6. 动词品显示巴利原文
6. Ākhyātakaṇḍa
bhū 等语根类显示巴利原文
Bhūvādigaṇa
语尾变化之规则显示巴利原文
Vibhattividhāna
接着,动词的词尾被说为接在表达动作的语根之后。显示巴利原文
Atha ākhyātavibhattiyo kriyāvācīhi dhātūhi parā vuccante.
其中,所谓“动词”即说明动作,也就是动词词干。的确曾说过:“显示时间、行为者、人称的动作特征,称为动词。”其中,时间指过去等;行为者指受事与作者等;人称指第一、第二、第三人称;动作指行走、烹煮等词根之义;动作特征即以这些为特征的,并附带特殊标记。显示巴利原文
Tattha kriyaṃ ācikkhatīti ākhyātaṃ, kriyāpadaṃ. Vuttañhi ‘‘kālakārakapurisaparidīpakaṃ kriyālakkhaṇamākhyātika’’nti. Tattha kāloti atītādayo, kārakamiti kammakattubhāvā, purisāti paṭhamamajjhimuttamā, kriyāti gamanapacanādiko dhātvattho, kriyālakkhaṇaṃ saññāṇaṃ etassāti kriyālakkhaṇaṃ, atiliṅgañca.
也曾这样说过:显示巴利原文
Vuttampi cetaṃ –
具有三时、三人称,表动作,具三行为者;
带有特别标记,具两种数,即称为动词。
显示巴利原文 ‘‘Yaṃ tikālaṃ tipurisaṃ, kriyāvāci tikārakaṃ; Atiliṅgaṃ dvivacanaṃ, tadākhyātanti vuccatī’’ti.
所谓语尾,即是依时间等而分析词根意义者,如 ti 等。这些语尾有八种:现在式、第五式、第七式、隐藏式、昨日式、今日式、未来式、时过式。显示巴利原文
Kālādivasena dhātvatthaṃ vibhajantīti vibhattiyo, tyādayo, tā pana vattamānā pañcamī sattamī parokkhāhiyyattanī ajjatanī bhavissantī kālātipatti cāti aṭṭhavidhā bhavanti.
所谓语根,即是承载动作者,如 bhū 等,以及 khād 等语根加接尾词者。这些语根依意义分为两种:及物的与不及物的。其中,及物语根是指期望有业(宾语)的动作,例如:做席子、去村庄、煮饭等;不及物语根是指不期望业的动作,例如:坐、卧、站立等。显示巴利原文
Kriyaṃ dhārentīti dhātavo, bhūvādayo, khādidhātuppaccayantā ca, te pana atthavasā dvidhā bhavanti sakammakā, akammakā cāti. Tatra sakammakā ye dhātavokammāpekkhaṃ kriyaṃ vadanti, yathā – kaṭaṃ karoti, gāmaṃ gacchati, odanaṃ pacatītiādayo, akammakā ye kammanirapekkhaṃ kriyaṃ vadanti, yathā – acchati, seti, tiṭṭhatītiādayo.
这些语根又因插入接尾词的不同而有七种。如何呢?无插入接尾词者,如 bhū 等;有鼻音前置且无插入接尾词者,如 rudh 等;以 ya 为插入接尾词者,如 div 等;以 ṇu、ṇā、uṇā 为插入接尾词者,如 su 等;以 nā、pp、ṇhā 为插入接尾词者,如 kī 等;以 o、yira 为插入接尾词者,如 tan 等;在自己意义上加 ṇe、ṇaya 结尾者,如 cur 等。显示巴利原文
Te pana sattavidhā bhavanti vikaraṇappaccayabhedena, kathaṃ? Avikaraṇā bhūvādayo. Niggahītapubbakaavikaraṇā rudhādayo, yavikaraṇā divādayo, ṇuṇā uṇāvikaraṇā svādayo, nāppaṇhāvikaraṇā kiyādayo, oyiravikaraṇā tanādayo, sakatthe ṇe ṇayantā curādayoti.
其中,首先在无插入接辞的 bhū 等语根中,从最初的不及物语根 bhū 开始,接以 ti 等语尾。显示巴利原文
Tattha paṭhamaṃ avikaraṇesu bhūvādīsu dhātūsu paṭhamabhūtā akammakā bhūiccetasmā dhātuto tyādayo parā yojīyante.
关于存在,此“bhū”语根用于存在之义,即用于作为行为共相的“有”中。显示巴利原文
Bhūsattāyaṃ, ‘‘bhū’’iccayaṃ dhātu sattāyamatthe vattate, kriyāsāmaññabhūte bhavane vattateti attho.
在“bhū”这一语根上——显示巴利原文
‘‘Bhū’’iti ṭhite –
424 424. bhū等为词根。显示巴利原文
424.Bhūvādayo dhātavo.
凡是以bhū为首、表示行为的音声集合,即称为词根。以bhū为始者,名为bhūvādayo;或以bhū等为始类别者,名为bhūvādayo。显示巴利原文
Bhūiccevamādayo ye kriyāvācino saddagaṇā, te dhātusaññā honti. Bhū ādi yesaṃ te bhūvādayo, atha vā bhūvā ādī pakārā yesaṃ te bhūvādayo.
在bhū等词根中,此v字母应知为插入音与连接音所生。
或者,就及物与不及物的意义而言,‘bhū’等类别的词根。
显示巴利原文 Bhūvādīsu vakāroyaṃ, ñeyyo āgamasandhijo; Bhūvāppakārā vā dhātū, sakammākammakatthato.
从‘某处词根’等句开始,‘某处’一词得以沿用。显示巴利原文
‘‘Kvaci dhātū’’tiādito ‘‘kvacī’’ti vattate.
425 425. 多音节词根的末尾音会被省略。显示巴利原文
425.Dhātussanto loponekassarassa.
对多音节的词根而言,其末尾音在某些情况下会被删除。显示巴利原文
Anekassarassa dhātussa anto kvaci lopo hoti.
“某处”这一措辞,意在将“mahīyati samatho”等例子排除在外,因此,由于此处并非多音节,词根末尾音不会被删除。显示巴利原文
Kvaciggahaṇaṃ ‘‘mahīyati samatho’’tiādīsu nivattanatthaṃ, iti anekassarattābhāvā idha dhātvantalopo na hoti.
由此,当涉及依据词根章所安立的众多后缀时,依“为随应表达之欲,而次第了悟音声”之理,在表达现在时的场合——显示巴利原文
Tato dhātvādhikāravihitānekappaccayappasaṅge ‘‘vatticchānupubbikā saddappaṭipattī’’ti katvā vattamānavacanicchāyaṃ –
426 426. 现在时语尾包含 ti、anti、si、tha、mi、ma、te、ante、se、vhe、e、mhe。显示巴利原文
426.Vattamānā tianti, sitha, mima, teante, sevhe, emhe.
tyā等十二词尾称为现在时词尾,因其作用范围在于现在时的意义,故得名为现在时。显示巴利原文
Tyādayo dvādasa vattamānāsaññā hontīti tyādīnaṃ vattamānatthavisayattā vattamānāsaññā.
427 427. 指时间而言。显示巴利原文
427.Kāle.
此后,在tyā等词尾变化规则中,于一切处皆适用。显示巴利原文
Ito paraṃ tyādivibhattividhāne sabbattha vattate.
428 428. 现在时词尾表现在时。显示巴利原文
428.Vattamānā paccuppanne.
当表达现在时间时,便使用现在时词尾。此处的“时”(kāla)指行为,“作”(kāra)是造作,其中 ra 音变为 la,从而成为“kāla”(时)。显示巴利原文
Paccuppanne kāle gamyamāne vattamānāvibhatti hoti, kāloti cettha kriyā, karaṇaṃ kāro, rakārassa lakāro, kālo.
当行为被理解时,依于词尾的规则而确立;
tyā等词尾唯由语根生起,故得成立。
显示巴利原文 Kriyāya gamyamānāya, vibhattīnaṃ vidhānato; Dhātūheva bhavantīti, siddhaṃ tyādivibhattiyo.
然而在此,由于时间依过去、未来、现在、命令、假设、到达六种而区分,故以“现在”作简别。依彼彼因缘而生起者为现在,意为已得自性、尚未过去。显示巴利原文
Idha pana kālassa atītānāgatapaccuppannāṇattiparikappakālābhipattivasena chadhā bhinnattā ‘‘paccuppanne’’ti viseseti. Taṃ taṃ kāraṇaṃ paṭicca uppanno paccuppanno, paṭiladdhasabhāvo, na tāva atītoti attho.
由于名称的转用,即使在现在时的附近,也可使用现在时。
显示巴利原文 Paccuppannasamīpepi, tabbohārūpacārato; Vattamānā atītepi, taṃkālavacanicchayāti.
在此,于现在中作现在语态语尾;依据“从界、相续而有诸缘”之规则,确定其依止处,即从界别而有现在之缘起。为避免无常之执取,故说明为“依现行、次第、随顺之词句接续”,以决定为他词之说。显示巴利原文
Tasmiṃ paccuppanne vattamānāvibhattiṃ katvā, tassā ṭhānāniyame ‘‘dhātuliṅgehi parā paccayā’’ti paribhāsato dhātuto paraṃ vattamānappaccaye katvā, tesamaniyamappasaṅgesati ‘‘vatticchānupubbikā saddappaṭipattī’’ti parassapadavacanicchāyaṃ –
429 此后,有六种为他词的变格前置。显示巴利原文
429.Atha pubbāni vibhattīnaṃ cha parassapadāni.
此后,在紧接派生词之后所列出的所有现在时等八种语态中,凡在前面的六个词,从意义上说各有四十八个,得名为“为他词”。此六者中,意为“为他”之词即称“为他词”,依其多见而得此称谓。显示巴利原文
Atha taddhitānantaraṃ vuccamānānaṃ sabbāsaṃ vattamānādīnaṃ aṭṭhavidhānaṃ vibhattīnaṃ yāni yāni pubbakāni cha padāni, tāni tāni atthato aṭṭhacattālīsamattāni parassapadasaññāni hontītiādimhi channaṃ parassapadasaññā, parassatthāni padāni parassapadāni, tabbāhullato tabbohāro.
从“于诸词根加 ṇe、ṇaya”等句开始,在“于诸词根”尚在转起之时——显示巴利原文
‘‘Dhātūhi ṇe ṇaya’’iccādito ‘‘dhātūhī’’ti vattamāne –
430 430. 于作者,为为他词。显示巴利原文
430.Kattari parassapadaṃ.
当所表示的是作者(主格)与工具(具格)时,一切词根皆取为他词;由此立为为他词后,若有不定联结的情况,则依表达意愿来抉择。显示巴利原文
Kattarikārake abhidheyye sabbadhātūhi parassapadaṃ hotīti parassapadaṃ katvā, tassāpyaniyamappasaṅge vatticchāvasā –
由转变故,而有“为他词与为己词”的用法。显示巴利原文
Vipariṇāmena ‘‘parassapadānaṃ, attanopadāna’’nti ca vattate.
431 431. 第一、中、最高人称各有两个。显示巴利原文
431.Dve dve paṭhamamajjhimuttamapurisā.
这些变格的为他词与为己词,各有二数,依次称为第一人称、中人称、最高人称。即如何?‘ti anti’为第一人称,‘si tha’为中人称,‘mi ma’为最高人称。于为己词中亦然:‘te ante’为第一人称,‘se vhe’为中人称,‘e mhe’为最高人称。其余七种变格亦应如是结合。如此,依八种变格,于九十六种动词中,各有三十二个第一、中、最高人称,此即是现在时等为他词中的两个第一人称之名。显示巴利原文
Tāsaṃ vibhattīnaṃ parassapadāna’mattanopadānañca dve dve vacanāni yathākkamaṃ paṭhamamajjhimuttamapurisasaññāni honti. Taṃ yathā? Ti antiiti paṭhamapurisā, si thaiti majjhimapurisā, mi maiti uttamapurisā. Attanopadesupi te anteiti paṭhamapurisā, se vheiti majjhimapurisā, e mheiti uttamapurisā. Evaṃ sesāsu sattasu vibhattīsupi yojetabbanti . Evaṃ aṭṭhavibhattivasena channavutividhe ākhyātapade dvattiṃsa dvattiṃsa paṭhamamajjhimauttamapurisā hontīti vattamānaparassapadādimhi dvinnaṃ paṭhamapurisasaññā.
432 432. 名词被使用时,若处于同依格,亦为第一人称。显示巴利原文
432.Nāmamhi payujjamānepitulyādhikaraṇe paṭhamo.
排除“你、我”之声,在作为同主格、表能成之义的名辞中,无论使用或不使用,于词根皆为第一人称。由此立第一人称,对其亦于不定结合中,欲于单数表达能成动作之主体时,依“于单一当说即单数”之规,即为现在时等为他词第一人称单数。显示巴利原文
Tumhāmhasaddavajjite tulyādhikaraṇabhūte sādhakavācake nāmamhi payujjamānepi appayujjamānepi dhātūhi paṭhamapuriso hotīti paṭhamapurisaṃ katvā, tassāpyaniyamappasaṅge kriyāsādhakassa kattuno ekatte vattumicchite ‘‘ekamhi vattabbe ekavacana’’nti vattamānaparassapadapaṭhamapurisekavacanaṃ ti.
“后、缘、词根”之领起,自此“如于作者等”中的“作者”一语,于一切派生词缀的施设中皆得适用。显示巴利原文
‘‘Paro, paccayo, dhātū’’ti ca adhikāro, ‘‘yathā kattari cā’’ti ito ‘‘kattarī’’ti vikaraṇappaccayavidhāne sabbattha vattate.
433 433. 于bhū等词根之后。显示巴利原文
433.Bhūvādito a.
即bhū等为首的词根群之后,当表示作者的诸变位语尾存在时,有后缀a生起。此说仅为一切词根总括而合述。显示巴利原文
Bhūiccevamādito dhātugaṇato paro apaccayo hoti kattari vihitesu vibhattippaccayesu paresu. Sabbadhātukamhiyevāyamissate.
再者,“非复合词尾者,增长”之语亦在延续。显示巴利原文
‘‘Asaṃyogantassa, vuddhī’’ti ca vattate.
434 434. 于其他情况亦然。显示巴利原文
434.Aññesu ca.
在使役词缀之外的其他词缀前,非复合词尾的词根发生增长。由 ca 字所摄,在 ṇu 词缀前亦发生增长。此处,应从“ghaṭā 等词根则或然”此语中承接 vā 字,且该 vā 字具有限定性选择的意义。由此——显示巴利原文
Kāritato aññesu paccayesu asaṃyogantānaṃ dhātūnaṃ vuddhi hoti. Caggahaṇena ṇuppaccayassāpi vuddhi hoti. Ettha ca ‘‘ghaṭādīnaṃ vā’’ti ito vāsaddo anuvattetabbo, so ca vavatthitavibhāsattho. Tena –
对于以 i、u 结尾且轻音在前的词根,
唯有以 i、u 结尾者才会发生元音增长,其他则否。
即使对以 u 结尾者,在 ṇu、ṇā 等及 niṭṭhā 等词缀前,亦不发生元音增长。
在 tudā 类词根不带 Vikaraṇa 的形式中,或在 chetvā 等形式中,增长也可能不发生。
显示巴利原文 Ivaṇṇuvaṇṇantānañca, lahūpantāna dhātunaṃ; Ivaṇṇuvaṇṇānameva, vuddhi hoti parassa na. Yuvaṇṇānampi ya ṇu ṇā-nāniṭṭhādīsu vuddhi na; Tudādissāvikaraṇe, na chetvādīsu vā siyā.
倘若对此亦无定则可循,则依“非以 u 结尾者,其增长为 ā”的规则,ū 变为 o 即是增长。显示巴利原文
Tassāpyaniyamappasaṅge – ‘‘ayuvaṇṇānañcāyo vuddhī’’ti paribhāsato ūkārassokāro vuddhi.
通过变格,“词根”一词继续沿用。显示巴利原文
Vipariṇāmena ‘‘dhātūna’’nti vattate.
435 435. 当位于元音前时,o 变为 ava。显示巴利原文
435.O ava sare.
当词根末尾的‘o’后接元音时,会发生‘av’的替换。根据‘saralopo mādesa’等规则完成元音删除等操作后,应依照‘naye paraṃ yutte’的规则进行下一步引导。显示巴利原文
Okārassa dhātvantassa sare pare avādeso hoti. ‘‘Saralopo mādesa’’iccādinā saralopādimhi kate ‘‘naye paraṃ yutte’’ti paranayanaṃ kātabbaṃ.
那个男子是善的,那位女子是善的,那颗心是善的。显示巴利原文
So puriso sādhu bhavati, sā kaññā sādhu bhavati, taṃ cittaṃ sādhu bhavati.
正因为行为者未被表述出来,动词中便不显现行为者;
第三格转为第一格,但需观待词性之义。
显示巴利原文 Kattunobhihitattāva, ākhyātena na kattari; Tatiyā paṭhamā hoti, liṅgatthaṃ panapekkhiya.
即使行为是单一的,但由于行为者众多,按照‘于应说多时用复数’的规则,现在时为他语态第一人称复数词尾为‘anti’,如前面所说,不涉及后缀、元音增长、替换、元音省略等变化。譬如‘Te purisā bhavanti’(那些男子们是),即使不被使用时,也仍然是‘bhavati’、‘bhavanti’。显示巴利原文
Satipi kriyāyekatte kattūnaṃ bahuttā ‘‘bahumhi vattabbe bahuvacana’’nti vattamānaparassapadapaṭhamapurisabahuvacanaṃ anti, pure viya appaccayavuddhiavādesā, saralopādi. Te purisā bhavanti, appayujjamānepi bhavati, bhavanti.
而且,其中也包含了‘即使在被使用时,当处于同一事物位时’这一规则。显示巴利原文
‘‘Payujjamānepi, tulyādhikaraṇe’’ti ca vattate.
436 436.‘tumhe’(你们)是中位者。显示巴利原文
436.Tumhe majjhimo.
当‘tumha’(你)一词涉及同一事物时,无论它用或不用,动词都应取中位者形式。因此,现在时为他语态中位者单数词尾为‘si’,其余与前述相同。如‘Tvaṃ bhavasi’(你是),‘tumhe bhavatha’(你们是),即便不用该词,也依然是‘bhavasi’、‘bhavatha’。显示巴利原文
Tulyādhikaraṇabhūte tumhasadde payujjamānepi appayujjamānepi dhātūhi majjhimapuriso hotīti vattamānaparassapadamajjhimapurisekavacanaṃsi, sesaṃ purimasamaṃ. Tvaṃ bhavasi, tumhe bhavatha, appayujjamānepi bhavasi, bhavatha.
为何要说‘涉及同一事物’?其用意何在?例如:‘Tayā paccate odano’(饭由你煮)。显示巴利原文
Tulyādhikaraṇeti kimatthaṃ? Tayā paccate odano.
即于该章节中——显示巴利原文
Tasmiṃyevādhikāre –
437 437. 当有‘amhe’(我等)时,为最上人称。显示巴利原文
437.Amhe uttamo.
当与主语同指的‘amha’(我)一词无论是否被说出,动词词根皆采用最上人称;此时现在时、他语态、最上人称单数的语尾为‘mi’,且无词缀、无元音增长等变化。显示巴利原文
Tulyādhikaraṇabhūte amhasadde payujjamānepi appayujjamānepi dhātūhi uttamapuriso hotīti vattamānaparassapadauttamapurisekavacanaṃ mi, appaccayavuddhiavādesā.
438 438. 在语尾hi、mi、mesu前,字母‘a’变为长音。显示巴利原文
438.Akāro dīghaṃ himimesu.
在 hi、mi、ma 等语尾前,字母“a”变为长音。例如:ahaṃ bhavāmi(我存在),mayaṃ bhavāma(我们存在)。bhavāmi(我存在),bhavāma(我们存在)。显示巴利原文
Akāro dīghamāpajjate himimaiccetāsu vibhattīsu. Ahaṃ bhavāmi, mayaṃ bhavāma. Bhavāmi, bhavāma.
“‘语尾的,六’这一规则在此也继续适用。显示巴利原文
‘‘Vibhattīnaṃ, chā’’ti ca vattate.
439 439. 其余的是 attanopada(中间语态)。显示巴利原文
439.Parāṇyattanopadāni.
在现在时的八种语尾中,其余六种词形各各称为中间语态。因此,te等词形得中间语态之名。显示巴利原文
Sabbāsaṃ vattamānānaṃ aṭṭhavidhānaṃ vibhattīnaṃ yāni yāni parāni cha padāni, tāni tāni attanopadasaññāni hontīti teādīnaṃ attanopadasaññā.
“从动词词根而得的中间语态”这一规则也仍继续适用。显示巴利原文
‘‘Dhātūhi, attanopadānī’’ti ca vattate.
440 440. 且于作者(施事)中。显示巴利原文
440.Kattari ca.
当动词表达施事者(主语)时,动词词根接续中间语态词尾。而‘及’一词的作用,在于某些情形下取消这一规则;其余则依照他语态词尾的讲解方式来理解。例如:bhavate、bhavante、bhavase、bhavavhe、bhave、bhavāmhe。显示巴利原文
Kattari ca kārake abhidheyye dhātūhi attanopadāni honti. Caggahaṇaṃ katthaci nivattanatthaṃ, sesaṃ parassapade vuttanayeneva veditabbaṃ. Bhavate, bhavante, bhavase, bhavavhe, bhave, bhavāmhe.
‘pac’(煮)在‘pāka’(煮食)的意义中,依动词词根的定义,词根末音消失;依前述方式生起tyādi语尾;由于没有i、u等音,因此没有元音增长,这便是此处的差别。例如:‘那位提婆达多煮饭’,即so odano pacati(他煮饭),pacanti(他们煮),pacasi(你煮),pacatha(你们煮),pacāmi(我煮),pacāma(我们煮);so odano pacate(他为自己煮饭),te pacante(他们为自己煮),tvaṃ pacase(你为自己煮),tumhe pacavhe(你们为自己煮),ahaṃ pace(我为自己煮),mayaṃ pacāmhe(我们为自己煮)。显示巴利原文
Paca pāke, dhātusaññāyaṃ dhātvantalopo, vuttanayeneva tyādyuppatti, ivaṇṇuvaṇṇānamabhāvā vuddhiabhāvovettha viseso. So devadatto odanaṃ pacati, pacanti, pacasi , pacatha, pacāmi, pacāma, so odanaṃ pacate, te pacante, tvaṃ pacase, tumhe pacavhe, ahaṃ pace, mayaṃ pacāmhe.
当涉及第三人称等混合使用时,为阐明通则,如下所说:显示巴利原文
Paṭhamapurisādīnamekajjhappavattippasaṅge paribhāsamāha –
441 当所有人称共用同一动词表达时,采用后一个人称。显示巴利原文
441.Sabbesamekābhidhāne paro puriso.
当第一、中间、最上三者,或第一与中间、第一与最上、中间与最上等两者,需要共用同一动词表达时,应结合后置的人称。而且,这仅限于同一时间的情况。例如,‘他煮,你也煮’在并列时便成为‘你们煮’。同样,‘他煮,我也煮’则为‘我们煮’,‘你煮,我也煮’亦为‘我们煮’,而‘他煮,你煮,我也煮’也成‘我们煮’。如此,在一切处都应这样结合。显示巴利原文
Sabbesaṃ paṭhamamajjhimānaṃ, paṭhamuttamānaṃ, majjhimuttamānaṃ tiṇṇaṃ vā purisānaṃ ekatobhidhāne kātabbe paro puriso yojetabbo. Ekakālānamevābhidhāne cāyaṃ. So ca pacati, tvañca pacasīti pariyāyappasaṅge tumhe pacathāti bhavati. Evaṃ so ca pacati, ahañca pacāmīti mayaṃ pacāma, tathā tvañca pacasi, ahañca pacāmi, mayaṃ pacāma, so ca pacati, tvañca pacasi, ahañca pacāmi, mayaṃ pacāma. Evaṃ sabbattha yojetabbaṃ.
为何说‘同一表述’?这是为了说明:在‘他煮,你将煮,我已煮’的情况下,由于时间不同,便不成为‘我们煮了’的形式。显示巴利原文
Ekābhidhāneti kimatthaṃ? ‘‘So ca pacati, tvañca pacissasi, ahaṃ paciṃ’’ ettha bhinnakālattā ‘‘mayaṃ pacimhā’’ti na bhavati.
词根√gam(去)与sappa(爬行),在表“运动”义时;如同在“pure”等词中,在词根想定之中,词根末音消失。显示巴利原文
Gamu sappa gatimhi, pure viya dhātusaññāyaṃ dhātvantalopo.
87. 于施事者之中,第三人称等词尾之生起。显示巴利原文
Kattari tyādyuppatti.
442 442. 词根√gam的末音,在一切语尾前,可变为ccha。显示巴利原文
442.Gamissanto ccho vā sabbāsu.
词根“gam”的末音m,于一切语尾中,可变为ccha;“一切”这一措辞,也涵盖现在分词后缀“māna”、“anta”及使役后缀等。此处的“vā”(或)一词,表示依条件而确立。因此——显示巴利原文
Gamuiccetassa dhātussanto makāro ccho hoti vā sabbāsu vibhattīsu, sabbaggahaṇena mānanta ya kāritappaccayesu ca. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Tenāyaṃ –
“vā”一词,于规则中表示恒常;但在“māna”、“anta”等后缀前,于施事者中,
它表示恒常;于其他地方则表示无常;在重述过去时中,则表示不存在。
显示巴利原文 Vidhiṃ niccañca vāsaddo, māna’ntesu tu kattari; Dīpetāniccamaññattha, parokkhāyamasantakaṃ.
无后缀的变位示例:‘那男子去村庄’是gacchati,‘他们去’是gacchanti。根据‘某些词根’等规则,在重音前置的短元音之后,第三人称复数语尾‘anti’可变为‘re’,即成‘gacchare’。‘你去’是gacchasi,‘你们去’是gacchatha。‘我去’是gacchāmi,‘我们去’是gacchāma。显示巴利原文
Appaccayaparanayanāni , so puriso gāmaṃ gacchati, te gacchanti, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā garupubbarassato parassa paṭhamapurisabahuvacanassa re vā hoti, gacchare. Tvaṃ gacchasi, tumhe gacchatha. Ahaṃ gacchāmi, mayaṃ gacchāma.
当不出现ccha替代时,依‘此m发生消失’之规则,无后缀形式的词尾元音变为e。即gameti、gamenti,同时伴随元音消失;gamesi、gametha;gamemi、gamema。显示巴利原文
Cchādesābhāve ‘‘lopañcettamakāro’’ti appaccayassa ekāro. Gameti, gamenti, saralopo. Gamesi, gametha. Gamemi, gamema.
为己身语态中也是如此:他前往村庄——gacchate、gacchante、gacchare;你去——gacchase、gacchavhe;我去——gacche、gacchāmhe。显示巴利原文
Attanopadepi so gāmaṃ gacchate, gacchante, gacchare. Gacchase, gacchavhe. Gacche, gacchāmhe.
而在“你从何处来?我从王舍城来”等语句中,则是在靠近现在时的情境下,使用了现在时动词。显示巴利原文
‘‘Kuto nu tvaṃ āgacchasi, rājagahato āgacchāmī’’tiādīsu pana paccuppannasamīpe vattamānavacanaṃ.
“vā”(或者)一词在此仍持续有效。显示巴利原文
‘‘Vā’’ti vattate.
443 443. gamissa ghammam——即词根 gamu 整体替换为 ghamm。显示巴利原文
443.Gamissa ghammaṃ.
对于字根“gamu”,其整体可发生ghamma等音变,例如ghammati、ghammanti等。显示巴利原文
Gamuiccetassa dhātussa sabbassa ghammādeso hoti vā. Ghammati, ghammanti iccādi.
然而,在行为造作中—显示巴利原文
Bhāvakammesu pana –
444 444. 在自业(bhāva)与他业(kamma)中,使用为己语态(attanopada)词尾。显示巴利原文
444.Attanopadāni bhāve ca kammani.
在表达 bhāva(状态)与 kamma(所作)这两种意义时,使用为己语态(attanopada)词尾;通过 ca 字,也包含 kammakattu(所作即作者)的情形。Bhavana 即 bhāva,是“成为”之义,它是不与其他行相混杂的、纯粹“成为”、收割等词根本身的含义。Kamma 即“被做”之义。某些不及物动词加上前缀后亦可成为及物动词,因此,在表达 kamma 时,从词根 bhū 依次构成现在时、为己语态、第三人称单数形式 te。显示巴利原文
Bhāve ca kammani ca kārake abhidheyye attanopadāni honti, casaddena kammakattaripi. Bhavanaṃ bhāvo, so ca kārakantarena asaṃsaṭṭho kevalo bhavanalavanādiko dhātvattho. Karīyatīti kammaṃ. Akammakāpi dhātavo sopasaggā sakammakāpi bhavanti, tasmā kammani anupubbā bhūdhātuto vattamānattanopadapaṭhamapurisekavacanaṃ te.
自“dhātūhi ṇe ṇaya”等(规则)起,当“dhātūhi”一词仍适用时——显示巴利原文
‘‘Dhātūhi ṇe ṇaya’’iccādito ‘‘dhātūhī’’ti vattamāne –
445 445. 于 bhāva 与 kamma 中,应用 ya(后缀)。显示巴利原文
445.Bhāvakammesu yo.
一切词根之后,若表被动(bhāva)与所作(kamma)之义,则加 ya 后缀。此 ya 后缀唯用于为己语态(attanopada)范围;依“aññesu ca”句中的随转词“vā”之把握,ya 后缀不发生元音增强(vuddhi)。如:anubhūyate sukhaṃ devadattena(乐为提婆达多所领受)。显示巴利原文
Sabbadhātūhi paro bhāvakammesu yappaccayo hoti. Attanopadavisayevāyamissate, ‘‘aññesu cā’’ti sutte anuvattitavāggahaṇena yappaccaye vuddhi na bhavati, anubhūyate sukhaṃ devadattena.
作者(kattu)若未被动词词尾所表,则立为第三格(tatiyā);
所作(kamma)既已表出,则不用第二格(dutiyā),而立为第一格(paṭhamā)等。
显示巴利原文 Ākhyātena avuttattā, tatiyā hoti kattari; Kammassābhihitattā na, dutiyā paṭhamāvidha.
诸成就(sampattiyo)由你(tayā)所体验。你(tvaṃ)被提婆达多(devadattena)所体验,你们(tumhe)被体验。我(ahaṃ)由你(tayā)所体验,我们(mayaṃ)被体验。显示巴利原文
Anubhūyante sampattiyo tayā. Anubhūyase tvaṃ devadattena, anubhūyavhe tumhe. Ahaṃ anubhūye tayā, mayaṃ anubhūyāmhe.
从“某处”等开始,当表述“某处”时——显示巴利原文
‘‘Kvaci dhātu’’iccādito ‘‘kvacī’’ti vattamāne –
446 446. 为己语态词转为为他语态。显示巴利原文
446.Attanopadāni parassapadattaṃ.
为己语态词有时会转为为他语态,且这种情况仅发生于非施事者。y音重叠,例如:anubhūyyati mayā sukhaṃ(‘乐为我所体验’),或 anubhūyyate、anubhūyyanti;又如 anubhūyyasi、anubhūyyatha;再如 anubhūyyāmi、anubhūyyāma。若无重叠,则是 anubhūyati、anubhūyanti。显示巴利原文
Attanopadāni kvaci parassapadattamāpajjante, akattariyevetaṃ. Yakārassa dvittaṃ, anubhūyyati mayā sukhaṃ, anubhūyyate vā, anubhūyyanti. Anubhūyyasi, anubhūyyatha. Anubhūyyāmi, anubhūyyāma. Dvittābhāve – anubhūyati, anubhūyanti.
为什么说‘某处’?即 anubhūyate(被体验)。显示巴利原文
Kvacīti kiṃ? Anubhūyate.
在存在态中,对于无实质的表述,由于存在本身的单一性,仅用单数,且仅为第三人称;例如:bhūyate devadattena,意为‘提婆达多存在’或‘提婆达多正在存在’。显示巴利原文
Bhāve adabbavuttino bhāvassekattā ekavacanameva, tañca paṭhamapurisasseva, bhūyate devadattena, devadattena sampati bhavananti attho.
当词根pac用于业处的为己语态并加上yappaccaya时——显示巴利原文
Pacadhātuto kammani attanopade yappaccaye ca kate –
通过语形变化,在指称“yassā”时——显示巴利原文
Vipariṇāmena ‘‘yassā’’ti vattamāne –
447 447. 它连同词根末分,变为cavagga、yakāra与vakāra。显示巴利原文
447.Tassa cavaggayakāravakārattaṃ sadhātvantassa.
其中,与业处相关的 yappaccaya,与词根末音结合时,会随应可能而变成 cavagga、yakāra、vakāra。而此处,从“或增入 i 音”等句中,应顺着狮子吼规则承“或”字而来,且这属限定性选择的意义。由此——显示巴利原文
Tassa bhāvakammavisayassa yappaccayassa cavaggayakāravakārattaṃ hoti dhātvantena saha yathāsambhavaṃ. Ettha ca ‘‘ivaṇṇāgamo vā’’ti ito sīhagatiyā vāsaddo anuvattetabbo, so ca vavatthitavibhāsattho. Tena –
cavagga,及诸组的词根末音,发生 ya 与 va 的变化;
以及 ra 等音,各自的 yappaccaya,依次如此。
显示巴利原文 Cavaggo ca ta vaggānaṃ, dhātvantānaṃ yavattanaṃ; Ravānañca sayappacca-yānaṃ hoti yathākkamanti.
