“其义即此”者,即彼作格之义。所谓作格所表之自体,即是此。以此表明“此是作格之所依”。以“不”等词,说明了限定“其义即此”的原因。“无经非他”即如他人所说的“无经”。它们亦唯在现在时方得存在,以此令知此处“唯现在时”之余词。以“如是”字(即于“唯现在时”之“如是”字),即现在时词的决定。显示巴利原文
Tadatthassevāti tassa kriyatthassa. Yo kiriyāsaṅkhāto atto tasseva. Etena ādhārametaṃ kriyatthassāti ñāpeti. Nahiccādinā tadatthasseva visesane kāraṇamāha. Suttaṃvinātiparesaṃviya suttaṃ vinā. Tāpi vattamāneyeva bhavissantīti iminā vattumiṭṭhattāti ettha sesavacanamavabodheti. Evakārenā (ti vattamānassevāti ettha evasaddena.) Tabbivacchāti vattamānavacanicchā.
“近于彼”者:此处的“彼”字,摄入了大迦叶因忆念须跋陀罗之言而死为因的行为差别,以及因受苦为因的行为差别;或者,即“他们现行的行为差别”。此二者依次临近恶见之死,故说“因临近恶见之死”。如此作是想:于某时现行的行为差别之恶见死,即便经由“近于彼”也表达了现行的执取,而执取“近于彼”,犹如“恒河近处”之地就名为恒河,因此可说“此恒河有牛”。疏作者以“前”等词建立了另一派说法,为显示彼义而转向根本,说“自性”等。显示巴利原文
Taṃsamīpassāti ettha tasaddena mahākassapassa subhaddavacanānussaraṇasaṅkhāto maraṇappattihetu dukkhānubhavasaṅkhāto ca kiriyāviseso pariggahito, te vā vattamānakiriyāvisesāti tesamubhinnamāsannāni kamena adhammadīpanamaraṇāni, tenāha-dīpana maraṇānamāsannattā’ti. Evaṃ maññate ‘‘takkālavattamānakiriyāvisesassa dīpanamaraṇasaṅkhātaṃ taṃsamīpatāvipi kiriyantaraṃ vattamānaggahaṇena taṃsāmīpyaṃ gayhati, yathā (gaṅgāsamīpo) deso gaṅgāti vuccati tato ‘gaṅgāyaṃ gāvo’ti siyā’’ti. Pure iccādinā pakkhantaraṃ viracitaṃ vuttikārena, tadupadassetuṃ mukhayati ‘sabhāvato’ iccādi.
“行为时”,即现行行为之时。“将残留”者,是从“前”等词所示之未来时中残留。“行为之时”,即恶见死的行为时。“其”,即恶见死。“由现行”者,此处余词为“唯于现行时方有”。“由此”,即由前述所说。以“前”等词引入未来时,当说明“死”时,此恶见死之行为时于根本(现在)转起,故说:“我说根本为现行”。又由“时”等词引入另一派的说法,为显示彼义而转回根本,说“于未来”等。显示巴利原文
Kiriyākāloti vattamānakiriyākālo. Avasissatīti purepurāsaddehi dīpitaanāgatakālato avasissati. Kiriyā kāleti dīpanamaraṇakiriyākāle. Tassāti dīpanamaraṇassa. Vattamānattāti ettha vattamāneyeva bhavissantīti seso. Anenāti pureccādivuttivacanena. Purepurāsaddehi anāgatakālāvagame sati dippati maratīti ettha dīpanamaraṇakiriyākālo mukhye tadā vattatītiāha- ‘mukhyaṃ vattamānattamāhe’ti. Puna pakkhantaramupanītaṃ kāleccādinā vuttikārena, tamupadassetuṃ mukhamāvattayati ‘anāgate’ccādi.
所谓“释中时之善巧”,是指超越时,即越过现在时,于未来时亦有“懈怠者”等,这是它的意趣。以“唯他们”等语成立同义。“等”字,以此摄一切动词。“其长”,即其结合。“行”即“将去”,意为将去至天为伴。显示巴利原文
Vuttiyaṃ kālabyattayoti kālātivattanaṃ, vattamānakālātikkamena anāgatakālepi bāhulakātyādayo hontīti adhippāyo. Tadeva samattheti ‘bhavanteva’iccādinā. Tyādayotīminā sabbesaṃ ākhyātikānaṃ gahaṇaṃ. Lassa dīghoti sambandho. Gacchatīti sakkassa sahabhāvaṃ gamissatīti attho.
“将了知”一词,用于表达现在时却使用了未来时语形,其义即是“正了知”。与此类似,在过去时中,“将有”即是“曾有”,“将作”即是“已作”,“将思”即是“已思”,“将食”即是“已食”。不信便是“无信”。不忍便是“无忍”。“唯由此”的意思是:当以“有”这个词为缘时,纵有“怒”与“信”等义可转入,也唯凭这个词本身即得以成立,这是它的含义。“呵责之灭”则是表因之词。以“如是”等语,唯在成立呵责之灭。“实有此”,是说有属于天界的粥可以受用,这是它的意义。对于彼现行之事不信受、不忍纳的人,则说“无”,并生起这样的想,故而有“纵于现见”等说。“亦彼”即那个“亦”字,应知是由“彼”字的结合。“有”指存在的意义,于前文已说的存在之义以及后文将说的两种情形中,也应当如此看待。显示巴利原文
Paṭijānissantīti vattamāne anāgatavacanaṃ, paṭijānantīti attho. Itarampana bhūte bhavissatīti āsi, karissatīti akari, cete ssasīti cetitā asi, bhuñjissasīti bhuñjitā asi. Anokappanā assaddhā. Amarisanaṃ akkhamā. Imināvāti atthivacane upapade kodhā saddhāsu gammamānesva-satīpi vacanantare imināva sāmaññavacanena siddhanti attho. Garahāvamāti tassa hetuvacanaṃ. Tathāhiccādinā garahāvagamameva samattheti. Atthināma īdisanti ābhidosikassa kummāsassa paribhuñjanaṃ vijjate nāmāti attho. Vijjamānampi taṃ asaddahanto amarisanto evaṃ vadati. Natthīti maññeti adhippāyo, tenāha- ‘paccakkhamapī’ti ādi. Yopīti saddassa sopīti tasaddena sambandho veditabbo. Atthīti vijjamānattheti vuttavijjamānattho vakkhamānapakkhattayepi daṭṭhabbo.
