, pātarāso, caturaṅgikaṃ, caturārakkhaṃ, caturiddhipādapaṭilābho, caturoghanittharaṇatthaṃ, bhatturatthe, vuttiresā, pathavīdhāturevesā, nakkhattarājāriva tārakānaṃ, vijjurivabbhakuṭe, āraggeriva sāsapo, usabhoriva, sabbhireva samāsetha. puthageva, rasse pageva. lahumessati, gurumessati, idhamāhu, kena te idha mijjhati, bhadro kasāmiva, ākāse mabhipūjaye, ekamekassa, yena midhekacce. bhātiyeva, hotiyeva, yathāyidaṃ, yathāyeva, māyidaṃ, nayidaṃ, nayidha, chayimāni, navayime dhammā, bodhiyāyeva, pathavīyeva dhātu, tesuyeva, teyeva, soyeva, pāṭiyekkaṃ, viyañjanaṃ, viyākāsi, pariyantaṃ, pariyādānaṃ, pariyuṭṭhānaṃ, pariyesati, pariyosānaṃ, niyāyogo. udaggo, udayo, udāhaṭaṃ, udito, udīritaṃ, udeti, sakideva, kiñcideva, kenacideva, kismiñcideva, kocideva, sammadatto, sammadaññā vimuttānaṃ, sammadeva, yāvadatthaṃ, yāvadicchakaṃ, yāvadeva, tāvadeva, punadeva, yadatthaṃ, yadantaraṃ, tadantaraṃ, tadaṅgavimutti, etadatthaṃ, attadatthaṃ, tadatthaṃ, sadatthapasuto siyā, aññadatthu, manasādaññā vimuttānaṃ, bahudeva ratti. vātveva, attaatthaṃ, dvādhiṭṭhitaṃ, pātuahosi. vavatthitavibhāsattā vādhikārassa byañjanatopi, bhikkhunīnaṃ vuṭṭhāpeyya, ciraṃ nāyati, taṃyeva.显示巴利原文
Etthā+gamā aniyatāgamīnameva bhavanti ce, yakārāgameneva ‘‘nipajja’’nti siddhe ‘‘padādīnaṃ kvacī’’ti byañjanassa yukā+gamo niratthakoti adhippāyo. Tivaṅgulaṃ, tivaṅgikaṃ, bhūvādayo, migī bhantā vudikkhati, pavuccati, pāguññavujutā. Ito nāyati, cinitvā. Yasmātiha, tasmātiha, ajjatagge. Nirantaraṃ, nirālayo, nirindhano, nirīhakaṃ, niruttaro, nirojaṃ, duratikkamo, durāgataṃ, duruttaraṃ, pāturahosi, punarāgaccheyya, punaruttaṃ, punareva, punareti, dhīratthu, pātarāso, caturaṅgikaṃ, caturārakkhaṃ, caturiddhipādapaṭilābho, caturoghanittharaṇatthaṃ, bhatturatthe, vuttiresā, pathavīdhāturevesā , nakkhattarājāriva tārakānaṃ, vijjurivabbhakuṭe, āraggeriva sāsapo, usabhoriva, sabbhireva samāsetha. Puthageva, rasse pageva. Lahumessati, gurumessati, idhamāhu, kena te idha mijjhati, bhadro kasāmiva, ākāse mabhipūjaye, ekamekassa, yena midhekacce. Bhātiyeva, hotiyeva, yathāyidaṃ, yathāyeva, māyidaṃ, nayidaṃ, nayidha, chayimāni, navayime dhammā, bodhiyāyeva, pathavīyeva dhātu, tesuyeva, teyeva, soyeva, pāṭiyekkaṃ, viyañjanaṃ, viyākāsi, pariyantaṃ, pariyādānaṃ, pariyuṭṭhānaṃ, pariyesati, pariyosānaṃ, niyāyogo. Udaggo, udayo, udāhaṭaṃ, udito, udīritaṃ, udeti, sakideva, kiñcideva, kenacideva, kismiñcideva, kocideva, sammadatto, sammadaññā vimuttānaṃ, sammadeva, yāvadatthaṃ, yāvadicchakaṃ, yāvadeva, tāvadeva, punadeva, yadatthaṃ, yadantaraṃ, tadantaraṃ, tadaṅgavimutti, etadatthaṃ, attadatthaṃ, tadatthaṃ, sadatthapasuto siyā, aññadatthu, manasādaññā vimuttānaṃ, bahudeva ratti. Vātveva, attaatthaṃ, dvādhiṭṭhitaṃ, pātuahosi. Vavatthitavibhāsattā vādhikārassa byañjanatopi, bhikkhunīnaṃ vuṭṭhāpeyya, ciraṃ nāyati, taṃyeva.
六神通,六支,六十八,六肩,六处,如此于此“元音前之我”及“增入”之规则被宣说。显示巴利原文
Cha abhiññā, cha aṅgaṃ, cha asīti, cha aṃsā, cha āyatanaṃ itī+dha ‘‘vā sare’’ ‘‘āgamo’’ti ca vattate.
49. cha变为ḷ显示巴利原文
49. Chā ḷo
在cha音之后,当其后之词以元音开头时,可增入ḷ音。“cha”为随顺音形,故用单数。例如:chaḷabhiññā, chaḷaṅgaṃ, chaḷasīti, chaḷaṃsā, chaḷāyatanaṃ。或者不加增入,如chaabhiññā。(增入结合)显示巴利原文
Chasaddā parassa sarassa ḷakāro āgamo hoti vā. Chāti anukaraṇattā ekavacanaṃ. Chaḷabhiññā, chaḷaṅgaṃ, chaḷasīti, chaḷaṃsā, chaḷāyatanaṃ. Vātveva, chaabhiññā. (Āgamasandhi).
省略即不显现;应省略其原位时,遇 y 与 m 连音处则显现。
显示巴利原文 Lopo adassanaṃ, ṭhāniṃ, ya+māmaddiya dissati;
所谓替代,即是彼;而无中生起者,是为增入。显示巴利原文
Ādeso nāma so yā tu, asantuppatti āgamo.
如 kaññā iva、kaññāva 等,此即元音连声的禁止。因为禁止之前必先有容许。当前面的元音应被省略时,便有“saro”与“ve”等规则在起作用。显示巴利原文
Kaññā iva, kaññāva iccādi sarasandhinisedho vuccati, pasaṅgapubbako hi paṭisedho. Pubbasarānaṃ lope sampatte ‘‘saro’’ ‘‘ve’’ti ca vattate.
28. 不成为二,或显示巴利原文
28. Na dve vā
前后两个元音,有时两者皆不省略。如 kaññā iva、kaññeva、kaññāva。显示巴利原文
Pubbaparassarā dvepi vā kvaci na lupyante. Kaññā iva, kaññeva, kaññāva.