当词根末音属于 cavagga 等音组时,变为 ca 音后,依“于适当位置重复”的规则,ca 音发生重叠。例如:paccate odano devadattena(饭被提婆达多煮)。又依“某些词根”等规则,重音之前的第三人称复数语尾有时变为 re,如:paccare、paccante。paccase、paccavhe。pacce、paccāmhe。显示巴利原文
Dhātvantassa cavaggādittā cakāre kate ‘‘paradvebhāvo ṭhāne’’ti cakārassa dvittaṃ. Paccate odano devadattena, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā garupubbarassato parassa paṭhamapurisabahuvacanassa kvaci re hoti. Paccare, paccante. Paccase, paccavhe. Pacce, paccāmhe.
于主动语态(为他语)词尾变化中:paccati(被煮)、paccanti(被煮)。paccasi(你被煮)、paccatha(你们被煮)。paccāmi(我被煮)、paccāma(我们被煮)。同样,在自动被动句中:饭自行被煮——paccante;或说 paccati、paccanti 等。显示巴利原文
Parassapadādese paccati, paccanti. Paccasi, paccatha. Paccāmi, paccāma. Tathā kammakattari paccate odano sayameva, paccante. Paccati, paccanti vā iccādi.
从词根 gam(行),在被动句中,取中间语态(为己语)词尾,并加上 ya 词缀后——显示巴利原文
Gamito kammani attanopade, yappaccaye ca kate –
并有规定:“于诸词根,在彼处,ya(词缀)。”显示巴利原文
‘‘Dhātūhi, tasmiṃ, ye’’ti ca vattate.
448 448. 或者插入i音。显示巴利原文
448.Ivaṇṇāgamo vā.
一切词根,在被动与业处领域,加上ya词缀后,有时会插入i音,亦即插入ī音。此处的“或”字,意在表明这是有条件的任意选用。变成ccha后,得:gacchīyate(村落为提婆达多所往,单数)、gacchīyante(复数);gacchīyase(第二人称单数)、gacchīyavhe(第二人称复数);gacchīye(第一人称单数)、gacchīyāmhe(第一人称复数)。显示巴利原文
Sabbehi dhātūhi tasmiṃ bhāvakammavisaye yappaccaye pare ivaṇṇāgamo hoti vāti īkārāgamo. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Cchādeso, gacchīyate gāmo devadattena , gacchīyante. Gacchīyase, gacchīyavhe. Gacchīye, gacchīyāmhe.
当不省略 ccha 时——显示巴利原文
Cchādesābhāve –
又说:“于诸词根,ya(词缀)或 vā。”显示巴利原文
‘‘Dhātūhi, yo, vā’’ti ca vattate.
449 449. 以及先行形。显示巴利原文
449.Pubbarūpañca.
此规则适用于前面提到的“他人语干”(第三人称)。因此,当 ya 词缀接在以 ka、ṭa、pa 等辅音丛(vagga)、ya、ra、sa 结尾的词根之后时,该 ya 词缀或取先行形,或将其 y 变为 m。即:ya 词缀的 y 变成 m。Gammate(被走,单数)、gamīyate(被走,单数)、gammante(被走,复数)、gamīyante(被走,复数);Gammase(你被走,单数)、gamīyase(你被走,单数)、gammavhe(你们被走,复数)、gamīyavhe(你们被走,复数);Gamme(我被走,单数)、gamīye(我被走,单数)、gammāmhe(我们被走,复数)、gamīyāmhe(我们被走,复数)。显示巴利原文
Heṭṭhānuttehi parassevedaṃ, tena kaṭapavaggayakāralasanteheva dhātūhi paro yappaccayo pubbarūpamāpajjate vāti makārā parassa yakārassa makāro. Gammate, gamīyate, gammante, gamīyante. Gammase, gamīyase, gammavhe, gamīyavhe. Gamme, gamīye, gammāmhe, gamīyāmhe.
在“他人语干”(第三人称主动语态)中——gacchīyyati(去,单数)、gacchīyyanti(去,复数);或者 gacchīyati(去,单数)、gacchīyanti(去,复数)。Gammati(去,单数)、gammanti(去,复数)。Gamīyati(去,单数)、gamīyanti(去,复数)。当插入 i 音时:gamiyyati(去,单数)、gamiyyanti(去,复数)。同样地,如 ghammīyati、ghammīyanti 等。显示巴利原文
Parassapadatte – gacchīyyati, gacchīyyanti. Gacchīyati, gacchīyanti vā. Gammati, gammanti. Gamīyati, gamīyanti. Ikārāgame gamiyyati, gamiyyanti. Tathā ghammīyati, ghammīyanti iccādi.
450 450. 然则,第五(人称语尾)为:antu,hi tha,mi ma,taṃ antaṃ,ssuvho,e āmase。显示巴利原文
450.Pañcamī tu antu, hi tha, mi ma, taṃ antaṃ, ssuvho, e āmase.
以 tvā 等为首的十二个词,称为第五格(pañcamī)名称。显示巴利原文
Tvādayo dvādasa pañcamīsaññā honti.
451 451. 在表达命令(āṇatti)与祝愿(āsiṭṭha)的非现在时(anuttakāle)中,使用第五格(pañcamī)。显示巴利原文
451.Āṇatyāsiṭṭhenuttakāle pañcamī.
在命令义和祝愿义的非现在时中,出现第五格语尾变化。显示巴利原文
Āṇatyatthe ca āsīsatthe anuttakāle pañcamīvibhatti hoti.
虽已有论及时间的章节,此处再次提及时间,意在涵盖命令、邀请、请求、允许、祈愿、犯缘时间等情形中的第五格。Āṇāpanaṃ 即命令,āsīsanaṃ 即祝愿,祝愿是对尚未获得的所求之事的希冀,此即所谓命令与祝愿。Anu 义为邻近,uttakālo 为上时,anuttakālo 为非上时,亦即现在时;或者,非上时即是 anuttakālo,此处指非现在时,意为不涉及时间。显示巴利原文
Satipi kālādhikāre puna kālaggahaṇena vidhinimantanājjhesanānumatipatthanāpattakālādīsu ca pañcamī. Āṇāpanamāṇatti, āsīsanamāsiṭṭho, so ca iṭṭhassa asampattassa atthassa patthanaṃ, tasmiṃ āṇatyāsiṭṭhe. Anu samīpe uttakālo anuttakālo, paccuppannakāloti attho, na uttakāloti vā anuttakālo, tasmiṃ anuttakāle, kālamanāmasitvā hotīti attho.
其中,在祝愿义中,从 bhū 词根而来的第五格、为他语态、第三人称单数词尾 tu 等,无词缀、无元音增益等变化。例如:So sukhī bhavatu(愿他快乐),te sukhitā bhavantu(愿他们快乐)。显示巴利原文
Tattha āsīsanatthe bhūdhātuto pañcamīparassapadapaṭhamapurisekavacanaṃ tu, appaccayavuddhiavādesā. So sukhī bhavatu, te sukhitā bhavantu.
通过变化,接着说“从 akāra 之后”。显示巴利原文
Vipariṇāmena ‘‘akārato’’ti vattate.
452 452. 或者 hi 语尾消失。显示巴利原文
452.Hilopaṃ vā.
在非ā音之后,hi 语尾或可消失。如:tvaṃ sukhī bhava(你快乐吧),或 bhavāhi,其中 hi 为长音。tumhe sukhitā bhavatha(你们快乐吧)。ahaṃ sukhī bhavāmi(我快乐吧)。mayaṃ sukhino bhavāma(我们快乐吧)。显示巴利原文
Akārato paro hivibhatti lopamāpajjate vā. Tvaṃ sukhī bhava, bhavāhi vā, himhi dīgho. Tumhe sukhitā bhavatha. Ahaṃ sukhī bhavāmi, mayaṃ sukhino bhavāma.
为己语态:愿他快乐,愿他们快乐。你快乐吧,你们快乐吧。我快乐吧,我们快乐吧。显示巴利原文
Attanopade so sukhī bhavataṃ, te sukhitā bhavantaṃ. Tvaṃ sukhī bhavassu, tumhe sukhitā bhavavho. Ahaṃ sukhī bhave, mayaṃ sukhitā bhavāmase.
被动语态:你当被体验,他们当被体验。你当体验,你们当体验。我当体验,我们当体验。若转为为他语态:它当被体验,它们当被体验。或它当被体验,它们当被体验,你当被体验等。于抽象义:当存在。显示巴利原文
Kammani anubhūyataṃ tayā, anubhūyantaṃ. Anubhūyassu, anubhūyavho. Anubhūye, anubhūyāmase. Parassapadatte anubhūyyatu, anubhūyyantu. Anubhūyatu, anubhūyantu vā, anubhūyyāhi iccādi. Bhāve bhūyataṃ.
命令义,主动语态:提婆达多现在当煮饭,他们当煮。你当煮,你当煮,你们当煮。我当煮,我们当煮。为己语态:他当煮,他们当煮。你当煮,你们当煮。我当煮,我们当煮。显示巴利原文
Āṇattiyaṃ kattari devadatto dāni odanaṃ pacatu, pacantu. Paca, pacāhi, pacatha. Pacāmi, pacāma. Pacataṃ, pacantaṃ. Pacassu, pacavho. Pace, pacāmase.
被动式,带 ya 词缀与 cavagga 等变化:饭当被提婆达多煮,它们当被煮。为己语态:你当被煮,你们当被煮。我当被煮,我们当被煮。若转为为他语态:它当被煮,它们当被煮。你当被煮,你当被煮,你们当被煮。我当被煮,我们当被煮。显示巴利原文
Kammani yappaccayacavaggādi, paccataṃ odano devadattena, paccantaṃ. Paccassu, paccavho. Pacce, paccāmase. Parassapadatte paccatu, paccantu. Pacca, paccāhi, paccatha. Paccāmi, paccāma.
如此,他应去村庄,让他们去。你去(单数),你去(复数),你们去。我去,我们去。让他去,让他们去。你去(单数),你去(复数),你们去。我去,我们去。让他去,让他们去。你去(单数),你们去。我去,我们去。在热音转中,让他热,让他们热等等。显示巴利原文
Tathā so gāmaṃ gacchatu, gacchantu. Gaccha, gacchāhi, gacchatha. Gacchāmi, gacchāma. Gametu, gamentu. Gama, gamāhi, gametha. Gamemi, gamema. Gacchataṃ, gacchantaṃ. Gacchassu, gacchavho. Gacche, gacchāmase. Ghammādese ghammatu, ghammantu iccādi.
在被动语态中:应被行,被行;应被去,被去;应被行,被行等等。显示巴利原文
Kammani gacchīyataṃ, gacchīyatu, gamīyataṃ, gamīyatu, gammataṃ, gammatu iccādi.
在祈愿式中:愿此处有山,愿此殿堂为纯金所成等等。显示巴利原文
Vidhimhi idha pabbato hotu, ayaṃ pāsādo suvaṇṇamayo hotūtiādi.
请世尊接受我的饮食供养,请尊者在此就座。显示巴利原文
Nimantane adhivāsetu me bhante bhagavā bhojanaṃ, idha nisīdatu bhavaṃ.
请世尊开示佛法。显示巴利原文
Ajjhesane desetu bhante bhagavā dhammaṃ.
请尊者提问,请尊者入内,请在此就座。显示巴利原文
Anumatiyaṃ pucchatu bhavaṃ pañhaṃ, pavisatu bhavaṃ, ettha nisīdatu.
希求与乞求:请赐予我五个优质的村庄,给我一只眼睛。显示巴利原文
Patthanā yācanā, dadāhi me gāmavarāni pañca, ekaṃ me nayanaṃ dehi.
时机成熟:你制作席子的时机已到,请尊者制作席子等等。显示巴利原文
Pattakāle sampatto te kālo kaṭakaraṇe, kaṭaṃ karotu bhavaṃ iccādi.
453 453. 第七式:eyya eyyuṃ, eyyāsi eyyātha, eyyāmi eyyāma, etha eraṃ, etho eyyāvho, eyyaṃ eyyāmhe。显示巴利原文
453.Sattamī eyya eyyuṃ, eyyāsi eyyātha, eyyāmieyyāma, etha eraṃ, etho eyyāvho, eyyaṃeyyāmhe.
以 eyya 等开头的这十二个词,称为第七式。显示巴利原文
Eyyādayo dvādasa sattamīsaññā honti.
“于非时”这一说明持续有效。显示巴利原文
‘‘Anuttakāle’’ti vattate.
454 第四百五十四条 许可与假设之条目。显示巴利原文
454.Anumatiparikappatthesusattamī.
在许可义与假设义中,于非过去时,使用第七格变化。显示巴利原文
Anumatyatthe ca parikappatthe ca anuttakāle sattamīvibhatti hoti.
藉由取‘义’一词,亦涵盖命令、邀请等情形中的第七格。对想要做事的人,他人的允许称为‘许可’;设想称为‘假设’;‘倘若如此存在’的审察称为‘审察’;由因的作用存在而推想果的作用存在,亦为‘假设’。显示巴利原文
Atthaggahaṇena vidhinimantanādīsu ca sattamī. Kattumicchato parassa anujānanaṃ anumati, parikappanaṃ parikappo, ‘‘yadi nāma bhaveyyā’’ti sallakkhaṇaṃ nirūpanaṃ, hetukriyāya sambhave phalakriyāya sambhavaparikappo ca.
其中,于假设义,第七格、为他语、第一人称、单数的语尾为 eyya,词缀与元音增长等如前所述。依‘词根与语尾在某些处’等规则,eyya、eyyāsi、eyyāmi、eyyaṃ 等可有e音替换。例如:若他于青年时出家,应成为阿拉汉;若诸行是常,则不应坏灭。bhaveyyāsi、bhaveyyātha;‘我如何成为天?’‘我们如何成为天?’同样地,bhavetha、bhaveraṃ;bhavetho、bhaveyyāvho。显示巴利原文
Tattha parikappe sattamīparassapadapaṭhamapurisekavacanaṃ eyya, appaccayavuddhādi purimasamaṃ, ‘‘kvaci dhātu vibhattī’’tiādinā eyya eyyāsi eyyāmi eyyaṃiccetesaṃ vikappena ekārādeso. So dāni kiṃ nu kho bhave, yadi so paṭhamavaye pabbajeyya, arahā bhaveyya, sace saṅkhārā niccā bhaveyyuṃ, na nirujjheyyuṃ. Yadi tvaṃ bhaveyyāsi, tumhe bhaveyyātha. Kathamahaṃ devo bhaveyyāmi, kiṃ nu kho mayaṃ bhaveyyāma. Tathā bhavetha, bhaveraṃ. Bhavetho, bhaveyyāvho.
在表达愿望时,则为:‘愿我快乐!’‘愿我成佛!’‘愿我们成佛!’显示巴利原文
Patthane tu ahaṃ sukhī bhave, buddho bhaveyyaṃ, bhaveyyāmhe.
在被动语态中:‘愿你体验到乐!’‘愿他们体验!’‘愿你们二人体验!’‘愿你们体验!’‘愿我体验!’‘愿我们体验!’若为主动语态,则:‘愿他体验!’‘愿他们体验!’‘愿你体验!’等等。在抽象表达中:‘愿被体验。’显示巴利原文
Kammani sukhaṃ tayā anubhūyetha, anubhūyeraṃ. Anubhūyetho, anubhūyeyyāvho. Anubhūye, anubhūyeyyaṃ, anubhūyeyyāmhe. Parassapadatte anubhūyeyya, anubhūyeyyuṃ. Anubhūyeyyāsi iccādi. Bhāve bhūyetha.
在命令语气中:‘他应煮饭’‘愿他煮’‘愿他们煮’;‘你应煮’‘愿你煮’‘你们应煮’;‘我应煮’‘愿我煮’‘我们应煮’;‘你们应煮’‘愿他们煮’;‘你们二人应煮’‘愿你们煮’;‘我应煮’‘愿我煮’‘愿我们煮’显示巴利原文
Vidhimhi so odanaṃ pace, paceyya, paceyyuṃ. Tvaṃ pace, paceyyāsi, tumhe paceyyātha. Ahaṃ pace, paceyyāmi, mayaṃ paceyyāma. Pacetha, paceraṃ. Pacetho, paceyyāvho. Pace, paceyyaṃ, paceyyāmhe.
于被动,愿被煮!愿他们被煮!愿你们二人被煮!愿你们被煮!愿我被煮!愿我们被煮!若为他说,则:愿被煮!愿他被煮!愿他们被煮!愿你被煮!等等。显示巴利原文
Kammani paccetha, pacceraṃ. Paccetho, pacceyyāvho. Pacce, pacceyyaṃ, pacceyyāmhe. Parassapadatte pacce, pacceyya, pacceyyuṃ. Pacceyyāsi iccādi.
表许可时:‘他可以去村庄’——用 gacche 或 gaccheyya;依据‘某处词根’等规则,词缀 eyya 可换成 uṃ,即 gacchuṃ、gaccheyyuṃ。你可以去——gacche、gaccheyyāsi、gaccheyyātha;我可以去——gacche、gaccheyyāmi、gaccheyyāma。又有:game、gameyya、gamuṃ、gameyyuṃ;game、gameyyāsi、gameyyātha;game、gameyyāmi、gameyyāma。还有 gacchetha、gaccheraṃ;gacchetho……等等。显示巴利原文
Anumatiyaṃ so gāmaṃ gacche, gaccheyya, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā eyyussa uṃ vā, gacchuṃ, gaccheyyuṃ. Tvaṃ gacche, gaccheyyāsi, gaccheyyātha. Gacche, gaccheyyāmi, gaccheyyāma. Game, gameyya, gamuṃ, gameyyuṃ. Game, gameyyāsi, gameyyātha. Game, gameyyāmi, gameyyāma. Gacchetha, gaccheraṃ. Gacchetho, gaccheyyāvho. Gacche, gaccheyyaṃ, gaccheyyāmhe. Gametha, gameraṃ iccādi.
于被动,愿被去!愿他们被去!等等。若为他说,则:愿被去!愿他被去!愿他们被去!等等。同样地,于热:愿被热!愿他被热!愿他们被热!等等。显示巴利原文
Kammani gacchīyetha, gamīyetha, gacchīyeraṃ, gamīyeraṃ iccādi. Parassapadatte gacchīyeyya, gamīyeyya, gammeyya, gammeyyuṃ iccādi. Tathā ghamme, ghammeyya, ghammeyyuṃ iccādi.
455 455. hiyyattanī 的语尾:ā、ū、ottha、aṃmhā、ttha、tthuṃ、se、vhaṃ、iṃ、mhase。显示巴利原文
455.Hiyyattanī āū, ottha, aṃmhā, tthatthuṃ, sevhaṃ, iṃmhase.
以 ā 等为首的十二种称为 hiyyattanī(过去式)。显示巴利原文
Āādayo dvādasa hiyyattanīsaññā honti.
并且“于非现量、于过去”这一说法也适用。显示巴利原文
‘‘Appaccakkhe, atīte’’ti ca vattate.
456 456. 从昨天起,若事属现量,则用 hiyyattanī。显示巴利原文
456.Hiyyopabhuti paccakkhe hiyyattanī.
从昨天起始的过去时间中,不论现量或非现量,皆用 hiyyattanī 语尾,故 hiyyattanī 为他语态、第一人称、单数的 ā。显示巴利原文
Hiyyopabhuti atīte kāle paccakkhe vā appaccakkhe vā hiyyattanīvibhatti hotīti hiyyattanīparassapadapaṭhamapurisekavacanaṃ ā.
自“kvaci dhātu”等文起,“kvaci, dhātūnaṃ”之说亦随转。显示巴利原文
‘‘Kvaci dhātu’’iccādito ‘‘kvaci, dhātūna’’nti ca vattate.
457 在 hiyyattanī、ajjatanī、kālātipatti 这三种语尾中,有时会增入 a 音。显示巴利原文
457.Akārāgamohiyyattanī ajjatanīkālātipattīsu.
在某些词根的开头,当使用 hiyyattanī、ajjatanī、kālātipatti 这三种语尾时,会增入 a 音。若问:此 a 音如何增入成为词根的开头?显示巴利原文
Kvaci dhātūnamādimhi akārāgamo hoti hiyyattanīajjatanīkālātipattiiccetāsu tīsu vibhattīsu. Kathamayamakārāgamo dhātvādimhīti ce?
即使存在 satis 等音,此处 a 音仍增入于词根之末;
因为无意义,为随顺用法,此 a 音增入于词根之首。
显示巴利原文 Satissarepi dhātvante, punakārāgamassidha; Niratthattā payogānu rodhā dhātvādito ayaṃ.
无词缀、元音增长、非 a 音说示、元音省略等,皆依前说之法即可。显示巴利原文
Appaccayavuddhiavādesasaralopādi vuttanayameva.
abhavā、abhavū。abhavo,或依‘kvaci dhātū’等规则,o 音变为 a 音,作 abhava、abhavattha。abhavaṃ、abhavamhā。abhavattha、abhavatthuṃ。abhavase、abhavavhaṃ。abhaviṃ、abhavamhase。显示巴利原文
Abhavā, abhavū. Abhavo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā okārassa aādeso vā, abhava, abhavattha. Abhavaṃ, abhavamhā. Abhavattha, abhavatthuṃ. Abhavase, abhavavhaṃ. Abhaviṃ, abhavamhase.
于业处,以你为缘而体验乐;若无增音ā,则为anubhūyattha;依“kvaci dhātū”等规则,以tha替代ttha:anvabhūyatha、anubhūyatha、anvabhūyatthuṃ、anubhūyatthuṃ。Anvabhūyase、anubhūyase、anvabhūyavhaṃ、anubhūyavhaṃ。Anvabhūyiṃ、anubhūyiṃ、anvabhūyamhase、anubhūyamhase。若为他语态,则成anvabhūyā、anubhūyā等。于被动语态,则为anvabhūyattha。显示巴利原文
Kammani yappaccayo, tayā sukhamanvabhūyattha, akārāgamābhāve anubhūyattha, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā tthassa thādeso, anvabhūyatha, anubhūyatha, anvabhūyatthuṃ, anubhūyatthuṃ. Anvabhūyase, anubhūyase, anvabhūyavhaṃ, anubhūyavhaṃ. Anvabhūyiṃ, anubhūyiṃ, anvabhūyamhase, anubhūyamhase. Parassapadatte anvabhūyā, anubhūyā iccādi. Bhāve anvabhūyattha.
同样地,他煮饭:apacā、pacā、apacū、pacū。Apaco、paco、apacattha、pacattha。Apacaṃ、pacaṃ、apacamhā、pacamhā。Apacattha、pacattha、apacatthu、pacatthuṃ。Apacase、pacase、apacavhaṃ、pacavhaṃ。Apaciṃ、paciṃ、apacamhase、pacamhase。显示巴利原文
Tathā so odanaṃ apacā, pacā, apacū, pacū. Apaco, paco, apacattha, pacattha. Apacaṃ, pacaṃ, apacamhā, pacamhā. Apacattha, pacattha, apacatthu, pacatthuṃ. Apacase, pacase, apacavhaṃ, pacavhaṃ. Apaciṃ, paciṃ, apacamhase, pacamhase.
于业处:apaccatha、apaccattha、apaccatthuṃ。Apaccase、apaccavhaṃ。Apacciṃ、apaccamhase。Apaccā、apaccū等。显示巴利原文
Kammani apaccatha, apaccattha, apaccatthuṃ. Apaccase, apaccavhaṃ. Apacciṃ, apaccamhase. Apaccā, apaccū iccādi.
同样地:agacchā、agacchū。Agaccho、agaccha、agacchattha。Agacchaṃ、agacchamhā。Agacchattha、agacchatthuṃ。Agacchase、agacchavhaṃ。Agacchiṃ、agacchamhase。Agamā、agamū。Agamo、agama、agamattha。Agamaṃ、agamamhā。Agamattha、agamatthuṃ。Agamase、agamavhaṃ。Agamiṃ、agamamhase。显示巴利原文
Tathā agacchā, agacchū. Agaccho, agaccha, agacchattha. Agacchaṃ, agacchamhā. Agacchattha, agacchatthuṃ. Agacchase, agacchavhaṃ. Agacchiṃ, agacchamhase. Agamā, agamū. Agamo, agama, agamattha. Agamaṃ, agamamhā. Agamattha, agamatthuṃ. Agamase, agamavhaṃ. Agamiṃ, agamamhase.
在业处中:agacchīyattha、gacchīyattha、agamīyattha、gamīyattha、agacchīyatthuṃ、gacchīyatthuṃ、agamīyatthuṃ、gamīyatthuṃ等。同样地:aghammā、aghammū等。显示巴利原文
Kammani agacchīyattha, gacchīyattha, agamīyattha, gamīyattha, agacchīyatthuṃ, gacchīyatthuṃ, agamīyatthuṃ, gamīyatthuṃ iccādi. Tathā aghammā, aghammū iccādi.
458 458. 昨日过去时、第七变位、第五变位、现在时——这些是通用于一切词根的变化词尾。显示巴利原文
458.Hiyyattanī sattamī pañcamī vattamānā sabbadhātukaṃ.
以昨日过去时为首的四种词尾,称为“一切词根词尾”。由于昨日过去时等具有“一切词根词尾”之称,因此“在非一切词根词尾中增入i音”所说的增入i音便不会发生。显示巴利原文
Hiyyattanādayo catasso vibhattiyo sabbadhātukasaññā hontīti hiyyattanādīnaṃ sabbadhātukasaññattā ‘‘ikārāgamo asabbadhātukamhī’’ti vutto ikārāgamo na bhavati.
459 459. 传闻过去式(间接过去式)词尾如下:第三人称单数a、复数u;第二人称单数e、复数ttha;第一人称单数aṃ、复数mha;另有变体:第三人称复数re;第二人称单数tho、复数vho;第一人称单数iṃ、复数mhe。显示巴利原文
459.Parokkhā a u, e ttha, aṃ mha, ttha re, tho vho, iṃmhe.
以a为首的十二个词尾,称为“传闻过去式”。对诸感官(现前)而言,它们是遥远的(parokkhā);由于能表达此义,故此词尾称为“传闻过去式”。显示巴利原文
Aādayo dvādasa parokkhāsaññā honti. Akkhānaṃ indriyānaṃ paraṃ parokkhā, taddīpakattā ayaṃ vibhatti parokkhāti vuccati.
460 传闻过去式(间接过去式),用于表达非亲眼所见的过去事。显示巴利原文
460.Apaccakkheparokkhātīte.
对于不在眼前、不在感官范围之内的过去时间,使用传闻语尾。所谓“过去”,即已超越现在,意为“成为已超越者”。显示巴利原文
Apaccakkhe vattuno indriyāvisayabhūte atīte kāle parokkhāvibhatti hoti. Atikkamma itoti atīto, hutvā atikkantoti attho.
依前文所述方式,传闻式、为他言、第三人称单数的语尾为“a”。在此,“bhū a”即——显示巴利原文
Heṭṭhā vuttanayena parokkhāparassapadapaṭhamapurisekavacanaṃ a. ‘‘Bhū a’’itīdha –
通过语形变化,称为“dhātūnaṃ”(诸界)。显示巴利原文
Vipariṇāmena ‘‘dhātūna’’nti vattate.
461 461. 在某些情况下,诸界开头之音——即单一元音——会变为二重。显示巴利原文
461.Kvacādivaṇṇānamekassarānaṃ dvebhāvo.
诸界开头之音,即单一元音,在某些情况下会变为二重。这里的“在某些情况下”一词,表示这是一个有特定限制的规则,因此——显示巴利原文
Dhātūnamādibhūtānaṃ vaṇṇānamekassarānaṃ kvaci dvebhāvo hoti. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ kvacisaddo, tena –
在kha、cha、sa等音之前,彼方语中,一切界皆成重叠;
在无后缀时,诸如juhotyādi类等,以及kiccādika等,某些时候也会出现。
显示巴利原文 Kha cha sesu parokkhāyaṃ, dvebhāvo sabbadhātunaṃ; Appaccaye juhotyādi-ssapi kiccādike kvaci.
此处,“bhū bhū a”即——显示巴利原文
‘‘Bhū bhū a’’itīdha –
462 前分称为“abbhāsa”(重复音节)。显示巴利原文
462.Pubbobbhāso.
对于已变成二重的界,其前一部分称为“abbhāsa”(重复音节),这便是 abbhāsa 的名称定义。显示巴利原文
Dvebhūtassa dhātussa yo pubbo avayavo, so abbhāsasañño hotīti abbhāsasaññā.
“abbhāsa”这一称谓持续沿用。显示巴利原文
Abbhāsaggahaṇamanuvattate.
463 463. 末尾的 i、u 等元音,或变为 ā。显示巴利原文
463.Antassivaṇṇākāro vā.
好似无色的内部带有色,或具有形状。这是为加深说明而给出的例子。于是——显示巴利原文
Abbhāsassa antassa ivaṇṇo hoti vā, akāro ca. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Tena –
空处在此地无色,
带有随鼻音(gu)的 i 变为 ī;
对于词根 vā 与 bhū,在 parokkhā(过去时)中,
a 音则不出现于其他时态。
显示巴利原文 Kha cha sesu avaṇṇassa, Ikāro sagupussa ī; Vāssa bhūssa parokkhāyaṃ, Akāro nāparassimeti.
ū音转为a音。显示巴利原文
Ūkārassa akāro.
464 第二与第四,依次成为第一与第三。显示巴利原文
464.Dutiyacatutthānaṃ paṭhamatatiyā.
在Abbhāsa中,组辅音的第二与第四依次成为第一与第三,因此bh音转为b音。显示巴利原文
Abbhāsagatānaṃ dutiyacatutthānaṃ vaggabyañjanānaṃ yathākkamaṃ paṭhamatatiyā hontīti bhakārassa bakāro.
465 brū 与 bhū 词根的 āhabhūva 等替代形,用于过去时。显示巴利原文
465.Brūbhūnamāhabhūvā parokkhāyaṃ.
“对于 brū、bhū 这些词根,āhabhūva 等是过去时的替代形”——也就是 bhū 词干的 bhūva 替代,以及如“在 mā 等词缀起首处 s 音脱落”等规则所涉及的 s 脱落等。例如:据说那位国王曾为(babhūva),据说他们曾为(babhūvu),据说你曾为(babhūve)。显示巴利原文
Brūbhūiccetesaṃ dhātūnaṃ āhabhūvaiccete ādesā honti parokkhāvibhattiyanti bhūsaddassa bhūvaādeso, ‘‘saralopo mādesappaccayādimhī’’tiādinā saralopādi, so kira rājā babhūva, te kira babhūvu. Tvaṃ kira babhūve.
“由诸词根”(Dhātūhī)的表述被沿用,且在某些地方依狮子行而有取用。显示巴利原文
‘‘Dhātūhī’’ti vattate, sīhagatiyā kvaciggahaṇañca.
466 466. 于非一切语基中,插入 i 音。显示巴利原文
466.Ikārāgamo asabbadhātukamhi.
于非一切语基之后,某些情况下,语基后插入 i 音。显示巴利原文
Sabbasmiṃ asabbadhātukamhi pare kvaci dhātūhi paro ikārāgamo hoti.
在非一切语基中,当后接以辅音开头的语尾时,或可插入 a 音。
由于有“有时”(kvaci)这一统领词的作用,以辅音开头的形式有时也不会发生(插入)。
显示巴利原文 Asabbadhātuke byañja-nādimhe vāyamāgamo; Kvacādhikārato byañja-nādopi kvaci no siyā.
在此,将“非一切界”(asabbadhātuka)定义为“不是一切界”(na sabbadhātuka)。“希耶塔尼(hiyyattanī)、第七格(sattamī)、第五格(pañcamī)、现在时(vattamānā)为一切界(sabbadhātuka)”——因为希耶塔尼等已被赋予一切界之名,故与之不同的其余四种语尾便被称为非一切界。显示巴利原文
Ettha ca ‘‘na sabbadhātukaṃ asabbadhātuka’’miti katvā ‘‘hiyyattanī sattamī pañcamī vattamānā sabbadhātuka’’nti hiyyattanīādīnaṃ sabbadhātukasaññāya vuttattā tadaññā catasso vibhattiyo asabbadhātukanti vuccati.
你们据说曾存在(babhūvittha)。我据说曾存在(babhūvaṃ),我们据说曾存在(babhūvimha)。于为己言(attanopada)中:他曾存在(babhūvittha),他们曾存在(babhūvire)。你俩曾存在(babhūvittho),你们曾存在(babhūvivho)。我曾存在(babhūviṃ),我们曾存在(babhūvimhe)。显示巴利原文
Tumhe kira babhūvittha. Ahaṃ kira babhūvaṃ, mayaṃ kira babhūvimha. Attanopade so babhūvittha, babhūvire. Babhūvittho, babhūvivho. Babhūviṃ, babhūvimhe.
于业句中、于为己言内,有元音 ī 的插入与 ya 后缀的元音 i 插入,如 anubabhūvīyittha;当 ya 后缀在不具一切元素的语基中,依“kvaci dhātū”等规则发生省略时,则不起 i 类元音的插入,因此诸论中说为 anubabhūvittha、anubabhūvire 等。于状态句中,则为 babhūvīyittha 或 babhūvittha。显示巴利原文
Kammani attanopade īkārāgamayappaccayikārāgamā, anubabhūvīyittha, yappaccayassa asabbadhātukamhi ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā lope kate ivaṇṇāgamo na bhavati, tayā kira anubabhūvittha, anubabhūvire iccādi. Bhāve babhūvīyittha, babhūvittha vā.
同样地:papaca、papacū;papace、papacittha;papacaṃ、papacimha;papacittha、papacire;papacittho、papacivho;papaciṃ、papacimhe。显示巴利原文
Tathā papaca, papacū. Papace, papacittha. Papacaṃ, papacimha. Papacittha, papacire. Papacittho, papacivho. Papaciṃ, papacimhe.
于业句中,有 papaccittha、papaccire 等。同样地,也有 apacca、apaccū 等。显示巴利原文
Kammani papaccittha, papaccire iccādi. Tathā apacca, apaccū iccādi.