“友,岂非实有”这一段:当说到此语时,第一人的话以“尚有”等为开头、以“坐下”等为结声;第二人的话同样以“尚有”等为开头、以“坐下”等为结声;第三人的话以“认为有”等为开头、以“应嫌恶”等为结声。这样的文句组合如何成立呢?如此思惟后,便说“以及”等语。“由此”即指“纵于有亦有呵责之灭”这句话。“于处与食呵责”即是那个组合的意义。依照所说。依于依处,即依于世尊所坐之处为其所依。显示巴利原文
Nanu atthināma tātāti ettake vutte paṭhamo atthinukhoccādiko nisīditvāti saddapariyanto ca, dutiyo atthinukhoccādiko nisīditvāti saddapariyanto ca tatiyo atthimaññeccādiko jigucchaneyyanti saddapariyanto ca vacanappabandho kathaṃ labbhatīti manasi nidhāyāha- ‘sopanā’tiādi. Imināti ‘atthiyevihāpi nindāvagamo’ti vacanena. Ṭhānabhojane garahatīti sambandho. Vuttaṃ sakkatānusārena. Nissāyanissāyāti yattha bhagavā nisinno taṃ ṭhānaṃ nissāya nissāya.
“作相”是指行为本身的自性。“此外亦然”,是说在“不去、曾去”等词形之外,另有“不去”等变化。对于“随腹、随毛”而言,虽然那些事物有腹等的存在,但为了表达其庞大与众多,便不欲如此说出。显示巴利原文
Kiriyārūpeti kiriyāsabhāve, evamaññatrāpīti agami agamitthātīmehi aññatra agamuṃ iccādike agamoccādike ca. Anudarā alomikāti santamapyudarādikaṃ mahattābhāvapaṭipādanāya bahuttā bhāvapaṭipādanāya ca na vattumicchīyate.
所谓“他词义解释”(Aññapadatthavutti),即开示所说的他词义,如“将说之相”等。“将说之相”即通过“应知”等所论述的将说之相。“纳入”一词,以此表示“ā”字在包含义中的运用。“或昼夜两半”中,“vā”字表示另一选项。“半夜”一词,此处意指夜的四分之一部分,而“aho”则指其半夜。为阐明此义,故说“过去”等。以“此”等开示两方面的含义。“五时”者,即过去夜的最后四十五分加三小时,以及未来夜的最初四十五分加三小时,合计七小时半之量为一“时”,而一日有四“时”,故一夜有五“时”、五“更”,因此称为“五时”。显示巴利原文
Aññapadatthavuttiyāti vuttamaññapadatthaṃ dasseti ‘vakkhamānalakkhaṇo’ccādinā. Vakkhamānalakkhaṇotivuttikārena ‘‘āñāyyā’’ccādinā vakkhamānalakkhaṇo. Antokatvāti iminā āsaddassābhividhimhi pavattimāha. Aharubhayataḍḍharattaṃ vāti ettha vāsaddo pakkhantare. Aḍḍharattasaddena rattiyā catuttho bhāgo-tra vattumiṭṭho, aho ca tassa aḍḍharattañcāti attho. Imassādhippāyatthamāha- ‘atīteccādi. Ubhayattha adhippāyaṃ vivarati‘aya’miccādinā. Pañcayāmoti atītāya rattiyā pacchimapañcacattālīsavināḍikādhikaghaṭikāttayaṃ anāgatāya purimapañcacattālīsavināḍikādhikaghaṭikatthayañceti aḍḍhādhikasattaghaṭikāparimāṇo eko yāmo ahassa cattāroti pañca yāmā pahārā assāti pañcayāmo.
过去夜的最后一时,或此最后一时的后半;
未来夜之初更,或其半更亦然。
所说的时间界限之中间,彼时即被视为‘今日’;
通过对此的否定,其余一切便被视作‘非今日’。
显示巴利原文 Gatāyapacchimo yāmo, pacchimaddhamimassa vā; Pahāro-nāgatāyādī, tadaddhamapi vā tathā. Vuttakālāvadhi majjho, kālo so-jjatano mato; Tannisedhena yotvañño, so-najjatano mato.
在agamattha等形式中,由于其后并无与ī等相连的辅音,故不构成iña。所谓‘混合’,即指与‘今日’相关的过去时相混合。为表明在基于‘非’字复合的混合中如何成立,故说‘排除’等。显示巴利原文
Agamatthātiādīsu aīssaādīnaṃ sambandhibyañjanassābhāvā na iña. Byāmissepīti ajjatanamissepi bhūte. Nañsamāsanissaye byāmisse yathā pappotīti dassento āha- ‘pariyudāsetāve’ccādi.
“依止今日”,是指在混合状态中属于今日部分的依止。若问及义理时,“依止其他”,是指在此混合状态中,既非今日、也非依止的其他情况,也就是混合之外的过去时。“关联”,是指“ā ñu”等词尾的关联。“今日即是”,是为显示混合性而说。显示巴利原文
Ajjatananissayoti byāmisse ajjatanabhāgīnissayo. Atthuti pañhe tu tadaññanissayoti byāmisseyeva tato ajjatanato itarānajjatana nissayo aññatrāti byāmissato aññatra bhūtakāle. Pasaṅgoti ā ñuādīnaṃ pasaṅgo. Ajjahiyyovāti byāmissatādassanatthaṃ vuttaṃ.
“复合”,是指第六格复合或格关系复合。而此词的约定俗成性,是其特色。“此亦”,即过去完成时中所说的“此亦”。动作义之属性,即动作义属性的限定,它是基于此动作义属性,通过近过去时的成就方式作间接限定,而非直接限定——这是它的含义。为何不是直接限定?对此答道:“因为没有区别可言。”为阐明此义,故说“如是”等。显示巴利原文
Samāsoti chaṭṭhīsamāso kārakasamāso vā. Nipātanatā cāssa visesatoti. Etañcāti parokkheti etañca. Kriyatthassa upādhi visesanaṃ kriyatthopādhi, tassa kriyatthopādhino bhūtā najjatanassa sādhanadvārena visesanaṃ, na tūjukaṃtyattho. Kasmā nojukaṃ visesanaṃ tyāha ‘byavacchejjābhāvā’ti. Tameva phuṭayitumāha- ‘tathāhi’ccādi.
“正在被成就”,以此表示词根的意义尚未完成。“他们存在”,是指诸根的存在。所谓存在,即现前的所缘,诸根以之为境,这即是它的可能性、它的状态,因此。“不”表示否定,当以成就方式作限定时,因为有区别存在,便不会有上述过失——这是它的含义。为显示出过失确实存在,故说“若”等。“若”,指词根义。“于此”,指在那个非现前的词根义上。由于诸作具本身具有能力的性质,而那种能力也不现前,因此以“岂非”等提出诘问。“无力”,即不能。显示巴利原文
Sādhiyamānāti iminā dhātvatthassāparinipphannataṃ bodheti. Te santi indriyānaṃ. Santo vijjamāno visayo yesaṃ indriyānaṃ te sambhāvo tattaṃ, tasmā. Neti paṭisedhe, sādhanadvārena visesanatte byavacchejjasabbhāvā yathāvuttadoso na bhavatīti attho. Dosā bhāvameva dassetumāha- ‘yassi’ccādi. Yassāti dhātvatthassa. Tatthāti tasmiṃ appaccakkhe dhātvatthe. Kārakānaṃ sattisabhāvattā sāpi apaccakkhā vāti codeti nanuceccādinā. Asattoti asamattho.