诸如‘舍利弗’、‘此处有一类人’、‘来,希瓦迦’、‘起来’、‘具寿阿难’、‘说偈颂’、‘如光音天’、‘具足三明与神通的他们’、‘世尊从座起身’、‘世尊如是说’、‘礼敬后立于一面’、‘前往并观察’、‘说真实语者、说利益语者’、‘若此女人为应供者’、‘萨玛瓦蒂说道’、‘作恶者于两处受苦’、‘河流溢出’、‘那些少欲的比丘’、‘比丘们召唤’、‘比丘们抱怨’、‘比丘们如是说’、‘此村中有守护者’、‘所有这些人’、‘哪十一种’、‘于深水中’、‘不放逸为不死之道’、‘僧团应来’、‘谁能征服此大地’、‘光明生起’、‘一一对应’、‘四瀑流’、‘喂,我也是’、‘若此身体’、‘无有超越’、‘啊,真奇妙’、‘而后于内’、‘而后具寿’、‘而后唇与彩绘者’、‘而后导师召唤等’,这些在此处唯依时间间隔而成立。为何说‘有时’?‘已来者’、‘已来者’、‘何时为其机会’、‘少闻之人’、‘如牦牛’、‘一切’、‘明日’、‘此即方法’、‘于清净处’、‘诸具寿’、‘不在此处’、‘于何处可得’、‘若是婆罗门’、‘如是譬喻’、‘如我’、‘舌处’、‘无明之流’、‘女根’、‘胜处’、‘怖畏之现起’、‘信与财富乃人之最胜’。显示巴利原文
Sāriputta idhekacco, ehi sivaka uṭṭhehi, āyasmā ānando, gāthā abhāsi, devā ābhassarā yathā, tevijjā iddhipattā ca, bhagavā uṭṭhāyāsanā, bhagavā eta+davoca, abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi, gantvā olokento, bhūtavādī atthavādī, yaṃ itthī arahaṃ assa, sāmāvatī āha, pāpakārī ubhayattha tappati, nadī ottharati, ye te bhikkhū appicchā, bhikkhū āmantesi, bhikkhū ujjhāyiṃsu, bhikkhū eva+māhaṃsu, imasmiṃ gāme ārakkhakā, sabbe ime, katame ekādasa, gambhīre odakantike, appamādo amataṃ padaṃ, saṅgho āgacchatu, ko imaṃ pathaviṃ vicessati, āloko udapādi, eko ekāya, cattāro oghā, are ahampi, sace imassa kāyassa, no atikkamo, aho acchariyo, atho anto ca, atha kho āyasmā, atho oṭṭhava+cittakā, tato ā- mantayi satthāti evamādayo idha kālabyavadhāneneva sijjhanti. Kvacīti kiṃ, āgatā+ttha, āgatā+mhā, katama+ssa vāro, appassutā+yaṃ puriso, camarī+va, sabbe+va, sve+va, ese+va nayo, parisuddhe+tthā+yasmanto, ne+ttha, kute+ttha labbhā, sace+sa brāhmaṇa, tathū+pamaṃ, yathā+ha, jīvhā+yatanaṃ, avijjo+gho, itthindriyaṃ, abhibhā+yatanaṃ, bhayatū+paṭṭhānaṃ, saddhī+dha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ. (Sarasandhinisedho)
‘于彼处喜乐’、‘彼处有此’、‘佛随念’、‘彼有义利’、‘若彼有想’、‘其时我’、‘凡这些众生在此’、‘我今去’、‘由此超越’、‘如杜鹃’、‘多所饶益’、‘蜜水’、‘善能受持’、‘彼亦即此’、‘今我’、‘若此’、‘此是少闻之人’、‘彼依其他’、‘信于此即财富’、‘业为依止’、‘如是譬喻’、‘夜间止息’、‘寂止’、‘世间如是’、‘天界如是’、‘超越’、‘度过’、‘僧伽帝亦’、‘为活命故亦’、‘如电光’、‘于此何为财富’、‘善哉’、‘他们已被彼断除’、‘彼即’、‘愚者思惟如蜜’、‘牟尼于村中应如是行’、‘忍辱为最高苦行与安忍’、‘我将不羞愧’、‘善说’、‘我即是’、‘我即是’、‘从欲生忧’、‘从欲生怖’、‘帝释之正直与极正直’、‘无恼害’、‘难守护’、‘难征服’、‘难奉养’、‘于世间中已供或已施’、‘或于弟子中’、‘他们是见法者’、‘彼名为说‘尊者’’、‘彼依此功德如是’、‘如是’、‘善见’、‘精进’、‘渴爱灭尽’、‘我得禅那’、‘粗重罪’。显示巴利原文
Tatra abhirati, tatra ayaṃ, buddha anussati, sa atthikā, saññāvā assa, tadā ahaṃ, yāni idha bhūtāni, gacchāmi iti, ati ito, kikī iva, bahu upakāraṃ, madhu udakaṃ, su upadhāritaṃ, sopi ayaṃ, idāni ahaṃ, sace ayaṃ, appassuto ayaṃ, itara itarena, saddhā idha vittaṃ, kamma upanissayo, tathā upamaṃ, ratti uparato, vi upasamo, lokassa iti, deva iti, vi atipatanti, vi atināmenti, saṅghāṭi api, jīvitahetu api, vijju iva, kiṃsu idha vittaṃ, sādhu iti, te assa pahīnā, so assa, madhuvā maññati bālo, evaṃ gāme muni care, khanti paramaṃ tapo titikkhā, na maṃku bhavissāmi, su akkhāto, yo ahaṃ, so ahaṃ, kāmato jāyati soko, kāmato jāyati bhayaṃ, sakko uju ca suhujuca, anupaghāto, durakkhaṃ, duramaṃ, dubharatā. Yiṭṭhaṃ vā hutaṃ vā loke, yadi vā sāvake, puggalā dhammadasā te, bhovādī nāma so hoti, yathābhāvī guṇena so, yathā idaṃ, sammā dakkhāto, parā kamo, taṇhā kkhayo, jhānassa lābhī amhi, thullaccayo itī+dha –
33. 在辅音前,长短元音显示巴利原文
33. Byañjane dīgharassā
短元音和长元音,有时在辅音前变成长元音和短元音。在那里喜乐,在那里这个,佛随念,有义利者,若有想者,那时我,这些在此处的众生,我去,已过去,如杜鹃,多利益,蜜水,善持,他也是这个,现在我,若此,少闻之人,此与彼,信与财富在此处,业为依止,如是譬喻,夜间止息,寂止,世间如此,天如此,超越,度过,僧伽帝亦,为活命故亦,如电光,何为此处财富,善哉,他们已被他断除,他是,愚者思惟蜜,牟尼在村中应如此行,忍辱是最高苦行与安忍,我将不羞愧,善说,我即是,我即是,从欲生忧,从欲生怖,帝释正直与极正直,无恼害,难守护,难征服,难奉养。世间中已供或已施,或于弟子中,他们是见法之人,他名为说“尊者”者,他依德如是,如此,善见,精进,渴爱灭尽,我得禅那,我得自在,粗重罪。为何说“有时”?今日他们,他自己的,退缩,此为长音之禁止,此非,心解脱者,如次第,守护已过去,被给予,被听闻,此为短音作用之禁止。如何“如车辆在空中”?由“长短”之规则分别。显示巴利原文