在词根 gam(去)中,依“kvacādivaṇṇāna”等规则而发生重叠,依“pubbobbhāso”规则,该重叠即称为“前现音”。显示巴利原文
Gamimhi ‘‘kvacādivaṇṇāna’’ntiādinā dvebhāvo, ‘‘pubbobbhāso’’ti abbhāsasaññā.
“在重叠音节中”(abbhāse)这一规则继续适用。显示巴利原文
‘‘Abbhāse’’ti vattate.
467 467. 牙音组转变为腭音组。显示巴利原文
467.Kavaggassa cavaggo.
在重叠音节中出现的软腭音组会变为硬腭音组,因此 v 变为 j;又根据“kvaci dhātū”等规则,非重叠部分的第三人称单数语尾发生长音。表示“他据说去了村子”:jagāma 或 jagama,jagamu。jagame,jagamittha。jagamaṃ,jagamimha。jagamittha,jagamire。jagamittho,jagamivho。jagamiṃ,jagamimhe。显示巴利原文
Abbhāse vattamānassa kavaggassa cavaggo hotīti vakārassa jakāro, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā anabbhāsassa paṭhamapurisekavacanamhi dīgho. So gāmaṃ jagāma kira, jagama vā, jagamu. Jagame, jagamittha. Jagamaṃ, jagamimha. Jagamittha, jagamire. Jagamittho, jagamivho. Jagamiṃ, jagamimhe.
用于业处:jagamīyittha,或 jagamittha,等等。显示巴利原文
Kammani jagamīyittha, jagamittha vā iccādi.
468 第468条。今日时(ajjatanī)的词尾变化:ī、uṃ;o、ttha;iṃ、mhā;ā、ū;se、vhaṃ;amhe。显示巴利原文
468.Ajjatanī ī uṃ, o ttha, iṃ mhā, ā ū, se vhaṃ, amhe.
以 ī 等十二词尾,名为今日时(ajjatanī)。‘今日’(ajja)所发生之事,称为 ajjatana;此词尾因能显示该义,故称为今日时(ajjatanī)。显示巴利原文
Īādayo dvādasa ajjatanīsaññā honti. Ajja bhavo ajjatano, taddīpakattā ayaṃ vibhatti ajjatanīti vuccati.
并宣说了‘非现见、过去、现见’之义。显示巴利原文
‘‘Apaccakkhe, atīte, paccakkhe’’ti ca vattate.
469 第469条:近今日时。显示巴利原文
469.Samīpejjatanī.
在近处、从近处开始乃至今日之后的过去时间中,无论现见或非现见,今日时词尾皆可适用。因此,今日时他语态第一人称单数词尾为 ī。显示巴利原文
Samīpe samīpato paṭṭhāya ajjappabhuti atīte kāle paccakkhe ca apaccakkhe ca ajjatanīvibhatti hotīti ajjatanīparassapadapaṭhamapurisekavacanaṃ ī.
如前所述,有增入 a 音、元音增长等;又依“某处词根与词尾”等规则,词尾 ī、mhā 等在某种情况下缩短;词尾 o、ā 等则有 ittha、aṃ 等替代;还有元音省略等。于是,so abhavi 或 abhavī;若无 a 音增入,则为 bhavi。显示巴利原文
Pure viya akārāgamo, vuddhādi ca, ‘‘kvaci dhātuvibhattī’’tiādinā īmhādivibhattīnaṃ kvaci rassattaṃ, oāavacanānaṃ itthaamādesā ca, saralopādi, so abhavi, abhavī vā, akārāgamābhāve bhavi.
依蛙跳法,“或”字承上延续。显示巴利原文
Maṇḍūkagatiyā ‘‘vā’’ti vattate.
470 第470条。于一切处,uṃ 转成 iṃsu。显示巴利原文
470.Sabbato uṃ iṃ su.
在任何词根中,uṃ 语尾可有 iṃsu 替代。显示巴利原文
Sabbehi dhātūhi uṃvibhattissa iṃsvādeso hoti vā.
第三人称复数:abhaviṃsu 或 bhaviṃsu,abhavuṃ 或 bhavuṃ。第二人称单数:abhavi 或 bhavi,abhavo 或 bhavo;第二人称复数:abhavittha 或 bhavittha,有 i 音增入。第一人称单数:abhaviṃ 或 bhaviṃ;第一人称复数:abhavimha 或 bhavimha,abhavimhā 或 bhavimhā。第三人称单数:abhavittha 或 bhavittha,abhavā 或 bhavā,abhavū 或 bhavū。此外,还有 abhavise 或 bhavise,abhavivhaṃ 或 bhavivhaṃ,以及 abhavaṃ 或 bhavaṃ,abhava 或 bhava,abhavimhe 或 bhavimhe 等形式。显示巴利原文
Te abhaviṃsu, bhaviṃsu vā, abhavuṃ, bhavuṃ vā. Tvaṃ abhavi, bhavi vā, abhavo, bhavo vā, tumhe abhavittha, bhavittha vā, ikārāgamo. Ahaṃ abhaviṃ, bhaviṃ vā, mayaṃ abhavimha, bhavimha vā, abhavimhā, bhavimhā vā. So abhavittha, bhavittha vā, abhavā, bhavā vā, abhavū, bhavū vā. Abhavise, bhavise vā, abhavivhaṃ, bhavivhaṃ vā. Abhavaṃ , bhavaṃ vā, abhava, bhava vā, abhavimhe, bhavimhe vā.
被动语态中,当 ya-词缀脱落时,发生元音增长等变化,例如:sukhaṃ tayā anubhavittha、anvabhūyittha、anubhūyittha 等。在为他(主动)中:tayā anvabhūyi、anubhūyi、anvabhūyī、anubhūyī 等;anvabhūyiṃsu、anubhūyiṃsu、anvabhūyuṃ、anubhūyuṃ。tvaṃ anvabhūyi、anubhūyi;tumhe anvabhūyittha、anubhūyittha。ahaṃ anvabhūyiṃ、anubhūyiṃ;mayaṃ anvabhūyimha、anubhūyimha、anvabhūyimhā、anubhūyimhā 等。被动语态中:abhavittha、abhūyittha tayā。显示巴利原文
Kammani yappaccayalope vuddhiavādesādi, sukhaṃ tayā anubhavittha, anvabhūyittha, anubhūyittha vā iccādi. Parassapadatte tayā anvabhūyi, anubhūyi, anvabhūyī, anubhūyī vā, anvabhūyiṃsu, anubhūyiṃsu, anvabhūyuṃ, anubhūyuṃ. Tvaṃ anvabhūyi, anubhūyi, tumhe anvabhūyittha, anubhūyittha. Ahaṃ anvabhūyiṃ, anubhūyiṃ, mayaṃ anvabhūyimha, anubhūyimha, anvabhūyimhā, anubhūyimhā vā. Bhāve abhavittha, abhūyittha tayā.
so apaci、paci、apacī、pacī 等;te apaciṃsu、paciṃsu、apacuṃ、pacuṃ。tvaṃ apaci、paci、apaco、paco 等;tumhe apacittha、pacittha。ahaṃ apaciṃ、paciṃ;mayaṃ apacimha、pacimha、apacimhā、pacimhā 等。so apacittha、pacittha、apacā、pacā 等,以及 apacū、pacū。apacise、apacivhaṃ。apacaṃ、pacaṃ、apaca、paca 等,以及 apacimhe、pacimhe。显示巴利原文
So apaci, paci, apacī, pacī vā, te apaciṃsu, paciṃsu, apacuṃ, pacuṃ. Tvaṃ apaci, paci, apaco, paco vā, tumhe apacittha, pacittha. Ahaṃ apaciṃ, paciṃ, mayaṃ apacimha, pacimha, apacimhā, pacimhā vā. So apacittha, pacittha, apacā, pacā vā, apacū, pacū. Apacise, apacivhaṃ. Apacaṃ, pacaṃ, apaca, paca vā, apacimhe, pacimhe.
被动语态中:apaccittha、paccittha 等。在为他(主动)中:apacci、pacci、apaccī、paccī 等;apacciṃsu、pacciṃsu、apaccuṃ、paccuṃ。apacci、pacci、apacco、pacco 等;apaccittha、paccittha。apacciṃ、pacciṃ;apaccimha、paccimha、apaccimhā、paccimhā 等。显示巴利原文
Kammani apaccittha, paccittha iccādi. Parassapadatte apacci, pacci, apaccī, paccī vā, apacciṃsu, pacciṃsu, apaccuṃ, paccuṃ. Apacci, pacci, apacco, pacco vā, apaccittha, paccittha. Apacciṃ, pacciṃ, apaccimha, paccimha, apaccimhā, paccimhā vā.
so gāmaṃ agacchī、gacchī、agacchi、gacchi 等;te agacchiṃsu、gacchiṃsu、agacchuṃ、gacchuṃ。tvaṃ agacchi、gacchi、agaccho、gaccho 等;tumhe agacchittha、gacchittha。ahaṃ agacchiṃ、gacchiṃ;mayaṃ agacchimha、gacchimha、agacchimhā、gacchimhā 等。显示巴利原文
So gāmaṃ agacchī, gacchī, agacchi, gacchi vā, te agacchiṃsu, gacchiṃsu, agacchuṃ, gacchuṃ. Tvaṃ agacchi, gacchi, agaccho, gaccho vā, tumhe agacchittha, gacchittha. Ahaṃ agacchiṃ, gacchiṃ, mayaṃ agacchimha, gacchimha, agacchimhā, gacchimhā vā.
根据“kvaci dhātū”等规则,于今日过去时中,词根 gam 的 cch 有时替换为 ñch,例如:agañchi、gañchi、agañchī、gañchī 等;te agañchiṃsu、gañchiṃsu、agañchuṃ、gañchuṃ。tvaṃ agañchi、gañchi、agañcho、gañcho 等;tumhe agañchittha、gañchittha。ahaṃ agañchiṃ、gañchiṃ;mayaṃ agañchimha、gañchimha、agañchimhā、gañchimhā 等。显示巴利原文
‘‘Kvaci dhātū’’tiādinā ajjatanimhi gamissa cchassa kvaci ñchādeso, agañchi, gañchi, agañchī, gañchī vā, te agañchiṃsu , gañchiṃsu, agañchuṃ, gañchuṃ. Tvaṃ agañchi, gañchi, agañcho, gañcho vā, tumhe agañchittha, gañchittha. Ahaṃ agañchiṃ, gañchiṃ, mayaṃ agañchimha, gañchimha, agañchimhā, gañchimhā vā.
当不发生 cch 替换时,则有:so agami、gami、agamī、gamī 等;根据“karassa kāsattamajjatanimhī”的语态说明,或依“sattamajjatanimhī”的规则划分,加上 āgama,并据“kvaci dhātū”等规则在辅音后增入 ākāra,而成 agamāsi;uṃ 词尾有时替换为 aṃsu,ttha 及 mha 中有时增入 u:agamiṃsu、gamiṃsu、agamaṃsu、gamaṃsu、agamuṃ、gamuṃ;tvaṃ agami、gami、agamo、gamo 等;agamittha、gamittha、agamuttha、gamuttha。ahaṃ agamiṃ、gamiṃ;agamimha、gamimha、agamumha、gamumha、agamimhā、gamimhā 等。显示巴利原文
Cchādesābhāve so agami, gami, agamī, gamī vā, ‘‘karassa kāsattamajjatanimhī’’ti ettha bhāvaniddesena, ‘‘sattamajjatanimhī’’ti yogavibhāgena vā sāgame ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā byañjanato ākārāgamo, agamāsi, uṃvacanassa kvaci aṃsvādeso, ucāgamo tthamhesu kvaci, agamiṃsu, gamiṃsu, agamaṃsu, gamaṃsu, agamuṃ, gamuṃ, tvaṃ agami, gami, agamo, gamo vā, agamittha, gamittha, agamuttha, gamuttha. Ahaṃ agamiṃ, gamiṃ, agamimha, gamimha, agamumha, gamumha, agamimhā, gamimhā vā.
依“kvaci dhātū”等规则,词根 gam 于今日过去时中可替换为 gā,并脱落词尾:so ajjhagā;te ajjhaguṃ。tvaṃ ajjhago,tumhe ajjhaguttha。ahaṃ ajjhagiṃ,mayaṃ ajjhagumha。显示巴利原文
‘‘Kvaci dhātū’’tiādinā gamissa ajjatanimhi gādeso ca, so ajjhagā, paralopo, te ajjhaguṃ. Tvaṃ ajjhago, tumhe ajjhaguttha. Ahaṃ ajjhagiṃ, mayaṃ ajjhagumha.
为己(中间语态)中:so agacchittha, gacchittha, agañchittha, gañchittha 等。若无 cch 替换,则为:so agamittha, gamittha, agamā, gamā;te agamū, gamū, ajjhagū, agū。tvaṃ agamise, gamise, agamivhaṃ, gamivhaṃ。ahaṃ agamaṃ, gamaṃ, agama, gama, ajjhagaṃ 等;agamimhe, gamimhe。显示巴利原文
Attanopade so agacchittha, gacchittha, agañchittha, gañchittha iccādi. Cchādesābhāve so agamittha, gamittha, agamā, gamā, te agamū, gamū, ajjhagū, agū. Tvaṃ agamise, gamise, agamivhaṃ, gamivhaṃ. Ahaṃ agamaṃ, gamaṃ, agama, gama, ajjhagaṃ vā, agamimhe, gamimhe.
于业处(被动)中:gāmo agacchīyittha tena, gacchīyittha, agañchiyittha, gañchiyittha, agamīyittha, gamīyittha, agamittha, gamittha 等。于为他(主动)中:agacchīyi, gacchīyi 等;agamīyi, gamīyi 等;agacchīyuṃ, agamīyuṃ 等。亦如:aghammīyi, aghammīyiṃsu 等。显示巴利原文
Kamme gāmo agacchīyittha tena, gacchīyittha, agañchiyittha, gañchiyittha, agamīyittha, gamīyittha, agamittha, gamittha iccādi. Parassapadatte agacchīyi, gacchīyi vā, agamīyi, gamīyi vā, agacchīyuṃ, agamīyuṃ vā. Tathā aghammīyi, aghammīyiṃsu iccādi.
“hiyyattanī”(昨日过去时)与“ajjatanī”(今日过去时)这两个术语亦可通用。显示巴利原文
‘‘Hiyyattanī, ajjatanī’’ti ca vattate.
471 471. 与 mā 连用时,亦适用于一切时态。显示巴利原文
471.Māyoge sabbakāle ca.
当与 mā 连用时,昨日过去时和今日过去时的语尾可用于一切时态;以 ca 字表示,命令式(第五种)语尾亦包括在内。在 mā bhavati, mā bhavā, mā bhavissati 等意义中,使用昨日过去时、今日过去时及命令式语尾,余者可准此例知。例如:so mā bhavā, mā bhavī, mā te bhavantvantarāyā。mā pacā, mā pacī, mā pacatu。mā gacchā, mā gacchī, mā gacchatu。mā kañci pāpamāgamā, mā agami, mā gamā, mā gamī, mā gametu。tvaṃ mā gaccho, mā gacchi, mā gacchāhi 等。显示巴利原文
Yadāmāyogo, tadā hiyyattanajjatanīvibhattiyo sabbakālepi honti, casaddena pañcamī ca. Mā bhavati, mā bhavā, mā bhavissatīti vā atthe hiyyattanajjatanīpañcamī vibhattiyo, sesaṃ neyyaṃ, so mā bhavā, mā bhavī, mā te bhavantvantarāyā. Mā pacā, mā pacī, mā pacatu. Mā gacchā, mā gacchī, mā gacchatu. Mā kañci pāpamāgamā, mā agami, mā gamā, mā gamī, mā gametu. Tvaṃ mā gaccho, mā gacchi, mā gacchāhi iccādi.
472 将来时语尾表:第三人称单数「ssati」、复数「ssanti」;第二人称单数「ssasi」、复数「ssatha」;第一人称单数「ssāmi」、复数「ssāma」;中间语态第三人称单数「ssate」、复数「ssante」;第二人称单数「ssase」、复数「ssavhe」;第一人称单数「ssaṃ」、复数「ssāmhe」。显示巴利原文
472.Bhavissantī ssati ssanti, ssasi ssatha, ssāmissāma, ssate ssante, ssase ssavhe, ssaṃssāmhe.
「ssati」等十二种语尾被称为「将来时」(bhavissantī)。「bhavissati」意为「将有」,因其指示未来时间,故此种语尾名为「将来时」。显示巴利原文
Ssatyādīnaṃ dvādasannaṃ vacanānaṃ bhavissantīsaññā hoti. Bhavissatīti bhavissanto, taṃkāladīpakattā ayaṃ vibhatti bhavissantīti vuccati.
473 473. 于未来时,用将来时。显示巴利原文
473.Anāgate bhavissantī.
未来时中,则有将来时语尾。显示巴利原文
Anāgate kāle bhavissantīvibhatti hoti.
过去时中亦有将来时,依其语境而定;
如「我流转于多生轮回」等语所示。
显示巴利原文 Atītepi bhavissantī, taṃkālavacanicchayā; ‘‘Anekajātisaṃsāraṃ, sandhāvissa’’ntiādisu.
“未至”并非“已至”,其含义是:当因缘和合时,未来有生起的可能。此处有 i 的增入、元音增长及音节省略等。显示巴利原文
Na āgato anāgato, paccayasāmaggiyaṃ sati āyatiṃ uppajjanārahoti attho, ikārāgamo, vuddhiavādesā, saralopādi ca.
bhavissati, bhavissanti. bhavissasi, bhavissatha. bhavissāmi, bhavissāma. bhavissate, bhavissante. bhavissase, bhavissavhe. bhavissaṃ, bhavissāmhe.显示巴利原文
Bhavissati, bhavissanti. Bhavissasi, bhavissatha. Bhavissāmi, bhavissāma. Bhavissate, bhavissante. Bhavissase, bhavissavhe. Bhavissaṃ, bhavissāmhe.
当带宾语时,省略 ya 语尾:sukhaṃ tayā anubhavissate, anubhavissante. anubhavissase, anubhavissavhe. anubhavissaṃ, anubhavissāmhe. 若为主动语态:anubhavissati devadattena, anubhavissanti 等。于被动语态:bhavissate tena;若不省略 ya 语尾:anubhūyissate, anubhūyissante 等。被动语态中:bhūyissate.显示巴利原文
Kamme yappaccayalopo, sukhaṃ tayā anubhavissate, anubhavissante. Anubhavissase, anubhavissavhe. Anubhavissaṃ, anubhavissāmhe. Parassapadatte anubhavissati devadattena, anubhavissanti iccādi. Bhāve bhavissate tena, yappaccayalopābhāve anubhūyissate, anubhūyissante iccādi. Bhāve bhūyissate.
同理:pacissati、pacissanti;pacissasi、pacissatha;pacissāmi、pacissāma;pacissate、pacissante;pacissase、pacissavhe;pacissaṃ、pacissāmhe。显示巴利原文
Tathā pacissati, pacissanti. Pacissasi, pacissatha. Pacissāmi, pacissāma. Pacissate, pacissante. Pacissase, pacissavhe. Pacissaṃ, pacissāmhe.
于被动句中:paccissate odano devadattena、paccissante 等。若为主动语态:paccissati、paccissanti;paccissasi、paccissatha;paccissāmi、paccissāma。显示巴利原文
Kamme paccissate odano devadattena, paccissante iccādi. Parassapadatte paccissati, paccissanti. Paccissasi, paccissatha. Paccissāmi, paccissāma.
Gacchissati(他将去)、gacchissanti(他们将去);gacchissasi(你将去)、gacchissatha(你们将去);gacchissāmi(我将去)、gacchissāma(我们将去);gacchissate(他将去)、gacchissante(他们将去);gacchissase(你将去)、gacchissavhe(你们将去);gacchissaṃ(我将去)、gacchissāmhe(我们将去)。如此,so saggaṃ gamissati(他将去天界)、gamissanti(他们将去);gamissasi(你将去)、gamissatha(你们将去);gamissāmi(我将去)、gamissāma(我们将去)等等。显示巴利原文
Gacchissati, gacchissanti. Gacchissasi, gacchissatha. Gacchissāmi, gacchissāma. Gacchissate, gacchissante. Gacchissase, gacchissavhe. Gacchissaṃ, gacchissāmhe. So saggaṃ gamissati, gamissanti. Gamissasi, gamissatha. Gamissāmi, gamissāma iccādi.
就“业”而言,有 gacchīyissate、gacchīyissante;或 gacchīyissati、gacchīyissanti;或 gamīyissate、gamīyissante;或 gamīyissati、gamīyissanti 等形式。当删除 ya 词缀时,则为 gamissate、gamissante;或 gamissati、gamissanti。同样,还有 ghammissati、ghammissanti 等。显示巴利原文
Kamme gacchīyissate, gacchīyissante. Gacchīyissati, gacchīyissanti vā, gamīyissate, gamīyissante. Gamīyissati, gamīyissanti vā iccādi. Yappaccayalope gamissate , gamissante. Gamissati, gamissanti vā. Tathā ghammissati, ghammissanti iccādi.
484 484. 超时态词尾有:ssā、ssaṃsu;sse、ssatha;ssaṃ、ssāmhā;ssatha、ssisu;ssase、ssavhe;ssiṃ、ssāmhase。显示巴利原文
484.Kālātipatti ssā ssaṃsu, sse ssatha, ssaṃssāmhā, ssatha ssisu, ssase ssavhe, ssiṃssāmhase.
这十二个以“ssa”等开头的词尾,称为“超时态”。“超时”(kālātipatti)本是时间的超越,但此处实指由于相违条件的出现或因缘的缺失,导致行为未能生起。正因为这一词尾能表达此义,故称为超时态。显示巴利原文
Ssādīnaṃ dvādasannaṃ kālātipattisaññā hoti. Kālassa atipatanaṃ kālātipatti, sā pana viruddhapaccayūpanipātato, kāraṇavekallato vā kriyāya anabhinibbatti, taddīpakattā ayaṃ vibhatti kālātipattīti vuccati.
475 行为已逾越的过去时,称为超时态。显示巴利原文
475.Kriyātipannetīte kālātipatti.
行为刚逾越的过去时间中,使用超时态词尾。行为的逾越,即“行为已逾越”,是指由于缺乏实现能力,行为完全未生起。在此,尽管该行为本身不能用“过去”一词来称呼,但应知:由于阻碍该行为生起的行为在时间上有所区分,仍可名为“过去”。显示巴利原文
Kriyātipannamatte atīte kāle kālātipattivibhatti hoti. Kriyāya atipatanaṃ kriyātipannaṃ, taṃ pana sādhakasattivirahena kriyāya accantānuppatti. Ettha ca kiñcāpi na kriyā atītasaddena voharitabbā, tathāpi takkiriyuppattippaṭibandhakarakriyāya kālabhedena atītavohāro labbhatevāti daṭṭhabbaṃ.
超时态的为他语态第一人称单数词尾为“ssā”,增入“a”音,并有元音增长等变化;又依“kvaci dhātū”等规则,“ssā”与“ssāmhā”词尾在某些情况下转为短音,“sse”词尾则转为“a”。显示巴利原文
Kālātipattiparassapadapaṭhamapurisekavacanaṃ ssā, akārikārāgamā, vuddhiavādesā ca, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ssā ssāmhāvibhattīnaṃ kvaci rassattaṃ, ssevacanassa ca attaṃ.
若他在青年时期得以出家,本可成为阿拉汉:abhavissa, bhavissa, abhavissā, bhavissā。若他们得以出家,本可成为阿拉汉:abhavissaṃsu, bhavissaṃsu。同样地,你本可成为:abhavissa, bhavissa, abhavisse;你们本可成为:abhavissatha, bhavissatha。我本可成为:abhavissaṃ, bhavissaṃ;我们本可成为:abhavissamha, bhavissamha, abhavissāmhā, bhavissāmhā。他本可成为:abhavissatha, abhavissisu。你本可成为:abhavissase, abhavissavhe。我本可成为:abhavissiṃ, abhavissāmhase。显示巴利原文
So ce paṭhamavaye pabbajjaṃ alabhissa, arahā abhavissa, bhavissa, abhavissā, bhavissāvā, te ce taṃ alabhissaṃsu, arahanto abhavissaṃsu, bhavissaṃsu. Evaṃ tvaṃ abhavissa, bhavissa, abhavisse vā, tumhe abhavissatha, bhavissatha. Ahaṃ abhavissaṃ, bhavissaṃ, mayaṃ abhavissamha, bhavissamha, abhavissāmhā, bhavissāmhā vā. So abhavissatha, abhavissisu. Abhavissase, abhavissavhe. Abhavissiṃ, abhavissāmhase.
于业中:anvabhavissatha, anvabhavissisu;或 anvabhūyissatha 等。若为他语态:anvabhavissa, anvabhavissaṃsu;或 anvabhūyissa 等。于状态中:devadattena abhavissatha, abhūyissatha。显示巴利原文
Kamme anvabhavissatha, anvabhavissisu. Anvabhūyissatha vā iccādi. Parassapadatte anvabhavissa, anvabhavissaṃsu. Anvabhūyissa vā iccādi. Bhāve abhavissatha devadattena, abhūyissatha.
同样地,若他获得那笔财富,本可煮饭:apacissa, pacissa, apacissā, pacissā;他们本可煮:apacissaṃsu, pacissaṃsu。你本可煮:apacissa, pacissa, apacisse, pacisse;你们本可煮:apacissatha, pacissatha。我本可煮:apacissaṃ, pacissaṃ;我们本可煮:apacissamha, pacissamha, apacissāmhā, pacissāmhā。他本可煮:apacissatha, pacissatha, apacissisu, pacissisu。你本可煮:apacissase, pacissase, apacissavhe, pacissavhe。我本可煮:apacissiṃ, pacissiṃ, apacissāmhase, pacissāmhase。显示巴利原文
Tathā so ce taṃ dhanaṃ alabhissa, odanaṃ apacissa, pacissa, apacissā, pacissā vā, apacissaṃsu, pacissaṃsu. Apacissa, pacissa, apacisse, pacisse vā, apacissatha, pacissatha. Apacissaṃ, pacissaṃ, apacissamha, pacissamha, apacissāmhā, pacissāmhā vā. Apacissatha, pacissatha, apacissisu, pacissisu. Apacissase, pacissase, apacissavhe, pacissavhe. Apacissiṃ, pacissiṃ, apacissāmhase, pacissāmhase.
于主动语态中:“饭被提婆达多所煮”作 apacissatha、apacissisu。在删除 ya 词缀的情况中,为 apacīyissatha 等。若为为他语态,则“他煮了它”作 apaccissa、paccissa、apaccissā、paccissā;“他们煮了它”作 apaccissaṃsu、paccissaṃsu 等。显示巴利原文
Kamme apacissatha odano devadattena, apacissisu. Yappaccayalopābhāve apacīyissatha iccādi. Parassapadatte apaccissa tena, paccissa, apaccissā, paccissā vā, apaccissaṃsu, paccissaṃsu iccādi.
他/她/它将去(或:他/她/它曾去),你将去(或:你曾去),他们/她们/它们将去(或:他们/她们/它们曾去)。你将去(或:你曾去),你们将去(或:你们曾去)。我将去(或:我曾去),我们将去(或:我们曾去)。他/她/它将去(或:他/她/它曾去),他们/她们/它们将去(或:他们/她们/它们曾去)。你将去(或:你曾去),你们将去(或:你们曾去)。我将去(或:我曾去),我们将去(或:我们曾去)。你们将去(或:你们曾去)等等。显示巴利原文
So agacchissa, gacchissa, agacchissā, gacchissāvā, agacchissaṃsu, gacchissaṃsu. Tvaṃ agacchissa, gacchissa, agacchisse, gacchisse vā, agacchissatha, gacchissatha. Agacchissaṃ, gacchissaṃ, agacchissamha, gacchissamha, agacchissāmhā, gacchissāmhā vā. Agamissa, gamissa, agamissā, gamissā vā, agamissaṃsu, gamissaṃsu. Agamissa, gamissa, agamisse vā, agamissatha, gamissatha. Agamissaṃ , gamissaṃ, agamissamha, gamissamha, agamissāmhā, gamissāmhā vā. Agacchissatha, gacchissatha vā iccādi.
于被动语态中,有 agacchīyissatha、agamīyissatha、agacchīyissa、agamīyissa 等形式。同样地,亦有 aghammissā、aghammissaṃsu 等形式。显示巴利原文
Kamme agacchīyissatha, agamīyissatha, agacchīyissa, agamīyissaiccādi. Tathā aghammissā, aghammissaṃsu iccādi.
Pañcamī sattamī vatta-mānā sampatināgate;
有关于业力而生起的动作,亦有“将会来”、“将会不来”的各种未来式变化。还有诸如“将不来”、“将不来”等意向态多种人称数形式。这里示范动词与其前缀的不同组合,和未来时态的不同人称数形态表现,说明从业力所生诸动势的未来变异形态。显示巴利原文
Bhavissantī parokkhādī, catassotītakālikā.
词干元音变化规则。显示巴利原文
Vikaraṇavidhāna
在表示愿望与喜好的词根“isu”中,如前,词根末音被删除,加上“ti”等语尾,并且不加词缀“a”。显示巴利原文
Isu icchākantīsu, pure viya dhātvantalopo, tyādyuppatti, appaccayo ca.
于“诸词根”的语境中——显示巴利原文
‘‘Dhātūna’’nti vattamāne –
476 476. 词根“isu”和“yamu”的末尾音可变为“ccha”。显示巴利原文
476.Isuyamūnamanto ccho vā.
对于“isu”与“yamu”这些词根,其末尾音可变为“ccha”。此处的“vā”字,表示此规则有确定分别的意义;而通过将规则拆分为“anto ccho vā”,亦适用于词根“ās”。so saggaṃ icchati(他希求天界),icchanti(他们希求)。icchasi(你希求),icchatha(你们希求)。icchāmi(我希求),icchāma(我们希求)。当无“ccha”替代时,由于没有复辅音收尾,依“aññesu ca”的规则而发生元音强化,变为 esati、esanti 等形式。显示巴利原文
Isuyamuiccetesaṃ dhātūnaṃ anto ccho hoti vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, ‘‘anto ccho vā’’ti yogavibhāgena āsassapi. So saggaṃ icchati, icchanti. Icchasi, icchatha. Icchāmi, icchāma. Cchādesābhāve asaṃyogantattā ‘‘aññesu cā’’ti vuddhi, esati, esanti iccādi.
在业语态中,大多数情况下只用主动语态的形式,因此我们在此将中间语态的形式省略。他/它被希求(icchīyati、esīyati、issate、issati),其中“ya”发生了同化。同样地,命令式:icchatu、esatu。祈愿式:iccheyya、eseyya。而在过去完成时和不定过去时中,则应根据各个场合的实际用法来使用其形式,如 icchi、esi。未来式:icchissati、esissati。条件式:icchissā、esissā 等。显示巴利原文
Kamme attanopadassa yebhuyyena parassapadattameva payojīyati, tena cettha attanopade rūpāni saṅkhipissāma. So icchīyati, esīyati, issate, issati, yakārassa pubbarūpattaṃ. Tathā icchatu, esatu. Iccheyya, eseyya. Parokkhāhiyyattanīsu pana rūpāni sabbattha payogamanugamma payojetabbāni, icchi, esi. Icchissati, esissati. Icchissā, esissā icchādi.
词根“yamu”在上息义中,加前置词“ni”,并替换为“ccha”。如:niyacchati、niyacchanti。Niyamati、niyamanti。加前置词“saṃ”时,依“saye ca”而知为此形,并加倍。如:saññamati、saññamanti。显示巴利原文
Yamu uparame, nipubbo, cchādeso ca. Niyacchati, niyacchanti. Niyamati, niyamanti. Saṃpubbo ‘‘saye cā’’ti ñattaṃ, dvittañca. Saññamati, saññamanti.
业语态:niyacchīyati、niyamīyati、niyammati,或 saññamīyati。同样地,命令式:niyacchatu、saññamatu。祈愿式:niyaccheyya、saññameyya。过去时:niyacchī、saññamī。未来式:niyacchissati、saññamissati。条件式:niyacchissa、saññamissa,诸如此类。显示巴利原文
Kamme niyacchīyati, niyamīyati, niyammati, saññamīyati vā. Tathā niyacchatu, saññamatu. Niyaccheyya, saññameyya. Niyacchī, saññamī. Niyacchissati, saññamissati. Niyacchissa, saññamissa iccādi.
Āsa 意为“进入”(upavesane);依语干分离(yogavibhāgena)而成 chā 的省略,并转为短音。变位为:Acchati,acchanti。Acchasi,acchatha。Acchāmi,acchāma。与前缀 upa 组合时除外,作 upāsati,upāsanti。被动形为:Acchīyati,upāsīyati。命令形为:Acchatu,upāsatu。愿望形为:Accheyya,upāseyya。过去形为:Acchī,upāsī。未来形为:Acchissati,upāsissati。条件形为:Acchissa,upāsissa 等等。显示巴利原文
Āsa upavesane, yogavibhāgena cchādeso, rassattaṃ. Acchati, acchanti. Acchasi, acchatha. Acchāmi, acchāma. Aññatra upapubbo upāsati, upāsanti. Acchīyati, upāsīyati. Acchatu, upāsatu. Accheyya, upāseyya. Acchī, upāsī. Acchissati, upāsissati. Acchissa, upāsissa iccādi.
Labha 意为“获得”(lābhe)。变位为:Labhati,labhanti。Labhasi,labhatha。Labhāmi,labhāma。中间语态:Labhate,labhante。Labhase,labhavhe。Labhe,labhāmhe。显示巴利原文
Labha lābhe, labhati, labhanti. Labhasi, labhatha. Labhāmi, labhāma. Labhate, labhante. Labhase, labhavhe. Labhe, labhāmhe.