“所谓自我是对自身现前”,依此而言,对非其境者施设“我”之行为工具便不合理——心中记取此义后,为开显注释者所说,故云“岂非”等。即使是以自我为所觉知的行为,当心散乱而不被觉察时,彼便成为过去完成;因此,即使在最上境中,彼亦有过去完成性。为显示虽在醒觉时,若因迷醉或心绪不宁而无觉察,彼亦成为过去完成,故说散乱之语。“于生起时”即行为生起之时,“我睡着时说了什么呓语,我醉时说了什么呓语”正是其例。此处说“睡眠”之语,意在显示心散乱之境。显示巴利原文
Attānāma attano paccakkhoti tabbisaye amhakārakassa vidhānamayuttanti manasi nidhāya yaṃ vuttaṃ vuttikārena, tamupadassetumāha- ‘nanuce’ccādi. Attabodhanīyāpi hi kiriyā yadā cittavikkhepato nopalakkhīyate, tadāyaṃ parokkhā bhavati, tenuttamavisayepi parokkhabhāvo tassā bhavatveva. Jāgaratopi yadā madā manobyātaṅgato anupaladdhi, tadāpi bhavatyeveti dassetuṃ vuttaṃ byāsattavacanaṃ. Abhinibbattikāleti kiriyā nibbattikāle, ‘sutto-haṃ kiṃ vilalāpa, matto-haṃ kiṃvilalāpe’ti idamatrodāharaṇaṃ. Citta cikkhepavisayappadassanāyettha suttavacanaṃ.
“Eyyādoti”等语,是为阐明以此词形摄取了愿望词尾等的意义,故说了“yeneccādikaṃ”等语。依“标志词”应说“tanti”,而依“对象词”则说“asoti”。所谓“tesaṃ”,即指愿望词尾等。其对象义以“在因果等关系中”等语显示,其中“ādi”一词摄取了提问、祈愿等义。若此处未摄取动作,如何能得出“超过动作”之义?对此疑问,故说“所谓超过动作……”等语。“超过动作”乃是解释,与“所作”相连。显示巴利原文
Eyyādotīminā eyyādyattho gahitoti bodhetuṃ yeneccādikaṃ vuttaṃ. Nimittasaddāpekkhāya tanti vattabbe visayasaddāpekkhāyasoti vuttaṃ. Tesanti eyyādīnaṃ. Visayaṃ dasseti ‘hetuphalesviccādiko’ti. Ādisaddena pañhapatthanādayo gahitā. Athātra kriyaggahaṇābhāve kriyātipattiyanti kathaṃ labbhaticcāha- ‘kriyāti pattiya’nti ādi. Kriyātipattiyanti vivaraṇaṃ katanti sambandho.
“Abhidheyyadvārena”是指以所诠为门径,即通过名为“动作”的意义之门;因为是对所论动作意义的限定,故是对较动作章更为殊胜的根之限定。意思是说:“atipattiyanti”是对殊胜动作意义的限定,而它作为限定,不应直接成立,而是通过所诠之门径成立。正如“超过”是动作本身而非动作意义,因为不相应。因此,说“atipattiyanti”时,此“kriyātipatti”作为动作意义的限定,是通过所诠门径成立的,故解释为“kriyātipattiyanti”。而“Vidhurappaccayopanipātatoti”意指相违缘的和合,即相反之缘的聚合。显示巴利原文
Abhidheyyadvārenāti kiriyāsaṅkhātaatthamukhena, pakatakriyattha visesanattāti kriyatthādhikārato adhikatassa dhātussa visesanattā. Idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘atipattiyanti adhikatakriyatthavisesanaṃ, visesanañca hontaṃ nojukaṃ bhavitumarahati kiñcarahi abhidheyyadvārena, tathāhi atipatanaṃ nāma kriyāya hoti, na kriyatthassa ayujjanato, tasmā atipattiyantivuttekriyātipatti yanti idaṃ kriyatthavisesanaṃ hontaṃ abhidheyyadvārena hotīti kriyātipattiyanti vivaraṇaṃ kata’’nti. Vidhurappaccayopanipātatoti viruddhappaccayasamavāyāti attho.
“Kāraṇavekallatovāti”意指因的缺失,也就是能生果的因有所残缺。此处“tatre”的意思是“于现在所缘”。“kriyātipattiyanti”则指过去等时态中动作的超过。“Liṅgatoti”指通过相状——即通过令人了知的相状——对于可了知的超过,现在时不住著而超越,故说“由于现在性的超越”。此义以“同时”等语加以阐明。“同时”即同一刹那。由于现在时不可能有动作的超过,所以在其余过去、未来中,愿望词尾等的存在方为合理,否则便不合理,因此注释中说“依能力……”等语。显示巴利原文
Kāraṇavekallatovāti hetumato phalassa yo hetu tassa vikalattena. Tatretīmassa attho vattamānavisayeti. Kriyātipattiyanti bhūtādi kriyātipattiyaṃ. Liṅgatoti nimittena. Gamakena liṅgena gammāyātipattiyā bujjhanakālaṃ vattamāno kālo na tiṭṭhati atikkamatīti āha- ‘vattamānatāya byatikkamā’ti. Tadeva phuṭayati ‘samakāla’ntiādinā. Samakālanti ekakkhaṇe. Vattamānassa kriyātipatyasambhavā tadavasiṭṭhātītānāgatesveyyādīnambhāvo (aññathā) nupapattiyāti vuttaṃ vuttiyaṃ ‘sāmatthiyātiādi.
于此,“Liṅgenāti”:先前向右行进时,见到车子不转回,此即向右行进导致车子不转回这一因的相;而向右行进的超过,则以向别处行进等为相。车子动作不发生的超过,则以车上装载重物等为相。于初龄证得阿罗汉,其因之出家,藉由他人于初龄出家之相而证得阿罗汉的相,得以了知;出家的超过,则以忙于家务等为相;阿罗汉的超过,则以无出家之相为相,由此相而确定。然而,应知这是通过相来了知已发生的动作超过;但若是具神通者运用,则当知是以现量智了知一切而运用。而“Liṅgatovasīyamānāyanti”则是依多数而说。显示巴利原文
Liṅgenāti ettha pubbe dakkhiṇena gamane sati sakaṭissāpariyā bhavanadassanaṃ dakkhiṇena gamanassa sakaṭāpariyābhavanahetutte liṅgaṃ, dakkhiṇena gamanassātipattiyā aññato gamanādi liṅgaṃ. Sakaṭā kiriyābhavanātipattiyā sakaṭe garubhārāropanādi liṅgaṃ. Paṭhamavaye arahattabhavanaṃ taṃhetubhūtañca pabbajjaṃ paresaṃ paṭhamavaye pabbajjānimittārahattappattiliṅgena viññāya pabbajjāyātipatti gharakammabyāvaṭatādiliṅgena, arahattassātipatti ca pabbajjānimittābhāvena liṅgenāvasīyateti liṅgena bhūta kriyātipatti pana veditabbā, yadi panevamabhiññālābhī payuñjati tadā paccakkhañāṇeneva sabbaṃ viññāya payuñjatīti veditabbaṃ. Liṅgatovasīyamānāyanti pana bāhullena vuttaṃ.