Rassa+dīghānaṃ kvaci dīgha+rassā honti byañjane. Tatrābhirati, tatrāyaṃ, buddhānussati, sātthikā, saññāvā+ssa, tadāhaṃ, yānī+dha bhūtāni, gacchāmīti, atīto, kikīva, bahūpakāraṃ, madhūdakaṃ, sūpadhāritaṃ, sopāyaṃ, idānāhaṃ, sacāyaṃ, appassutāyaṃ, itarītarena, saddhīdha vittaṃ, kammūpanissayo, tathūpamaṃ, rattūparato, vūpasamo, lokassāti, devāti, vītipatanti, vītināmenti, saṅghāṭīpi, jīvitahetūpi, vijjūva, kiṃsūdha vittaṃ, sādhūti, tyāssa pahīnā, svāssa, madhuvā maññatī bālo, evaṃ gāme munī care, khantī paramaṃ tapo titikkhā, na maṃkū bhavissāmi, svākkhāto, yvāhaṃ, svāhaṃ, kāmato jāyatī soko, kāmato jāyatī bhayaṃ, sakko ujū ca suhujū ca, anūpaghāto, dūrakkhaṃ, dūramaṃ, dūbharatā. Yiṭṭhaṃva hutaṃva loke, yadiva sāvake, puggala dhammadasā te, bhovādi nāma so hoti, yathābhāvi guṇena so, yathayidaṃ, sammadakkhāto, parakkamo, taṇhakkhayo, jhānassa lābhimhi, vasimhi, thullaccayo. Kvacīti kiṃ, tyajja, svassa, patiliyatīti dīghanisedho, māyidaṃ, manasādaññā vimuttānaṃ, yathākkamaṃ, ārakkhātītaṃ, dīyati, sūyatīti rassakāriyanisedho. Kathaṃ yāniva antalikkheti, ‘‘dīgharassā’’ti yogavibhāgā. (Dīgha+rassasandhi).
“辅音”一词贯穿下文。显示巴利原文
Byañjaneti vattate.
34. 从元音,二显示巴利原文
34. Saramhā dve
元音之后的辅音,有时会有两种形式。此处所说的“重复性双说”,应理解为在特定位置的双说,即需知道它是在两处所说。显示巴利原文
Saramhā parassa byañjanassa kvaci dve rūpāni honti. Ettha ca āvuttidvivacanaṃ ṭhānedvivacananti dvīsu ṭhānedvivacanaṃ veditabbaṃ.
此外,pa、pati、paṭi、kama、kusa、kudha、kī、gaha、juta、ñā、si、su、sū、sambhū、sara、sasa等则为这些词首辅音的重叠。如idha pamādo(此处放逸)重叠为idhappamādo,同样,appamādo(不放逸)、vippayutto(相离)、suppasanno(极净信);sammā padhānaṃ(正勤)重叠为sammappadhānaṃ,此为元音缩短。又如appativattiyo(不可逆转)、adhippatipaccayo(增上缘)、suppatiṭṭhito(善安立);appaṭipuggalo(无与伦比之人)、vippaṭisāro(追悔)、suppaṭipatti(善行道);pakkamo(前进)、paṭikkamo(退回)、hetukkamo(因缘次第);ākamati成为akkamati,同样,pakkamati(离去)、yathākkamaṃ(如次第);akkosati(辱骂)、paṭikkosati(反驳)、以及随声附和等。显示巴利原文
Tāni ca pa+pati+paṭi+kama+kusa+kudha+kī+gaha+juta+ñā+si+ su+sū+sambhū+sara+sasādīnamādibyañjanānañca hoti. Idha pamādo=idhappamādo, evaṃ appamādo, vippayutto, suppasanno, sammā padhānaṃ=sammappadhānaṃ rassattaṃ. Appativattiyo, adhippatipaccayo, suppatiṭṭhito,. Appaṭipuggalo, vippaṭisāro, suppaṭipatti. Pakkamo, paṭikkamo, hetukkamo, ākamati=akkamati, evaṃ pakkamati, yathākkamaṃ. Akkosati, paṭikkosati, anukkosati, ākosati=akkosati. Akkuddho, abhikkuddho. Dhanakkīto, vikkayo, anukkayo. Paggaho, viggaho, anuggaho, candaggāho, diṭṭhiggāho. Pajjoto, vijjoto, ujjoto. Kataññū, viññū, paññāṇaṃ, viññāṇaṃ, anaññāṇaṃ. Avassayo, nissayo, samussayo. Appassuto, vissuto, bahussuto. Āsavā=assavā. Passambhento, vissambhento. Aṭṭassaro, vissarati, anussarati, anussati. Passasanto, vissasanto, muhussasanto, āsāso=assāso. Ādisaddena avissajento, vissajento, abhikkantataro, pariccajento, upaddavo, upakkileso, mittadduno, āyabyayo, abbahi iccādi.
至于tika、taya、tiṃsa、vata等,则为这些词首辅音的重叠,例如:kusalattikaṃ(善三法)、pītittikaṃ(喜三法)、hetuttikaṃ(因三法);lokattayaṃ(世间三)、bodhittayaṃ(菩提三)、vatthuttayaṃ(事三);ekattiṃsa(三十一)、dvattiṃsa(三十二)、tettiṃsa(三十三)、catuttiṃsa(三十四);sīlabbataṃ(戒禁)、subbato(善戒者);sappītiko(有喜者)、samannāgato(具足者)、punappunaṃ(再三)等等。显示巴利原文
Tika+taya+tiṃsa+vatādīna+mādibyañjanassa ca. Kusalattikaṃ, pītittikaṃ, hetuttikaṃ. Lokattayaṃ, bodhittayaṃ, vatthuttayaṃ. Ekattiṃsa, dvattiṃsa, tettiṃsa, catuttiṃsa. Sīlabbataṃ, subbato. Sappītiko, samannāgato, punappunaṃ iccādi.
vatu、vaṭa、disā等词在mante中发生辅音重叠,如yathā vattati(如转起)、vaṭṭati(适宜)、dassanaṃ(见)、phasso(触)等等。显示巴利原文
Vatu+vaṭa+disāna+mante, yathā vattati, vaṭṭati, dassanaṃ, phasso iccādi.