于业语态(kamme)中,当 ya 字母同化成前形时,依据“kvaci dhātū”等规则,之前的 bha 音转变为 ba 音,故作 labbhate,labbhante。亦可变化为:Labbhati,labbhanti。命令形为:Labbhataṃ,labbhatu。愿望形为:Labbhe,labbheyya。显示巴利原文
Kamme yakārassa pubbarūpatte kate ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā purimabhakārassa bakāro, labbhate, labbhante. Labbhati, labbhanti. Labbhataṃ, labbhatu. Labbhe, labbheyya.
于现在时,当有“vā、antalopo(词尾脱落)”等规则时——显示巴利原文
Ajjatanimhi ‘‘vā, antalopo’’ti ca vattamāne –
477 477. 对 labha 词根而言,其他人称的 ī、iṃ 语尾,以 ttha、ttha 为其替换。显示巴利原文
477.Labhasmā ī iṃnaṃ tthatthaṃ.
即:对于 labha 词根,在其他人称的 ī、iṃ 语尾时,以 ttha、ttha 为替换,且词根末尾辅音脱落。例如:Alattha、alabhi、labhi、alabhiṃsu、labhiṃsu。Alabho、labho、alabhi、labhi、alabhittha、labhittha。Alatthaṃ、alabhiṃ、labhiṃ、alabhimha、labhimha 等等。显示巴利原文
Labhaiccetasmā dhātuto paresaṃ īiṃnaṃ vibhattīnaṃ ttha tthaṃiccete ādesā honti vā, dhātvantassa lopo ca. Alattha, alabhi, labhi, alabhiṃsu, labhiṃsu. Alabho, labho, alabhi, labhi, alabhittha, labhittha. Alatthaṃ, alabhiṃ, labhiṃ, alabhimha, labhimha iccādi.
于未来时,在“karassa sappaccayassa kāho”中,由含带条件者的摄持,对 vaca、muca、bhujā 等词根,将 ss 替换为 kha;或对 vasa、chida、labhā 等词根,替换为 cha,即将 ss 替为 cha;由“byañjanantassa co chappaccayesu cā”规则,词根末尾辅音变为 c,成为 lacchati、lacchanti。Lacchasi、lacchatha。Lacchāmi、lacchāma。若无 cha 替换,则为 labhissati、labhissanti。Labhissasi、labhissatha。Labhissāmi、labhissāma 等。Alabhissa、alabhissaṃsu 等。显示巴利原文
Bhavissantimhi ‘‘karassa sappaccayassa kāho’’ti ettha sappaccayaggahaṇena vaca muca bhujādito ssassakhādeso, vasa chida labhādito chādeso ca vā hotīti ssassa chādeso, ‘‘byañjanantassa co chappaccayesu cā’’ti dhātvantassa cakāro, lacchati, lacchanti. Lacchasi, lacchatha. Lacchāmi, lacchāma. Chādesābhāve labhissati, labhissanti. Labhissasi, labhissatha. Labhissāmi, labhissāma iccādi. Alabhissa, alabhissaṃsu iccādi.
词根 Vaca 表 viyattiyaṃ vācāyaṃ意义时,为 vacati、vacanti。Vacasi、vacatha。Vacāmi、vacāma。显示巴利原文
Vaca viyattiyaṃ vācāyaṃ, vacati, vacanti. Vacasi, vacatha. Vacāmi, vacāma.
当作成业语态、为自言词干,并加 y 语尾时:显示巴利原文
Kamme attanopade, yappaccaye ca kate –
478 对于 vaca、vasa、vaha 等词根,在 vassa ye 语尾中,其首音 v 变为 u。显示巴利原文
478.Vaca vasa vahādīnamukāro vassa ye.
对于“vaca”(说)、“vasa”(住)、“vaha”(带)等词根,当后接 ya 后缀时,其首辅音 v 变为 u;根据“ādi”(等)一词,也包括“vaḍḍha”词根的首辅音。依“vassa a va”这一复合规则,此处第二个 va 也应被包含在内,因此 a 音也变为 u;在前一种情形下,后面的音发生省略。依“tassa cavagga”等规则,与词根末尾相连的 ya 变为 ca,并发生重叠。由此得到:uccate、uccante;vuccate、vuccante;或 vuccati、vuccanti 等,依此类推。同样地:vacatu、vuccatu;vaceyya、vucceyya;过去时形式:avacā、avaccā、avacū、avaccū;avaca、avaco、avacuttha;avaca、avacaṃ、avacamhā;avacuttha 等,依此类推。显示巴利原文
Vaca vasa vahaiccevamādīnaṃ dhātūnaṃ vakārassa ukāro hoti yappaccaye pare, ādisaddena vaḍḍhassa ca. ‘‘Vassa a va’’iti samāsena dutiyañcettha vaggahaṇaṃ icchitabbaṃ, tena akārassapi ukāro hoti, purimapakkhe paralopo. ‘‘Tassa cavagga’’iccādinā sadhātvantassa yakārassa cakāro, dvittaṃ. Uccate, uccante. Vuccate, vuccante. Vuccati, vuccanti vā iccādi. Tathā vacatu, vuccatu. Vaceyya, vucceyya. Avacā, avaccā, avacū, avaccū. Avaca, avaco, avacuttha. Avaca, avacaṃ, avacamhā. Avacuttha iccādi.
479 对于词根 vac,在过去时语尾中,其元音 a 变为 o。显示巴利原文
479.Vacassajjatanimhimakāro o.
对于词根“vac”,其元音a在过去时语尾之前转为o。例如:avoci(他说)、avocuṃ(他们说);avoco(你说)、avocuttha(你们说);avociṃ(我说)、avocumha(我们说),此处增入u音。avoca为短音化,avocu等亦同。avuccittha(被动态过去式)。显示巴利原文
Vacaiccetassa dhātussa akāro ottamāpajjate ajjatanimhi vibhattimhi. Avoci, avocuṃ. Avoco, avocuttha. Avociṃ, avocumha, ukārāgamo. Avoca, rassattaṃ, avocu iccādi. Avuccittha.
在将来时中,依带后缀的规则,ss替换为khā;当“byañjanantassa”规则持续有效时,依据“ko khe ca”规则,词根末尾音替换为k,得出:vakkhati、vakkhanti;vakkhasi、vakkhatha;vakkhāmi、vakkhāma等,如此类推。显示巴利原文
Bhavissantimhi sappaccayaggahaṇena ssassa khādeso, ‘‘byañjanantassā’’ti vattamāne ‘‘ko khe cā’’ti dhātvantassa kādeso, vakkhati, vakkhanti. Vakkhasi, vakkhatha. Vakkhāmi, vakkhāma iccādi.
词根“vasa”(居住):vasati(他住)、vasanti(他们住)。显示巴利原文
Vasa nivāse, vasati, vasanti.
被动语态中,u被强化,且发生前音同化,形成 vussati、vussanti 等形式。命令式:vasatu。祈愿式:vaseyya。过去时:avasi、vasi。显示巴利原文
Kamme uttaṃ, pubbarūpattañca vussati, vussanti iccādi. Vasatu. Vaseyya. Avasi, vasi.
将来时中,ss变为 cha,词根末尾音则变为 ca,得到:vacchati、vacchanti;vacchasi、vacchatha;vacchāmi、vacchāma。还有 vasissati、vasissanti;avasissa、avasissaṃsu。显示巴利原文
Bhavissantiyaṃ ssassa chādeso, dhātvantassa cakāro ca, vacchati, vacchanti. Vacchasi, vacchatha. Vacchāmi, vacchāma. Vasissati, vasissanti. Avasissa, avasissaṃsu.
同理,词根 ruda(流泪):rodati(他哭)、rucchati(他将哭);rodissati 等,依此类推。显示巴利原文
Tathā ruda assuvimocane, rodati, rucchati. Rodissati iccādi.
词根“kusa”(责骂)加上前缀ā后,发生重叠、短化,以及a末后音的增音现象。akkosati(他责骂)、akkosatu(让他责骂)、akkoseyya(他可能责骂)。显示巴利原文
Kusa akkose, āpubbo dvittarassattāni, appaccayavuddhiyo ca. Akkosati. Akkosatu. Akkoseyya.
“antalopo”(末尾音省略)的规则持续有效,且依“蛙跳法”,亦适用于“vā”(或,表选择)。显示巴利原文
‘‘Antalopo’’ti vattate, maṇḍūkagatiyā ‘‘vā’’ti ca.
480 480. 于词根“kusa”,在ī语尾之前替换为cchi。显示巴利原文
480.Kusasmā dī cchi.
词根“kusa”,在ī语尾前变为cchi,且词根末音脱落。akkocchi maṃ(他骂我),或akkosi。将来式:akkosissati。条件式:akkosissa等,如是类推。显示巴利原文
Kusa iccetasmā dhātuto īvibhattissa cchiādeso hoti, dhātvantassa lopo ca. Akkocchi maṃ, akkosi vā. Akkosissati. Akkosissa iccādi.
“Vaha”义为“到达”,其动词变化:vahati(他到达),vahanti(他们到达)。显示巴利原文
Vaha pāpuṇane, vahati, vahanti.
于业格及自指称中,并加以ya词缀时——显示巴利原文
Kamme attanopade, yappaccaye ca kate –
‘Ye’一字承前。显示巴利原文
‘‘Ye’’ti vattate.
481 h音发生转位,或变为l音。显示巴利原文
481.Ha vipariyayo lo vā.
在ya词缀之前,h音发生转位;同时ya词缀的y音亦可变为l音。此处“或”字表示有条件的选择性规则,因此在“gayhatī”等词中并不发生l音变化;此l音替换仅限于作为触发标志的y音本身,这是依“vac, vas”等规则所说。例如:vuyhati、vulhati(被携带,单数);vuyhanti(被携带,复数);vahatu、vuyhatu(令其携带);vaheyya、vuyheyya(应携带);avahī、avuyhittha、avahittha(已携带);avahissati、vuyhissati(将携带);avahissa、avuyhissa(本当携带),余例类推。显示巴利原文
Hakārassa vipariyayo hoti yappaccaye pare, yappaccayassa ca lakāro hoti vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, tena ‘‘gayhatī’’tiādīsu lattaṃ na hoti, nimittabhūtassa yakārassevetaṃ lattaṃ, ‘‘vacavasa’’iccādinā uttaṃ. Vuyhati, vulhati, vuyhanti. Vahatu, vuyhatu. Vaheyya, vuyheyya. Avahī, avuyhittha, avahittha. Avahissati, vuyhissati. Avahissa, avuyhissa iccādi.
“Jara”意谓“衰老”。显示巴利原文
Jara vayohānimhi.
482 482. 词根jara与mara可有jīra、jīyya、mīyya等替代形式。显示巴利原文
482.Jaramarānaṃ jīrajīyyamīyyā vā.
对于jara和mara这两个词根,可替换为jīra、jīyya、mīyya等形式,并发生元音省略等音变。jīrati(他老去)、jīranti(他们老去);jīyyati(他老去)、jīyyanti(他们老去)。依据“kvacā”等规则,单个y有时可省略,从而得到jīyati(他老去)、jīyanti(他们老去)。显示巴利原文
Jaramara iccetesaṃ dhātūnaṃ jīrajīyyamīyyādesā honti vā, saralopādi. Jīrati, jīranti. Jīyyati, jīyyanti. ‘‘Kvacā’’disuttena ekayakārassa kvaci lopo hoti. Jīyati, jīyanti.
被动语态:jīrīyati(被老化)、jīrīyanti(复数);jīyiyyati、jīyiyyanti。命令式:jīratu(令其老化)、jīyyatu。祈愿式:jīreyya、jīyyeyya。过去式:ajīrī、jīrī、jīyyī。未来式:jīrissati、jīyyissati。条件式:ajīrissa、ajīyyissa。显示巴利原文
Kamme jīrīyati, jīrīyanti. Jīyiyyati, jīyiyyanti. Jīratu, jīyyatu. Jīreyya, jīyyeyya. Ajīrī, jīrī, jīyyī. Jīrissati, jīyyissati. Ajīrissa, ajīyyissa.
“Mara”为“命终”义,其替代词干有 mīyya 等形,如 mīyyati(他死)、mīyyanti(他们死);或 mīyati、mīyanti。亦有 marati、maranti 等,余者类推。显示巴利原文
Mara pāṇacāge, mīyyādeso, mīyyati, mīyyanti. Mīyati, mīyanti vā. Marati, maranti iccādi.
“Disa”为“看见”义。显示巴利原文
Disa pekkhaṇe.
483 483. 词根√disa的过去被动分词,可换用dissa或dakkhā等形式。显示巴利原文
483.Disassapassa dissa dakkhā vā.
词根√disa有passa、dissa、dakkha等替换形式。此处的vā字表示“分别限定”之义,因此,dissa替换形式唯用于被动语态的一切动词语尾中。Passati, passanti。Dakkhati, dakkhanti。显示巴利原文
Disaiccetassa dhātussa passa dissa dakkhaiccete ādesā honti vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, tena dissādeso kammani sabbadhātuke eva. Passati, passanti. Dakkhati, dakkhanti.
被动语态中ya被删除,如:dissate, dissante。Dissati, dissanti。Vipassīyati, dakkhīyati。Passatu, dakkhatu, dissatu。Passeyya, dakkheyya, disseyya。显示巴利原文
Kammani yakāralopo, dissate, dissante. Dissati, dissanti. Vipassīyati, dakkhīyati. Passatu, dakkhatu, dissatu. Passeyya, dakkheyya, disseyya.
在过去时中,依“kvaci dhātū”等规则,词根的 i 变为 a:addasā, addasa。被动语态中为 adissa。显示巴利原文
Hiyyattaniyaṃ ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dhātuikārassa attaṃ, addasā, addasa. Kammani adissa.
与此类似:apassi, passi, apassiṃsu, passiṃsu。Apassi, passi, apassittha, passittha。Apassiṃ, passiṃ, apassimha, passimha。Addasi, dasi, addasaṃsu, dasaṃsu。被动语态中为 adissaṃsu。Addakkhi, addakkhiṃsu。显示巴利原文
Tathā apassi, passi, apassiṃsu, passiṃsu. Apassi, passi, apassittha, passittha. Apassiṃ, passiṃ, apassimha, passimha. Addasi, dasi, addasaṃsu, dasaṃsu. Kammani adissaṃsu. Addakkhi, addakkhiṃsu.
Passissati, passissanti。依“bhavissantimhi ssassa ca”的规则分别,ss 被删除并插入 i:dakkhiti, dakkhinti。若 ss 未被删除,则为 dakkhissati, dakkhissanti。Apassissa, adakkhissa 等。显示巴利原文
Passissati, passissanti. ‘‘Bhavissantimhi ssassa cā’’ti yogavibhāgena ssassa lopo, ikārāgamo ca, dakkhiti, dakkhinti. Lopābhāve dakkhissati, dakkhissanti. Apassissa, adakkhissa iccādi.
词根 sada 用以表示消散、移动、终止等义。显示巴利原文
Sada visaraṇagatyāvasānesu.
“sabbattha”一词沿用,依蛙跳法,“kvaci”亦同。显示巴利原文
‘‘Sabbatthā’’ti vattate, maṇḍūkagatiyā ‘‘kvacī’’ti ca.
484 484. 词根 sada 转为 sīda。显示巴利原文
484.Sadassa sīdattaṃ.
词根 sada 在一切语尾变化中,于某些场合替换为 sīda。余可类推。Nisīdati, nisīdanti。被动语态中作 nisajjate,此处因“kvaci”所限,不发生 sīda 替换。Nisīdatu。Nisīde。Nisīdi。Nisīdissati。Nisīdissa 等。显示巴利原文
Sadaiccetassa dhātussa sīdādeso hoti sabbattha vibhattippaccayesu kvaci. Sesaṃ neyyaṃ. Nisīdati, nisīdanti. Bhāve nisajjate, idha kvacādhikārena sīdā-deso na bhavati. Nisīdatu. Nisīde. Nisīdi. Nisīdissati. Nisīdissa iccādi.
词根 yaja 用于供养天神、集会、布施等义。Yajati, yajanti。显示巴利原文
Yaja devapūjāsaṅgatikaraṇadānesu. Yajati, yajanti.
于被动语态中,“yamhī”一词沿用。显示巴利原文
Kammani ‘‘yamhī’’ti vattate.
485 词根 yaja 的首音变为 i。显示巴利原文
485.Yajassādissi.
词根 yaja 后接 ya 词缀时,其首音 ya 中的 y 替换为 i,并省略元音。例如:ijjate mayā buddho(佛陀被我所敬奉)。同样地:yajatu(愿他敬奉),ijjataṃ(愿他被敬奉);yaje(愿敬奉),ijjetha(愿被敬奉);yaji(已敬奉),ijjittha(已被敬奉);yajissati(将敬奉),ijjissate(将被敬奉);yajissa(若敬奉),ijjissatha(若被敬奉)等等。显示巴利原文
Yajaiccetassa dhātussa ādissa yakārassa ikārādeso hoti yappaccaye pare, saralopo. Ijjate mayā buddho. Tathā yajatu, ijjataṃ. Yaje, ijjetha. Yaji, ijjittha. Yajissati, ijjissate. Yajissa, ijjissatha iccādi.
词根 vada,意为“言语中的清晰表达”,接 ti 等词尾,并带 a 词缀。显示巴利原文
Vada viyattiyaṃ vācāyaṃ, tyādyuppatti, appaccayo ca.
“vā”(或者)一词表示此规则延续。显示巴利原文
‘‘Vā’’ti vattate.
486 486. 词根“vada”替换为“vajja”。显示巴利原文
486.Vadassa vajjaṃ.
词根“vada”的整体,在所有动词词尾中,可替换为“vajja”。此处,由于这是关于词尾的增补规则,故“所有”一词在意义上自然成立。显示巴利原文
Vadaiccetassa dhātussa sabbassa vajjādeso hoti vā sabbāsu vibhattīsu. Vibhatyādhikārattā cettha sabbāsūti atthato siddhaṃ.
“vā”(或者)一词的规则在此延续。显示巴利原文
‘‘Vā’’ti vattate.
487 487. 而且,此处的“a”音发生省略。显示巴利原文
487.Lopañcettamakāro.
接在“bhū”等词根之后的“a”词缀变为“e”音,并可选择地发生省略。此处,由于是涉及动词变化词缀的规则章节,此“a”词缀便被取作“a”词缀来理解。显示巴利原文
Bhūvādito paro appaccayo ettamāpajjate, lopañca vā. Vikaraṇakāriyavidhippakaraṇato cettha akāroti appaccayo gayhati.
在“bhū”等词根与“juhoti”等词根之后,附加后缀“a”;
它发生音省,而非其他情况,因为这是确定性规则中的可选用法。
显示巴利原文 Bhūvādito juhotyādi-to ca appaccayo paro; Lopamāpajjate nāñño, vavatthitavibhāsatoti.
后缀“a”变为“e”,辅以元音省略等规则:比如 vajjeti(他避免)、vadeti(他说)、vadati(他说),在词末——显示巴利原文
Appaccayassa ekāro, saralopādi, vajjeti, vadeti, vadati, antimhi –
488 488. 在某些情况下,词根、动词词尾与词缀会发生延长、颠倒、替换、省略及增音等变化。显示巴利原文
488.Kvacidhātuvibhattippaccayānaṃ dīghaviparītādesalopāgamā ca.
在此,于动词章中,在动词变位以及未规定特殊规则的初级派生词(kitaka)的用法中,有时对于词根、ti等语尾,以及由词根所规定的词缀,会发生元音延长、短化、颠倒、替换、消失与增音等变化。这些变化随顺胜者(佛陀)的教说而生起。其中——显示巴利原文
Idha dhātvādhikāre ākhyāte, kitake ca avihitalakkhaṇesu payogesu kvaci dhātūnaṃ, tyādivibhattīnaṃ, dhātuvihitappaccayānañca dīghatabbiparītaādesalopāgamaiccetāni kāriyāni jinavacanānurūpato bhavanti. Tattha –
于名词中,kiyādi类词根及位于辅音丛中的其他词根,其元音变为短音。
又,āyū等词根在语尾mhā、ssa及以anta结尾的形式中,其元音变为短音。
于词根gam之后,ccha变为ñcha;或在其未来时gamissa与今日过去时(ajjatanī)中,变为gā。
在ttha、mha等之前,词根有时增入u音;在ya之前,词根元音延长。
eyya、eyyā、seyya、seyyā、metta等形式,以及sse、ssa、etta等形式,应得成就。
以o结尾者转为atta;而ātthā等形式,在ttha、tha等之前获得。
同样地,词根brū在anti等语尾前,转为au或āha。
以辅音丛结尾的词根,在a音之前如此;然而在语尾与词缀等之前,则非如此。
显示巴利原文 Nāmhi rasso kiyādīnaṃ, saṃyoge caññadhātunaṃ; Āyūnaṃ vā vibhattīnaṃ, mhā, ssāntassa ca rassatā. Gamito cchassa ñcho vāssa, gamissajjatanimhi gā; Ucāgamo vā tthamhesu, dhātūnaṃ yamhi dīghatā. Eyyeyyāseyyāmettañca, vā ssessettañca pāpuṇe; Okārā attamittañca, ātthā papponti vā tthathe. Tathā brūtoti antīnaṃ, au vāha ca dhātuyā; Parokkhāya vibhattimhi, anabbhāsassa dīghatā. Saṃyoganto akārettha, vibhattippaccayādi tu; Lopa māpajjate nicca-mekārokārato paroti.
以单一a音结尾的词干后,语尾anti中的a音脱落,例如:vajjenti、vadenti、vadanti。变化形式尚有 vajjesi、vadesi、vadasi、vajjetha、vadetha、vadatha;vajjemi、vajjāmi、vademi、vadāmi、vajjema、vadema、vajjāma、vadāma。显示巴利原文
Ekārato parassa antiakārassa lopo, vajjenti, vadenti, vadanti. Vajjesi, vadesi, vadasi, vajjetha, vadetha, vadatha. Vajjemi, vajjāmi, vademi, vadāmi, vajjema, vadema, vajjāma, vadāma.
结合起来不做,在有分离等因缘时才做;显示巴利原文
Kammani vajjīyati, vajjīyanti. Vajjati, vajjanti. Vadīyati vā. Vajjetu, vadetu, vadatu. Vajje, vajjeyya, vade, vadeyya, vajjeyyuṃ, vadeyyuṃ. Vajjeyyāsi, vajjesi, vadeyyāsi. Avadi, vadi, vadiṃsu. Vadissati, vadissanti. Avadissa iccādi.
词根 √kamu 意为“举步”。在未加词缀时,依“某些情况下,元音等单个字母可成双出现”的规则发生重叠;同时,kavagga 转为 cavagga。显示巴利原文
Kamu padavikkhepe, appaccaye kate ‘‘kvacādivaṇṇānamekassarānaṃ dvebhāvo’’ti dvittaṃ, kavaggassa cavaggo.
“重叠”的引用、“词末”的引用以及“或”字的引用依然有效。显示巴利原文
Abbhāsaggahaṇamantaggahaṇaṃ, vāggahaṇañca vattate.
489 489. 及随韵。显示巴利原文
489.Niggahītañca.
在重叠之后,随韵亦可作为增入。此处的“或”字表示固定选择,因此此规则仅适用于√kamu等词根。例如:caṅkamati(经行),caṅkamanti(他们经行)等。kamati(行走),kamanti(他们行走)等。显示巴利原文
Abbhāsante niggahītañcāgamo hoti vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, tena kamādīnamevetaṃ. Caṅkamati, caṅkamanti iccādi. Kamati, kamanti iccādi.
词根√cala,义为“摇动”,如cañcalati(反复摇动)、calati(摇动)。显示巴利原文
Cala kampane, cañcalati, calati.
词根√cala,义为“破裂”,如daddallati(闪耀)。显示巴利原文
Cala dalane, daddallati.
词根√jhe,义为“思惟”。在无词缀时,依“o, sare, e”等规则,并通过“te āvāyā”的分别释,即使未构成致使,e亦转为āya,如jhāyati(禅思)、jhāyanti(他们禅思)等,此为特别规定。显示巴利原文
Jhecintāyaṃ, appaccaye ‘‘o, sare, e’’ti ca adhikicca ‘‘te āvāyā’’ti yogavibhāgena akāritepi ekārassa āyādeso, jhāyati, jhāyanti iccādi, visesavidhānaṃ.
词根 √tud,意为“刺、折磨”,不加词缀构成现在时;依“aññesu cā”中延续的“或”字,tud 类词根的特点即无增音,例如:tudati(他刺)、tudanti(他们刺);tudasi(你刺)、tudatha(你们刺);tudāmi(我刺)、tudāma(我们刺)。显示巴利原文
Tuda byathane, tyādyuppatti appaccayo, ‘‘aññesu cā’’ti etthānuvattita vāggahaṇena tudādīnaṃ vuddhiabhāvova viseso, tudati, tudanti. Tudasi, tudatha. Tudāmi, tudāma.
被动式中,依“tassa cavagga”等规则,含 sa 的 ya 词缀中 ja 音双写,如:tujjate(他被刺)、tujjante(他们被刺);tujjati(他被刺)、tujjanti(他们被刺),或 tujjare(他们被刺)。同样地,tudatu(令他刺)、tudantu(令他们刺);tude(应刺)、tudeyya(应刺)、tudeyyuṃ(他们应刺);atudi(他刺了)、tudiṃsu(他们刺了);atudi(他刺了)、atudittha(你刺了);atudiṃ(我刺了)、atudimha(我们刺了);atujjittha(他被刺了)、atujji(他被刺了);tudissati(他将刺);atudissa(不刺)等等。显示巴利原文
Kamme ‘‘tassa cavagga’’iccādinā sadakārassa yappaccayassa jakāro dvittaṃ, tujjate, tujjante. Tujjati, tujjanti, tujjare vā. Tathā tudatu, tudantu. Tude, tudeyya, tudeyyuṃ. Atudi, tudiṃsu. Atudi, atudittha. Atudiṃ, atudimha. Atujjittha, atujji. Tudissati. Atudissa iccādi.
词根 √visa,意为“进入”,前加 pa,例如:so gāmaṃ pavisati(他进入村庄)、pavisanti(他们进入);pavisasi(你进入)、pavisatha(你们进入);pavisāmi(我进入)、pavisāma(我们进入)。显示巴利原文
Visa pavesane papubbo, so gāmaṃ pavisati, pavisanti. Pavisasi, pavisatha. Pavisāmi, pavisāma.
业动词变位:pavisiyyate, pavisiyyante。Pavisiyyati, pavisiyyanti。或 Pavissate。同样地,pavisatu, pavisantu。Paviseyya。Pāvisi, pavisi, pāvekkhi pathaviṃ(进入大地),依据“某处词根”等规则,在过去时态中,词根(vis)出现 vekkhā 等替换形式。Pāvisiṃsu, pavisiṃsu。显示巴利原文
Kamme pavisiyyate, pavisiyyante. Pavisiyyati, pavisiyyanti. Pavissate vā. Tathā pavisatu, pavisantu. Paviseyya. Pāvisi, pavisi, pāvekkhi pathaviṃ, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ajjatanimhi visassa vekkhādeso ca. Pāvisiṃsu, pavisiṃsu.
业动词变位:pāvisīyittha, pavisīyittha, pāvisīyi, pavisīyi。Pavisissati, pavisissanti。Pavisīyissate, pavisissate。Pāvisissa。Pāvisīyissa 等等。显示巴利原文
Kamme pāvisīyittha, pavisīyittha, pāvisīyi, pavisīyi. Pavisissati, pavisissanti. Pavisīyissate, pavisissate. Pāvisissa. Pāvisīyissa iccādi.
Nuda(驱除、舍弃)于摒弃的意义上:nudati,nudanti。显示巴利原文
Nuda khepe, nudati, nudanti.
Disa(指向)表‘指向’义,动词变位为 uddisati、uddisanti。显示巴利原文
Disa atisajjane, uddisati, uddisanti.
Likha(书写)表‘书写’义,动词变位为 likhati、likhanti。显示巴利原文
Likha lekhane, likhati, likhanti.
Phusa(触)表‘触’义,动词变位为 phusati、phusanti,等等。显示巴利原文
Phusa samphasse, phusati, phusanti iccādi.
Hū,bhū 在有情之义,tyādi 之构成,依“bhūvādito a”之规则有接辞 a,然依“vā”之规则,进而依“lopañcettamakāro”之规则,bhūvādito 之后的接辞 a 便脱落,再依“aññesu ca”之规则而有增长。So hoti, te honti,依“kvaci dhātū”等规则,其后的音素脱落。Hosi, hotha。Homi, homa。于被动义则为 hūyate。显示巴利原文
Hū, bhū sattāyaṃ, tyādyuppatti ‘‘bhūvādito a’’iti appaccayo, ‘‘vā’’ti adhikicca ‘‘lopañcettamakāro’’ti bhūvādito parassa appaccayassa lopo, ‘‘aññesu cā’’ti vuddhi. So hoti, te honti, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā parasarassa lopo. Hosi, hotha. Homi, homa. Bhāve hūyate.
同样地,hotu, hontu。Hohi,因无字母 a 故,不会发生 i 的脱落,hotha。Homi, homa。于被动义则为 hūyataṃ。显示巴利原文
Tathā hotu, hontu. Hohi, anakāraparattā hilopo na bhavati, hotha. Homi, homa. Bhāve hūyataṃ.
于第七格有元音省略等变化,heyya, heyyuṃ。Heyyāsi, heyyātha。Heyyāmi, heyyāma。或作 heyyaṃ。于被动义则为 hūyetha。显示巴利原文
Sattamiyaṃ saralopādi, heyya, heyyuṃ. Heyyāsi, heyyātha. Heyyāmi, heyyāma. Heyyaṃ vā. Bhāve hūyetha.
在hiyyattaniyaṃ接辞脱落的场合,依“kvaci dhātū”等规则,将hū词根的ū音替换为uv。变为Ahuvā, ahuvu, ahuvū。Ahuva, ahuvo, ahuvattha。Ahuvaṃ, ahuvamha。Ahuvattha, ahuvatthuṃ。Ahuvase, ahuvavhaṃ。Ahuviṃ, ahuvamhase。被动语态中为ahūyattha。显示巴利原文
Hiyyattaniyaṃappaccayalope ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā hūdhātussa ūkārassa uvādeso. Ahuvā, ahuvu, ahuvū. Ahuva, ahuvo, ahuvattha. Ahuvaṃ, ahuvamha. Ahuvattha, ahuvatthuṃ. Ahuvase, ahuvavhaṃ. Ahuviṃ, ahuvamhase. Bhāve ahūyattha.
在Ajjatanī时态中,依“kvaci dhātū”等规则,hū词根的ī语基脱落并缩短,成为ahu。若未脱落,则依“karassa kāsattamajjatanimhī”中“sattamajjatanimhī”的分别,增入s并强化,成为ahosi、ahesuṃ;依“kvaci dhātū”等规则,okāra变为ekāra。或作ahavuṃ。Ahosi、ahosittha。Ahosiṃ、ahuṃ;parassa脱落并缩短,ahosimha、ahumha,皆缩短。被动语态中为ahūyittha。显示巴利原文
Ajjatanimhi ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā hūto īvibhattissa lopo rassattaṃ, so ahu, lopābhāve ‘‘karassa kāsattamajjatanimhī’’ti ettha ‘‘sattamajjatanimhī’’ti yogavibhāgena sāgamo, vuddhi, ahosi, ahesuṃ, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā okārassekāro. Ahavuṃ vā. Ahosi, ahosittha. Ahosiṃ, ahuṃ, parasarassa lopo, rassattañca, ahosimha, ahumha, rassattaṃ. Bhāve ahūyittha.
自“Hi lopaṃ vā”句起,“lopo, vā”亦随之延续。显示巴利原文
‘‘Hi lopaṃ vā’’ti ito ‘‘lopo, vā’’ti ca vattate.
在将来时中,hotissare、hohe等形式发生ss的省略。显示巴利原文
490. Hotissare’hohe bhavissantimhi ssassa ca.
词根hū的元音在将来时语尾前变为e、o等形态,且ss有时省略。同时伴有i增音、元音省略等现象。显示巴利原文
Hūiccetassa dhātussa saro eha oha ettamāpajjate bhavissantimhi vibhattimhi, ssassa ca lopo hoti vā. Ikārāgamo, saralopādi.
hehiti, hehinti。hehisi, hehitha。hehāmi, hehāma。若不发生省略,则为:hehissati, hehissanti。hehissasi, hehissatha。hehissāmi, hehissāma。若替换为o,则为:hohiti, hohinti。hohisi, hohitha。hohāmi, hohāma。同样,hohissati, hohissanti。hohissasi, hohissatha。hohissāmi, hohissāma。若替换为e,则为:heti, henti。hesi, hetha。hemi, hema。hessati, hessanti。hessasi, hessatha。hessāmi, hessāma。被动语态:hūyissate。显示巴利原文
Hehiti, hehinti. Hehisi, hehitha. Hehāmi, hehāma. Lopābhāve – hehissati, hehissanti. Hehissasi, hehissatha. Hehissāmi, hehissāma. Ohādese – hohiti, hohinti. Hohisi, hohitha. Hohāmi, hohāma. Tathā hohissati, hohissanti. Hohissasi, hohissatha. Hohissāmi, hohissāma. Ekārādese – heti, henti. Hesi, hetha. Hemi , hema. Hessati, hessanti. Hessasi, hessatha. Hessāmi, hessāma. Bhāve hūyissate.
超时态(条件式)中:ahavissa, ahavissaṃsu,以及 ahuyissatha 等。显示巴利原文
Kālātipattiyaṃ ahavissa, ahavissaṃsu. Ahuyissatha iccādi.