“Niccabhavanaṃ hetu”等语,说明此处唯是因果关系,而非超过。以一切缘的举例为方式,即是以所有愿望词尾等缘的举例为方式。由于说“因果的存在”,故以“杀生”等语显示因果。如此,由因果之存在,且于一切时皆可施设,故此处于现在时中亦得成立,这就是它的意义。而这即是因与具因的关系。显示巴利原文
Niccabhavanaṃ hetu (tyādinā) hetuphalabhāvoyevettha, nāti pattīti dīpeti. Sabbappaccayodāharaṇavasenāti sabbesaṃ eyyādīnampaccayānaṃ udāharaṇavasena. Hetuphalānaṃ sabbhāvatoti vuttattā hetuphalāni dasseti hananamiccādinā. Evaṃ hetuphalasabbhāvato sabbakāle ca vidhānato ettha vattamānepi pappotīti bhāvo. So ca hetuhetumantabhāvo ca.
“后后之词”等语中,“问”是前一词,“相互询问”是后一词,应如此理解。相互询问即彼此相问;乞求如“给我”等,义为乞求;希求未得之所欲,称为“祈愿所求”。其次,当结合时机成熟与对象差别而分类,并以“亦”字连接而解其义。显示时机成熟,则用“作为标志者……”等语说明。“作为标志者”,即种种事业成就之因缘。所谓“规则”,是指现见利益、来世利益、邀请、召请、请求、差遣。其中,于准许与时机成熟等情形,他人以第五格制定;于现见利益等五种情形,则用第七格。然而此处,这两者皆为规则的特殊情形——注疏作者正是为了将其纳入规则之内并制定愿望语尾等,欲阐明注释者之所说,故说“于准许与时机成熟等情形亦……”等语。以“应如是作”等语,唯就规则义而显示。即使在准许时、显示时,也是令他人行诸动作——应连接“令使役”义,即令人了知驱使之义,如此理解其义。显示巴利原文
Pacchimaṃ pacchimaṃ padantiādīsu pañhoti purimaṃ padaṃ, sampucchanāti pacchimaṃ padantiādinā daṭṭhabbaṃ. Samecca aññamaññaṃ pucchanā sampucchanā, yācanaṃ dehī tyādinā yācanamatthaṃ, iṭṭhassāsampattassātthanamiṭṭhāsiṃsanaṃ. Pattakālavasena ca visayabhedena bhinnāya pīti yojetvā attho daṭṭhabbo. Pattakālaṃ dasseti nimittabhūtassātiādinā. Nimittabhūtassāti taṃtaṃkiccasampajjane kāraṇabhūtassa. Vidhi nāma diṭṭhadhammikasamparāyika nimantaṇāmantaṇājjhesanapesanāni. Ettha ca anuññāpattakālesu ca pañcamī vihitā parehi, diṭṭhadhammikādīsu pañcasu sattamī. Idha pana te dvepi vidhivisesāyevāti vidhimhi antokaritvā eyyādiṃ vidhātuṃ yaṃ vuttaṃ vuttikārena, tadidāni vattukāmo āha- ‘anuññāpattakālesupi’ccādi. Vidhippatītimeva pakāseti ‘evaṃ kareyyāsī’’ticcādinā. Anujānantopi dīpentopi kiriyāsu byāpāretiyevāti byāpāraṇampatītitoti yojetvā attho veditabbo.
“pesane pi”等语,是一些语法家欲以第七格为规则而说;注释者依此所说,今为说明,故说“pesane pi”等语。“samūlataṃ”是指某些文法家以第七格规则之制定为根本,故称为有根。迦旃延经云:“于许可、思择义中,用第七格。”(3-1-11)欲令作者许可他人,是为“许可”;思择、观察、审察,是为“思择”,即因果动作之可能。于此许可义与思择义中,用第七格变格,此为其义。以“义”一词,亦摄规则、邀请、召请、请求、祈愿、时机成熟等。显示巴利原文
Pesanepi kesañci byākaraṇaññūnaṃ sattamīvidhicchitotivuttikārena yaṃ vuttaṃ, taṃ dāni vattumāha- ‘pesane pi’ccādi. Samūlatanti kesañci saddikānaṃ sattamīvidhividhānamūlena samūlataṃ. ‘‘Anumatiparikappatthesu sattamī’’ti (3-1-11) kaccānasuttaṃ. Kattumicchato parassa anujānanaṃ anumati, parikappanaṃ sallakkhaṇaṃ nirūpanaṃ parikappo hetuphalakiriyā sambhavo ca, tasmiṃ anumatyatthe ca parikappatthe ca sattamīvibhatti hotīti attho. Atthaggahaṇena vidhinimantaṇāmantaṇājjhesana patthanāpattakālesu ca.
10. tu、antu(词尾)显示巴利原文
10. Tu antu
“所举例”,即如“令去”“令他们去”等所举之例。“令给”,义属乞求。显示巴利原文
Udāhaṭāti gacchatu gacchantuādinā udāhaṭā. Dadātūti yācane.
于阿罗汉一词,此用法亦应作如是观:由连接“尊者确实可统治王国,尊者阿罗汉”而加以理解。显示巴利原文
Arahatthe cāyameva payogo, tena bhavaṃ khalu rajjaṃ kareyya bhavaṃ arahoti yojetvā daṭṭhabbo.
“Yoggatājjhavasānanti”等为释义,“sattisaddahananti”意指对能力的相信。关联表示随顺于用法。“Gammamāneti”指在“sambhāvemi”等情形中,虽未由bhvādi等词根说出,但可被理解。所举的例子是“apipabbataṃ sirasā bhindeyya”(甚至可用头破山)。在因具大力而足以杀象的领域中,尽管有“可能”之义,“alaṃ”一词仍具“足够”义,因此“bhavanteyyādayo hanissati”等说法并不成立。通过“dhātunā”一词,此处以执持词根而总摄bhvādi等,因为词根一词于此已成约定俗成,或依前师之所立名。“Udāhaṭanti”指的是“bhuñjeyya bhavaṃ”等例。显示巴利原文
Yoggatājjhavasānantīmassātthapadaṃ , sattisaddahananti sāmatthiyassa saddahananti attho. Payogānusāritaṃ dīpetī sambandho. Gammamāneti sambhāvemiccādinā bhvādidhātūhi avuccamānepi gamyamāne. Udāhaṭaṃ ‘apipabbataṃ sirasā bhindeyyā’ti. Mahābalatāya hatthihanane alamatthavisaye sambhāvane satyapi alaṃ saddo-trālamattho yuttoti na bhavantetyādayo hanissati. Dhātunāti ettha dhātuggahaṇena bhvādayo gayhante tattha dhātusaddassa ruḷhattā pubbācariyasaññāya vā. Udāhaṭanti bhuñjeyya bhavaṃ tyādinā.