在前缀 u、du、ni 等之后,以及 ta、catu、cha、santasadda 等词首,辅音会发生重叠。例如:ukkaṃso(增上)、dukkaraṃ(难行)、nikkaṅkho(无疑)、uggataṃ(上升)、duccaritaṃ(恶行)、nijjaṭaṃ(无缠结)、ujjahaṃ(舍弃)、uccaṅgaṃ(高举)、unnamati(上升)、dukkaro(难行)、niddaro(无惧)、unnato(崇高)、duppañño(劣慧)、nimmalo(无垢)、uyyutto(专注)、dullabho(稀有)、nibbatto(产生)、ussāho(精进)、nissāro(无精髓)。takkaro(作彼者)、tajjo(由此生)、tanninno(倾向彼)、tappabhavo(以彼为源)、tammayo(由彼构成)、catukkaṃ(四组)、catuddisaṃ(四方)、catuppado(四足)、catubbidhaṃ(四种)、catussālaṃ(四厅)、chakkaṃ(六组)、channa。显示巴利原文
U+du+niupasagga+ta+catu+cha+santasaddādesādīhi paresañca. Ukaṃso=ukkaṃso, evaṃ dukkaraṃ, nikkaṅkho, uggataṃ, duccaritaṃ, nijjaṭaṃ, ujjahaṃ, uccaṅgaṃ, unnamati, dukkaro, niddaro, unnato, duppañño, nimmalo, uyyutto, dullabho, nibbatto, ussāho, nissāro. Takkaro, tajjo, tanninno, tappabhavo, tammayo, catukkaṃ, catuddisaṃ, catuppado, catubbidhaṃ, catussālaṃ, chakkaṃ, channavuti, chappadiko, chabbassāni. Sakkāro, sagguṇo, sandiṭṭhi, sappuriso, mahabbalo.
此外,排除带 ā 音的长元音之后,y 辅音会发生重叠:niyyāti(导出)、suyyati(被听闻)、abhibhuyya(征服后)、viceyya(简择后)、vineyya(调伏后)、dheyyaṃ(应放置)、neyyaṃ(应引导)、seyyo(较胜)、jeyyo(应征服)、veyyākaraṇo(语法家)。为何说“排除 ā 音”?例如 mālāya(花环)、dolāya(秋千)、samādāya(受持后)。显示巴利原文
Apadantaākāravajjitadīghato yakārassa ca, niyyāti, suyyati, abhibhuyya, viceyya, vineyya, dheyyaṃ, neyyaṃ, seyyo, jeyyo, veyyākaraṇo. Ākāravajjitanti kiṃ, mālāya, dolāya, samādāya.
为了守护韵律,不应舍弃旧有的音声力量;在正直者中则更优胜;他们走向善趣。为何说“saramhā”?如 ñāyo(理法)、taṃkhaṇaṃ(彼刹那)。唯在某处方有者:nikāyo(部类)、nidānaṃ(因缘)、nivāso(住处)、tato(从彼)、chasaṭṭhi(六十六)、upanīyati(被引导)、sūyati(被听闻)。显示巴利原文
Chandānurakkhaṇe-nappajahe vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ, ujjugatesu seyyo, gacchanti suggatiṃ. Saramhāti kiṃ, ñāyo, taṃkhaṇaṃ. Kvacitveva, nikāyo, nidānaṃ, nivāso, tato, chasaṭṭhi, upanīyati, sūyati.
35. 在第四格与第二格中,以e和saṃ代替第三格与第一格。显示巴利原文
35. Catutthadutiyesve+saṃ tatiyapaṭhamā
第四类字母(送气浊音)或第二类字母(送气清音)之后,若出现同组字母,即以该组的第三类字母(不送气浊音)与第一类字母(不送气清音)分别替代,这是随顺音变的规则。在字母组中:第四类为gha、jha、ḍha、dha、bha;第二类为kha、cha、ṭha、tha、pha;第三类为ga、ja、ḍa、da、ba;第一类为ka、ca、ṭa、ta、pa。前缀pa、u、du、ni等之后,当gha等字母发生重叠时,便以第三类与第一类字母替换。例如:pagarati(流淌)变为paggharati;同样,uggharati(向上流)、nigghoso(回响)、ugghāṭeti(开启)。这也如同同类禅那之果,如paṭhamajjhānaṃ(初禅)、abhijjhāyati(贪求)、ujjhāyati(不满)。daḍḍho(被烧)、buḍḍho(老年)。viddhaṃseti(摧毁)、uddhaṃsito(被散坏)、ud(拔除)显示巴利原文
Catutthadutiyesu paresve+saṃ catutthadutiyānaṃ tabbagge tatiyapaṭhamā honti paccāsatyā. Vagge gha+jha+ḍha+dha+bhā catutthā, kha+cha+ṭha+tha+phā dutiyā, ga+ja+ḍa+da+bā tatiyā, ka+ca+ṭa+ta+pā paṭhamā. Pa+u+du-niādīhi paresaṃ ghādīnaṃ dvibhāve tatiyapaṭhamā honti. Pagarati=paggharati, evaṃ uggharati, nigghoso, ugghāṭeti. Esova tajjhānaphalo, paṭhamajjhānaṃ, abhijjhā-yati , ujjhāyati. Daḍḍho, buḍḍho. Viddhaṃseti, uddhaṃsito, uddhāro, niddhano, niddhuto. Vibbhanto, ubbhanto, samubbhanto, dubbhikkhaṃ, nibbhayaṃ, tabbhāvo, catubbhi. Saddhā, saddhammo. Mahabbhayaṃ.