词根 hū、bhū 表示存在,此处 bhū 为后续词根,接续 tyādi 语尾,无后缀时发生省略与增音:anubhoti, anubhonti。Anubhosi, anubhotha。Anubhomi, anubhoma。显示巴利原文
Hū, bhū sattāyaṃ, bhū itīdha anupubbo, tyādyuppatti appaccayassa lopavuddhiyo, anubhoti, anubhonti. Anubhosi, anubhotha. Anubhomi, anubhoma.
被动语态:anubhūyati, anubhūyanti。同样地,命令式:anubhotu, anubhontu;anubhohi, anubhotha;anubhomi, anubhoma。被动命令式:anubhūyatu, anubhūyantu。愿望式:anubhave, anubhaveyya。被动愿望式:anubhūyeyya。过去时:anubhosi, anubhavi。将来时:anubhossati, anubhossanti;anubhossasi, anubhossatha;anubhossāmi, anubhossāma;或 anubhavissati。条件式:anubhossa,或 anubhavissa 等。显示巴利原文
Kamme anubhūyati, anubhūyanti. Tathā anubhotu, anubhontu. Anubhohi, anubhotha. Anubhomi, anubhoma. Anubhūyatu, anubhūyantu. Anubhave, anubhaveyya. Anubhūyeyya. Anubhosi, anubhavi. Anubhossati, anubhossanti. Anubhossasi, anubhossatha. Anubhossāmi, anubhossāma. Anubhavissati vā. Anubhossa, anubhavissa vā iccādi.
词根 sī 表示“卧”,在无后缀的情况下发生省略并增音,如:seti, senti。Sesi, setha。Semi, sema。中间语态形式:sete, sente 等等。显示巴利原文
Sī saye appaccayalopo, vuddhi ca, seti, senti. Sesi, setha. Semi, sema. Sete, sente iccādi.
若无后缀省略未发生——显示巴利原文
Appaccayalopābhāve –
“sare”这一规则继续沿用,同时取用其词根。显示巴利原文
‘‘Sare’’ti vattate, dhātuggahaṇañca.
491 491. e 转为 aya。显示巴利原文
491.E aya.
当词根末尾的 e 遇到后接元音时,转为 aya,并发生元音省略等变化。例如:sayati, sayanti;sayasi, sayatha;sayāmi, sayāma。显示巴利原文
Ekārassa dhātvantassa sare pare ayādeso hoti, saralopādi. Sayati, sayanti. Sayasi, sayatha. Sayāmi, sayāma.
在业格中,依“某些词根”等规则,词根末尾的短元音变为长音:atisīyate, atisīyante;atisīyati, atisīyanti。于被动语态中则为 sīyate。显示巴利原文
Kammeatipubbo, ‘‘kvaci dhātvā’’dinā yamhi rassasarassa dhātvantassa dīgho, atisīyate, atisīyante. Atisīyati, atisīyanti. Bhāve sīyate.
同样地:setu, sentu;sehi, setha;semi, sema;sayatu, sayantu;saya, sayāhi, sayatha;sayāmi, sayāma;sayataṃ, sayantaṃ;sayassu, sayavho;saye, sayāmase。atisīyataṃ, atisīyantaṃ;atisīyatu, atisīyantu。于被动态:sīyataṃ。显示巴利原文
Tathā setu, sentu. Sehi, setha. Semi, sema. Sayatu, sayantu. Saya, sayāhi, sayatha. Sayāmi, sayāma. Sayataṃ, sayantaṃ. Sayassu, sayavho. Saye, sayāmase. Atisīyataṃ, atisīyantaṃ. Atisīyatu, atisīyantu. Bhāve sīyataṃ.
saye, sayeyya, sayeyyuṃ;atisīyeyya。于被动态:sīyetha。显示巴利原文
Saye, sayeyya, sayeyyuṃ. Atisīyeyya. Bhāve sīyetha.
asayi, sayi, asayiṃsu, sayiṃsu, asayuṃ。于有增益音s时:atisesi, atisesuṃ。于受动态:accasīyittha, accasīyi, atisīyi。于被动态:sīyittha。显示巴利原文
Asayi, sayi, asayiṃsu, sayiṃsu, asayuṃ. Sāgame atisesi, atisesuṃ. Kamme accasīyittha, accasīyi, atisīyi. Bhāve sīyittha.
sayissati, sayissanti。带插入音ī的变化形式:sessati, sessanti。业格:atisīyissatha, atisīyissati。被动态:sīyissate。显示巴利原文
Sayissati, sayissanti. Ikārāgamābhāve sessati, sessanti. Kamme atisīyissatha, atisīyissati. Bhāve sīyissate.
asayissā, asayissaṃsu。业格:accasīyissatha等变化。显示巴利原文
Asayissā, asayissaṃsu. Kamme accasīyissatha iccādi.
词根√nī,意为“到达、引导”,是为双及物动词:他将羊引导至村落(ajaṃ gāmaṃ neti),他们引导(nenti)。你引导(nesi),你们引导(netha)。我引导(nemi),我们引导(nema)。无省略时:nayati, nayanti等。业格:羊被提婆达多引导至村落(nīyate gāmaṃ ajo devadattena),nīyare, nīyante;nīyati, nīyanti。显示巴利原文
Nī pāpuṇane, dvikammakoyaṃ, ajaṃ gāmaṃ neti, nenti. Nesi, netha. Nemi, nema. Lopābhāve nayati, nayanti iccādi. Kamme nīyate gāmaṃ ajo devadattena, nīyare, nīyante. Nīyati, nīyanti.
同样地:netu, nayatu;nīyataṃ, nīyantaṃ;naye, nayeyya;nīyetha, nīyeyya;anayi, nayi, anayiṃsu, nayiṃsu;vinesi, vinesuṃ;anīyittha, nīyittha;nayissati, nessati;nayissate, nīyissate, nīyissati;anayissa, anīyissa 等等。显示巴利原文
Tathā netu, nayatu. Nīyataṃ, nīyantaṃ. Naye, nayeyya. Nīyetha, nīyeyya. Anayi, nayi, anayiṃsu, nayiṃsu. Vinesi, vinesuṃ. Anīyittha, nīyittha. Nayissati , nessati. Nayissate, nīyissate, nīyissati. Anayissa, anīyissa iccādi.
词根√ṭhā意为“站立、停止、停留”;此处“vā”(或)一词延续适用。显示巴利原文
Ṭhā gatinivattimhi, ‘‘vā’’ti vattate.
492 492. 词根√ṭhā替换为tiṭṭha。显示巴利原文
492.Ṭhā tiṭṭho.
词根√ṭhā可以有tiṭṭha这一替换形式。此处的“vā”字表确定分别义,并无后缀省略。tiṭṭhati, tiṭṭhanti;ṭhāti, ṭhanti。若不省略,则依“某些词根”等规则,于ṭhā插入辅音h并转为短音,带前缀saṃ时作:saṇṭhahati, saṇṭhahanti。带前缀adhi时作:adhiṭṭheti, adhiṭṭhenti。显示巴利原文
Ṭhāiccetassa dhātussa tiṭṭhādeso hoti vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, appaccayalopo. Tiṭṭhati, tiṭṭhanti. Ṭhāti, ṭhanti. Lopābhāve ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ṭhāto hakārāgamo ca rassattaṃ, saṃpubbo saṇṭhahati, saṇṭhahanti. Ette adhiṭṭheti, adhiṭṭhenti.
493 当出现“ya”时,dhā、mā、ṭhā、hā、pā、maha、matha等词根末尾变为“ī”音。显示巴利原文
493.Yamhi dādhā mā ṭhā hā pā maha mathādīnamī.
于被动语态(bhāvakamma)所涉的范围中,当遇到“ya”缘时,dhā、mā、ṭhā、hā、pā、maha、matha等这些词根的末尾变为“ī”音,此规则是恒常的。例如:upaṭṭhīyati, upaṭṭhīyanti。如果插入“ha”声同时将前面的元音缩短,并接上“ī”声,便成为 patiṭṭhahīyati, patiṭṭhahīyanti。在纯粹被动(bhāve)中则为 ṭhīyate。显示巴利原文
Bhāvakammavisaye yamhi paccaye pare dā dhā mā ṭhā hāpā maha matha iccevamādīnaṃ dhātūnaṃ anto īkāramāpajjate, niccatthoyamārambho. Upaṭṭhīyati, upaṭṭhīyanti. Hakārāgame rassattaṃ, īkārāgamo ca, patiṭṭhahīyati, patiṭṭhahīyanti. Bhāve ṭhīyate.
同样地:tiṭṭhatu, tiṭṭhantu;ṭhātu, ṭhantu;saṇṭhahatu, saṇṭhahantu;tiṭṭhe, tiṭṭheyya;saṇṭhe, saṇṭheyya, saṇṭheyyuṃ;saṇṭhahe, saṇṭhaheyyuṃ;aṭṭhāsi, aṭṭhaṃsu;saṇṭhahi, saṇṭhahiṃsu;patiṭṭhissati, patiṭṭhissanti;ṭhassati, ṭhassanti;patiṭṭhahissati, patiṭṭhahissanti;patiṭṭhissa, patiṭṭhissaṃsu;patiṭṭhahissa, patiṭṭhahissaṃsu 等等。显示巴利原文
Tathā tiṭṭhatu, tiṭṭhantu. Ṭhātu, ṭhantu. Saṇṭhahatu, saṇṭhahantu. Tiṭṭhe, tiṭṭheyya. Saṇṭhe, saṇṭheyya, saṇṭheyyuṃ. Saṇṭhahe, saṇṭhaheyyuṃ. Aṭṭhāsi, aṭṭhaṃsu. Saṇṭhahi, saṇṭhahiṃsu. Pakiṭṭhissati, patiṭṭhissanti. Ṭhassati, ṭhassanti. Patiṭṭhahissati, patiṭṭhahissanti. Patiṭṭhissa, patiṭṭhissaṃsu. Patiṭṭhahissa, patiṭṭhahissaṃsu iccādi.
“pā”表示“饮”;此处“vā”一词延续。显示巴利原文
Pā pāne, ‘‘vā’’ti vattate.
494 494. pā 变为 piba。显示巴利原文
494.Pāpibo.
此“pā”语根有“piba”等替代形式。“vā”字表示特定情况下的选择。显示巴利原文
Pāiccetassa dhātussa pibādeso hoti vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo.
pibati、pibatu、pibeyya。依“kvaci dhātvā”等规则,ba 变为 va,故有 pivati、pivanti。另作 pāti、pānti 或 panti。pīyate、pīyante。pīyati、pīyanti。pivatu。piveyya。apāyi、pivi。pivissati。apivissa 等等。显示巴利原文
Pibati. Pibatu. Pibeyya. ‘‘Kvaci dhātvā’’dinā bakārassa vakāro, pivati, pivanti. Pāti, pānti, panti vā. Pīyate, pīyante. Pīyati, pīyanti. Pivatu. Piveyya. Apāyi, pivi. Pivissati. Apivissa iccādi.
“asa”意为“存在”(bhuvi),词尾生起,词缀不消失,此处之“asa”——显示巴利原文
Asa bhuvi, vibhattuppatti, appaccayalopo, asa itīdha –
“asasmā, antalopo”此句依然适用。显示巴利原文
‘‘Asasmā, antalopo’’ti ca vattate.
495 495. “ti”词尾变为“tthi”。显示巴利原文
495.Tissa tthittaṃ.
在“asa”这一语根之后,词尾“ti”转为“tthi”,且语根末尾音脱落,即成atthi。显示巴利原文
Asaiccetasmā dhātumhā parassa tissa vibhattissa tthittaṃ hoti, dhātvantassa lopo ca. Atthi.
“vā”字继续沿用。显示巴利原文
‘‘Vā’’ti vattate.
496 第四九六条:一切处于‘as’的起始音皆脱落。显示巴利原文
496.Sabbatthāsassādi lopo ca.
于一切处,在语尾与词缀中,所谓‘as’语根的起始音可有脱落。此‘vā’字表示确定分别之义。例如‘santi’。显示巴利原文
Sabbattha vibhattippaccayesu ca asaiccetāya dhātuyā ādissa lopo hoti vā, vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Santi.
‘从as起,末尾音脱落’亦是统辖语。显示巴利原文
‘‘Asasmā, antalopo’’ti ca adhikāro.
497 497. 于si语尾亦然。显示巴利原文
497.Simhi ca.
‘as’语根的末尾音在 si 语尾时脱落。例如‘tvaṃ asi’(你是)。显示巴利原文
Asadhātussa antalopo hoti simhi vibhattimhi ca. Tvaṃ asi.
498 第四九八条:tha 变为 ttha。显示巴利原文
498.Thassatthattaṃ.
此中,‘as’语根之后的语尾 tha 变为 ttha,语根末尾音亦脱落。例如‘tumhe attha’(你们是)。显示巴利原文
Asaiccetāya dhātuyā parassa thassa vibhattissa tthattaṃ hoti, dhātvantassa lopo ca. Tumhe attha.
‘vā’字随转。显示巴利原文
‘‘Vā’’ti vattate.
499 第四九九条:于语根as之后,mi与ma变为mhi与mha,且词末音脱落。显示巴利原文
499.Asasmā mimānaṃ mhimhāntalopo ca.
此处,语根as之后的mi与ma两种语尾,可有mhi与mha的替代,且语根末音脱落。例如:amhi、amha;或者asmi、asma。显示巴利原文
Asaiccetāya dhātuyā parāsaṃ mi maiccetāsaṃ vibhattīnaṃ mhimhaiccete ādesā honti vā, dhātvantassa lopo ca. Amhi, amha. Asmi, asma.
500 第五〇〇条。“tu”变为“tthu”。显示巴利原文
500.Tussa tthuttaṃ.
当语根“as”之后的“tu”语尾变为“tthu”时,语根末尾的音也脱落。例如“atthu”。若“as”的开头音也脱落,则成“santu”。又如“āhi, attha”或“asmi, asma”。显示巴利原文
Asaiccetāya dhātuyā parassa tussa vibhattissa tthuttaṃ hoti, dhātvantassa lopo ca. Atthu. Asassādilopo ca, santu. Āhi, attha. Asmi, asma.
第七变格中,当语根“as”的开头音脱落时,根据“kvaci dhātū”等规则,原本的“eyya”“eyyuṃ”语尾转为“iy┓iyuṃ”。例如“siy┓siyuṃ”。显示巴利原文
Sattamiyaṃ asassādilopo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā asato eyyaeyyuṃ vibhattīnaṃ iyāiyuñca honti. Siyā, siyuṃ.
在不失去(词味)的情况下,依照“kvaci dhātvā”等规则,原本不存在的 eyya 等词尾,连同词根末音,替换为 ssa、ssu、ssa、ssatha、ssaṃ、ssāma 等形式。显示巴利原文
Lopābhāve ‘‘kvaci dhātvā’’dinā asato eyyādīnaṃ sadhātvantānaṃ ssa ssu ssa ssatha ssaṃ ssāmaādesā honti.
因此,它的变化形式为:assu。assa、assatha。assaṃ、assāma。显示巴利原文
Evamassa vacanīyo, assu. Assa, assatha. Assaṃ, assāma.
在过去时中,增入 a 音并变为长音:āsi、āsiṃsu、āsuṃ。āsi、āsittha。āsiṃ、āsimha。显示巴利原文
Ajjataniyaṃ akārāgamo, dīgho ca, āsi, āsiṃsu, āsuṃ. Āsi, āsittha. Āsiṃ, āsimha.
并且“vā, asassā”这一规则也适用。显示巴利原文
‘‘Vā , asassā’’ti ca vattate.
501 501. 在非词根语基(asabbadhātuka)中,转为 bhū。显示巴利原文
501.Asabbadhātuke bhū.
唯词根 as 在非词根语基中,可替换为 bhū。例如 bhavissati、bhavissanti;abhavissa、abhavissaṃsu。显示巴利原文
Asasseva dhātussa bhūādeso hoti vā asabbadhātuke. Bhavissati, bhavissanti. Abhavissa, abhavissaṃsu.
说“或”(vā)是何用意?是为了 āsuṃ(这一形式也可成立)。显示巴利原文
Vāti kimatthaṃ? Āsuṃ.
词根 brū 用于言语表达,加 tyā 等词尾,且词缀不消失。显示巴利原文
Brū viyattiyaṃ vācāyaṃ, tyādyuppatti, appaccayalopo ca.
“kvaci”这一规则继续适用。显示巴利原文
‘‘Kvacī’’ti vattate.
502 502. 在 ti 词尾前,词根 brū 增入 ī。显示巴利原文
502.Brūto ī timhi.
此词根 brū 后,于 ti 词尾前,有时增入 ī 音,并伴有元音加强、元音消失等变化,如 bravīti、brūti。依‘aññesu cā’等句的关联,词根 brū 在辅音前不发生元音加强;复数时,依‘jhalānamiyuvā sare vā’规则,ū 在元音前变为 uv,如 bruvanti。又依‘kvaci dhātvā’等说,brū 的 ti、anti 词尾有时变为 a、u,而 brū 本身则变为 āha。显示巴利原文
Brūiccetāya dhātuyā paro īkārāgamo hoti timhi vibhattimhi kvaci, vuddhiavādesā, saralopādi. Bravīti, brūti, ‘‘aññesu cā’’ti suttānuvattitavāggahaṇena brūdhātussa byañjane vuddhi na hoti, bahuvacane ‘‘jhalānamiyuvā sare vā’’ti ūkārassa sare uvādeso, bruvanti. ‘‘Kvaci dhātvā’’dinā brūto tiantīnaṃ vā a u ādesā brūssa āhādeso ca.
āha, āhu。brūsi, brūtha。brūmi, brūma。brūte, bruvante。brūse, bruvavhe。bruve, brūmhe。brūtu, bruvantu。brūhi, brūtha。brūmi, brūma。brūtaṃ, bruvantaṃ。bruve, bruveyya, bruveyyuṃ。bruveyyāsi, bruveyyātha。bruveyyāmi, bruveyyāma。bruvetha, bruveraṃ。abruvā, abruvū。显示巴利原文
Āha, āhu. Brūsi, brūtha. Brūmi, brūma. Brūte, bruvante. Brūse, bruvavhe. Bruve, brūmhe. Brūtu, bruvantu. Brūhi, brūtha. Brūmi, brūma. Brūtaṃ, bruvantaṃ. Bruve, bruveyya, bruveyyuṃ. Bruveyyāsi, bruveyyātha. Bruveyyāmi, bruveyyāma. Bruvetha, bruveraṃ. Abruvā, abruvū.
在不见过去式(parokkhā)中,依“brūbhūnamāhabhūvā parokkhāya”规则,词根brū有āha等替代形式,并发生元音省略等变化。据说在梦呓(supine)中有māha,因此古德们说tenāhu porāṇā,或āhaṃsu等。显示巴利原文
Parokkhāyaṃ ‘‘brūbhūnamāhabhūvā parokkhāya’’nti brūdhātussa āhaādeso, saralopādi, supine kira māha, tenāhu porāṇā, āhaṃsu vā iccādi.
今日过去时(ajjataniya)的形式有:abravi, abruvi, abravuṃ。未来时:bravissati。条件式:abravissa等。显示巴利原文
Ajjataniyaṃ abravi, abruvi, abravuṃ. Bravissati. Abravissa iccādi.
词根han(杀、伤害),在某些情况下词尾的-a不省略。形态有:hanti, hanati, hananti。hanasi, hanatha。hanāmi, hanāma。显示巴利原文
Hana hiṃsāgatīsu, timhi kvaci appaccayalopo, hanti, hanati, hananti. Hanasi, hanatha. Hanāmi, hanāma.
在被动语态(kamme)中,依“tassa cavagga”等规则而有ñatta及重叠等变化:haññate, haññante, haññare。haññati, haññanti。hanatu, hanantu。haneyya。显示巴利原文
Kamme ‘‘tassa cavagga’’iccādinā ñattaṃ, dvittañca, haññate, haññante, haññare. Haññati, haññanti. Hanatu, hanantu. Haneyya.
“hanassa”的规则继续适用。显示巴利原文
‘‘Hanassā’’ti vattate.
503 503. 或者,于一切处替换为vadha。显示巴利原文
503.Vadho vā sabbattha.
词根 hana,于一切语尾与词缀处,可有 vadha 替换形。此中的“或”字,表示限定性任选。如 vadheti、vadhīyati、vadhetu、vadhīyatu、vadheyya、avadhi、avadhiṃsu、ahani、ahaniṃsu、vadhissati、hanissati。于“消除”之义,则有 paṭihaṅkhāmi、paṭihanissāmi;avadissa、ahanissa 等。显示巴利原文
Hanaiccetassa dhātussa vadhādeso hoti vā sabbattha vibhattippaccayesu, vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Vadheti. Vadhīyati. Vadhetu. Vadhīyatu. Vadheyya. Avadhi, avadhiṃsu. Ahani, ahaniṃsu. Vadhissati, hanissati. Khādese paṭihaṅkhāmi, paṭihanissāmi. Avadhissa, ahanissa iccādi.
词根 hu(义为供养、布施、舍弃、给予),生起 tyādi 等语尾声,且不取词缀(appaccayo)。依“kvacādivaṇṇānamekassarānaṃ dvebhāvo”之规则而有重叠,依“pubbobbhāso”之规则而得重音之称。显示巴利原文
Hu dānādanahabyappadānesu, tyādyuppatti, appaccayo ca, ‘‘kvacādivaṇṇānamekassarānaṃ dvebhāvo’’ti dvittaṃ, ‘‘pubbobbhāso’’ti abbhāsasaññā.
关于“abbhāse”的规则在此继续适用。显示巴利原文
‘‘Abbhāse’’ti vattate.
504 504. 词根ha中的-ssa-由jo替换。显示巴利原文
504.Hassajo.
当音素ha出现在重复形式中时,变为jo。而依据‘makāra亦脱落’之规则,此处无词缀脱落,并发生元音增长。如juhoti(他供奉)。显示巴利原文
Hakārassa abbhāse vattamānassa jo hoti. ‘‘Lopañcetta makāro’’ti appaccayalopo, vuddhi. Juhoti.
在不发生脱落的情况下,且‘辅音群,在元音前’这一规则适用时——显示巴利原文
Lopābhāve ‘‘jhalānaṃ, sare’’ti ca vattamāne –
505 以及 yavakāra(ya 音)变。显示巴利原文
505.Yavakārā ca.
对于被称作“jhalasaññā”的 i 音与 u 音,当其后有元音时,便会在词末的 u 音前,替以 ya 音或 va 音——此处,非词末的 u 音变为 v 音。显示巴利原文
Jhalasaññānaṃ ivaṇṇuvaṇṇānaṃ yakāravakārādesā honti sare pareti apadantassa ukārassa vakāro.
Juhvati、juhoti、juhvanti、juhonti;Juhvasi、juhosi、juhvatha、juhotha;Juhvāmi、juhomi、juhvāma、juhoma。显示巴利原文
Juhvati, juhoti, juhvanti, juhonti. Juhvasi, juhosi, juhvatha, juhotha. Juhvāmi, juhomi, juhvāma, juhoma.
在被动语态中,依“某处词根”等规则,词根元音变为长音,如:hūyate(被供奉)、hūyante(被供奉)。另有形式:hūyati、hūyanti。显示巴利原文
Kamme ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dīgho, hūyate, hūyante. Hūyati, hūyanti.
同样地,祈愿式有:juhotu、juhontu、juhvantu(愿他供奉等)。虚拟式有:juhe、juheyya、juheyyuṃ(宜供奉等)。过去式有:ajuhavi、ajuhavuṃ(曾供奉);ajuhosi、ajuhosuṃ。被动过去式有:ahūyittha aggi(火已被供奉)。将来式有:juhissati、juhissanti(将供奉);或作juhossati、juhossanti。条件式有:ajuhissa、ajuhissaṃsu等。显示巴利原文
Tathā juhotu, juhontu, juhvantu vā. Juhe, juheyya, juheyyuṃ. Ajuhavi, ajuhavuṃ. Ajuhosi, ajuhosuṃ. Ahūyittha aggi. Juhissati, juhissanti. Juhossati, juhossanti vā. Ajuhissa, ajuhissaṃsu iccādi.
词根“hā”(义为舍弃),如前所述,因发生重叠等音变,故无词缀脱落。显示巴利原文
Hā cāge, pure viya dvebhāvajādesa appaccayalopā.
‘替代形式’规则适用。显示巴利原文
‘‘Abbhāse’’ti vattate.
506 506. 短音。显示巴利原文
506.Rasso.
处于替代形式时,其元音变为短音。显示巴利原文
Abbhāse vattamānassa sarassa rasso hoti.
Jahāti, jahanti. Jahāsi, jahātha. Jahāmi, jahāma.显示巴利原文
Jahāti, jahanti. Jahāsi, jahātha. Jahāmi, jahāma.
在被动语态中,依‘词根末尾为 dā、dhā、mā、ṭhā、hā、pā、mah、math 等时,词根末尾变为 ī’的规则,将词根末尾变为 ī,从而得到:hīyate, hīyante, hīyare;hīyati, hīyanti。显示巴利原文
Kamme ‘‘yamhi dādhāmāṭhāhāpāmahamathādīnamī’’ti dhātvantassa īkāro. Hīyate, hīyante, hīyare. Hīyati, hīyanti.
同样地,祈使式有:jahātu, jahantu;愿望式有:jahe, jaheyya, jaheyyuṃ;被动愿望式有:hīyetha, hīyeyya。过去时有:ajahāsi, ajahiṃsu, ajahāsuṃ;带前缀paja-的形式有:pajahi, pajahiṃsu, pajahaṃsu, pajahuṃ。被动过去时有:pajahīyittha, pajahīyi。将来时有:pajahissati, pajahissanti;被动将来时有:hīyissati, hīyissanti。条件式有:pajahissa, pajahissaṃsu等等。显示巴利原文
Tathā jahātu, jahantu. Jahe, jaheyya, jaheyyuṃ. Hīyetha, hīyeyya. Ajahāsi, ajahiṃsu, ajahāsuṃ. Pajahi, pajahiṃsu, pajahaṃsu, pajahuṃ. Kamme pajahīyittha, pajahīyi. Pajahissati, pajahissanti. Hīyissati, hīyissanti. Pajahissa, pajahissaṃsu iccādi.
词根√dā(给予),加上人称词尾等,发生重叠及二短音化等音变,省略词缀a,得出:dadāti, dadanti;dadāsi, dadātha;dadāmi, dadāma。显示巴利原文
Dā dāne, tyādyuppatti, dvebhāvarassattāni, appaccayassa lopo, dadāti, dadanti. Dadāsi, dadātha. Dadāmi, dadāma.
在非重叠形式中,依“蛙跳式”规则,沿用“vā”一词。显示巴利原文
Dvittābhāve maṇḍūkagatiyā ‘‘vā’’ti vattate.
507 507. 词根√dā变为dajjaṃ。显示巴利原文
507.Dādhātussa dajjaṃ.
此词根√dā可整体变为dajja等替代形式,此“vā”字表示限定性选择之义,词缀a省略。得:dajjati, dajjanti;dajjasi, dajjatha;dajjāmi, dajjāma。在不发生dajja替换时,依“词缀a省略并变为e”之规则,得:dānaṃ deti, denti;desi, detha。显示巴利原文
Dāiccetassa dhātussa sabbassa dajjādeso hoti vā, vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, appaccayalopo. Dajjati, dajjanti. Dajjasi, dajjatha. Dajjāmi, dajjāma. Dajjādesābhāve ‘‘lopañcettamakāro’’ti appaccayassa ekāro, dānaṃ deti, denti. Desi, detha.
“vā”一字继续沿用。显示巴利原文
‘‘Vā’’ti vattate.
508 508. 词根√dā在mima等之前,其末尾音变为aṃ。显示巴利原文
508.Dādantassaṃ mimesu.
词根√dā的末尾音在mima等之前变为aṃ,随韵则依规则转为相应组别的韵尾音。例如:dammi, damma;demi, dema。显示巴利原文
Dāiccetassa dhātussa antassa aṃ hoti vā mimaiccetesu paresu, niggahītassa vaggantattaṃ. Dammi, damma. Demi, dema.
在被动语态中,依“yamhi dādhā”等规则,词根末尾音变为ī,例如:dīyate, dīyante;dīyati, dīyanti;dīyyate, dīyyante;dīyyati, dīyyanti等。显示巴利原文
Kamme ‘‘yamhi dādhā’’iccādinā īkāro, dīyate, dīyante. Dīyati, dīyanti. Dīyyate, dīyyante. Dīyyati, dīyyanti vā iccādi.
祈使式形式有:dadātu, dadantu;dadāhi, dadātha;dadāmi, dadāma;dadataṃ, dadantaṃ;dadassu, dadavho;dade, dadāmase;dajjatu, dajjantu等;以及detu, dentu;dehi, detha;demi, dema。被动语态形式有:dīyataṃ, dīyantaṃ;dīyatu, dīyantu。显示巴利原文
Dadātu , dadantu. Dadāhi, dadātha. Dadāmi, dadāma. Dadataṃ, dadantaṃ. Dadassu, dadavho. Dade, dadāmase. Dajjatu, dajjantu iccādi. Detu, dentu. Dehi, detha. Demi, dema. Kamme dīyataṃ, dīyantaṃ. Dīyatu, dīyantu.
在第七类变位中,形式有:dade, dadeyya, dadeyyuṃ;dadeyyāsi, dadeyyātha;dadeyyāmi, dadeyyāma;dadetha, daderaṃ;dadetho, dadeyyāvho;dadeyyaṃ, dadeyyāmhe;dajje, dajjeyya。显示巴利原文
Sattamiyaṃ dade, dadeyya, dadeyyuṃ. Dadeyyāsi, dadeyyātha. Dadeyyāmi, dadeyyāma. Dadetha, daderaṃ. Dadetho, dadeyyāvho. Dadeyyaṃ, dadeyyāmhe. Dajje, dajjeyya.
根据“Kvaci dhātū”等规则,出现 eyya 的 ātta 变化,即 dajjā, dajjuṃ, dajjeyyuṃ。Dajjeyyāsi, dajjeyyātha。Dajjaṃ,以及 eyyāmi 的 am 替代形式,即 dajjeyyāmi, dajjeyyāma。若无重叠,则为 deyya, deyyuṃ。Deyyāsi, deyyātha。Dīyetha, dīyeyya。显示巴利原文
‘‘Kvaci dhātū’’tiādinā eyyassāttañca, dajjā, dajjuṃ, dajjeyyuṃ. Dajjeyyāsi, dajjeyyātha. Dajjaṃ, eyyāmissa amādeso ca, dajjeyyāmi, dajjeyyāma. Dvittābhāve deyya, deyyuṃ. Deyyāsi, deyyātha. Dīyetha, dīyeyya.
在过去时(Hiyyattanī)中,形式有:adadā, adadū;adado, adadattha;adadaṃ, adadamha;adadattha, adadamhase。被动语态中,为 adīyittha。显示巴利原文
Hiyyattaniyaṃ adadā, adadū. Adado, adadattha. Adadaṃ, adadamha. Adadattha, adadamhase. Kamme adīyittha.
今日时(Ajjatanī)中:adadi, adadiṃsu, adaduṃ;adajji, adajjiṃsu;adāsi, adaṃsu;adāsi, ado, adittha;adāsiṃ, adāsimha, adamha;adādānaṃ purindado。在被动语态中:adīyittha, adīyyi。显示巴利原文
Ajjatanimhi adadi, adadiṃsu, adaduṃ. Adajji, adajjiṃsu. Adāsi, adaṃsu. Adāsi, ado, adittha. Adāsiṃ, adāsimha, adamha. Adādānaṃ purindado. Kamme adīyittha, adīyyi.
未来时(Bhavissantī)中:插入 ikāra、删去 sara 等,如 dadissati, dadissanti;dajjissati, dajjissanti;短化后为 dassati, dassanti;dassasi, dassatha;dassāmi, dassāma;dassate;dīyissate, dīyissati。显示巴利原文
Bhavissantiyaṃ ikārāgamo, saralopādi, dadissati, dadissanti. Dajjissati, dajjissanti. Rassattaṃ, dassati, dassanti. Dassasi, dassatha. Dassāmi, dassāma. Dassate. Dīyissate, dīyissati.
时过(Kālātipatti)中:adadissa, adajjissa, adajjissā, adassa, adassā, adassaṃsu;adīyissatha, adīyissa 等。显示巴利原文
Kālātipattiyaṃ adadissa, adajjissa, adajjissā, adassa, adassā, adassaṃsu. Adīyissatha, adīyissa iccādi.
词根 dhā 表“持、置”之义。如前,有词尾变化、重叠、元音缩短及无词缀省略等规则。根据“第二、第四组变为第一、第三组”之规则,dh 变为 d:dadhāti、dadhanti。加前缀 api 后,依“tesu vuddhi”等规则,元音 a 省略;又依“kvaci dhātū”等规则,dh 变为 h,且作缩短:dvāraṃ pidahati、pidahanti。不重叠时则为:nidhiṃ nidheti、nidenti。显示巴利原文
Dhā dhāraṇe, pure viya vibhattuppatti, dvittarassattāni, appaccayalopo ca, ‘‘dutiyacatutthānaṃ paṭhamatatiyā’’ti dhakārassa dakāro, dadhāti, dadhanti. Apipubbo tassa ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā akāralopo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dhakārassa hakāro, rassattañca, dvāraṃ pidahati, pidahanti. Dvebhāvābhāve nidhiṃ nidheti, nidhenti.
于被动句中:dhīyate、dhīyati、pidhīyate、pidhīyati。显示巴利原文
Kamme dhīyate, dhīyati, pidhīyate, pidhīyati.
同样地可见:dadhātu、pidahatu、nidhetu、nidentu;Dadhe、dadheyya、pidahe、pidaheyya、nidhe、nidheyya;Dadhāsi、pidahi;Dhassati、pidahissati、paridahessati;Adhassa、pidahissa 等。显示巴利原文
Tathā dadhātu, pidahatu, nidhetu, nidhentu. Dadhe, dadheyya, pidahe, pidaheyya, nidhe, nidheyya. Dadhāsi, pidahi. Dhassati, pidahissati, paridahessati. Adhassa, pidahissa iccādi.