“Sūti”与“māsūti”中,“su”为词。此处,即于此例中。“Nivatteti”意为“mā”词的余下部分。“Āraddhanti”以此显示正在进行的林中行走。“Antobhūtaṇyatthā”指虽无ṇi词缀,但词根自身内含ṇi之义。“Īādīnaṃ”与“āādīnañca”的自身时间,名为过去时。词根之关联即是能别与所别的关系,故说“于词根义之关联中,有能别与所别之相”。于一切处,动词所表之义为能别,语尾所表之义为所别。显示巴利原文
Sūti māsūti ettha susaddo. Ettha imasmiṃ udāharaṇe. Nivatteti māsaddoti seso. Āraddhanti iminā vattamānaṃ vanagamanaṃ dasseti. Antobhūtaṇyatthāti ṇippaccayābhāvepi attani antobhūtaṇyattha dhātuto. Īādīnaṃ āādīnañca sakakālonāma bhūto kālo. Dhātusambandho visesanavisessabhāvo, tenāha- ‘dhātvattha sambandhe visesana visessabhāvalakkhaṇe’ti. Sabbatthākhyāta vāccottho visesso syādyantavācco visesanaṃ.
“Iṭṭho”指为他人所喜爱者。因其具有了知义而成为行进义,故在“gamanatthā kammakā”(5-59)经中,以行进义之词,根据“凡具行进义者亦具觉知义”的规则而含摄了了知义;如此,藉由所摄的了知义而成为行进义,这就是此处的含义。“Abhimatāni”指巴你尼学派所认同者。同样,解释词义时说:“anantarena gatattha”意为以无间所述者为作具。“Abhimato”指巴你尼学派本身,为说明此处所意指的合集而说“samuccayo”等。那么,在此处,如何理解众多行为的积聚性呢?乃至单一的游行行为与学习行为——为消除此疑而说“sādhanabhedane”等。根据maṭha等作具的不同,游行行为本身也有差别,这就是此处的含义。“Takkiriyāppadhānassā”的意思是,彼割草行为是此作者的主要行为。凡那种如同也令他人从事般而自行作者,并不适合以其他行为为主要,只适合以彼行为为主要。显示巴利原文
Iṭṭhoti paresamiṭṭho. Jānanatthavasena gamanatthattāti ‘‘gamanatthā kammakā’’ti (5-59) sutte gamanatthasaddena ‘ye gatyatthā te buddhyatthā’ti jānanatthopi gahitoti evaṃ gahitajānanatthavasena gamanatthattāti attho. Abhimatāni pāṇiniyānaṃ. Tathā saddassatthamāha- ‘anantarena gatattha’(nti ana)ntare vuttena karaṇabhūtenāti attho. Abhimatoti pāṇiniyānameva idhādhippetasamuccayaṃ vattumāha- ‘samuccayo’iccādi. Athātra kathamanekāsaṃ kiriyānaṃ cīya mānatā yāvatā ekāvāṭanakiriyājjhayanakiriyā cetyāsaṅkiyāha- ‘sādhanabhedane’ccādi. Maṭhādisādhanānambhedenāṭana kiriyāyapi bhedoti attho. Takkiriyāppadhānassāti sā lavanakiriyā padhānamassa kattuno. Yo- yamaññepi niyojento viya kiriyaṃ karoti so nā-ññakiriyāpadhāne yutto, takkiriyāppadhāneyeveti.
由于论典整体是大句,而在它的统摄下,像“vattamāne tianti, bhavissati”这样的句子便成为句的一个部分,故称“以句的部分”。因此这样说:“现在进行的是对于句之支分的审察。” 在揭示了此经的规范句性之后,现在为揭示其限定句性而说“athavā niyamatthamidantyādīna”等。也就是通过“tehi”等来阐明其确为限定性的经。“tehi tehi suttehi”是指依“vattamāne ti anti”等各别之经。“iminā”是指依此“pubbaparā”等经。如果只说“tumhāmhasesesu”这样的范围,那么“存在于tumha、amha词所表述的作具以及其它词所表述的作具中”这一差别如何能得知呢?由于作了这样的开显,故说“kattukamme”等。且于作者等之中的规则也将得到说明。显示巴利原文
Mahāvākyarūpattā pakaraṇassa tadapekkhāya vākyekadesattaṃ ‘‘vattamāne tianti, bhavissati’’ccādīnaṃ vākyānanti āha ‘vākyekadesehī’ti. Atoyevamāha-vākyāvayavoparo-dhunā karīyate’ti. Vidhivākyattamassa dassetvā niyamavākyattaṃ dāni dassetuṃ ‘athavā niyamatthamidantyādīna’ntyāha. Niyamasuttattameva phuṭayati ‘tehi’ccādinā. Tehi tehi suttehīti ‘‘vattamāne ti anti’’ccādīhi tehi tehi suttehi. Imināti ‘‘pubbaparā’’dinā iminā suttena. Nanu tumhāmhasesesūti ettake vuccamāne ‘tumhāmhasaddavacanīyesu tadaññasaddavacanīyesu ca kārakesū’ti ayaṃ viseso kuto gamyate yenevaṃ vivaṭaṃtyāha- ‘kattukamme’ccādi. Kattādīsu vidhānañca vakkhati.
