第6品·动词品·Svādi 词类
6. 动词品解释 · 246 段
“su savaṇe”(听)中,如前所述,产生语尾变化。巴利
Su savaṇe, pure viya vibhattuppatti.
512 从 svādi 类词根起,有 ṇu、ṇā、uṇā 等词缀。巴利
512.Svādito ṇuṇāuṇā ca.
从“su”等为首的词根类开始,在表主动的语尾词缀中,有 ṇu、ṇā、uṇā 这些词缀。依“aññesu cā”中的 ca 字,ṇu 词缀发生元音增长;而依该处随转的 vā 字,svādi 等词根在 ṇu、ṇā 等前则不发生元音增长。巴利
Suiccevamādito dhātugaṇato ṇu ṇāuṇāiccete paccayā honti kattari vihitesu vibhattippaccayesu. ‘‘Aññesu cā’’ti ettha caggahaṇena ṇuppaccayassa vuddhi. Tatthevānuvattitavāggahaṇena svādīnaṃ ṇuṇādīsu na vuddhi.
例如 dhammaṃ suṇoti(听闻法),经音省略等规则,变为 suṇanti。suṇosi、suṇotha。suṇomi、suṇoma。在 ṇā 词缀中,如 suṇāti、suṇanti。suṇāsi,依“kvaci dhātū”等规则转成短音,成为 suṇasi;suṇātha、suṇatha。suṇāmi、suṇāma。巴利
Dhammaṃ suṇoti, saralopādi, suṇanti. Suṇosi, suṇotha. Suṇomi, suṇoma. Ṇāpaccaye suṇāti, suṇanti. Suṇāsi, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā rassattaṃ, suṇasi, suṇātha, suṇatha. Suṇāmi, suṇāma.
于被动语态的 ya 词缀中,依“kvaci dhātū”等规则变成长音,例如 sūyate、sūyante;sūyati、sūyanti。在重复音时则转为短音,例如 suyyati、suyyanti;或亦作 sūyyati、sūyyanti。巴利
Kamme yappaccaye ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dīgho, sūyate, sūyante. Sūyati, sūyanti. Dvitte rassattaṃ, suyyati, suyyanti. Sūyyati, sūyyanti vā.
愿他听,愿他们听。你听,你们听。我听,我们听。愿他听,愿他们听。你听吧,你们听吧。我听,我们听。应被听,正被听。你应被听,你们应被听。他应被听,我们应被听。于被动语态中:应被听,正被听。愿被听,愿被听。巴利
Suṇotu, suṇantu. Suṇohi, suṇotha. Suṇomi, suṇoma. Suṇātu, suṇantu. Suṇa, suṇāhi, suṇātha. Suṇāmi, suṇāma. Suṇataṃ, suṇantaṃ . Suṇassu, suṇavho. Suṇe, suṇāmase. Kamme sūyataṃ, sūyantaṃ. Sūyatu, sūyantu.
他可听,他们可听。你可听,你们可听。我可听,我们可听。你们当听,他们当听。你们当被听,你们可被听。我可听,我们可被听。愿被听,可被听。巴利
Suṇe, suṇeyya, suṇeyyuṃ. Suṇeyyāsi, suṇeyyātha. Suṇeyyāmi, suṇeyyāma. Suṇetha, suṇeraṃ. Suṇetho, suṇeyyāvho. Suṇeyyaṃ, suṇeyyāmhe. Sūyetha, sūyeyya.
他听了,他听,他们听了,他们听。你听了,你们听了。我听了,我听,我们听了,我们听。你们听了,你们听了。ṇā词缀脱落,音声增长,s的双音化,s的插入,他听闻了,他们听闻了,他们随闻了。他听闻了,你们听闻了。我听闻了,我们听闻了,或我们听闻了,你们听闻了。你被听闻了,他被听闻了。巴利
Asuṇi, suṇi, asuṇiṃsu, suṇiṃsu. Asuṇi, asuṇittha. Asuṇiṃ, suṇiṃ, asuṇimha, suṇimha. Asuṇittha, suṇittha. Ṇāpaccayalopo, vuddhi, sassa dvibhāvo, sāgamo, assosi, assosiṃsu, paccassosuṃ. Assosi, assosittha. Assosiṃ, assosimha, assosimhā vā, assosittha. Asūyittha, assūyi.
词尾s等脱落,他将听,他们将听。你将听,你们将听。我将听,我们将听。他将被动听,他们将被动听。你将被动听,你们将被动听。我将听,我们将被动听。ṇā词缀脱落,增长,他将听,他们将听。你将听,你们将听。我将听,我们将听。他将被动听。他将被动听,他将听。他将不听。将不被听,等等。巴利
Saralopādi, suṇissati, suṇissanti. Suṇissasi, suṇissatha. Suṇissāmi, suṇissāma. Suṇissate, suṇissante. Suṇissase, suṇissavhe. Suṇissaṃ, suṇissāmhe. Ṇāpaccayalopo, vuddhi, sossati, sossanti. Sossasi, sossatha. Sossāmi, sossāma. Sossate. Sūyissate, sūyissati. Asuṇissa. Asūyissa iccādi.