无增音的 tudādi 类、hūvādi 类,以及类似的其他类别;
juhotyādi 类有四小类,应知此处即指 bhūvādi 等。
显示巴利原文 Avuddhikā tudādī ca, hūvādi ca tathāparo; Juhotyādi catuddhevaṃ, ñeyyā bhūvādayo idha.
【Rudhādi 类】有「Rudha 等」类、「Hu 等」类,以及另一「Hu-avati 等」类;显示巴利原文
Rudhādigaṇa
「Rudha」表遮障之义;如前所述,在完成词根标记等程序后,便生起语尾变化。显示巴利原文
Rudha āvaraṇe, pure viya dhātusaññādimhi kate vibhattuppatti.
「a」字依然有效。显示巴利原文
‘‘A’’iti vattate.
509 509. 从Rudhādi类开始,及前带随韵者。显示巴利原文
509.Rudhādito niggahītapubbañca.
此为四句。从「Rudha」等为首的词根类,在表作者(kattari)的语尾变化中,生起 a 后缀;且随韵(niggahīta)成为其前的增音(āgama),而该随韵因随顺根本语基的元音,故位于词根元音之后。以「ca」字,亦包含 i、ī、e、o 等后缀,且随韵成为相应类音。此处因有复合辅音,故不增长元音,因为该增音已被包含在「tadāgama」的摄受中。显示巴利原文
Catuppadamidaṃ. Rudhaiccevamādito dhātugaṇato appaccayo hoti kattari vibhattippaccayesu, niggahītañca tato pubbaṃ hutvā āgamo hoti, tañca niggahītaṃ pakatiyā sarānugatattā dhātussarato paraṃ hoti. Casaddena iīeopaccayā ca, niggahītassa vaggantattaṃ. Idha saṃyogantattā na vuddhi hoti, tadāgamassa taggahaṇena gahaṇato.
在词根前加 ruṇ 构成:他以……堵塞(道路):rundhati, rundhanti。你堵塞:rundhasi, rundhatha。我堵塞:rundhāmi, rundhāma。他(中间语态)堵塞:rundhate, rundhante 等。而在以 i 等开头的后缀前,则亦作 rundhiti, rundhīti, rundheti, rundhoti。显示巴利原文
So maggaṃ rundhati, rundhanti. Rundhasi, rundhatha. Rundhāmi, rundhāma. Rundhate, rundhante iccādi, ikārādippaccayesu pana rundhiti, rundhīti, rundheti, rundhotītipi hoti.
被动语态中,前缀 ni 后的 ya 后缀依「tassa cavagga」等规则变为 jha,词根末音依「vagge ghosa」等规则发生重叠,由此构成:道路被他阻断:nirujjhate, nirujjhante。若为为他语态,则为 nirujjhati, nirujjhanti。你被阻断:nirujjhasi, nirujjhatha。我被阻断:nirujjhāmi, nirujjhāma。显示巴利原文
Kamme nipubbo yappaccayassa ‘‘tassa cavagga’’iccādinā sadhātvantassa jhakāre kate ‘‘vagge ghosā’’tiādinā dvittaṃ, maggo nirujjhate tena, nirujjhante. Parassapadatte nirujjhati, nirujjhanti. Nirujjhasi, nirujjhatha. Nirujjhāmi, nirujjhāma.
命令式等变化如下:Rundhatu, rundhantu。Rundhāhi, rundhatha。Rundhāmi, rundhāma。Rundhataṃ, rundhantaṃ。Rundhassu, rundhavho。Rundhe, rundhāmase。Nirujjhataṃ, nirujjhantaṃ。Nirujjhatu, nirujjhantu。Rundhe, rundheyya, rundheyyuṃ。Rundhetha, rundheraṃ。Nirujjhetha, nirujjheyya 等。Rundhi, rundhiṃsu。Arundhi, nirujjhittha。Nirujjhi, nirujjhiṃsu。未来式:Rundhissati, rundhissanti。Nirujjhissate, nirujjhissante。Nirujjhissati, nirujjhissanti。Arundhissa, arundhissaṃsu。Nirujjhissatha, nirujjhissaṃsu。显示巴利原文
Rundhatu, rundhantu. Rundhāhi, rundhatha. Rundhāmi, rundhāma. Rundhataṃ, rundhantaṃ. Rundhassu, rundhavho. Rundhe, rundhāmase. Nirujjhataṃ, nirujjhantaṃ. Nirujjhatu, nirujjhantu. Rundhe, rundheyya, rundheyyuṃ. Rundhetha, rundheraṃ. Nirujjhetha, nirujjheyya iccādi. Rundhi, rundhiṃsu. Arundhi, nirujjhittha. Nirujjhi, nirujjhiṃsu. Rundhissati, rundhissanti. Nirujjhissate, nirujjhissante. Nirujjhissati, nirujjhissanti. Arundhissa, arundhissaṃsu. Nirujjhissatha, nirujjhissa iccādi.
Chidi 意为分割为二。其变位有:chindati, chindanti。被动式:chijjate, chijjante;chijjati, chijjanti。命令式:chindatu, chindantu;chijjatu, chijjantu。可能式:chinde, chindeyya;chijjeyya。过去式:achindi, chindi, chindiṃsu;achijjittha, chijji。将来式:chindissati, chindissanti。当 ss 替换为 cha 时,则成 checchati, checchanti,或 checchiti。被动将来式:chijjissate, chijjissante;chijjissati, chijjissanti。过去条件式:achindissa、achijjissa 等。显示巴利原文
Chidi dvidhākaraṇe, chindati, chindanti. Kamme chijjate, chijjante. Chijjati, chijjanti. Tathā chindatu, chindantu. Chijjatu, chijjantu. Chinde, chindeyya. Chijjeyya. Achindi, chindi, chindiṃsu. Achijjittha, chijji. Chindissati, chindissanti. Ssassa chādese – checchati, checchanti. Checchiti vā. Kamme chijjissate, chijjissante. Chijjissati, chijjissanti. Achindissa. Achijjissa iccādi.
Bhidi 意为破裂,其变位有 bhindati, bhindanti 等。显示巴利原文
Bhidi vidāraṇe, bhindati, bhindanti iccādi.
Yuja 意为连接。其变位有:yuñjati, yuñjanti。被动式:yujjate, yujjante;yujjati, yujjanti。命令式:yuñjatu;yujjataṃ。可能式:yuñje;yujjetha。过去式:ayuñji, ayuñjiṃsu;ayujjittha, ayujji。将来式:yuñjissati, yuñjissanti。被动将来式:yujjissate, yujjissante;yujjissati, yujjissanti。过去条件式:ayuñjissa;ayujjissatha, ayujjissa 等。显示巴利原文
Yuja yoge, yuñjati, yuñjanti. Yujjate, yujjante. Yujjati, yujjanti. Yuñjatu. Yujjataṃ. Yuñje. Yujjetha. Ayuñji, ayuñjiṃsu. Ayujjittha, ayujji. Yuñjissati, yuñjissanti. Yujjissate, yujjissante. Yujjissati, yujjissanti. Ayuñjissa. Ayujjissatha, ayujjissa iccādi.
“bhuja”有保护与受用的含义,例如“bhuñjati”“bhuñjanti”等。显示巴利原文
Bhuja pālanabyavaharaṇesu, bhuñjati, bhuñjanti iccādi.
在未来时中,依据“带有词缀的‘kar’根,其‘s’替换为‘kāh’”这条经,因该经摄取了“带词缀”之语,故“bhuj”根后接续“ss”时,同样替换为“kh”;又依“‘ko’与‘khe’等”这条经,词根末尾的“j”替换为“k”,并进行增音,于是形成“bhokkhati”“bhokkhanti”;同样有“bhokkhasi”“bhokkhatha”;“bhokkhāmi”“bhokkhāma”。若不进行替换,则为“bhuñjissati”“bhuñjissanti”等形式。显示巴利原文
Bhavissantiyaṃ ‘‘karassa sappaccayassa kāho’’ti sutte sappaccayaggahaṇena bhujato ssassa khādeso, ‘‘ko khe cā’’ti dhātvantassa kakāro, vuddhi, bhokkhati, bhokkhanti. Bhokkhasi, bhokkhatha. Bhokkhāmi, bhokkhāma. Khādesābhāve bhuñjissati, bhuñjissanti iccādi.
“muc”表示“释放”的含义,有“他释放”“他们释放”(muñcati, muñcanti);“被释放”“被他们释放”(muccate, muccante);“愿他释放”“愿他们释放”(muñcatu, muñcantu);“愿被释放”“愿被他们释放”(muccataṃ, muccantaṃ);“或许他释放”“他或许释放”“他们或许释放”(muñce, muñceyya, muñceyyuṃ);“或许被释放”“或许被他们释放”(muccetha, mucceraṃ);“他已释放”“他们已释放”(amuñci, amuñciṃsu);“已被释放”(amuccittha);“他将解脱”“他们将解脱”(mokkhati, mokkhanti);“他将释放”“他们将释放”(muñcissati, muñcissanti);“将被释放”“将被他们释放”(muccissate, muccissante);“他曾将释放”“我曾将释放”(amuñcissa, amuccissatha)等形式。显示巴利原文
Muca mocane, muñcati, muñcanti. Muccate, muccante. Muñcatu, muñcantu. Muccataṃ, muccantaṃ. Muñce, muñceyya, muñceyyuṃ. Muccetha, mucceraṃ. Amuñci, amuñciṃsu. Amuccittha. Mokkhati, mokkhanti. Muñcissati, muñcissanti. Muccissate, muccissante. Amuñcissa, amuccissatha iccādi.
以div(嬉戏、光耀)等为首的词根类。显示巴利原文
Divādigaṇa
div用于表示游戏、求胜、交往、光耀、赞叹、欲望、行进等义。词根末尾的脱落及词缀的产生方式,如前所述。显示巴利原文
Divu kīḷāvijigīsābyavahārajutithutikantigatīsu. Pure viya dhātvantalopavibhattuppattiyo.
510 此为第五一〇条:属div类(第四类)。显示巴利原文
510.Divāditoyo.
当为主动语态设立的各种词缀出现时,即从div类词根群中生起ya词缀。显示巴利原文
Divādito dhātugaṇato yappaccayo hoti kattari vihitesu vibhattippaccayesu.
“ya的摄持”、“cavarga组的ya与词根末音一并变为va”、“前形”等规则继续适用。显示巴利原文
‘‘Yaggahaṇaṃ, cavagga yakāra vakārattaṃ sadhātvantassa, pubbarūpa’’nti ca vattate.
511 511. 同样地,在主动语态中也是如此。显示巴利原文
511.Tathā kattari ca.
正如在被动与中性语态中需对ya词缀进行替换,在主动语态中,亦应将ya词缀连同词根末音一并替换为cavarga组的ya与va,并作前形。因此,由词根末音变为va,连同该音使得ya变为va后,便发生重叠;又因“do dhassa ca”中的ca摄持了“bo vassa”之说,故两个va转为两个ba,构成‘他游戏’、‘他们游戏’;‘你游戏’、‘你们游戏’;‘我游戏’、‘我们游戏’。显示巴利原文
Yathā bhāvakammesu yappaccayassādeso hoti, tathā kattaripi yappaccayassa sadhātvantassa cavagga yakāravakārādeso, pubbarūpañca kātabbānīti dhātvantassa vakārattā saha tena yakārassa vakāre kate dvibhāvo, ‘‘do dhassa cā’’ti ettha caggahaṇena ‘‘bo vassā’’ti vuttattā vakāradvayassa bakāradvayaṃ, dibbati, dibbanti. Dibbasi, dibbatha. Dibbāmi, dibbāma.
被动语态中:‘被游戏’、‘被他们游戏’;‘被游戏’、‘被他们游戏’;‘愿被游戏’;‘愿被游戏’;‘或许被游戏’;‘或许被游戏’;‘被游戏了’;‘被游戏了’;‘将被游戏’;‘将被游戏’;‘曾将被游戏’等形式。显示巴利原文
Kamme dibbate, dibbante. Dibbati, dibbanti. Dibbatu. Dibbataṃ. Dibbe. Dibbetha. Adibbi. Adibbittha. Dibbissati. Dibbissate. Adibbissa iccādi.
词根“siv”表“缝纫、连续”义:sibbati(他缝纫)、sibbanti(他们缝纫);sibbatu(愿他缝纫);sibbeyya(他或许缝纫);asibbi(他缝纫了)、sibbi(缝纫了);sibbissati(他将缝纫);asibbissa(他曾将缝纫)等。显示巴利原文
Sivu tantasantāne, sibbati, sibbanti. Sibbatu. Sibbeyya. Asibbi, sibbi. Sibbissati. Asibbissa iccādi.
词根“pada”(步、行),加上前缀“up-”后辅音重叠;根据“于主动形式中亦然”的规则,词根末的 y 音变为 j 音,且辅音重叠。显示巴利原文
Pada gatimhi, upubbo dvittaṃ, ‘‘tathā kattari cā’’ti sadhātvantassa yakārassa jakāro, dvittañca.
Uppajjati, uppajjanti. Uppajjate, uppajjante, uppajjare.显示巴利原文
Uppajjati, uppajjanti. Uppajjate, uppajjante, uppajjare.
业格:paṭipajjate, paṭipajjante;主动态:paṭipajjati, paṭipajjanti;被动义:uppajjate tayā(由你而生起)。显示巴利原文
Kamme paṭipajjate, paṭipajjante. Paṭipajjati, paṭipajjanti. Bhāve uppajjate tayā.
同样地:uppajjatu(愿生起)、uppajjeyya(应生起)、udapajjā(已生起)、udapajjatha(已生起)、udapādi, uppajjī(已生起)、uppajjittha(已生起)、uppajjissati(将生起)、uppajjissa, uppajjissā(将生起)等等。显示巴利原文
Tathā uppajjatu. Uppajjeyya. Udapajjā. Udapajjatha. Udapādi, uppajjī. Uppajjittha. Uppajjissati. Uppajjissa, uppajjissā iccādi.
词根“budha”意为“了知、通达”;已附加“ya”后缀,故元音不增强,其变化唯在开头作“jh”音。例如:dhammaṃ bujjhati(他了知法)、bujjhanti(他们了知法)。又作 bujjhate(他了知法)、bujjhante(他们了知法),或 bujjhare(他们了知法)。显示巴利原文
Budha avagamane, yappaccayaparattā na vuddhi, jhakārādesova viseso, dhammaṃ bujjhati, bujjhanti. Bujjhate, bujjhante, bujjhare vā.
业格用法:mayā dhammo bujjhate(法为我所觉知)、bujjhante(诸法被觉知)。bujjhati(他觉知)、bujjhanti(他们觉知)。bujjhatu(愿他觉知)。bujjheyya(应觉知)。abujjhi(他已觉知)。abujjhittha(他已觉知)。bujjhissati(他将觉知)。abujjhissa(他将不觉知)。显示巴利原文
Kamme bujjhate mayā dhammo, bujjhante. Bujjhati, bujjhanti. Bujjhatu. Bujjheyya. Abujjhi. Abujjhittha. Bujjhissati. Abujjhissa.
词根“yudha”意为“战斗、交战”:yujjhati(他战斗)、yujjhanti(他们战斗)。显示巴利原文
Yudha sampahāre, yujjhati, yujjhanti.
词根“kudha”意为“愤怒”:kujjhati(他愤怒)、kujjhanti(他们愤怒)。显示巴利原文
Kudha kope, kujjhati, kujjhanti.
词根“vidha”意为“打击”:vijjhati(他打击)、vijjhanti(他们打击)等。显示巴利原文
Vidha tāḷane, vijjhati, vijjhanti iccādi.
词根“naha”意为“系缚”。依“ha 有变异”之理,通过词的分别构成而作转换,如 sannayhati(他系缚)、sannayhanti(他们系缚)等。显示巴利原文
Naha bandhane, ‘‘ha vipariyayo’’ti yogavibhāgena vipariyayo. Sannayhati, sannayhanti iccādi.
词根“mana”表“认知、了知”义,其特点唯在“ñ”音:如 maññati(他认知)、maññanti(他们认知)等。显示巴利原文
Mana ñāṇe, ñādesova viseso, maññati, maññanti iccādi.
词根“dā”表“执取、受持”义,加前缀“saṃ-ā-”后,依“在某些词根中”等规则,于“ya”前词根末音变为“i”:如 sīlaṃ samādiyati(他受持戒)、samādiyanti(他们受持戒)等。显示巴利原文
Dā ādāne, saṃāpubbo ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā yamhi dhātvantassa ikāro, sīlaṃ samādiyati, samādiyanti iccādi.
词根“tusa”表“喜悦”义,“ya”词缀前,词根末音变为前位音:如 tussati、tussanti 等。显示巴利原文
Tusa pītimhi, yappaccayassa pubbarūpattaṃ, tussati, tussanti iccādi.
在“samu upasame”(平静)中,也是如此,如 sammati、sammanti。显示巴利原文
Tathā samu upasame, sammati, sammanti.
在“kupa kope”(忿怒)中,也是如此,如 kuppati、kuppanti。显示巴利原文
Kupa kope, kuppati, kuppanti.
在“janajanane”(生)中,依据“janādīnamā timhi cā”此句,以“janādīnamā”的语法分解,可知在 ya 词缀之前,词根末尾音变为 ā。如 jāyati、jāyanti;另有 jāyate、jāyante。显示巴利原文
Janajanane, ‘‘janādīnamā timhi cā’’ti ettha ‘‘janādīnamā’’ti yogavibhāgena yamhi dhātvantassa ākāro. Jāyati, jāyanti. Jāyate, jāyante.
于被动语态中,如 janīyati、janīyanti;jāyatu;jāyeyya;ajāyi、ajani;jāyissati、janissati;ajāyissa、ajanissa 等。显示巴利原文
Kamme janīyati, janīyanti. Jāyatu. Jāyeyya. Ajāyi, ajani. Jāyissati, janissati. Ajāyissa, ajanissa iccādi.
“su savaṇe”(听)中,如前所述,产生语尾变化。显示巴利原文
Su savaṇe, pure viya vibhattuppatti.
512 512. 从 svādi 类词根起,有 ṇu、ṇā、uṇā 等词缀。显示巴利原文
512.Svādito ṇuṇāuṇā ca.
从“su”等为首的词根类开始,在表主动的语尾词缀中,有 ṇu、ṇā、uṇā 这些词缀。依“aññesu cā”中的 ca 字,ṇu 词缀发生元音增长;而依该处随转的 vā 字,svādi 等词根在 ṇu、ṇā 等前则不发生元音增长。显示巴利原文
Suiccevamādito dhātugaṇato ṇu ṇāuṇāiccete paccayā honti kattari vihitesu vibhattippaccayesu. ‘‘Aññesu cā’’ti ettha caggahaṇena ṇuppaccayassa vuddhi. Tatthevānuvattitavāggahaṇena svādīnaṃ ṇuṇādīsu na vuddhi.
例如 dhammaṃ suṇoti(听闻法),经音省略等规则,变为 suṇanti。suṇosi、suṇotha。suṇomi、suṇoma。在 ṇā 词缀中,如 suṇāti、suṇanti。suṇāsi,依“kvaci dhātū”等规则转成短音,成为 suṇasi;suṇātha、suṇatha。suṇāmi、suṇāma。显示巴利原文
Dhammaṃ suṇoti, saralopādi, suṇanti. Suṇosi, suṇotha. Suṇomi, suṇoma. Ṇāpaccaye suṇāti, suṇanti. Suṇāsi, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā rassattaṃ, suṇasi, suṇātha, suṇatha. Suṇāmi, suṇāma.
于被动语态的 ya 词缀中,依“kvaci dhātū”等规则变成长音,例如 sūyate、sūyante;sūyati、sūyanti。在重复音时则转为短音,例如 suyyati、suyyanti;或亦作 sūyyati、sūyyanti。显示巴利原文
Kamme yappaccaye ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dīgho, sūyate, sūyante. Sūyati, sūyanti. Dvitte rassattaṃ, suyyati, suyyanti. Sūyyati, sūyyanti vā.
愿他听,愿他们听。你听,你们听。我听,我们听。愿他听,愿他们听。你听吧,你们听吧。我听,我们听。应被听,正被听。你应被听,你们应被听。他应被听,我们应被听。于被动语态中:应被听,正被听。愿被听,愿被听。显示巴利原文
Suṇotu, suṇantu. Suṇohi, suṇotha. Suṇomi, suṇoma. Suṇātu, suṇantu. Suṇa, suṇāhi, suṇātha. Suṇāmi, suṇāma. Suṇataṃ, suṇantaṃ . Suṇassu, suṇavho. Suṇe, suṇāmase. Kamme sūyataṃ, sūyantaṃ. Sūyatu, sūyantu.
他可听,他们可听。你可听,你们可听。我可听,我们可听。你们当听,他们当听。你们当被听,你们可被听。我可听,我们可被听。愿被听,可被听。显示巴利原文
Suṇe, suṇeyya, suṇeyyuṃ. Suṇeyyāsi, suṇeyyātha. Suṇeyyāmi, suṇeyyāma. Suṇetha, suṇeraṃ. Suṇetho, suṇeyyāvho. Suṇeyyaṃ, suṇeyyāmhe. Sūyetha, sūyeyya.
他未听,他听了,他们未听,他们听了。你未听,你们未听。我未听,我听了,我们未听,我们听了。你们未听,你们听了。ṇā词缀脱落,音声增长,s的双音化,s的插入,他听闻了,他们听闻了,他们随闻了。他听闻了,你们听闻了。我听闻了,我们听闻了,或我们听闻了,你们听闻了。你被听闻了,他被听闻了。显示巴利原文
Asuṇi, suṇi, asuṇiṃsu, suṇiṃsu. Asuṇi, asuṇittha. Asuṇiṃ, suṇiṃ, asuṇimha, suṇimha. Asuṇittha, suṇittha. Ṇāpaccayalopo, vuddhi, sassa dvibhāvo, sāgamo, assosi, assosiṃsu, paccassosuṃ. Assosi, assosittha. Assosiṃ, assosimha, assosimhā vā, assosittha. Asūyittha, assūyi.
词尾s等脱落,他将听,他们将听。你将听,你们将听。我将听,我们将听。他将被动听,他们将被动听。你将被动听,你们将被动听。我将听,我们将被动听。ṇā词缀脱落,增长,他将听,他们将听。你将听,你们将听。我将听,我们将听。他将被动听。他将被动听,他将听。他将不听。将不被听,等等。显示巴利原文
Saralopādi, suṇissati, suṇissanti. Suṇissasi, suṇissatha. Suṇissāmi, suṇissāma. Suṇissate, suṇissante. Suṇissase, suṇissavhe. Suṇissaṃ, suṇissāmhe. Ṇāpaccayalopo, vuddhi, sossati, sossanti. Sossasi, sossatha. Sossāmi, sossāma. Sossate. Sūyissate, sūyissati. Asuṇissa. Asūyissa iccādi.
Hi 表“去”义时,前加 ṇā 词缀:pahiṇāti 或 pahiṇati(他派遣),pahiṇanti(他们派遣);pahiṇātu(愿他派遣),pahiṇantu(愿他们派遣);pahiṇeyya(他应派遣);pahiṇi(他派遣了),dūtaṃ pāhesi(他派遣了使者);pahiṇissati(他将派遣);pahiṇissa(他将派遣)等等。显示巴利原文
Hi gatimhi, papubbo ṇāpaccayo, pahiṇāti, pahiṇati vā, pahiṇanti. Pahiṇātu, pahiṇantu. Pahiṇeyya. Pahiṇi, dūtaṃ pāhesi. Pahiṇissati. Pahiṇissa iccādi.
Vu 表“覆盖、遮蔽”义:āvuṇāti(他遮蔽),āvuṇanti(他们遮蔽)等等。显示巴利原文
Vu saṃvaraṇe, āvuṇāti, āvuṇanti iccādi.
Mi(衡量、分配),依“在某些词根中”等规则,ṇ转为n,如:minoti(他衡量)、minanti(他们衡量)等。显示巴利原文
Mi pakkhepe, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ṇassa nattaṃ, minoti, minanti iccādi.
Apa(到达),词尾s脱落时,依“长音”规则变成长音,加uṇā词缀,构成:sampattiṃ pāpuṇāti(他达到成就)、pāpuṇanti(他们达到);pāpuṇāsi(你达到)、pāpuṇātha(你们达到);pāpuṇāmi(我达到)、pāpuṇāma(我们达到)。显示巴利原文
Apa pāpuṇane, papubbo saralope ‘‘dīgha’’nti dīgho, uṇāpaccayo, sampattiṃ pāpuṇāti, pāpuṇanti. Pāpuṇāsi, pāpuṇātha. Pāpuṇāmi, pāpuṇāma.
于业格(被动语态):pāpīyati(被达到)、pāpīyanti(被达到)。同样地:pāpuṇātu(愿他达到)、pāpīyatu(愿被达到);pāpuṇe(他达到)、pāpuṇeyya(他可得达到)、pāpīyeyya(可被达到);pāpuṇi(他达到了)、pāpuṇiṃsu(他们达到了)、pāpīyi(被达到了);pāpuṇissati(他将达到)、pāpīyissati(将被达到);pāpuṇissa(他将达到)、pāpīyissa(将被达到)等等。显示巴利原文
Kamme pāpīyati, pāpīyanti. Tathā pāpuṇātu. Pāpīyatu. Pāpuṇe, pāpuṇeyya. Pāpīyeyya. Pāpuṇi, pāpuṇiṃsu. Pāpīyi. Pāpuṇissati. Pāpīyissati. Pāpuṇissa. Pāpīyissa iccādi.
词根Saka意为“能够”,重叠为辅音后,形成sakkuṇāti(他能),sakkuṇanti(他们能)。于被动语态中,依“取前形”规则取其前形,得sakkate tayā(为你所能),或sakkati(他能),sakkuṇātu(愿他能)。sakkuṇeyya(他应能)。依“某些词根”等规则,sak词根于今日时等过去诸式中,其中之k变为kha,形成asakkhi(他未能), sakkhi(他能够了), asakkhiṃsu(他们未能), sakkhiṃsu(他们能够了)。sakkhissati(他将能), sakkhissanti(他们将能)。asakkhissa(他将未能), asakkhissaṃsu(他们将未能)等。显示巴利原文
Saka sattimhi, dvibhāvo, sakkuṇāti, sakkuṇanti. Bhāve ‘‘pubbarūpañcā’’ti pubbarūpattaṃ, sakkate tayā, sakkati vā, sakkuṇātu. Sakkuṇeyya. ‘‘Kvaci dhātū’’tiādinā sakantassa khādeso ajjatanādimhi, asakkhi, sakkhi, asakkhiṃsu, sakkhiṃsu. Sakkhissati, sakkhissanti. Asakkhissa, asakkhissaṃsu iccādi.
Kiyādi群(词根群)。显示巴利原文
Kiyādigaṇa
在物品交换中,[词根]作重叠,如前一样产生词缀变化。显示巴利原文
Kī dabbavinimaye, vipubbo dvittaṃ, pure viya vibhattuppatti.
513 以kī为首的词根类。显示巴利原文
513.Kiyādito nā.
以kī为首的这一类词根,其后直接跟随主动语态的nā词缀。因nā非后接词缀,故不发生元音增长;依“某些词根”等规则,kī等词根于nā前发生短化;而由kī所构成之nā词缀中的n音,亦转变为ṇ音。显示巴利原文
Kīicceva mādito dhātugaṇato nāpaccayo hoti kattari. Nāparattā na vuddhi, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā kiyādīnaṃ nāmhi rassattaṃ, kīto nāpaccayanakārassa ṇattañca.
他卖货物,他们卖货物。货物被卖,货物们被卖。应令他卖,应令他们卖。应令货物被卖,应令货物们被卖。他若卖,他若卖。货物若被卖,货物们若被卖。他已卖,他卖了。货物已被卖,货物被卖了。他将卖,他们将卖。货物将被卖,货物们将被卖。假如他卖,假如他们卖。假如货物被卖,假如货物们被卖。显示巴利原文
Bhaṇḍaṃ vikkiṇāti, vikkiṇanti. Vikkīyati, vikkīyanti. Vikkiṇātu, vikkiṇantu. Vikkīyatu, vikkīyantu. Vikkiṇe, vikkiṇeyya . Vikkīyeyya, vikkīyeyyuṃ. Avikkiṇi, vikkiṇi. Vikkīyittha, vikkīyi. Vikkiṇissati, vikkiṇissanti. Vikkīyissati, vikkīyissanti. Avikkiṇissa, avikkiṇissaṃsu. Vikkīyissa, vikkīyissaṃsu iccādi.
词根ji,意为征服,征服烦恼:他征服,他们征服。其被征服,他们被征服。如此,应令他征服。应令其被征服。他应征服。其应被征服。他已征服,他征服了,他们已征服,他们征服了。你已征服,你们已征服。其已被征服。其已被征服,其被征服了。他将征服,他们将征服。他将征服,他们将征服。其将被征服,它们将被征服。若他已征服。若其已被征服等。显示巴利原文
Ji jaye, kilese jināti, jinanti. Jīyati, jīyanti. Evaṃ jinātu. Jīyatu. Jineyya. Jīyeyya. Ajini, jini, ajiniṃsu, jiniṃsu. Ajesi, ajesuṃ. Ajinittha. Ajīyittha, ajīyi. Jinissati, jinissanti. Vijessati, vijessanti. Jīyissati, jīyissanti. Ajinissa. Ajīyissa iccādi.
同样地,词根 ci 意为“积聚”:如 cināti(他积聚)、cinanti(他们积聚)等。显示巴利原文
Tathā ci caye, cināti, cinanti iccādi.
词根 ñā 意为“了知”,其后接 nā 词缀。显示巴利原文
Ñā avabodhane nāpaccayo.
“或”字延续其效力。显示巴利原文
‘‘Vā’’ti vattate.
514 514. 词根 ñā 变为 jā、jaṃ、nā。显示巴利原文
514.Ñāssa jā jaṃ nā.
也就是说,词根 ñā 有 jā、jaṃ、nā 这些替换形式,或为可选。显示巴利原文
Ñāiccetassa dhātussa jā jaṃ nāiccete ādesā honti vā.
在 nā 词缀前替换为 jā,在 ñā 词缀前替换为 jaṃ,在 ti 词缀前则无 nā,此处的规则如此;
这是为了表达确定分别之义,而延续使用“或”字。
显示巴利原文 Jādeso nāmhi jaṃ ñāmhi, nābhāvo timhi evidha; Vavatthitavibhāsattha-vāsaddassānuvattanā; Dhammaṃ vijānāti, vināyati vā, vijānanti.
在业中,被知(单数)、被知(复数)。插入 i 字母并省略前部,依“kvaci dhātū”等规则变为 e,且为双数,即 ñeyyati、ñeyyanti。令知(单数)、令知(复数),并缩短元音。知(单数)、知(单数命令式)、知(复数命令式)。我知、我们知。知者(单数业格)、知者(单数业格)。令你知。被知(单数)、被知(复数)。显示巴利原文
Kamme viññāyati, viññāyanti. Ivaṇṇāgame pubbalopo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ekāro, dvittañca, ñeyyati, ñeyyanti. Vijānātu, vijānantu, rassattaṃ. Vijāna, vijānāhi, vijānātha. Vijānāmi, vijānāma. Vijānataṃ, vijānantaṃ. Vijānassu. Viññāyatu, viññāyantu.
515 Eyya的替代形式有iyā或ñā。显示巴利原文
515.Eyyassañāto iyā ñā vā.
在名为ñā的词根之后,eyya语尾有iyā和ñā等替代形式,或发生元音省略等。vijāniyā。显示巴利原文
Eyyassa vibhattissa ñāiccetāya dhātuyā parassa iyā ñāiccete ādesā honti vā, saralopādi. Vijāniyā.
在ñā作替代时,有jaṃ等替代ñā。显示巴利原文
Ñādese ñāssa jaṃādeso.
并且‘ñāto, vā’这一句也同样适用。显示巴利原文
‘‘Ñāto, vā’’ti ca vattate.
516 516. nā的消失与变为ya。显示巴利原文
516.Nāssa lopo yakārattaṃ.
对于名为ñā的词根,其后的nā词缀或有消失,且变为ya;此处的vā字表示有确定分别的意义。由此——显示巴利原文
Ñāiccetāya dhātuyā parassa nāpaccayassa lopo hoti vā, yakārattañca, vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Tena –
在ñā中,nā从不消失,此字并无脱落;
在ajjatanā等韵律下,则有可选变体;
其余情形中,此规则则不适用。
显示巴利原文 Ñāmhi niccañca nālopo, Vibhāsājjatanādisu; Aññattha na ca hotāyaṃ, Nāto timhi yakāratā.
随韵变为组末音:vijaññā, vijāneyya, vijāneyyuṃ。Vijāneyyāsi, vijāneyyātha。Vijāneyyāmi, vijāneyyāma,或 vijānemu。Vijānetha。Viññāyeyya, viññāyeyyuṃ。显示巴利原文
Niggahītassa vaggantattaṃ, vijaññā, vijāneyya, vijāneyyuṃ. Vijāneyyāsi, vijāneyyātha. Vijāneyyāmi, vijāneyyāma, vijānemu vā. Vijānetha. Viññāyeyya, viññāyeyyuṃ.