对于他人所说的 rassa-sara(短元音)后的 vagga 第二字母,若变为双音,则是第一(规则)。五蕴,如是色蕴,不忍受,常常,不散乱,生处,界扰动,寿尽。白伞盖,如是一切覆盖,覆盖,菩提树荫,阎浮树荫,断除。立于彼处即 tatraṭṭhito,如是立于陆地、立于水中、不立、已立、四处、应尊重者、已起立。以一切力,名望长老,扩展,广布,已受赞叹,已受支持,随叹。绽放,大果,非无果,广展,应遍触,蜜糖。从 ākāra 而来,ākhāta 即 akkhāta(已说),如是渴爱尽,命令处,想蕴。āchādayi 即 acchādayi(已覆盖),如是切断,不立,扩展,绽放。然而有时,先食者,切断其皮等,如所立,业果,彼禅修者之戒,那些专精于禅那的贤者,宝藏,大财富。(双音连声)显示巴利原文
Rassasarehi paresaṃ vaggadutiyānaṃ dvibhāvo ce, paṭhamā. Pañcakkhandhā, evaṃ rūpakkhandho, akkhamo, abhikkhaṇaṃ, avikkhepo, jātikkhettaṃ, dhātukkhobho, āyukkhayo. Setacchattaṃ, evaṃ sabbacchannaṃ, vicchannaṃ, bodhicchāyā, jambucchāyā, samucchedo. Tatra ṭhito=tatraṭṭhito, evaṃ thalaṭṭhaṃ, jalaṭṭhaṃ, aṭṭhitaṃ, niṭṭhitaṃ, cattāriṭṭhānāni, garuṭṭhāniyo, samuṭṭhito. Sabbatthāmena, yasatthero, pattharati, vitthāro, abhitthuto, vitthambhito, anutthunaṃ. Papphoṭeti, mahapphalaṃ, anipphalaṃ, vipphāro, paripphuṭeyya, madhupphāṇitaṃ. Ākārato, ākhāto=akkhāto, evaṃ taṇhākkhayo, āṇākkhettaṃ, saññākkhandho. Āchādayi=acchādayi, evaṃ acchindati, nāvaṭṭhaṃ, attharati, apphoṭeti. Kvaci tveva, puvakhajjakaṃ, tassa chaviādīni chinditvā, yathāṭhitaṃ, kammaphalaṃ, sīlaṃ tassa jhāyino, ye jhānappasutā dhīrā, nidhanaṃ, mahādhanaṃ. (Dvibhāvasandhi).
akaramha se te, so kho byanti kāhiti, so gacchaṃ na nivattati, eso attho, eso ābhogo, eso idāni,此处iti与dha结合,说为“ve”。显示巴利原文
Akaramha se te, so kho byanti kāhiti, so gacchaṃ na nivattati, eso attho, eso ābhogo, eso idāni itī+dha ‘‘ve’’ti vattate.
37. e、o 在 vaṇṇa(字母)前变为 a。显示巴利原文
37. Eona+ma vaṇṇe
e 与 o 在辅音字母前有时变为 a。例如:akaramha sa te, akaramha se te;同样,so kho byanti kāhiti, sa gacchaṃ na nivattati, esa attho, esa ābhogo, esa idāni。为何说“vaṇṇe”(字母)?如 amoghavacano ca so, gandhabbānaṃ adhipati, mahārājā yasassi so 等。由于已说“非于增长有连声与复合”,所以偈颂中间没有连声,因此在“tividhassa”等所说中,即使其后有字母,也不名为“para”(后)。显示巴利原文
Eonaṃ vaṇṇe kvaci a hoti vā. Akaramha sa te, akaramha se te, evaṃ sa kho byanti kāhiti, sa gacchaṃ na nivattati, esa attho , esa ābhogo, esa idāni. Vaṇṇeti kiṃ, amoghavacano ca so, gandhabbānaṃ adhipati, mahārājā yasassi soti. ‘‘Na sandhisamāsā vaddhassā’’ti vuttattā gāthāmajjhe sandhi na hotīti ‘‘tividhassā’’ti vuttatimhi parepi vaṇṇo paro nāma na iti. (Sarabyañjanasandhi).
ata yantaṃ, tatha yaṃ, mada yaṃ, budha yati, dhana yaṃ, seva yo, para yesanā, pokkharaṇa yo,此处是 iti + dha 等。显示巴利原文
Ata yantaṃ, tatha yaṃ, mada yaṃ, budha yati, dhana yaṃ, seva yo, para yesanā, pokkharaṇa yo itī+dha –
48. ta 组与 va 组诸音,遇 ya 时依次变为 ca 组、ba 与 ña。显示巴利原文
48. Tavaggavaraṇānaṃ ye cavagga bayañā
ta 组与 va 组诸音,遇到 ya 时依次变为 ca 组、ba 与 ña。此即“以组末音”而成的原形。例如:accantaṃ(极端)、tacchaṃ(真实)、majjaṃ(中)、bujjhati(觉悟)、dhaññaṃ(谷物)、sebbo(应侍奉者)、payyesanā(寻求)、pokkharañño(莲花池王)等。又如 apuccandakāyaṃ、jaccandho(生盲)、yajjevaṃ(若如是)、ajjhagamā(已行)、ajjhattaṃ(内在)、ajjhupagato(已近)、ajjhogāhetvā(已潜入)、dibbaṃ(天界)。然而,有时 rati 变为 ratyā。显示巴利原文
Tavaggavaraṇānaṃ cavaggabayañā honti yathākkamaṃ yakāre. ‘‘Vaggalasehi te’’ti pubbarūpaṃ. Accantaṃ, tacchaṃ, majjaṃ, bujjhati, dhaññaṃ, sebbo, payyesanā, pokkharañño. Apuccaṇḍakāyaṃ, jaccandho, yajjevaṃ, ajjhagamā, ajjhattaṃ, ajjhupagato, ajjhogāhetvā, dibbaṃ. Kvacitveva, ratyā.
saka yate、ruca yate、paca yate、aṭa yate、lupa yate、kupa yate、sala yate、phala yate、disa yate、asa yate——于此,iti+dha 被说为“ye”,这遵循了即将阐明的两条规则。显示巴利原文
Saka yate, ruca yate, paca yate, aṭa yate, lupa yate, kupa yate, sala yate, phala yate, disa yate, asa yate itī+dha ‘‘ye’’ti vattate vakkhamānesu dvīsu.
49. 组末音与 sa 前。显示巴利原文
49. Vaggalasehite
于组末音之后,对方的 ya 有时化作相应的组末音。如 sakkate、ruccate、paccate、aṭṭate、luppate、kuppate、sallate、phallate、dissate、assate。然而,有时也如 kyāhaṃ。显示巴利原文
Vaggalasehi parassa yakārassa kvaci te vaggalasā honti. Sakkate, ruccate, paccate, aṭṭate, luppate, kuppate, sallate, phallate, dissate, assate. Kvacitveva, kyāhaṃ.
muha yati、guha yati——于此,iti+dha……显示巴利原文
Muha yati, guha yati itī+dha –
50. ha 的转换。显示巴利原文
50. Hassa vipallāso
于y音前,h发生换位,如muyhati、guyhati。显示巴利原文
Hassa vipallāso hoti yakāre. Muyhati, guyhati.
Bahu ābādho:在此ussavakāra处,即属上文所说“h发生换位”之例。显示巴利原文
Bahu ābādho itī+dha ussavakāre ‘‘hassa vipallāso’’ti vattate.
51. ve 或 vā显示巴利原文
51. Ve vā
于v音前,h有时也发生换位,如bavhābādho。或保持不变,亦可作bahvābādho。显示巴利原文
Hassa vipallāso hoti vā vakāre. Bavhābādho. Vātveva, bahvābādho.