“Kattukammānamevā”以此将抽象状态排除了。同样地,将会说到:“因为并非tumha、amha词所表述的对象。”“asatvabhūtā”等是单数形式可能存在的原因,而“tumhāmha”等则是第一人称形式可能存在的原因。若于tumha、amha及其余词中,存在的中位、最上、第一人称形式如何在抽象状态等中得到了知?再者,tumha、amha等词所表述的作具义,如何通过那些场合所安立的动词,以名色而令了知,且无需使用tumha、amha等词?为消除此疑,现在阐明注释书中所说的内容:“若于抽象状态等中,māna等不被安立,那么于māna等之后的抽象状态等中,安立kyal等便不合理。” 依此理趣,在tumha等作具中,中位等抽象状态得以被了知;正因为如此,tumha等作具义由那些场合所安立的动词已经令人了知,所以便无需使用tumha等词。为了显示此意,故开始阐述“tumhādisvi”等。如果是这样,那么tumha等词的使用就应该不存在了,故有问难说“yajjeva”等。对此回答是“sasaddenā”等:即伴随着tumha等词。通过已说的“brāhmaṇā”等词所表达的众多性,也就是借由“bahavo”一词而得到认可。如果没有言词,又如何能有共同的依止呢?故说“anu…”等。显示巴利原文
Kattukammānamevāti iminā bhāvaṃ byavacchindati. Tathā ca vakkhati- ‘tumhāmhasaddavacanīyattābhāvā’ti. Asatvabhūtāyeccādikamekavacana sambhave kāraṇaṃ, tumhāmheccādikantu paṭhamapurisasambhave. Tumhāmhasesesu hontā majjhimuttamapaṭhamā kathaṃ bhāvādīsu viññāyanti kathañca tumhāmhādisaddavacanīyassa kārakatthassākhyātena tattha vihitena saññāvibhattā tumhāmhādisaddappayogābhāvoccāsaṅkiya yaṃ vuttaṃ vuttiyaṃ taṃdāni vivarantena ‘yadi bhāvādīsu mānādayo na vidhīyante tadāmānādīsu paresu bhāvādīsu kyalādīnaṃ vidhānameva nopapajjatī’ti iminā sāmatthiyena tumhādīsu kārakesu majjhimādīnaṃ bhāvo viññāyati teneva tumhādikārakatthassa tattha vihitenākhyātena saññāpitattā tumhādisaddappayogo nāma na hotīti dassetuṃ ‘tumhādisvi’ccādikamāraddhaṃ. Yajjevaṃ tumhādisaddappayogoyeva na siyā ccāha- ‘yajjeva miccādi. Parihāramāha- ‘sasaddenā’ti. Tumhādisaddena. Brāhmaṇāiccanenābhihitameva bahuttaṃ bahavoti vacanenānujjate. Vacanābhāve kathaṃ tulyādhikaraṇattaṃtyāha- ‘anujjamānassi’ccādi. Anujjamānassātianuvaditabbassa gacchaticcādinā niddiṭṭhassa kattuno.
“Anuvādenāti”指以随说(anuvādena,即tumha等之随说)。迦旃延有言:“即使名词被使用时,相同依止处中仍是第一”(3-1-5),故说“tenevi”等。由于依止处不同,“tayā paccate”等即不成立。因此,“tayā”为作者格,“paccate”为业格,这是因为动词词缀是于业上安立的规则。显示巴利原文
Anuvādenāti (tumhādi) anuvādena. ‘‘Nāmamhi payujjamānepi tulyādhikaraṇe paṭhamo’’ti (3-1-5) kaccānavacanaṃ, tenāha- ‘tenevi’ccādi. Asamānādhikaraṇattā hi ‘tayāpaccate’ccādo na bhavati. Tathāhi tayeccetaṃ kattuvācī paccateccetaṃ kammavācī kamme ākhyātappaccaya vidhānato.
“Ehi maññe rathena gamissasī”等,是按照巴尼尼文法派所确立的构词方式(不含nirassa),以“parihāse”等语来说明的。“Maññatissa payoge”指依从属词(upapada)的方式使用词根“man”。“Dhātumhā”指从词根“gam”等。当获得第一人称单数语尾时,即得到“gamissāmī”。所意许的中位人称是“gamissasi”。当获得中位人称时,即得到“maññase”;当获得第一人称单数时,即得到“maññe”——这就是“miṭṭhaṃ”。意思是:本应说“maññase tvaṃ rathena gamissāmī”,却成了“maññe tvaṃ rathena gamissasī”。“Ehi maññe”等语在注释中并未作任何解说。依各自领域,中位与第一人称如此成立,为显示其关联,故说“evametthābhisambandho”等。为建立对方所意许的关联,故说“natveva”等。又以“athoccate”等语说出对方意图,即“y...”显示巴利原文
‘Ehi maññe rathena gamissasī’ti pāṇiniyātimatanipphādanakkamo (nirassa) te ‘parihāse’ccādinā. Maññatissa payogeti upapadavasena manadhātussa payoge. Dhātumhāti gamiādito. Uttama purisekavacane patteti gamissāmīti patte. Majjhimobhimatoti gamissasītyabhimato. Majjhime patteti maññaseti patte, uttamekavacana miṭṭhanti maññetiṭṭhaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘maññase tvaṃ rathena gamissāmīti vattabbe maññe tvaṃ rathena gamissasīti bhavatīti (vutta’’nti). Ehi maññeccādi na kiñci vuttaṃ vuttiyaṃ. Yathāsavisayevamajjhimuttamā sampajjanti, tathāsambandhamupadassayamāha- ‘evametthābhisambandho’ccādi. Parābhimataṃ sambandhaṃ kurumāno āha- ‘natveva’miccādi. Athoccateccādinā parādhippāyamāha- ‘yade’ccādi.
“Yadevamabhisambandho”的意思是:当建立起“maññase tvaṃ rathena gacchāmī”这样的关联时。“So cevamanugato”的意思是:那个表达方式“maññe ahaṃ tvaṃ rathena gacchasi”就这样被随顺了。“Pakārantarakappanāya”的意思是:以“maññase tvaṃ rathena gacchāmī”作为另一种方式的假设。显示巴利原文
Yadevamabhisambandhoti ‘maññase tvaṃ rathena gacchāmī’ti yadā evamabhisambandho karīyatītyattho. So cevamanugatoti ‘maññe ahaṃ tvaṃ rathena gacchasi’ccevaṃ so ca payogo anugatotyattho. Pakārantarakappanāyāti ‘maññase tvaṃ rathena gacchāmī’ti antarakappanāya.
“Tenacā”:因是复合状态;“ssatyādīnaṃ aggahaṇaṃ”:若对“ssati”等的摄持确实成立,则不应以复合词说为“āīssādīsu”。显示巴利原文
Tenacāti samāsitattena ca,ssatyādīnamaggahaṇanti yadi tesaṃ gahaṇaṃ siyā āīssādīsūti na samāsena vadeyya.
为了说明“该规则因涉及已作与未作而有过度应用之失,且是恒常的——恒常者强于非恒常者,故应先说‘vuka’”,而说了“katākatappasaṅgittā”等语。显示巴利原文
Katākatappasaṅgīyo vidhi so nicco-niccā balavāti paṭhamaṃ vuka bhavatīti dassetumāha- ‘katākatappasaṅgittā’ccādi.
“Aādyapekkhe”意为:在“aādīsu”等规则中,应将“aādyapekkhe”这一条件延续下去。显示巴利原文
Aādyapekkheti aādīsūti anuvattaaādyapekkhe.