Samajāni, sañjāni, sañjāniṃsu。非省略形式:aññāsi, aññāsuṃ。Vijānittha。Viññāyittha。Paññāyi, paññāyiṃsu。Vijānissati, vijānissanti。Ñassati, ñassanti。Viññāyissate, viññāyissante。Paññāyissati, paññāyissanti。根据“kvaci dhātū”等规则,ss 变为 h,即成 paññāyihiti, paññāyihinti。Ajānissa。Ajānissatha。Aññāyissatha, aññāyissa 等等。显示巴利原文
Samajāni, sañjāni, sañjāniṃsu. Nālope aññāsi, aññāsuṃ. Vijānittha. Viññāyittha. Paññāyi, paññāyiṃsu. Vijānissati, vijānissanti. Ñassati, ñassanti. Viññāyissate, viññāyissante. Paññāyissati, paññāyissanti. ‘‘Kvaci dhātū’’tiādinā ssassa hi ca, paññāyihiti, paññāyihinti. Ajānissa. Ajānissatha. Aññāyissatha, aññāyissa iccādi.
Mā 衡量:依“某些地方词根”等规则,mānta 中的 i 变为 ī —— mināti, minanti。被动语态:mīyati, mīyanti 等等。显示巴利原文
Mā māne, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā māntassa ikāro, mināti, minanti. Kamme mīyati, mīyanti iccādi.
Lū 切割:词干中元短音化:lunāti, lunanti。被动语态:lūyati, lūyanti 等等。显示巴利原文
Lū chedane, nāmhi rassattaṃ, lunāti, lunanti. Lūyati, lūyanti iccādi.
Dhū 摇动:dhunāti, dhunanti。被动语态:dhūyati, dhūyanti 等等。显示巴利原文
Dhū kampane, dhunāti, dhunanti. Dhūyati, dhūyanti iccādi.
‘gaha’表执取义,于诸名中,当条件具足时——显示巴利原文
Gaha upādāne, nāmhi sampatte –
517 517. 自‘gaha’等起始的‘ppa-ṇhā’显示巴利原文
517.Gahāditoppaṇhā.
即由‘gaha’等词根所成的‘ppa-ṇhā’等诸缘,用于主动语态。此中‘ādi’一词表示为类别。显示巴利原文
Gahaiccevamādito dhātuto ppa ṇhāiccete paccayā honti kattari. Ādisaddoyaṃ pakāro.
“gahassa”一词沿用。显示巴利原文
‘‘Gahassā’’ti vattate.
518 518. 在 ṇhā 前 h 脱落。显示巴利原文
518.Halopo ṇhāmhi.
即此词根 gaha 的字母 h,当接续 ṇhā 时脱落。如 sīlaṃ gaṇhāti,或在短化时作 gaṇhati、gaṇhanti。又如 gaṇhāsi、gaṇhātha。gaṇhāmi、gaṇhāma。显示巴利原文
Gahaiccetassa dhātussa hakārassa lopo hoti ṇhāmhi paccaye pare. Sīlaṃ gaṇhāti, rassatte gaṇhati vā, gaṇhanti. Gaṇhāsi, gaṇhātha. Gaṇhāmi, gaṇhāma.
在被动语态中,当有“ye”存在时,依“ha 与 ya 转换,或变为 l”的规则,字母 ha 转变为 ya。如:Gayhati, gayhanti。显示巴利原文
Kamme ‘‘ye’’ti vattamāne ‘‘havipariyayo lo vā’’ti hakārassa yakārena vipariyayo hoti. Gayhati, gayhanti.
令彼取,令他们取。汝取,汝取,汝等取。我取,我等取。取者,正在取者。被取者,正在被取者。令彼被取,令他们被取。彼应取,彼应取,他们应取。彼应被取,他们应被取。彼未取,彼取,他们未取,他们取。显示巴利原文
Gaṇhātu, gaṇhantu. Gaṇha, gaṇhāhi, gaṇhātha. Gaṇhāmi, gaṇhāma. Gaṇhataṃ, gaṇhantaṃ. Gayhataṃ, gayhantaṃ. Gayhatu, gayhantu. Gaṇhe, gaṇheyya, gaṇheyyuṃ. Gayheyya, gayheyyuṃ. Aggaṇhi, gaṇhi, aggaṇhiṃsu, gaṇhiṃsu.
当依“某些词根”等规则,在非词根成分中删除变位词缀,且插入音 i 变为 e 时,则有 s 的增入。显示巴利原文
Yadā ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā asabbadhātuke vikaraṇapaccayassa lopo, ikārāgamassa ekāro ca, tadā sāgamo.
他执取了,他们执取了。(另作)他执取,他们执取,他们执取。(另作)他以中动态执取,他以中动态执取。他将执取,他们将执取。(另作)他将执取,他们将执取。它将被执取,它们将被执取。(另作)它将被执取,它们将被执取。他希望执取,他希望执取。你们希望执取,你们希望执取。你们希望被执取,你们希望被执取等等。显示巴利原文
Aggahesi, aggahesuṃ. Aggahi, aggahiṃsu, aggahuṃ. Aggayhittha, aggayhi. Gaṇhissati, gaṇhissanti. Gahessati, gahessanti. Gahīyissate, gahīyissante. Gayhissati, gayhissanti. Aggaṇhissa, aggahissa. Aggaṇhissatha, aggahissatha. Aggayhissatha, aggayhissa iccādi.
于pp后缀中——显示巴利原文
Ppappaccaye –
519 519. 词根gaha在pp后缀前,全变为ghe。显示巴利原文
519.Gahassa ghe ppe.
此词根 gaha,当 pp 后缀临近时,整体变为 ghe 的替代形式,如 gheppati 等。显示巴利原文
Gahaiccetassa dhātussa sabbassa gheādeso hoti ppappaccaye pare. Gheppati iccādi.
词根 tan,意为扩展。如前所述,词根末音被删除,并生起词尾变化。显示巴利原文
Tanu vitthāre, pure viya dhātvantalopavibhattuppattiyo.
520 520. 从 tan 等词根开始,有 oyira 等词缀。显示巴利原文
520.Tanādito oyirā.
从 tan 等词根类开始,即有 oyira 等词缀,表示主动者。此处的 yira 词缀替代了 kara。显示巴利原文
Tanuiccevamādito dhātugaṇato oyiraiccete paccayā honti kattari. Karatovāyaṃ yirappaccayo.
他扩展法,他们扩展法。你扩展,你们扩展。我扩展,我们扩展。显示巴利原文
Dhammaṃ tanoti, tanonti. Tanosi, tanotha. Tanomi, tanoma.
“vā”一词,也是如此。显示巴利原文
‘‘Vā’’ti vattate.
521 521. 最高元音o。显示巴利原文
521.Uttamokāro.
从tan等词根之后,有时采用最高音o。此处的vā字表示确定的选择。而在此处,因论述的是加缀规则,所说的“okāra”是指o加缀。单数:tanute;复数时,依“yavakārā ca”规则继续有效,成为tanvante。tanuse、tanuvhe。tanve、tanumhe。显示巴利原文
Tanādito okārappaccayo uttamāpajjate vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Ettha ca vikaraṇakāriyavidhippakaraṇato ‘‘okāro’’ti ovikaraṇaṃ gayhati. Tanute, bahuvacane ‘‘yavakārā cā’’ti vattaṃ, tanvante. Tanuse, tanuvhe. Tanve, tanumhe.
在被动式中,依“kvaci dhātū”等规则,tan词根末音在ya前变为ā音:patāyate、patāyante。patāyati、patāyanti。若无ā音,则为pataññati、pataññanti。命令式:tanotu、tanontu。愿望式:taneyya、taneyyuṃ。过去式:atani、ataniṃsu。atāyittha、patāyi。将来式:tanissati、tanissanti。patāyissati、patāyissanti。条件式:atanissa。patāyissa等等。显示巴利原文
Kamme ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā tanudhātvantassa yamhi ākāro, patāyate, patāyante. Patāyati, patāyanti. Ākārābhāve pataññati, pataññanti. Tanotu, tanontu. Taneyya, taneyyuṃ. Atani, ataniṃsu. Atāyittha, patāyi. Tanissati, tanissanti. Patāyissati, patāyissanti. Atanissa. Patāyissa iccādi.
词根 kara,义为“做”。例如:puññaṃ karoti(造作福德)。显示巴利原文
Kara karaṇe, puññaṃ karoti.
在复数中,当“vā”字继续有效,且说出“uttamokāro”之后——显示巴利原文
Bahuvacane ‘‘vā’’ti vattamāne, ‘‘uttamokāro’’ti utte kate –
“Vā”与“utta”两者也继续有效。显示巴利原文
‘‘Vā, utta’’nti ca vattate.
522 522. 词根 kar 的 a 音也是如此。显示巴利原文
522.Karassākāro ca.
词根 kara 的 a 音有时会变成最高元音。此处的 vā 字表示特定的选择。根据“yavakārā ca”规则,非词尾的后随 u 音变为 va;根据“kvaci dhātū”等规则,词根中的 ra 在 va 之前脱落;va 重叠后,依“bbo vvassā”规则变成双 ba 音:kubbanti, karonti。karosi, karotha。karomi, karoma。同样地:kurute, kubbante。kuruse, kuruvhe。kubbe, kurumhe。在 yira 词缀中,ra 音脱落:kayirati, kayiranti 等等。显示巴利原文
Karaiccetassa dhātussa akāro uttamāpajjate vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, ‘‘yavakārā cā’’ti apadantassa paraukārassa vakāro, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dhāturakārassa vakārasmiṃ lopo, vakārassa dvitte tassa ‘‘bbo vvassā’’ti bakāradvayaṃ, kubbanti, karonti. Karosi, karotha. Karomi, karoma. Tathā kurute, kubbante. Kuruse, kuruvhe. Kubbe, kurumhe. Yirappaccaye rakāralopo, kayirati, kayiranti iccādi.
在被动式 ya 词缀中,根据“ivaṇṇāgamo vā”规则插入 ī 音,ya 音重叠:karīyyate kaṭo tena, karīyyati, karīyyanti。或者 karīyati, karīyanti。没有 ī 音时,根据“tassa cavagga”等规则,词根末音变为 ya 并重叠:kayyati, kayyanti。若插入 i 音,则根据“kvaci dhātu”等经文中 ca 的引用,ra 与 ya 互换位置:kayirati kaṭo tena, kayiranti 等等。显示巴利原文
Kammeyappaccaye ‘‘ivaṇṇāgamo vā’’ti īkārāgamo, yakārassa dvittaṃ, karīyyate kaṭo tena, karīyyati, karīyyanti. Karīyati, karīyanti vā. Īkārābhāve ‘‘tassa cavagga’’iccādinā sadhātvantassa yakārattaṃ, dvittañca. Kayyati, kayyanti. Ikārāgame ‘‘kvaci dhātu’’iccādisutte caggahaṇena rayānaṃ vipariyayo, kayirati kaṭo tena, kayiranti iccādi.
同理:kusalaṃ karotu,或作 kurutu,乃至 kubbantu、karontu。又有 karohi、karotha;karomi、karoma;kurutaṃ、kubbantaṃ;kurussu、kurassu 或 kuruvho;以及 kubbe、kubbāmase。显示巴利原文
Tathā kusalaṃ karotu, kurutu vā, kubbantu, karontu. Karohi, karotha. Karomi, karoma. Kurutaṃ, kubbantaṃ. Kurussu, kurassu vā, kuruvho. Kubbe, kubbāmase.
被动语态者:karīyatu、karīyantu、kayyataṃ、kayirataṃ、kayiratu。显示巴利原文
Kamme karīyatu, karīyantu, kayyataṃ, kayirataṃ, kayiratu.
在第七格(位格)词缀前,词形变为 kare、kareyya、kareyyuṃ;变为 kareyyāsi、kareyyātha;变为 kareyyāmi、kareyyāma。在 u 开头词缀前,则变为 kubbe、kubbeyya。显示巴利原文
Sattamiyaṃ kare, kareyya, kareyyuṃ. Kareyyāsi, kareyyātha. Kareyyāmi, kareyyāma. Utte kubbe, kubbeyya.
在 yira 词缀之前——显示巴利原文
Yirappaccaye –
在 yira 词缀之后,对于 āttameyya,在 etha、ādi、seyyuṃ、ādi 等词缀之前;
且依‘kvaci dhātū’等规则,eyya 音删略。
显示巴利原文 Yirato āttameyyassa, ethādisseyyumādisu; Eyyasaddassa lopo ca, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā.
经过元音删除等操作后,成为 kayirā、kayiruṃ。成为 kayirāsi、kayirātha。成为 kayirāmi、kayirāma。于为己语态中,智者应行(kayirātha);或成为 kubbetha、karetha;又依“kvaci dhātū”等规则,ku 转为 kru,而成 krubbetha、krubberaṃ。成为 krubbetho、krubbeyyāvho。成为 krubbeyyaṃ、krubbeyyāmhe。于被动语态中,成为 karīyeyya、karīyeyyuṃ。显示巴利原文
Saralopādi, kayirā, kayiruṃ. Kayirāsi, kayirātha. Kayirāmi, kayirāma. Attanopade kayirātha dhīro, kubbetha, karetha vā, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā kussa kru ca, krubbetha, krubberaṃ. Krubbetho, krubbeyyāvho. Krubbeyyaṃ, krubbeyyāmhe. Kamme karīyeyya, karīyeyyuṃ.
于过去时中,依“karassa kā”这一规则的分句运用而成为 kā,并经过元音删除等操作。显示巴利原文
Hiyyattaniyaṃ ‘‘karassa kā’’ti yogavibhāgena kā hoti, saralopādi.
成为 akā、akarā、akarū。成为 akaro、akattha、akarottha。成为 akaṃ、akaraṃ、akamha、akaramha。成为 akattha。成为 akariṃ、akaramhase。显示巴利原文
Akā, akarā, akarū. Akaro, akattha, akarottha. Akaṃ, akaraṃ, akamha, akaramha. Akattha. Akariṃ, akaramhase.
此处‘vā’(或者)这一规则继续适用。显示巴利原文
‘‘Vā’’ti vattate.
523 523. 在过去时中,词根 kar 变为 kās。显示巴利原文
523.Karassa kāsattamajjatanimhi.
此词根‘kar’整体,在过去时词尾前,可选择变为‘kās’。藉由‘kāsatta’这一状态性表述,其他词根也可获得 s 增音。或者,当‘kar’变为‘kā’,且在过去时中增入 s 音时,其意为:依‘sattamajjatanimhi’这一分句分解,其他词根亦能成就 s 增音;依‘由分句分解达成所欲’之理,大多变为长音;又依‘karassa kā’这一分句分解,在过去时中也可成就 kā 音。显示巴利原文
Kara iccetassa dhātussa sabbasseva kāsattaṃ hoti vā ajjatanimhi vibhattimhi pare. ‘‘Kāsatta’’miti bhāvaniddesena aññasmāpi dhātuto sāgamo. Atha vā yadā karassa kā hoti, sattañcāgamo ajjatanimhi vāti attho, tadā ‘‘sattamajjatanimhī’’ti yogavibhāgena aññasmāpi dhātuto sāgamopi sijjhati, ‘‘yogavibhāgato iṭṭhappasiddhī’’ti yebhuyyena dīghatova hoti, ‘‘karassa kā’’ti yogavibhāgena kābhāvo ca hiyyattaniyaṃ siddho hoti.
可作 akāsi, akāsuṃ。可作 akāsi, akāsittha。可作 akāsiṃ, akāsimha。可作 akāsittha。在不变化为 kās 的情况下,则可作 akari, kari, akariṃsu, kariṃsu, akaṃsu, akaruṃ。可作 akari, akarittha。可作 akariṃ, kariṃ, akarimha, karimha。可作 akarittha。可作 akarīyittha 或 akarīyi。显示巴利原文
Akāsi, akāsuṃ. Akāsi, akāsittha. Akāsiṃ, akāsimha. Akāsittha. Kāsattābhāve akari, kari, akariṃsu, kariṃsu, akaṃsu, akaruṃ. Akari, akarittha. Akariṃ, kariṃ, akarimha, karimha. Akarittha. Akarīyittha, akarīyi vā.
‘vā’(或者)、‘lopo’(删除)以及‘bhavissantimhi ssassa ca’(未来时中 ss 的替换)等规则也依然适用。显示巴利原文
‘‘Vā, lopo, bhavissantimhi ssassa cā’’ti ca vattate.
524 对于带有词缀的词根 kara,则变为 kāha。显示巴利原文
524.Karassa sappaccayassa kāho.
对于在将来时中带有词缀的动词词根 kara(即 kara + iccaya),会发生 kāha 替换,且 ss 脱落。由于将带有额外词缀的 sappaccaya 也纳入考量,对于 vacamucabhujādi 等词根,其 ss 替换为 kha;对于 vasa chidi labhādi 等词根,其 ss 替换为 cha。显示巴利原文
Karaiccetassa dhātussa sappaccayassa kāhādeso hoti vā bhavissantimhi, ssassa ca lopo hoti. Adhikabhūtasappaccayaggahaṇena vacamucabhujādito ssassa khādeso, vasa chidi labhādito chādeso ca hoti.
kāhati, kāhanti. kāhasi, kāhatha. kāhāmi, kāhāma. 有 i 音增入时,则为 kāhiti, kāhinti 等。在不发生 kāha 替换的形式中:karissati, karissanti. karissasi, karissatha. karissāmi, karissāma. karissate, karissante. karissase, karissavhe. karissaṃ, karissāmhe. karīyissati, karīyissanti. akarissa. akarīyissā 等。显示巴利原文
Kāhati, kāhanti. Kāhasi, kāhatha. Kāhāmi, kāhāma. Ikārāgame kāhiti, kāhinti iccādi. Kāhābhāve karissati, karissanti. Karissasi, karissatha. Karissāmi, karissāma. Karissate, karissante. Karissase, karissavhe. Karissaṃ, karissāmhe. Karīyissati, karīyissanti. Akarissa. Akarīyissā iccādi.
当带有前缀 saṃ 时,依“pura、saṃ、upa、parīhi 与 karoti 连用时,kha 替换为 kharā 或”这一瑜伽拆分规则,在 ti 等语尾变化中,带有前缀 saṃ 的 karoti 亦发生替换为 kharā 的变化。显示巴利原文
Yadā saṃpubbo, tadā ‘‘purasamupaparīhi karotissa kha kharā vā’’ti yogavibhāgena tyādivibhattīsupi saṃpubbakarotissa kharādeso.
abhisaṅkharoti, abhisaṅkharonti。abhisaṅkharīyati, abhisaṅkharīyanti。abhisaṅkharotu。abhisaṅkhareyya。abhisaṅkhari,或于词干替换中作 abhisaṅkhāsi。abhisaṅkharissati。abhisaṅkharissa 等。显示巴利原文
Abhisaṅkharoti, abhisaṅkharonti. Abhisaṅkharīyati, abhisaṅkharīyanti. Abhisaṅkharotu. Abhisaṅkhareyya. Abhisaṅkhari, khādese abhisaṅkhāsi vā. Abhisaṅkharissati. Abhisaṅkharissa iccādi.
词根 saka 表示“能”,加后缀 o 构成:sakkoti, sakkonti。sakkosi, sakkotha。sakkomi, sakkoma 等。显示巴利原文
Saka sattimhi, opaccayo, sakkoti, sakkonti. Sakkosi, sakkotha. Sakkomi, sakkoma iccādi.
词根 apa 表示“到达、获得”,加后缀 pubbo 构成:pappoti, papponti。papposi, pappotha。pappomi, pappoma。pappotu, pappontu 等。显示巴利原文
Apa pāpuṇane, papubbo, pappoti, papponti. Papposi, pappotha. Pappomi, pappoma. Pappotu, pappontu iccādi.
以curā为首的词根类。显示巴利原文
Curādigaṇa
dhura 为词根,意为‘欠债’;如同 pure,词尾脱落,产生相应的变尾。显示巴利原文
Dhura theyye, pure viya dhātvantalopo, vibhattuppatti.
依‘tathā kattari ca’(于能作者)及‘kattarī’,以狮子回顾法,主动与被动语态的摄义亦得适用;并以蛙行法,使役态(kārita)的摄义亦得适用。显示巴利原文
‘‘Tathā kattari cā’’ti ito ‘‘kattarī’’ti ca sīhavilokanena bhāvakammaggahaṇāni ca vattante, maṇḍūkagatiyā kāritaggahaṇañca.
525 第五百二十五条:于 curādi 等词根,加后缀 ṇeṇaya。显示巴利原文
525.Curādito ṇeṇayā.
同样地,始于 cura 等词根组,ṇe、ṇaya 等词缀用于主动语态、状态语态及被动语态,置于诸位格词尾之前。依“带 ṇ 标记者如同使役”这一规则,ṇe 与 ṇaya 被称为使役词缀。显示巴利原文
Curaiccevamādito dhātugaṇato ṇe ṇayaiccete paccayā honti kattari, bhāve ca kammani, vibhattippaccayesu. ‘‘Kāritaṃ viya ṇānubandho’’ti ṇe ṇayānaṃ kāritabyapadeso.
526 526. 使役词缀的 ṇ 被省略。显示巴利原文
526.Kāritānaṃ ṇo lopaṃ.
使役词缀中的 ṇ 字母遭到省略。显示巴利原文
Kāritappaccayānaṃ ṇakāro lopamāpajjate.
527 对于非复合词尾的词根,当其后方接使役词缀时,将发生元音增强。显示巴利原文
527.Asaṃyogantassa vuddhi kārite.
谓非复合词尾的词根,在使役词缀紧随其后时,发生元音增强;因此 u 转变为 o,这便是元音增强。显示巴利原文
Asaṃyogantassa dhātussa kārite pare vuddhi hotīti ukārassokāro vuddhi.
他偷财物,他们偷。你偷,你们偷。我偷,我们偷。加 ṇaya 词缀后:corayati, corayanti。corayasi, corayatha。corayāmi, corayāma。corayate, corayante。corayase, corayavhe。coraye, corayāmhe。显示巴利原文
Dhanaṃ coreti, corenti. Coresi, coretha. Coremi, corema. Ṇayappaccaye – corayati, corayanti. Corayasi, corayatha. Corayāmi, corayāma. Corayate, corayante. Corayase, corayavhe. Coraye, corayāmhe.
在被动语态 ya 词缀前,插入 ī 字母,并发生元音省略等变化,例如:corīyate devadattena, corīyati, corīyanti 等。显示巴利原文
Kamme yappaccaye īkārāgamo, saralopādi ca, corīyate devadattena, corīyati, corīyanti iccādi.
coretu, corentu。corehi。corayatu, corayantu。coraya, corayāhi。显示巴利原文
Coretu , corentu. Corehi. Corayatu, corayantu. Coraya, corayāhi.
coreyya, coreyyuṃ。coraye, corayeyyuṃ。acoresi, coresi, acoresuṃ, coresuṃ。acorayi, corayi, acorayiṃsu, corayiṃsu, acorayuṃ, corayuṃ。acoresi, acoresittha。tvaṃ acorayi, acorayittha。acoresiṃ, acoresimha。acorayiṃ, acorayimha。acorayittha。acorīyittha, acorīyi。显示巴利原文
Coreyya, coreyyuṃ. Coraye, corayeyyuṃ. Acoresi, coresi, acoresuṃ, coresuṃ. Acorayi, corayi, acorayiṃsu, corayiṃsu, acorayuṃ, corayuṃ. Acoresi, acoresittha. Tvaṃ acorayi, acorayittha. Acoresiṃ, acoresimha. Acorayiṃ, acorayimha. Acorayittha. Acorīyittha, acorīyi.
corissati, corissanti。corayissati, corayissanti。corīyissate, corīyissante。corīyissati, corīyissanti。acorissa, acorayissa。acorīyissatha, acorīyissa等。显示巴利原文
Corissati, corissanti. Corayissati, corayissanti. Corīyissate, corīyissante. Corīyissati, corīyissanti. Acorissa, acorayissa. Acorīyissatha, acorīyissa iccādi.
同样地,词根 cinta(思),因作为复合词末分,故不发生元音增强,这就是区别。显示巴利原文
Tathā cinta cintāyaṃ, saṃyogantattā vuddhiabhāvova viseso.
cinteti, cintayati, cintenti, cintayanti。cintetu, cintayatu。cinteyya, cintayeyya。acintesi, cintesi, acintayi, cintayi。cintessati, cintayissati。acintissa, acintayissa等。显示巴利原文
Cinteti, cintayati, cintenti, cintayanti. Cintetu, cintayatu. Cinteyya, cintayeyya. Acintesi, cintesi, acintayi, cintayi. Cintessati, cintayissati. Acintissa, acintayissa iccādi.
在“manta guttabhāsane”中,manteti、mantayati 等,与前述相同。显示巴利原文
Manta guttabhāsane, manteti, mantayati iccādi purimasamaṃ.
在“pāla rakkhaṇe”中,意为护持法,作 pāleti、pālayati。Pālīyati,被护持。Pāletu、pālayatu 等,表愿他护持。显示巴利原文
Pāla rakkhaṇe, dhammaṃ pāleti, pālayati. Pālīyati. Pāletu, pālayatu iccādi.
在“ghaṭa ghaṭane”中,作 ghāṭeti、ghāṭayati、ghaṭeti、ghaṭayati,ghaṭa 等词依规则而有元音增长。显示巴利原文
Ghaṭa ghaṭane, ghāṭeti, ghāṭayati, ghaṭeti, ghaṭayati, ghaṭādittā vikappena vuddhi.
“vida”表“知”时,有 vedeti、vedayati。显示巴利原文
Vida ñāṇe, vedeti, vedayati.
“gaṇa”表计数义时,依“ghaṭādīnaṃ vā”规则,无元音增长,而有 gaṇeti、gaṇayati 等词形,一切处皆易通达。显示巴利原文
Gaṇa saṅkhyāne, ‘‘ghaṭādīnaṃ vā’’ti na vuddhi, gaṇeti, gaṇayati iccādi, sabbattha subodhaṃ.
Bhūvādi类、Rudhādi类、Divādi类与Svādi类等诸类。
Kiyādi类、Tanādi类与Curādi类,在此共有七类。
显示巴利原文 Bhūvādī ca rudhādī ca, divādī svādayo gaṇā; Kiyādī ca tanādī ca, curādī cidha sattadhā.
词根后缀之方法显示巴利原文
Dhātuppaccayantanaya
现在说明词根后缀。显示巴利原文
Atha dhātuppaccayantā vuccante.
其中,在词根义中所示的、以khādikārita等结尾的诸后缀,即名为词根后缀。显示巴利原文
Tattha dhātvatthe niddiṭṭhā khādikāritantā paccayā dhātuppaccayā nāma.
三种标记、系缚与堪忍之中,含有界想等。显示巴利原文
Tija nisāna bandhanakhamāsu, dhātusaññādi.
“由界、相续而来的其他缘”——从此处起,界的摄受随之转起,“其他、缘”亦是主题。显示巴利原文
‘‘Dhātuliṅgehi parā paccayā’’ti ito dhātuggahaṇaṃ anuvattate, ‘‘parā, paccayā’’ti ca adhikāro.
528 528. 由 tija、gupa、kita、māna 等词根,可得 kha、cha、sa 等缘。显示巴利原文
528.Tija gupa kita mānehi kha cha sā vā.
从词根 tija、gupa、kita、māna,可有词缀 kha、cha、sa,转而成为其他。显示巴利原文
Tija gupa kita māna iccetehi dhātūhi kha cha sa iccete paccayā parā honti vā.
tija 于堪忍义中,有 kha 缀;gupa 于讥毁义中,则有 cha 缀;
从 kita 可有 cha 缀,从 māna 可有 sa 缀,依确定分别而说。
显示巴利原文 Tijato khantiyaṃ khova, nindāyaṃ gupato tu cho; Kitā cho sova mānamhā, vavatthitavibhāsato.
“某些情况中,词首元音的单音转为二音”——此即词根等词首的二音化。显示巴利原文
‘‘Kvacādivaṇṇānamekassarānaṃ dvebhāvo’’ti dhātvādissa dvibhāvo.
在陈述“辅音末尾”这一规则时——显示巴利原文
‘‘Byañjanantassā’’ti vattamāne –
529 529. 于 kha 前,ko 变为 khe。显示巴利原文
529.Ko khe ca.
当kha后缀在后方时,词根末尾的辅音变为ka音。显示巴利原文
Dhātvantassa byañjanassa kakārādeso hoti khappaccaye pare.
当titikkha这一形式成立时——显示巴利原文
Titikkha iti ṭhite –
他说:由词根所安立的ti等语尾,若非词根则不适用。显示巴利原文
Dhātuvihitānaṃ tyādivibhattīnaṃ adhātuto appavattiyamāha.
530 由界与诸缘而有语尾变化。显示巴利原文
530.Dhātuppaccayehi vibhattiyo.
在已陈述的界义中,由表示“食”等的使令作用之缘而有tya等语尾变化,应如前文那样,配合现在时等来使用。显示巴利原文
Dhātvatthe niddiṭṭhehi khādikāritantehi paccayehi tyādayo vibhattiyo hontīti pure viya vattamānādayo yojetabbā.
他忍受过激之言,他们忍受。于业中,被忍受。同样地,愿他忍受,愿他们忍受。他应忍受,他们应忍受。他忍受了,他们忍受了。他将忍受。他已忍,等等。显示巴利原文
Ativākyaṃ titikkhati, titikkhanti. Kamme titikkhīyati. Tathā titikkhatu, titikkhantu. Titikkheyya, titikkheyyuṃ. Atitikkhi, atitikkhiṃsu. Titikkhissati. Atitikkhissa iccādi.
当无 khap 条件时,ap 条件中的 e 音变化,如:tejeti,或 tejati,tejanti 等。显示巴利原文
Khappaccayābhāve appaccayassa ekāro, tejeti, tejati vā, tejanti iccādi.
gupa(保护),在 cha 条件中发生重叠,称为“前现起”的重叠想。在“重叠的”现行中,由“重叠末尾为 i 音或 ā 音”之规则,重叠末尾带上 i 音;由“喉音组转为颚音组”之规则,重叠的 g 转为 j。显示巴利原文
Gupa gopane, chappaccaye dvibhāvo, ‘‘pubbobbhāso’’ti abbhāsasaññā, ‘‘abbhāsassā’’ti vattamāne ‘‘antassivaṇṇākāro vā’’ti abbhāsantassikāro, ‘‘kavaggassa cavaggo’’ti abbhāsagakārassa jakāro ca.
531 531. 词干末尾辅音在 cha 等条件中变为 c。显示巴利原文
531.Byañjanantassa co chappaccayesu ca.
词根末辅音在cha等缘起之前时,转成c音。由此形成语尾变化:如‘他厌恶身体’(kāyaṃ jigucchati)、‘他们厌恶’(jigucchanti)。其余与前述相同。若无cha时:如‘他保护’(gopeti)、‘他们保护’(gopenti)等。显示巴利原文
Dhātvanthassa byañjanassa cakārādeso hoti chappaccayesu paresu. Tato vibhattiyo, kāyaṃ jigucchati, jigucchanti. Sesaṃ purimasamaṃ. Chābhāve gopeti, gopenti iccādi.
Kita,表治病义,带cha缘起,且为双重。显示巴利原文
Kita rogāpanayane, chappaccayo, dvittañca.
重叠之摄持亦随转。显示巴利原文
Abbhāsaggahaṇamanuvattate .
532 māna 与 kita 中,或有 v 与 t 的变化。显示巴利原文
532.Mānakitānaṃ vatattaṃ vā.
于重复的 māna 与 kita 等界,可依次发生 v 音与 t 音的变化。此时为 t 音,界末为 c 音,其余相同。如 rogaṃ tikicchati(他治病)、tikicchanti(他们治病)等。若无 t 音,则依“喉音组转颚音组”而有 c 音,如 vicikicchati(他怀疑)、vicikicchanti(他们怀疑)等。显示巴利原文
Abbhāsagatānaṃ māna kitaiccetesaṃ dhātūnaṃ vakāratakārattaṃ hoti vā yathākkamanti takāro, dhātvantassa cakāro, sesaṃ samaṃ. Rogaṃ tikicchati, tikicchanti iccādi. Takārābhāve ‘‘kavaggassa cavaggo’’ti cakāro, vicikicchati, vicikicchanti iccādi.
māna(思量、供养),带有缘起、重复、ī 音与 v 音。显示巴利原文
Māna vīmaṃsapūjāsu, sappaccayadvibhāvaīkāravakārā.
533 此后,从那些度量或尺寸中,于‘maṃ’等词。显示巴利原文
533.Tato pāmānānaṃ vā maṃ sesu.
此后,当有具缘词缀于后时,从那些重复的度量或界中,依次产生‘vā’、‘maṃ’等替换。‘Sesū’是词的复数形式,意在表明于用法中亦有数的转换。其义为‘他审察’、‘他们审察’等。显示巴利原文
Tato abbhāsato parāsaṃ pāmānānaṃ dhātūnaṃ vāmaṃiccete ādesā honti yathākkamaṃ sappaccaye pare. Sesūti bahuvacananiddeso payogepi vacanavipallāsañāpanatthaṃ. Atthaṃ vīmaṃsati, vīmaṃsanti iccādi.
于别处,‘lopañcetamakāro’指非词缀的‘e’音;‘māneti’、‘mānenti’。显示巴利原文
Aññattha ‘‘lopañcettamakāro’’ti appaccayassekāro, māneti, mānenti.
“Bhuja”(弯曲)有保护、交易之义,此处取“想要吃”的意义——显示巴利原文
Bhuja pālanabyavaharaṇesu, bhottumicchatīti atthe –
而且,“kha, cha, sa, vā”这条规则也同样适用。显示巴利原文
‘‘Kha cha sā, vā’’ti ca vattate.
534 534. 在 bhuja、ghasa、hara、su、pā 等词根之后,加在“想要”的意义中。显示巴利原文
534.Bhuja ghasa hara su pādīhi tumicchatthesu.