52. ta、tha、na、ra 变为 ṭa、ṭha、ṇa、la显示巴利原文
52. Tathanarānaṃ ṭaṭhaṇalā
ta、tha、na、ra 依次变为 ṭa、ṭha、ṇa、la。例如:dukkataṃ 即 dukkaṭaṃ,同理还有 sukaṭaṃ、patthaṭo、pataṭo、uddhaṭo、visaṭo。Aṭṭhakathā。Paṇidhānaṃ、paṇipāto、paṇāmo、paṇītaṃ、pariṇato、pariṇāmo、duṇṇayo、niṇṇayo、oṇato。Paripanno 即 palipanno,同理有 palibodho、pallaṅkaṃ、taluno、mahāsālo、māluto、sukhumālo。(辅音连声)显示巴利原文
Tathanarānaṃ ṭaṭhaṇalā honti vā yathākkamaṃ. Dukkataṃ=dukkaṭaṃ, evaṃ sukaṭaṃ, patthaṭo, pataṭo, uddhaṭo, visaṭo. Aṭṭhakathā. Paṇidhānaṃ, paṇipāto, paṇāmo, paṇītaṃ, pariṇato, pariṇāmo, duṇṇayo, niṇṇayo, oṇato. Paripanno=palipanno, evaṃ palibodho, pallaṅkaṃ, taluno, mahāsālo, māluto, sukhumālo. (Byañjanasandhi).
例如 cakkhu udapādi, akkhi rujati, purima jāti, aṇu thūlāni, kattabba kusalaṃ bahuṃ, ta sampayuttā, tata sabhāvato 等。在此处,从“ve”一词起,直至“mayadā sare”为止。显示巴利原文
Cakkhu udapādi, akkhi rujati, purima jāti, aṇu thūlāni, kattabba kusalaṃ bahuṃ, ta sampayuttā, tata sabhāvato itī+dha ‘‘ve’’ti vattate yāva ‘‘mayadā sare’’ti.
38. 随韵显示巴利原文
38. Niggahītaṃ
有时可增入随韵。例如 sāmatthiyena + āgamo va,且它只发生在短音后,因其随顺短音之故。ṭhānīnaṃ + āliṅghiya gacchati pavattatī ti āgamo。有 cakkhuṃ udapādi, akkhiṃ rujati, purimaṃ jāti, aṇuṃ thūlāni, kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ, taṃsampayuttā, taṃtaṃsabhāvato 等形式。由“vā”字总持,亦有 cakkhu udapādi 等形式。Avaṃsiro, yāvañcidaṃ 等则是恒常的。由于此规则名为“确定分别”,随顺确定之相而于相中施设分别,故称为“确定分别”。“vā”字确实具有二义:于某处表示“或”,于某处表示“如确定之相而总持”。当用于后义时,则显示常、无常及非有之规则。然而此处,由于“kvaci”一词的延续,即以此方式成立非有之规则,故“vā”字有双重含义。但仅限于“kvaci”之处,并非由这些规则决定,唯独此处如此。显示巴利原文
Niggahītāgamo hoti vā kvaci. Sāmatthiyenā+gamova, sa ca rassasarasseva hoti… tassa rassasarānugatattā. Ṭhānīna+māliṅghiya gacchati pavattatīti āgamo. Cakkhuṃ udapādi, akkhiṃ rujati, purimaṃ jāti, aṇuṃ thūlāni, kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ, taṃsampayuttā, taṃtaṃsabhāvato. Vāggahaṇena cakkhu udapādi iccādi. Avaṃsiro, yāvañcidaṃtiādi niccaṃ… vavatthitavibhāsattā vādhikārassa, vavatthitassa lakkhaṇassā+nurodhena lakkhaṇe pavattitā vibhāsā vavatthitavibhāsā. Vāsaddo hi atthadvaye vattate katthaci vikappe, katthaci yathāvavatthitarūpapariggaheti. Yadā pacchime, tadā nicca+manicca+masantañca vidhiṃ dīpeti. Ettha pana kvacisaddassā+nuvattanā tenevā+santavidhi siddhoti vāsaddeni+taradvayaṃ. Kvaci tveva, na hi etehi, idha ceva.
Saṃrambho、saṃratto、saṃrāgo、tāsaṃ ahaṃ santike、evaṃ ayaṃ、puṃ liṅgaṃ、kiṃ ahaṃ、tassa adāsiṃ ahaṃ——此处,“随韵”章从“mayadā sare”开始。显示巴利原文
Saṃ rambho, saṃ ratto, saṃ rāgo, tāsaṃ ahaṃ santike, evaṃ ayaṃ, puṃ liṅgaṃ, kiṃ ahaṃ, tassa adāsiṃ ahaṃ itī+dha ‘‘niggahītā’’dhikāro ā ‘‘mayadā sare’’ti.
随韵有时可以省略。例如 dīghe sārambho 即 saṃrambho,sāratto 即 saṃratto,sārāgo 即 saṃrāgo;省略前音时:tāsāhaṃ santike、evāyaṃ;重叠时:pulliṅgaṃ 即 puṃliṅgaṃ、kyāhaṃ、tassa adāsahaṃ。而在 paṭisallāno、sallekho、pātukāmo、gantumano、ariyasaccāna dassanaṃ、etaṃ buddhāna sāsanaṃ、avisāhāro、cirappavāsi 等中则为恒常。为何说“有时”?例如 eva + mayaṃ、ki + mahaṃ、etaṃ maṅgala + muttamaṃ。显示巴利原文
Niggahītassa lopo hoti vā kvaci. Dīghe sārambho saṃrambho, sāratto saṃratto, sārāgo saṃrāgo, pubbassaralope tāsāhaṃ santike, evāyaṃ, dvitte pulliṅgaṃ puṃliṅgaṃ, kyāhaṃ, tassa adāsahaṃ. Paṭisallāno, sallekho, pātukāmo, gantumano, ariyasaccāna dassanaṃ, etaṃ buddhāna sāsanaṃ, avisāhāro, cirappavāsintiādīsu niccaṃ. Kvacīti kiṃ, eva+mayaṃ, ki+mahaṃ, etaṃ maṅgala+muttamaṃ.