难道不是问:“sossā”为何被这样说?将“根据‘kvaci vikaraṇānaṃ’(5-161),在某些情况下词干元音会消失,因此应说‘karassa ku’”这一责难置于心中,而说出“kvaci vikaraṇānaṃ”等语。其中的关联是:除了依随实际用法,若不依随用法,便无法理解其消失。显示巴利原文
Nanu ca ‘sossā’ti kasmā vuttaṃ ‘‘kvaci vikaraṇāna ‘‘micceva (5-161) lopo siyāti ‘karassa ku’nti vattabbanti codanamanasi nidhāyāha- ‘kvaci vikaraṇānaṃ tyādi. Aññatrapayogānusaraṇā payogānusaraṇaṃ vinā olopo viññātuṃ na sakkāti sambandho.
25. ha 之省略显示巴利原文
25. Hāssa
具有称为“ha”之作用者,即是“kāriyī”;由此,另一个“kāriyī”被杀害,也就是被伤害,这就是它的意思。显示巴利原文
Kāriyaṃ āhaṅsaṅkhātamassa atthīti kāriyī, tena aparo kāriyī haññati hiṃsīyatīti attho.
“Sahossehi”的意思是:与词根“kar”的音变“o”及“ssa”一起,即“hāssa”与“ssa”共存。那么,如何理解“与ossehi一起”所表示的“deso”呢?因有此疑,故说“依共说之力”。意思是:依“saha”一词的共说义及“sossa”与“ssena”的表述之力。以“他这样想”等语阐明意图。“他这样想”——根据“ossāna manādesitte”等文句,似乎应有那样的读法;正是由于该读法,才产生了对“共说之力”的信受。而非根据“evaṃmaññate ossānamantādesitte hāssacāti vacanamanatthakaṃ siyā”等文句,因为“ossānam anādesitte”的过失根本不存在。这里,既无“ādesa”与“anādesa”之间的关联属格,因为“sossa”是以修饰属格(表示非主要)、“ssena”是以共说义具格来表述的;两处都是指在“ssa”等和“ussa”等之中。显示巴利原文
Sahossehīti karassa okārena ssena ca saha hāssa ssena sahāti attho. Atha kathaṃ ossehi saheva vuttā desotiviññāyatīccāsaṅkiyāha- ‘sahavacanasāmatthiyā’ti. Saha saddassa sahattha(ssa ca) sossa ssenāti kathanasāmatthiyāti attho. Adhippāyaṃ vivarati ‘evaṃ maññate’ccādinā. Evaṃ maññate- ossāna manādesitte iccādinā pāṭhena bhavitabbamiva lakkhīyate… teneva pāṭhenasahavacanasāmatthiyassa patītisabbhāvato. Na tu ‘evaṃmaññateossānamantādesatte hāssacāti vacanamanatthakaṃ siyā hā to cetveva vadetya ossānamanādesitte’ccādinā pāṭhena… ossānamantādesappasaṅgassevābhāvato. Nahetthādesādesi sambandhachaṭṭhī atthi… sossāti visesanachaṭṭhiyāppadhānāya ssenāti sahatthe tatiyāya ca niddiṭṭhattā. Ubhayatthāti ssatyādīsussādīsu ca.
“前元音消失”指的是:在词干元音消失以及变为ā音的两种情况下,前一元音消失。显示巴利原文
Pubbasaralopoti vikaraṇalopo ākārādese ca dvīsu vāresu pubbasaralopo.
29. gam 之变化显示巴利原文
29. Gami
“Agā”是在ī语尾时发生l音消失,并在变为ā音时前元音消失。显示巴利原文
Agāti īmhi lalopo, ākārādese ca pubbasaralopo.
30. ḍaṃsa(词根)显示巴利原文
30. Ḍaṃsa
“Agañchā”与“agacchī”是通过插入随韵而构成的。显示巴利原文
Agañchā agacchīti niggahītāgamena.
32. ṇāna(词根)显示巴利原文
32. Ṇānā
“已舍弃附加标记的”,是指那些舍弃了附加标记的(词根)。显示巴利原文
Ujjhitānubandhānanti pariccattānubandhānaṃ.
33. ā、ī 变为 ū显示巴利原文
33. Āī ū
经中以“ā”字,两处皆取第一人称单数形式,故说“ā”等。显示巴利原文
Sutte āti iminā ubhayattha paṭhamapurisekavacanaṃ gahitanti āha- ‘ā’tiādi.
34. kusa(词根/词基)显示巴利原文
34. Kusa
“Abhirūhī”,是指“byañjane dīgharassā”(1-33)中所说的长音。显示巴利原文
Abhirūhīti ‘‘byañjane dīgharassā’’ti (1-33) dīgho.
35. Ā、ī 代替 ssa显示巴利原文
35. Ā ī ssa
“Parokkhāparanāmadheyyānaṃ”指除隐没过去式之外的其他名称。显示巴利原文
Parokkhāparanāmadheyyānanti parokkhātiaññanāmānaṃ.
38. eyyā(词尾)显示巴利原文
38. Eyyā
“Tehevāti”指仅依前面提到的两部经,以相伴而行的规则来取。其含义为:以相伴而行的规则,即由于紧密关联,只取相伴的形态——也就是“bhūte ī uṃ”等(6-4)后六章中的第一人称单数形态,以及“anajjatane āñu”等(6-5)前六章中的第一人称单数形态。因为已经取其形态,所以与“tvādi”相关联者亦被取,这就是关联。所谓依止的造作,唯依特殊方式,而非共通方式,因此说“etenā”等。显示巴利原文
Tehevāti heṭṭhā vuttasuttadvayeheva, sahacaritañāyenāti ‘‘bhūte ī uṃ’’iccādo (6-4) paracchakke paṭhama purisekavacanaākārena ‘‘anajjatane āñu’’iccādo (6-5) pubbacchakke paṭhamapurisekavacana ākārena ca sahacaritākārānameva paccāsattiyā sahacaritā pattivasena pavattañāyena gahaṇanti attho. Gahitattā tvādi sambandhī gayhateti sambandho. Nissayakaraṇaṃ nāma byattivaseneva, na sāmaññavasenāti āha ‘etenā’tiādi.
“Antasarādilopo”指词尾元音等的省略,即依“rānubandha后的词尾元音等须省略”之规则(4-132)。显示巴利原文
Antasarādilopo ‘‘rānubandhentasarādissā’’ti (4-132).
42. ossa(词尾)显示巴利原文
42. Ossa
“Ādesānanti”指a等元音的替换形式。显示巴利原文
Ādesānanti aādīnamādesānaṃ.
46. Iṃ 代替 ssa显示巴利原文
46. Iṃssa
“Pubbasminti”指在“akāsi”等词中。显示巴利原文
Pubbasminti akāsinti ettha.
52. Tassa(彼之)显示巴利原文
52. Tassa
即便那些为了动作意义而安立的、从词根而安立的,以及其他以它们为首的诸缘,也不视为关联。显示巴利原文
Kriyatthavihitānampi dhātuvihitānampi aññesaṃ tabbādīnaṃ paccayānaṃ na gahaṇanti sambandho.