在‘bhuja’、‘ghasa’、‘hara’、‘su’、‘pā’等词根之后,若表示想要之义,词缀‘kha’、‘cha’、‘sa’可随意出现。所谓‘tumicchatthā’,是指与不定式相应的想要之义,或是与不定式相关联的想要之义。因此,在没有不定式的场合,如‘bhojanamicchatī’等情形中,这些词缀便不出现。依‘已表述之义不再重复使用’的原则,该语句不应使用。当词根等发生重叠后,依照‘第二、第四音变为第一、第三音’的规则,重叠音节中的‘bh’转成‘b’;词根末尾则随‘ko khe cā’的规则变成‘k’。例如‘bubhukkhati’、‘bubhukkhanti’等。显示巴利原文
Bhuja ghasa hara su pā iccevamādīhi dhātūhi tumicchatthesu ca kha cha saiccete paccayā honti vā. Tumicchānaṃ, tumantayuttaicchāya vā atthā tumicchatthā, tena tumantarahitesu ‘‘bhojanamicchatī’’tiādīsu na honti, ‘‘vuttatthānamappayogo’’ti vākyassa appayogo, dhātvādissa dvebhāve kate ‘‘dutiyacatutthānaṃ paṭhamatatiyā’’ti abbhāsabhakārassa bakāro, dhātvantassa ‘‘ko khe cā’’ti kakāro, bubhukkhati, bubhukkhanti iccādi.
‘vā’(或)的用意是什么?是为了把‘bhottumicchati’(他想吃)包括在内。‘在想要的意义上’这个限定是什么用意?是为了排除‘bhottuṃ gacchati’(他去吃)这类情况。显示巴利原文
Vāti kimatthaṃ? Bhottumicchati, icchatthesūti kimatthaṃ? Bhottuṃ gacchati.
词根‘ghasa’表进食之义。在‘想吃’的意义上,加词缀‘cha’,发生重叠,第三组音转变为‘c’类音,并有‘i’音和‘c’音的替换,如‘jighacchati’、‘jighacchanti’。显示巴利原文
Ghasa adane, ghasitumicchatīti atthe chappaccayo, dvittaṃ, tatiya cavagga ikāra cakārādesā, jighacchati, jighacchanti.
词根“hara”意为持取;在表达“想要持取”的意义时,它带有词缀“sa”。显示巴利原文
Hara haraṇe, haritumicchatīti atthe sappaccayo.
535 当后面有词缀“se”时,词根“hara”的整体变为“gī”。显示巴利原文
535.Harassa gī se.
当词缀“se”随后时,词根“hara”全部变为“gī”。若将“gīse”这一规则拆分解读,也可得到“ji”的替换;并且由于位置借代,替换部分也被称为词根,故而发生重叠,例如“bhikkhaṃ jigīsati”、“jigīsanti”。显示巴利原文
Haraiccetassa dhātussa sabbassa gī hoti se paccaye pare. ‘‘Gīse’’ti yogavibhāgena jissapi, ṭhānūpacārenādesassāpi dhātuvohārattā dvittaṃ, bhikkhaṃ jigīsati, jigīsanti.
词根“su”义为“听闻”。表示“想听闻”的形态称为“sussūsati”;至于“sussūsanti”这一形态,则是依“kvaci dhātū”等规则发生元音延长。显示巴利原文
Su savaṇe, sotumicchati sussūsati, sussūsanti, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dīgho.
词根“pā”义为“饮”。在表示“想饮”时,通过附加后缀、缩短词干元音、插入īkāra等音变,再依“tato pāmānānaṃ vāmaṃ sesū”规则发生vādesa,遂构成“pivāsati”、“pivāsanti”等形态。显示巴利原文
Pā pāne, pātumicchatīti atthe sappaccayadvittarassattaikārādesā, ‘‘tato pāmānānaṃ vāmaṃ sesū’’ti vādeso, pivāsati, pivāsanti iccādi.
词根“ji”义为“征服”。表示“想征服”的形态称为“vijigīsati”等。显示巴利原文
Ji jaye, vijetumicchati vijigīsati iccādi.
僧团如山一般行持自身,或取其“如山而行持”之义——显示巴利原文
Saṅgho pabbatamiva attānamācarati, pabbato iva ācaratīti vā atthe –
536 536. 于行为义中,从表行为者比喻标准之名词后,加后缀āya。显示巴利原文
536.Āya nāmato kattupamānādācāre.
于行为义中,从作为行为者比喻标准的名词后,加后缀āya。所谓“比喻标准”,即以此而被比喻者;“行为者之比喻标准”,即行为者的比喻标准。依据“所说之义不用”的规则,iva词被略去;因属词根加后缀的结构,依“他们之语尾亦被取消”句中以“他们”一词的摄受,而取消格语尾;依“而其以元音结尾者成词基”,成为词基形式,并发生元音消失等;依“于词根后缀后起格语尾”而生起格语尾。例如:僧团如山而行持——pabbatāyati;同样,如海而行持——samuddāyati;声音如cicciṭa而行持——cicciṭāyati。如是,如烟而行持——dhūmāyati。显示巴利原文
Ācaraṇakriyāya kattuno upamānabhūtamhā nāmato āyappaccayo hoti ācāratthe. Upamīyati etenāti upamānaṃ, kattuno upamānaṃ kattupamānaṃ, ‘‘vuttatthānamappayogo’’ti ivasaddanivatti, dhātuppaccayantattā ‘‘tesaṃ vibhattiyo lopā cā’’ti sutte tesaṃgahaṇena vibhattilopo, ‘‘pakati cassa sarantassā’’ti pakatibhāvo, saralopādi, ‘‘dhātuppaccayehi vibhattiyo’’ti vibhattuppatti, pabbatāyati saṅgho, evaṃ samuddamiva attānamācarati samuddāyati, cicciṭamiva attānamācarati cicciṭāyati saddo. Evaṃ dhūmāyati.
“从名词”与“在行为义中”这两个主题词,沿用如前。显示巴利原文
‘‘Nāmato, ācāre’’ti ca vattate.
537 537. 从比喻标准的名词,也加īya后缀。显示巴利原文
537.Īyūpamānā ca.
在行为义中,从作为比喻标准的名词加后缀īya。再次举出“比喻标准”,是为排除“行为者”的摄受,由此也从宾格成立;其余相同。例如:将无伞者当作有伞者而行持,是chattīyati;将无子者当作儿子而行持,如老师对待学生,是puttīyati。显示巴利原文
Upamānabhūtā nāmato īyappaccayo hoti ācāratthe. Puna upamānaggahaṇaṃ kattuggahaṇanivattanatthaṃ, tena kammatopi sijjhati, sesaṃ samaṃ. Achattaṃ chattamivācarati chattīyati, aputtaṃ puttamivācarati puttīyati sissamācariyo.
为何说“从譬喻标准”?即:行持法——dhammamācarati。为何说“在行为义中”?即:保护无伞者,如同伞一般。显示巴利原文
Upamānāti kiṃ? Dhammamācarati, ācāreti kiṃ? Achattaṃ chattamiva rakkhati.
“īya”这一主题词持续适用。显示巴利原文
‘‘Īyo’’ti vattate.
538 538. 从名词,在“欲求此”的意义中加后缀。显示巴利原文
538.Nāmamhātticchatthe.
对于名词,当具有“为自己”的愿望之义时,则生起“īya”词缀。如,自己想要获得钵,即为“pattīyati”(乞得);依此类推,为“vatthīyati”(住于衣)、“parikkhārīyati”(受用资具)、“cīvarīyati”(受用衣)、“paṭīyati”(领受)、“dhanīyati”(希求财富)、“puttīyati”(希求儿子)。显示巴利原文
Nāmamhā attano icchatthe īyappaccayo hoti. Attano pattamicchati pattīyati, evaṃ vatthīyati, parikkhārīyati, cīvarīyati, paṭīyati, dhanīyati, puttīyati.
为何要说“为自己愿望之义”(atticchatthe)呢?这是为了区别于“想要得到他人的东西”这种情况。显示巴利原文
Atticchattheti kimatthaṃ? Aññassa pattamicchati.
即,令精进坚固之义——显示巴利原文
Daḷhaṃ karoti vīriyanti atthe –
使役之义亦随顺适用。显示巴利原文
Kāritaggahaṇamanuvattate.
539 539. 依词根之义,于名词亦生起ṇaya缘。显示巴利原文
539.Dhāturūpenāmasmā ṇayoca.
当应成就词根之性而引生名词时,或当可应用“彼作此”、“以此超越”等场合时,于名词即生起ṇaya缘,且得使役之名。ṇa脱落、作格脱落与sara脱落等完成后,即生变格。如daḷhayati vīriyaṃ(令精进而坚固),如是而有pamāṇayati(使成为量)、amissayati(使不杂)。又如hatthinā atikkamati(以象超越)而成atihatthayati(令以象超越),vīṇāya upagāyati(以琵琶伴唱)而成upavīṇayati(令以琵琶伴唱),visuddhā hoti ratti(夜已清净)而成visuddhayati(使夜清净),kusalaṃ pucchati(问善)而成kusalayati(令问善)等。显示巴利原文
Dhātuyā rūpe nipphādetabbe, ‘‘taṃ karoti, tena atikkamati’’iccādike payujjitabbe vā sati nāmamhā ṇayappaccayo hoti, kāritasaññā ca. Ṇalope, vibhattilopasaralopādīsu katesu vibhattuppatti, daḷhayati vīriyaṃ, evaṃ pamāṇayati, amissayati, tathā hatthinā atikkamati atihatthayati, vīṇāya upagāyati upavīṇayati, visuddhā hoti ratti visuddhayati, kusalaṃ pucchati kusalayati iccādi.
540 540. 依诸词根,表因义时,ṇe、ṇaya、ṇāpe、ṇāpaya 即成使役。显示巴利原文
540.Dhātūhi ṇe ṇaya ṇāpe ṇāpayā kāritāni hetvatthe.
依一切词根,当表因义时,ṇe、ṇaya、ṇāpe、ṇāpaya 这些后缀即是他缘,亦得使役之名。因本身之义即是因义;而此因,由“能令作者为因”而得名,它是纯粹作者的促使者,亦即促使之因。从实质而言,此处所谓因,即指派遣、敦促等促使作用。显示巴利原文
Sabbehi dhātūhi hetvatthe abhidheyye ṇe ṇayaṇāpe ṇāpaya iccete paccayā parā honti, te kāritasaññā ca honti. Hetuyeva attho hetvattho, so ca ‘‘yo kāreti sa hetū’’ti laddhahetusañño suddhakattuno payojako hetukattā, atthato pesanajjhesanādiko payojakabyāpāro idha hetu nāma.
若以‘ṇe’或‘ṇaya’起首,则末二音节转为‘āto’。
有些动词带一个宾语,有些带两个宾语;而在带两个宾语的动词中,又有带三个宾语的。
因此,在主动语态与被动语态中,致使动词的语基皆得生起。
在被动语态中,它并非纯粹的行为者;在致使语态中,则被称为行为者。
对于“引导”等词根,主导宾语是主要宾语;对于“挤奶”等词根,主导宾语则是次要宾语。
显示巴利原文 Ṇe ṇayāva uvaṇṇantā, āto dve pacchimā siyuṃ; Sesato caturo dve vā, vāsaddassānuvattito. Akammā dhātavo honti, kārite tu sakammakā; Sakammakā dvikammāssu, dvikammā tu tikammakā. Tasmā kattari kamme ca, kāritākhyātasambhavo; Na bhāve suddhakattā ca, kārite kammasaññito. Niyādīnaṃ padhānañca, appadhānaṃ duhādinaṃ; Kārite suddhakattā ca, kammamākhyātagocaranti.
其中,若某人对另一人说“你去吧,你去吧!”,或以如此方式促使有能力去的人前往——即“促使去”之义——便在此义上添加 ṇe-ṇaya 后缀,并称为致使语态。依“已述之义不再应用”之规,该句不再适用;依“致使语态 ṇ 消失”之规,ṇ 消失;依“非复合词尾于致使语态中增强”之规,ū 变为 o,是为增强。显示巴利原文
Tattha yo koci bhavati, tamañño ‘‘bhavāhi bhavāhi’’ iccevaṃ bravīti, atha vā bhavantaṃ bhavituṃ samatthaṃ payojayati, bhavituṃ payojetīti vā atthe iminā ṇeṇayappaccayā, kāritasaññā ca, ‘‘vuttatthānamappayogo’’ti vākyassa appayogo, ‘‘kāritānaṃ ṇo lopa’’nti ṇalopo, ‘‘asaṃyogantassa vuddhi kārite’’ti ūkārassokāro vuddhi.
又,‘o、e’的规则继续适用,并且包含对词根的引用。显示巴利原文
‘‘O, e’’ti ca vattate, dhātuggahaṇañca.
541 541. 这些 o 与 e,于致使语态中转为 āva 与 āya。显示巴利原文
541.Te āvāyā kārite.
那些处于词根末尾的 o 和 e,在致使语态后缀前,转为 āva 与 āya 的替代形式。依‘te āvāyā’的规则分解,对于 jhe 等词根,即便在非致使语态中同样适用。因此,o 转为 āva,随后发生元音省略等变化,再依‘词根及后缀之后有语尾’的规则,加上 ti 等语尾。显示巴利原文
Te dhātvantabhūtā okārekārā āvaāyādese pāpuṇanti kārite pare. ‘‘Te āvāyā’’ti yogavibhāgena jheādīnaṃ akāritepi hontīti okārassa āvādeso, saralopādi, ‘‘dhātuppaccayehi vibhattiyo’’ti tyādayo.
他修习禅定的形态:bhāveti, bhāvayati, bhāventi, bhāvayanti。你修习:bhāvesi, bhāvayasi;你们修习:bhāvetha, bhāvayatha。我修习:bhāvemi, bhāvayāmi;我们修习:bhāvema, bhāvayāma。中间语态的“他修习”:bhāvayate, bhāvayante。显示巴利原文
So samādhiṃ bhāveti, bhāvayati, bhāventi, bhāvayanti. Bhāvesi, bhāvayasi, bhāvetha, bhāvayatha. Bhāvemi, bhāvayāmi, bhāvema, bhāvayāma. Bhāvayate, bhāvayante.
被动语态中,附以中间语态后缀与 īkāra 的插入,并伴随元音省略等变化。由此构成“禅定被修习”:bhāvīyate samādhi, bhāvīyante。单数“它被修习”:bhāvīyati;复数“它们被修习”:bhāvīyanti。显示巴利原文
Kamme attanopadayappaccayaīkārāgamā, saralopādi ca, tena bhāvīyate samādhi, bhāvīyante. Bhāvīyati, bhāvīyanti.
命令式:让他修习——bhāvetu, bhāvayatu;让他们修习——bhāventu, bhāvayantu。你修习——bhāvehi, bhāvaya, bhāvayāhi;你们修习——bhāvetha, bhāvayatha。我修习——bhāvemi, bhāvayāmi;我们修习——bhāvema, bhāvayāma。中间语态的命令式“让他修习”:bhāvayataṃ, bhāvayantaṃ。显示巴利原文
Tathā bhāvetu, bhāvayatu, bhāventu, bhāvayantu. Bhāvehi, bhāvaya, bhāvayāhi, bhāvetha, bhāvayatha . Bhāvemi, bhāvayāmi, bhāvema, bhāvayāma. Bhāvayataṃ, bhāvayantaṃ.
于业中,应被修习;令修习;令诸修习。显示巴利原文
Kamme bhāvīyataṃ, bhāvīyatu, bhāvīyantu.
他应修习、应修习、应令修习;你应修习、你应令修习,你们应修习、你们应令修习;我应修习、我应令修习,我们应修习、我们应令修习;你们修习、你们令修习,他们修习、他们令修习。显示巴利原文
Bhāveyya, bhāvaye, bhāvayeyya, bhāveyyuṃ, bhāvayeyyuṃ. Bhāveyyāsi, bhāvayeyyāsi, bhāveyyātha, bhāvayeyyātha. Bhāveyyāmi, bhāvayeyyāmi, bhāveyyāma, bhāvayeyyāma. Bhāvetha, bhāvayetha, bhāveraṃ, bhāvayeraṃ.
于业中,应被修习,诸应被修习。显示巴利原文
Kamme bhāvīyeyya, bhāvīyeyyuṃ.
今日式,以“第七今日语基”的瑜伽分别,即使是致使式,也从长音后增入sakāra。显示巴利原文
Ajjataniyaṃ ‘‘sattamajjatanimhī’’ti yogavibhāgena kāritantāpi dīghato sakārāgamo.
他令不生、他令生、他令不生、他令生,他们令不生、他们令生、他们令不生、他们令生、他们令不生、他们令生。你令不生、你令不生,你们令不生、你们令不生。我令不生、我令生、我令不生、我令生,我们令不生、我们令不生。显示巴利原文
Abhāvesi, bhāvesi, abhāvayi, bhāvayi, abhāvesuṃ, bhāvesuṃ, abhāvayiṃsu, bhāvayiṃsu, abhāvayuṃ, bhāvayuṃ. Abhāvesi, abhāvayasi, abhāvittha, abhāvayittha. Abhāvesiṃ, bhāvesiṃ, abhāvayiṃ, bhāvayiṃ, abhāvimha, abhāvayimha.
于业中,被令不生、被令不生。显示巴利原文
Kamme abhāvīyittha, abhāvīyi.
他将修习,他将令修习,他们将修习,他们将令修习。你将修习,你将令修习,你们将修习,你们将令修习。我将修习,我将令修习,我们将修习,我们将令修习。显示巴利原文
Bhāvessati, bhāvayissati, bhāvessanti, bhāvayissanti. Bhāvessasi, bhāvayissasi, bhāvissatha, bhāvayissatha. Bhāvessāmi, bhāvayissāmi, bhāvessāma, bhāvayissāma.
于业中,将被修习,将被诸修习。将被修习,将被诸修习。显示巴利原文
Kamme bhāvīyissate, bhāvīyissante. Bhāvīyissati, bhāvīyissanti.
他令不生,他令不生,他们令不生,他们令不生。于业中,你们被令不生,被令不生等等。显示巴利原文
Abhāvissa, abhāvayissa, abhāvissaṃsu, abhāvayissaṃsu. Kamme abhāvīyissatha, abhāvīyissa iccādi.
同样地,任何正在煮的人,他人便对他说“煮!煮!”;或是使煮者从事,或是为了使他煮而从事的意思,依已说的方法而有ṇe、ṇaya等,a变为ā,这是增长,其余应知。显示巴利原文
Tathā yo koci pacati, tamañño ‘‘pacāhi pacāhi’’ iccevaṃ bravīti, atha vā pacantaṃ payojeti, pacituṃ vā payojetīti atthe vuttanayena ṇe ṇayādayo, akārassākāro vuddhi, sesaṃ neyyaṃ.
他令提婆达多煮饭,他们令煮。你令煮,你们令煮。我令煮,我们令煮。他令煮,他们令煮。你令煮,你们令煮。我令煮,我们令煮。而在ṇāpe、ṇāpaye中,那人令那人煮饭,他们令煮。他令煮,他们令煮。显示巴利原文
So devadattaṃ odanaṃ pāceti, pācenti. Pācesi, pācetha. Pācemi, pācema. Pācayati, pācayanti. Pācayasi, pācayatha. Pācayāmi, pācayāma. Ṇāpeṇāpayesu pana so puriso taṃ purisaṃ odanaṃ pācāpeti, pācāpenti. Pācāpayati, pācāpayanti.
在业中,饭被他煮,被令煮,被令煮,被令煮。显示巴利原文
Kamme so odanaṃ pācīyati tena, pācayīyati, pācāpīyati, pācāpayīyati.
同样地,“让他煮”“使他煮”“令他煮”“使其令煮”;“应被煮”“应被煮”“应被使煮”“应被使煮”“应被令煮”“应被令煮”“应被使令煮”“应被使令煮”;“他可能煮”“他可能使煮”“他可能令煮”“他可能使令煮”;“它可能被煮”“它们可能被煮”;“他煮了”“他使煮了”“他令煮了”“他使令煮了”;“他将煮”“他将使煮”“他将令煮”“他将使令煮”……“他可能已煮”“他可能已使煮”“他可能已令煮”“他可能已使令煮”等等。显示巴利原文
Tathā pācetu, pācayatu, pācāpetu, pācāpayatu. Pācīyataṃ, pācīyatu, pācayīyataṃ, pācayīyatu, pācāpīyataṃ, pācāpīyatu, pācāpayīyataṃ, pācāpayīyatu. Pāceyya, pācayeyya, pācāpeyya, pācāpayeyya. Pācīyeyya, pācīyeyyuṃ. Apācesi, apācayi, apācāpesi, apācāpayi. Pācessati, pācayissati, pācāpessati, pācāpayissati. Apācissa, apācayissa, apācāpissa, apācāpayissa iccādi.
在表达“令行走者行走”或“令前往”之义时,有ṇe、ṇaya等词缀;当发生元音增长时——显示巴利原文
Gacchantaṃ, gantuṃ vā payojetīti atthe ṇe ṇayādayo, vuddhiyaṃ sampattāyaṃ –
“对于无结合者,在使役式中发生元音增长”这一规则持续有效。显示巴利原文
‘‘Asaṃyogantassa vuddhi kārite’’ti vattate.
542 542. 或者,指ghaṭa等词根。显示巴利原文
542.Ghaṭādīnaṃ vā.
对于ghaṭa等不以复辅音结尾的词根,在使役式中,元音可有增长;此处的“或者”一词显示也可无增长,这个“或”正是用来表明有条件的可选性。显示巴利原文
Ghaṭādīnaṃ dhātūnaṃ asaṃyogantānaṃ vuddhi hoti vā kāriteti ettha vāggahaṇena vuddhi na hoti, vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo.
他令彼人去村落:gameti, gamayati, gacchāpeti, gacchāpayati。他被彼人令去村落:gamīyati, gamayīyati, gacchāpīyati, gacchāpayīyati 等等。一切处皆当如此配合。往上类推亦然。显示巴利原文
So taṃ purisaṃ gāmaṃ gameti, gamayati, gacchāpeti, gacchāpayati. So gāmaṃ gamīyati tena, gamayīyati, gacchāpīyati, gacchāpayīyati iccādi. Sabbattha yojetabbaṃ. Evaṃ uparipi.
Ghaṭa 意为“努力”。他促使努力者:ghaṭeti;依据“或于 ghaṭa 等”的规则,无元音增长:ghaṭayati, ghaṭāpeti, ghaṭāpayati。显示巴利原文
Ghaṭa īhāyaṃ, ghaṭantaṃ payojayati, ghaṭeti, ghaṭādīnaṃ vāti na vuddhi, ghaṭayati, ghaṭāpeti, ghaṭāpayati.
“在使役中”这一规则继续适用。显示巴利原文
‘‘Kārite’’ti vattate.
543 543. 词根 guh 与 dus 的元音延长。显示巴利原文
543.Guha dusānaṃ dīghaṃ.
当后接使役后缀时,词根 guh 与 dus 的元音变为长音;这是对“增长规则”的排除。显示巴利原文
Guhadusaiccetesaṃ dhātūnaṃ saro dīghamāpajjate kārite pare, vuddhāpavādoyaṃ.
Guh(隐藏)的使役式:gūhayati, gūhayanti。Dus(不满)的使役式:dūsayati, dūsayanti 等。显示巴利原文
Guha saṃvaraṇe, guhituṃ payojayati gūhayati, gūhayanti. Dusa appītimhi, dussantaṃ payojayati dūsayati, dūsayanti iccādi.
同样地,对“希望”的使役:icchāpeti, icchāpayati, eseti, esayati。对“确定”的使役:niyāmeti, niyāmayati。对“坐”的使役:āseti, āsayati, acchāpeti, acchāpayati。对“获得”的使役:lābheti, lābhayati。对“说话”的使役:vāceti, vācayati, vācāpeti, vācāpayati。同样地,对“住”的使役:vāseti, vāsayati, vāsāpeti, vāsāpayati。对“运载”的使役:vāheti, vāhayati, vāhāpeti, vāhāpayati。对“衰退”的使役:jīreti, jīrayati, jīrāpeti, jīrāpayati。对“死”的使役:māreti, mārayati, mārāpeti, mārāpayati。对“显现”的使役:dasseti, dassayati 等。显示巴利原文
Tathā icchantaṃ payojayati icchāpeti, icchāpayati, eseti, esayati. Niyacchantaṃ payojayati niyāmeti, niyāmayati. Āsantaṃ payojayati āseti, āsayati, acchāpeti, acchāpayati. Labhantaṃ payojayati lābheti, lābhayati. Vacantaṃ payojayati vāceti, vācayati, vācāpeti, vācāpayati. Evaṃ vāseti, vāsayati, vāsāpeti, vāsāpayati. Vāheti, vāhayati, vāhāpeti, vāhāpayati. Jīreti, jīrayati, jīrāpeti, jīrāpayati. Māreti, mārayati, mārāpeti, mārāpayati. Dasseti, dassayati iccādi.
同样地,对于‘刺’的使役动词,有 todeti、todayati、todāpeti、todāpayati 等形式。对于‘入’的使役动词,有 paveseti、pavesayati、pavesāpeti、pavesāpayati,或说 pavisituṃ。对于‘指示’的使役动词,有 uddisāpeti、uddisāpayati。对于‘能’的使役动词,有 pahāveti、pahāvayati。对于‘卧’的使役动词,有 sāyeti、sāyayati、sāyāpeti、sāyāpayati。此处,e 变为 āya,故有 sayāpeti、sayāpayati;依‘kvaci dhātū’等规则,在词缀 ṇāpe、ṇāpaye 中 āya 替换为短音。对于‘导’的使役动词,有 nayāpayati。对于‘住立’的使役动词,有 patiṭṭhāpayati,或说 patiṭṭhapeti。显示巴利原文
Tathā tudantaṃ payojayati todeti, todayati, todāpeti, todāpayati. Pavisantaṃ payojayati, pavisituṃ vā paveseti, pavesayati, pavesāpeti , pavesāpayati. Uddisantaṃ payojayati uddisāpeti, uddisāpayati. Pahontaṃ payojayati pahāveti, pahāvayati. Sayantaṃ payojayati sāyeti, sāyayati, sāyāpeti, sāyāpayati. Ettha ekārassa āyādeso, sayāpeti, sayāpayati, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ṇāpeṇāpayesu āyādesassa rassattaṃ. Nayantaṃ payojayati nayāpeti, nayāpayati. Patiṭṭhantaṃ payojayati patiṭṭhāpeti, patiṭṭhāpayati, patiṭṭhapeti vā.
‘驱使杀’这一意义,乃由 ṇe、ṇaya 等词缀表达。显示巴利原文
Hanantaṃ payojayatīti atthe ṇeṇayādayo.
此处延续‘Ṇamhi’之规则。显示巴利原文
‘‘Ṇamhī’’ti vattate.
544 han 变为 ghāta。显示巴利原文
544.Hanassa ghāto.
此“han”词根,当后接带 ṇa 的使役后缀时,变为 ghāta,如 ghāteti、ghātayati、ghātāpeti、ghātāpayati;或依“vadho vā sabbattha”规则变为 vadha,如 vadheti、vadhāpeti。显示巴利原文
Hanaiccetassa dhātussa ghātādeso hoti ṇakāravati kāritappaccaye pare. Ghāteti, ghātayati, ghātāpeti, ghātāpayati, ‘‘vadho vā sabbatthā’’ti vadhādese vadheti, vadhāpeti.
驱使祭祀,即 juhāveti、juhāvayati。驱使舍弃,即 jahāpeti、jahāpayati,或 hāpeti、hāpayati。驱使施与,即 dāpeti、dāpayati。驱使关闭,即 pidhāpeti、pidhāpayati,或 pidahāpeti、pidahāpayati。显示巴利原文
Juhontaṃ payojayati juhāveti, juhāvayati. Jahantaṃ payojayati jahāpeti, jahāpayati, hāpeti, hāpayati. Dadantaṃ payojayati dāpeti, dāpayati. Pidahantaṃ payojayati pidhāpeti, pidhāpayati, pidahāpeti, pidahāpayati.
对于「阻碍」的使役:rodheti、rodhayati、rodhāpeti、rodhāpayati。对于「切断」的使役:chedeti、chedayati、chedāpeti、chedāpayati。对于「结合」的使役:yojeti、yojayati、yojāpeti、yojāpayati。对于「受用」的使役:bhojeti、bhojayati、bhojāpeti、bhojāpayati。对于「解脱」的使役:moceti、mocayati、mocāpeti、mocāpayati。显示巴利原文
Rundhantaṃ payojayati rodheti, rodhayati, rodhāpeti, rodhāpayati. Chindantaṃ payojayati chedeti, chedayati, chedāpeti, chedāpayati. Yuñjantaṃ payojayati yojeti, yojayati, yojāpeti, yojāpayati. Bhuñjantaṃ payojayati bhojeti, bhojayati, bhojāpeti, bhojāpayati. Muñcantaṃ payojayati moceti, mocayati, mocāpeti, mocāpayati.
对于「游戏」的使役:deveti、devayati。对于「生起」的使役:uppādeti、uppādayati。对于「觉悟」的使役:bodheti、bodhayati。又依“dādhāntato yo kvaci”规则插入ya,而有bujjhāpeti、bujjhāpayati。对于「满足」的使役:toseti、tosayati、tosāpeti、tosāpayati。对于「平息」的使役:sameti、samayati,因属ghaṭādi组故不强化元音。对于「忿怒」的使役:kopeti、kopayati。对于「出生」的使役:janeti、janayati,因属ghaṭādi组故不强化元音。显示巴利原文
Dibbantaṃ payojayati deveti, devayati. Uppajjantaṃ payojayati uppādeti, uppādayati. Bujjhantaṃ payojayati bodheti, bodhayati. ‘‘Dādhāntato yo kvacī’’ti yakārāgamo, bujjhāpeti, bujjhāpayati. Tussantaṃ payojayati toseti, tosayati, tosāpeti, tosāpayati. Sammantaṃ payojayati sameti, samayati, ghaṭādittā na vuddhi. Kuppantaṃ payojayati kopeti, kopayati. Jāyantaṃ payojayati janeti, janayati, ghaṭādittā na vuddhi.
对于「听闻」的使役,指听闻法:sāveti、sāvayati。对于「到达」的使役:pāpeti、pāpayati。显示巴利原文
Suṇantaṃ payojayati dhammaṃ sāveti, sāvayati. Pāpuṇantaṃ payojayati pāpeti, pāpayati.
驱使售卖者:使售卖、令售卖(vikkāyāpeti,vikkāyāpayati)。驱使战胜者:使战胜、令战胜(jayāpeti,jayāpayati)。驱使了知者:使了知、令了知(ñāpeti,ñāpayati)。驱使执取者:使执取、令执取(gāheti、gāhayati、gāhāpeti、gāhāpayati、gaṇhāpeti、gaṇhāpayati)。显示巴利原文
Vikkiṇantaṃ payojayati vikkāyāpeti, vikkāyāpayati. Jinantaṃ payojayati jayāpeti, jayāpayati. Jānantaṃ payojayati ñāpeti, ñāpayati. Gaṇhantaṃ payojayati gāheti, gāhayati, gāhāpeti, gāhāpayati, gaṇhāpeti, gaṇhāpayati.
驱使伸展者:使伸展、使伸展(vitānayati)。任何做者,他人如是说“做吧!做吧!”,即驱使做者,或令做:kāreti、kārayati、kārāpeti、kārāpayati 等等。显示巴利原文
Vitanantaṃ payojayati vitāneti, vitānayati. Yo koci karoti, tamañño ‘‘karohi karohi’’iccevaṃ bravīti, karontaṃ payojayati, kātuṃ vā kāreti, kārayati, kārāpeti, kārāpayati iccādi.
驱使偷盗者:令偷盗、令偷盗(corāpayati)。驱使思惟者:令思惟、令思惟(cintāpayati)。驱使供养者:令供养、令供养(pūjāpayati)等等。一切处皆易解。显示巴利原文
Corentaṃ payojayati corāpeti, corāpayati. Cintentaṃ payojayati cintāpeti, cintāpayati , pūjentaṃ payojayati pūjāpeti, pūjāpayati iccādi. Sabbattha subodhaṃ.
此外,基于词根及其伴随条件的分析,也可以派生出使役词缀;
在自己的使役形式中,观察 yuṇ、vū 等词缀可得见,这即是其征象。
显示巴利原文 Dhātuppaccayato cāpi, kāritappaccayā siyuṃ; Sakāritehi yuṇvūnaṃ, dassanañcettha ñāpakaṃ.
因此,让忍耐者发起行动,即说为‘令忍耐’‘使忍耐’。让治疗者发起行动,即说为‘令治疗’‘使治疗’‘令其治疗’‘使其治疗’。同理,‘令饥渴’‘使饥渴’‘令其饥渴’‘使其饥渴’,以及让如对山岳般行为者发起行动,即说为‘令其如对山岳般行为’。‘令其对如对儿子般行为’等用法,也依此得以成立。显示巴利原文
Tena titikkhantaṃ payojayati titikkheti, titikkhāpeti. Tikicchantaṃ payojayati tikiccheti, tikicchayati, tikicchāpeti, tikicchāpayati. Evaṃ bubhukkheti, bubhukkhayati, bubhukkhāpeti, bubhukkhāpayati, pabbatāyantaṃ payojayati pabbatāyayati. Puttīyayati iccādipi siddhaṃ bhavati.
为教法之义而开演,依自智而宣说;
诸贤明者,当以多闻之力思惟于此。
“有”“住”“卧”“曾有”等,
通达动词特征者,应知为不及物动词。
即使是不及物动词,加上致使义后缀后也成为及物动词;
例如:“比丘修习能断除贪等烦恼之道。”
显示巴利原文 Sāsanatthaṃ samuddiṭṭhaṃ, ākhyātaṃ sakabuddhiyā; Bāhusaccabalenīdaṃ, cintayantu vicakkhaṇā. Bhavati tiṭṭhati seti, ahosi evamādayo; Akammakāti viññeyyā, kammalakkhaṇaviññunā. Akammakāpi hetvattha-ppaccayantā sakammakā; Taṃ yathā bhikkhu bhāveti, maggaṃ rāgādidūsakanti.