如“已作”、“已随喜”,如“已举”、如“轮”、如“骰子”、“犁”、“今”、“今何”、“你是”、“此亦”、“更上亦”、“给予亦”、“唯相似”——如是云。显示巴利原文
Kataṃ iti, abhinanduṃ iti, uttattaṃ iva, cakkaṃ iva, kaliṃiva, halaṃ idāni, kiṃ idāni, tvaṃ asi, idaṃ api, uttariṃ api, dātuṃ api, sadisaṃ eva itī+dha –
40. 后音之显示巴利原文
40. Parasarassa
从随韵开始,后随音可有省略,于某些处可有可无。如‘已作’、‘已随喜’、如‘已举’、如‘轮’、如‘骰子’、‘今犁’、‘今何’、‘你是’、‘此亦’、‘更上亦’、‘给予亦’、如‘相似’。‘或’者何义?如‘已作’、‘何’、‘给予亦’、‘唯相似’。显示巴利原文
Niggahītamhā parasarassa lopo hoti vā kvaci. Katanti, abhinandunti, uttattaṃva, cakkaṃva, kaliṃva, halaṃdāni, kiṃdāni, tvaṃsi, idampi, uttarimpi, dātumpi, sadisaṃva. Vāti kiṃ, kataṃiti, kimiti, dātumapi, sadisaṃ eva.
‘花’于彼生起,‘如是那些诸漏’——如是云,于后随音省略时。显示巴利原文
Pupphaṃ assā uppajjati, evaṃ assa te āsavā itī+dha parassaralope –
53. 连音等之省略显示巴利原文
53. Saṃyogādilopo
无间隔之二辅音共住一处为‘复合辅音’,于彼复合辅音中,为起始部分者,其可有省略,即起始辅音之省略。如‘花’生起,‘如是那些诸漏’。于三复合辅音之范围中,如‘火舍’,‘已说’云云。显示巴利原文
Abyavahitānaṃ dvinnaṃ byañjanānaṃ ekatra ṭhiti saṃyogo, tasmiṃ saṃyoge yo ādibhūtāvayavo, tassa vā kvaci lopo hotītiādibyañjanassa lopo. Pupphaṃsā uppajjati, evaṃsa te āsavā. Tiṇṇaṃ saṃyogānaṃ visaye agyāgāraṃ, vutyassa iti hoti.
所举例如:彼作、彼刹那、已集、彼酥油、行法、彼覆盖、彼生、彼禅那、彼智、彼处、彼燃烧、彼伸展、彼坚固、彼施、彼财、彼无漏、彼得、彼果、他们之觉、已存在、彼友、何所作、已往施——如是云。显示巴利原文
Taṃ karoti, taṃ khaṇaṃ, saṃ gato, taṃ ghataṃ, dhammaṃ care, taṃ channaṃ, taṃ jātaṃ, taṃ jhānaṃ, taṃ ñāṇaṃ, taṃ ṭhānaṃ, taṃ ḍahati, taṃ tanoti, taṃ thiraṃ, taṃ dānaṃ, taṃ dhanaṃ, taṃ niccutaṃ, taṃ patto, taṃ phalaṃ, tesaṃ bodho, saṃ bhūto, taṃ mittaṃ, kiṃ kato, dātuṃ gato itī+dha –
41. 组中组末显示巴利原文
41. Vagge vagganto
随韵在一组辅音中,可位于组末;由于随念其相与邻近的关系,它便成为该组的第五音。所谓“邻近”,指处所的邻近,或功德的邻近;功德的邻近,即缘于音名等功德。“随韵”被随念,是说因其在后而被忆念,因此也称为“随念”。taṅkaroti即taṃ karoti,同样地,taṅkhaṇaṃ、saṅgato、taṅghataṃ、dhammañcare、tañchannaṃ、tañjātaṃ、tañjhānaṃ、taññāṇaṃ、taṇṭhānaṃ、taṇḍahati、tantanoti、tanthiraṃ、tandānaṃ、tandhanaṃ、tanniccutaṃ、tampatto、tamphalaṃ、tesammodho、sambhūto、tammittaṃ、kiṅkato、dātuṅgato、taṇhaṅkaro、raṇañjaho、saṇṭhito、jutindharo、sammato等,此类变式是常例。显示巴利原文
Niggahītassa kho vagge vagganto vā hotīti nimittānussarānaṃ paccāsatyā tabbaggapañcamo hoti. Paccāsatti nāma ṭhānato āsannatā guṇato vā, guṇatoti vaṇṇasaññādiguṇato. Niggahītassa anusarīyatīti pacchā katvā sarīyatīti anussarotipi vuccati. Taṅkaroti=taṃ karoti, evaṃ taṅkhaṇaṃ, saṅgato, taṅghataṃ. Dhammañcare, tañchannaṃ, tañjātaṃ, tañjhānaṃ, taññāṇaṃ. Taṇṭhānaṃ, taṇḍahati. Tantanoti, tanthiraṃ, tandānaṃ, tandhanaṃ, tanniccutaṃ, tampatto, tamphalaṃ, tesammodho, sambhūto, tammittaṃ. Kiṅkato, dātuṅgato, taṇhaṅkaro, raṇañjaho, saṇṭhito, jutindharo, sammatotiādīsu niccaṃ.
如“无间者”中的 yaṃ āhu、yaṃ yadeva、paccattaṃ eva、taṃ hi 等——如是云。显示巴利原文
Ānantarikaṃ ya+māhu, yaṃ yadeva, paccattaṃ eva, taṃ hiitī+dha –
42. 于 yeva 等之后,ño。显示巴利原文
42. Yevahisu ño
在 ya+eva+hi 等词中,随韵有时变为 ño。所谓“由组末等”,即指 ya 的 ñ 音。Ānantarikañña+māhu 即 ānantarikaṃ ya+māhu,yaññadeva 即 yaṃyadeva,ñ 重叠时 paccattaññeva 即 paccattaṃ eva,tañhi 即 tañhi。依“不背离者由背离者所限定”之理,由于与 eva 词相伴,故“ya”即取一切以 ya 开头的词。显示巴利原文
Ya+eva+hisaddesu niggahītassa vā ño hoti. ‘‘Vaggalasehi te’’ti yassa ñakāro. Ānantarikañña+māhu=ānantarikaṃ ya+māhu, yaññadeva=yaṃyadeva, ñassa dvitte paccattaññeva, paccattaṃ eva, tañhi, tañhi. ‘‘Abyabhicārinā byabhicārī niyamyate’’ti ñāyā evasaddasahacariyā ‘‘ya’’ iti sabbādiyasaddasseva gahaṇaṃ.