于现在时态中,‘amhi’等词,或在‘tvādi’等词干里,皆举‘Mimā’等为例证。显示巴利原文
Amhītiādīni vattamāne tvādīsu vā mimānamudāharaṇāni.
‘muyhāmi’(迷惑)——词根‘muha’,意为‘心智迷乱’;依‘divā等词之后加yaka’(5-21)规则而成。显示巴利原文
Muyhāmi muha=vecitte ‘‘divādīhi yaka’’ (5-21).
‘jānāti’(知)——依‘ñāssa ne jā’(5-120)规则而成。显示巴利原文
Jānāti ‘‘ñāssa ne jā’’ (5-120)
cha与khā,即cha khā。显示巴利原文
Cha ca khā ca cha khā.
由此可知,“katā kayirā”意为“作”。显示巴利原文
Iminā katā kayirāti ajjhāharitabbaṃ.
因已说“eyyum等词干的eyya语基”,故知此处是除去前缀者。显示巴利原文
Eyyumādīnaṃ eyyassāti vuttattā upādivajjitassāti viññāyati.
“o”字母被称为重音(guru),是就其前有复辅音(saṃyoga)而说。显示巴利原文
Okāro guruti saṃyogapubbattā vuttaṃ.
为了说明此处所指的区分作用——尽管词缀(vikaraṇa)之声在其他情况下也可能具有区分功能——故说“yadi pi”等。显示巴利原文
Vikaraṇasaddassa aññathāpi byavacchedakattasambhave idhādhippetaṃ byavacchedakattampaṭipādetumāha- ‘yadipi’ccādi.
“在别处也”(aññatrāpi):即是说,在bhaveyyāma、bhaveyyāma等形式中也是如此。显示巴利原文
Aññatrāpīti bhaveyyāmubhaveyyāmaiccatrāpi.
恒常施与善妙,为无量众生所依止;
以清净观照乐受,已得智慧,了知美相;
显示巴利原文 Sabbadā subhadāyittā, sattānantanisevite; Pasatthe-nvatthasaññāya, paññāte subhasaññite.
具足布施、精进、智慧、悲悯等功德者;
由善军主将所兴建,为具念者所安住。
显示巴利原文 Cāgavikkamapaññānuddayādiguṇasālinā; Subhasenādhināthena, kārite vasatā satā.
在适宜独处静修、善妙行境的精舍中;
在瑜伽行者心所悦意、殊胜而精进美妙的精舍中。
显示巴利原文 Paṭisallānasāruppe, vihāre sādhugocare; Manonukūle yogīnaṃ, vare vikkamasundare.
此复注由长老所造,为令教法明照而作;
由顶戴师足莲花之尘者所造。
显示巴利原文 Therena racitā sāyaṃ, sāsanujjotanatthinā; Ṭīkā gurupadambhoja, rajomatthakasevinā.
5 5. 愿此复注在多闻智者、深入胜义者之中,显示巴利原文
5. Bahussutānaṃ viññūnaṃ, paramatthāvagāhinaṃ.
Pavattatu ciraṃ ceto, rañjayantī nirantaraṃ.
那些智慧未曾积集、未能照耀于无数众生间者;
这些为痴所覆者,于诸事物皆不能了知。
显示巴利原文 Yesaṃ na sañcitā paññā, nekasattantarocitā; Sammohabbhahatāvete, nāvabujjhanti kiñcipi.
Kintehi pādasussūsā, yesaṃ natthi gurūniha; Ye tappādarajokiṇṇā, teva sādhūvivekino.
以此善业所生之论师之作,
作为令正自觉者教法殊胜生起之因;
于世间利养中,亦不为烦恼垢所染,
我应修习令正自觉者教法殊胜生起之行。
显示巴利原文 Puññena sattharacanājanitena tena, Sambuddhasāsanavarodayakāraṇena; Lokāmisesupi kilesamalā alaggo, Sambuddhasāsanavarodayamācareyyaṃ.
那些以搅动无尽宝藏之海,
由激荡扰动而生的殊胜智慧所得;
他们思惟‘此即精髓’,自身安乐,亦令他人安乐,
这些可敬的导师,凭藉功德而超胜,因功德而卓越。
显示巴利原文 Ye-nantatantaratanākaramanthanena, Manthāca lollasitañāṇavarena laddhā; Sārāmathāti sukhitā sukhayanti caññe, Teme jayanti guravā guravo guṇehi.
另一位颈饰庄严者,为智者等造作了诸注疏,
令智者于胜者教法的无垢慧,了无混乱。
我的尊师、牛王般的上首——这位舍利弗之子,于此世间最为殊胜。
显示巴利原文 Ṭīkāyo vinasādinaṃ viracayī yo kaṇṭhabhūsāparo, Viññūnaṃ jinasāsanāmalamatīso-kāsi cānākulaṃ; Santosakkamanomanomakamano sabbhāvanīyo mahā, Sāmī me gurupuṅgavo vijayate sārīsuto-yaṃ bhuvi.
国王勇臂已摧伏诸敌,他是此世间自在主;
这位大勇者,是善友的摧灭者,是三师子洲之主;
他无畏,以胜利为首的手臂,是胜利者,曾是楞伽岛之主。
显示巴利原文 Rājā vikkamabāhu bāhitaripū tātvassa lokissaro, Sammittānihano tisīhaḷapatī yoyaṃ mahāvikkamo; Nibbhīto vijayādibāhu vijayī so āsi laṅkissaro, Taṃ nissāya phalaṃ cirāya phalatañcetaṃ sataṃ santataṃ.
依于最上传承,由无畏园主人
此《五论注释》,即《义显明论》
显示巴利原文 Aggammotivaṃsena, abhayārāmasāminā; Pañcikāvaṇṇanābhūtā, sā sāratthavilāsinī.
转为缅文字母后,尽己所能而校订
依自宗用语,由一位名为象王的比丘
显示巴利原文 Mrammakkharamāropetvā, visodhetvā yathābalaṃ; Sakiyabyavahārena, tithīvasu karindunā.
于适当之年,从楞伽岛等处,再度被迎请至本国
如《语灯论》等,以及《迦尸五论》等
显示巴利原文 Yutte vasse laṅkādīpā, saraṭṭhamāhatā puna; Bhāssappadīpakātanta, kāsikāpañcikādihi.
经反复对照、审察,并一再诵读之后,
去除不足、过量等种种过失之后,
显示巴利原文 Saṃsanditvā vicāretvā, vācetvāca punappunaṃ; Ūnādhikādi dosāni, apanetvā sinesine.
于清净的第八次雨安居,令其恢复本然状态;
犹如显示清净与不清净,为令经文清净而作净化。
显示巴利原文 Suddhaṭṭhake ca vassesā, pāpitā pakatiṭṭhitiṃ; Suddhāsuddhaṃva dassentī, sodhetu pāṭhasuddhiyā.