Saṃyogo、saṃyojanaṃ、saṃyato、saṃyācikāya——此即:显示巴利原文
Saṃyogo, saṃyojanaṃ, saṃyato, saṃyācikāya itī+dha –
43. ye 与 saṃ 的 ssa。显示巴利原文
43. Ye saṃssa
当“saṃ”一词的随韵遇到“y”音时,它会变为“ñ”。例如:saññogo 即 saṃyogo(结合),同理有 saṃyojanaṃ(结缚)、saññato(自制)、saññācikāya(自愿地)。此处规则仅取“y”音本身而适用。为何特别指明须是“saṃ”?因为若非 saṃ,如 etaṃ yojanaṃ(此结合)、taṃ yānaṃ(彼车乘)、taṃ saraṇaṃ yanti(皈依彼处)等,随韵便不作此变化。显示巴利原文
Saṃsaddassa yaṃ niggahītaṃ, tassa vā ño hoti yakāre. Saññogo=saṃyogo, evaṃ saṃyojanaṃ, saññato, saññācikāya. Idha yakāramattova gayhate. Saṃssāti kiṃ, etaṃ yojanaṃ, taṃ yānaṃ, taṃ saraṇaṃ yanti.
Taṃ eva, taṃ ahaṃ brūmi, yaṃ āhu, dhanaṃ eva, kiṃ etaṃ, nindituṃ arahati, taṃ idaṃ, yaṃ aniccaṃ, taṃ anattā, etaṃ avoca, etaṃ eva——下面列出相关规则:显示巴利原文
Taṃ eva, taṃ ahaṃ brūmi, yaṃ āhu, dhanaṃ eva, kiṃ etaṃ, nindituṃ arahati, taṃ idaṃ, yaṃ aniccaṃ, taṃ anattā, etaṃ avoca, etaṃ eva itī+dha –
44. maya 与 dā 的 sare。显示巴利原文
44. Mayadā sare
鼻音(niggahīta)位于元音之前时,有时会变为 ma、ya、da 等。Tameva 即 taṃ eva,tamahaṃ brūmi 即 taṃ ahaṃ brūmi;yamāhu,dhanameva,kimetaṃ,ninditumarahati 亦然。Tayidaṃ。Yadaniccaṃ 即 tadanattā,etadavoca 即 etadeva。通过“mayadā”的分析规则,可得到 buddhama saraṇama 等词形。显示巴利原文
Niggahītassa ma ya dā honti vā sare kvaci. Tameva taṃ eva, tamahaṃ brūmi=taṃ ahaṃ brūmi, yamāhu, dhanameva, kimetaṃ, ninditumarahati. Tayidaṃ. Yadaniccaṃ, tadanattā, etadavoca, etadeva. ‘‘Mayadā’’ti yogavibhāgā buddhama saraṇama iccādi bhavati.
47. tad、amin 等。显示巴利原文
47. Tadaminādīni
Tadaminā 等词形即由此类方式构成。依照‘凡带有 ya 标志者,由特例规则处理’的法则,凡未以规则明文开许的省略、增入、替换、倒置等变化,于一切处皆应以此原则看待。此又当视同他处所述 pisodara 等词之例。Phusita 意为水滴,由 phusita + udara + assa 构成 pisodara。以 a 替换 issa 的 i,taṃ iminā 即成 tadaminā;sakiṃ āgāmī 即成 sakadāgāmī(一来);以 d 替换 dha 的 dh,ekaṃ idha ahaṃ 即成 ekamidāhaṃ;以 vidā 替换 vidha,saṃvidhāya avahāro 即成 saṃvidāvahāro;以 v 替换 vāri 的 v,以 l 替换 h,vārivāhako 即成 valāhako(云);以 jī 替换 jīvana,jīvanassa muto 即成 jīmūto(云);以 su 替换 chava,以 sāna 替换 sayana,chavassa sayanaṃ 即成 susānaṃ(墓)。显示巴利原文
Tadaminādīni nippajjanti. ‘‘Ya+dalakkhaṇikaṃ, taṃ nipātanā’’ti ñāyā lakkhaṇantarena avihitā desa+lopā+gama+vipallāsā, sabbattha imināva daṭṭhabbā. Idañca paresaṃ pisodarādimiva daṭṭhabbaṃ. Phusitaṃ=jalabindu, phusita+mudara+massa pisodaraṃ. Issa akāre taṃ iminā=tadaminā, sakiṃ āgāmī=sakadāgāmī, dhassa dakāre ekaṃ idha ahaṃ=eka+midā+haṃ, vidhassa vidādeso saṃvidhāya avahāro=saṃvidāvahāro, vārisaddassa vakāre, hassa lakāre ca kate vārivāhako=valāhako, jīvanassa jīādeso, jīvanassa muto=jīmūto. Chavassa suādese, sayanassa sānādese ca kate chavassa sayanaṃ=susānaṃ. Uddhassa uduādese, khassa khalaādese ca ‘‘saramhā dve’’ti dvittādimhi ca kate uddhaṃ khaṃ assa udukkhalaṃ. Pisitassa piādese, asassa sācādese ca kate pisitāso=pisāco.
将 mahī 替换为 mayū,将 ravati 替换为 r,则 mahiyaṃ ravatī 便成为 mayūro(孔雀)。其余亦应依此类推,由用法加以领会。此中——显示巴利原文
Mahīsaddassa mayūādese, ravatissa rādese ca kate mahiyaṃ ravatīti mayūro. Eva+maññepi payogato+nugantabbā. Ettha ca –
音素的增入,音素的换位,
以及另外两种:音素的变易与失落;
依词根之义的殊胜关联而成立。
显示巴利原文 Vaṇṇāgamo vaṇṇavipariyāyo, Dve cā+pare vaṇṇavikāra+nāsā; Dhātussa atthātisayena yogo, Ta+duccate pañcavidhaṃ niruttaṃti.
譬如,受差遣于门前者即称“守门人”,此为音素添加;表示伤害之词颠倒而为“狮子”,此为颠倒;nijako变为niyako,此为变化;取密处之kh与花环而成“腰带”,其间ha、na及ma字母脱落,此为脱落;于“孔雀”一词,依鸣声超越之义而关联,此为意义的殊胜关联。显示巴利原文
Yathā dvāre niyutto=dovārikoti okaāgamo. Hiṃsasaddassa sīhoti vipallāso. Nijako=niyakoti vikāro. Mehanassa khassa mālā mekhalāti vaṇṇalopo, ha+na+makārānaṃ lopo. Mayūroti atthe ravatissa atissayayogoti.
yathariva与tathariva,仅为助词。于“jaraggavā vicintesuṃ, vara+mhākaṃ bhusāmive”句中,iva一词意为eva(如是)。此为鼻音连音。显示巴利原文
Yathariva tathariveti nipātāva. ‘‘Jaraggavā vicintesuṃ, vara+mhākaṃ bhusāmive’’ti ettha ivasaddo evakārattho. Niggahītasandhi.
元音连音之禁止连音,
或者辅音、元音与辅音之连音;
以及随韵的连声,
而连声确有五种。
显示巴利原文 Sandhissarānaṃ paṭisedhasandhi, Atho byañjana+sarabyañjanānaṃ; Sandhi ca+tho niggahītassa sandhi, Bhavanti sandhi pana pañcadhā ve.