Hi 表“去”义时,前加 ṇā 词缀:pahiṇāti 或 pahiṇati(他派遣),pahiṇanti(他们派遣);pahiṇātu(愿他派遣),pahiṇantu(愿他们派遣);pahiṇeyya(他应派遣);pahiṇi(他派遣了),dūtaṃ pāhesi(他派遣了使者);pahiṇissati(他将派遣);pahiṇissa(他将派遣)等等。巴利
Hi gatimhi, papubbo ṇāpaccayo, pahiṇāti, pahiṇati vā, pahiṇanti. Pahiṇātu, pahiṇantu. Pahiṇeyya. Pahiṇi, dūtaṃ pāhesi. Pahiṇissati. Pahiṇissa iccādi.
Vu 表“覆盖、遮蔽”义:āvuṇāti(他遮蔽),āvuṇanti(他们遮蔽)等等。巴利
Vu saṃvaraṇe, āvuṇāti, āvuṇanti iccādi.
Mi(衡量、分配),依“在某些词根中”等规则,ṇ转为n,如:minoti(他衡量)、minanti(他们衡量)等。巴利
Mi pakkhepe, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ṇassa nattaṃ, minoti, minanti iccādi.
Apa(到达),词尾s脱落时,依“长音”规则变成长音,加uṇā词缀,构成:sampattiṃ pāpuṇāti(他达到成就)、pāpuṇanti(他们达到);pāpuṇāsi(你达到)、pāpuṇātha(你们达到);pāpuṇāmi(我达到)、pāpuṇāma(我们达到)。巴利
Apa pāpuṇane, papubbo saralope ‘‘dīgha’’nti dīgho, uṇāpaccayo, sampattiṃ pāpuṇāti, pāpuṇanti. Pāpuṇāsi, pāpuṇātha. Pāpuṇāmi, pāpuṇāma.
于业格(被动语态):pāpīyati(被达到)、pāpīyanti(被达到)。同样地:pāpuṇātu(愿他达到)、pāpīyatu(愿被达到);pāpuṇe(他达到)、pāpuṇeyya(他可得达到)、pāpīyeyya(可被达到);pāpuṇi(他达到了)、pāpuṇiṃsu(他们达到了)、pāpīyi(被达到了);pāpuṇissati(他将达到)、pāpīyissati(将被达到);pāpuṇissa(他将达到)、pāpīyissa(将被达到)等等。巴利
Kamme pāpīyati, pāpīyanti. Tathā pāpuṇātu. Pāpīyatu. Pāpuṇe, pāpuṇeyya. Pāpīyeyya. Pāpuṇi, pāpuṇiṃsu. Pāpīyi. Pāpuṇissati. Pāpīyissati. Pāpuṇissa. Pāpīyissa iccādi.
词根Saka意为“能够”,重叠为辅音后,形成sakkuṇāti(他能),sakkuṇanti(他们能)。于被动语态中,依“取前形”规则取其前形,得sakkate tayā(为你所能),或sakkati(他能),sakkuṇātu(愿他能)。sakkuṇeyya(他应能)。依“某些词根”等规则,sak词根于今日时等过去诸式中,其中之k变为kha,形成asakkhi(他能了), sakkhi(他能够了), asakkhiṃsu(他们能了), sakkhiṃsu(他们能够了)。sakkhissati(他将能), sakkhissanti(他们将能)。asakkhissa(他将能), asakkhissaṃsu(他们将能)等。巴利
Saka sattimhi, dvibhāvo, sakkuṇāti, sakkuṇanti. Bhāve ‘‘pubbarūpañcā’’ti pubbarūpattaṃ, sakkate tayā, sakkati vā, sakkuṇātu. Sakkuṇeyya. ‘‘Kvaci dhātū’’tiādinā sakantassa khādeso ajjatanādimhi, asakkhi, sakkhi, asakkhiṃsu, sakkhiṃsu. Sakkhissati, sakkhissanti. Asakkhissa, asakkhissaṃsu iccādi.
Kiyādi群(词根群)。巴利
Kiyādigaṇa
在物品交换中,[词根]作重叠,如前一样产生词缀变化。巴利
Kī dabbavinimaye, vipubbo dvittaṃ, pure viya vibhattuppatti.
513 以kī为首的词根类。巴利
513.Kiyādito nā.
以kī为首的这一类词根,其后直接跟随主动语态的nā词缀。因nā为后接词缀,故不发生元音增长;依“某些词根”等规则,kī等词根于nā前发生短化;而由kī所构成之nā词缀中的n音,亦转变为ṇ音。巴利
Kīicceva mādito dhātugaṇato nāpaccayo hoti kattari. Nāparattā na vuddhi, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā kiyādīnaṃ nāmhi rassattaṃ, kīto nāpaccayanakārassa ṇattañca.
他卖货物,他们卖货物。货物被卖,货物们被卖。应令他卖,应令他们卖。应令货物被卖,应令货物们被卖。他若卖,他若卖。货物若被卖,货物们若被卖。他已卖,他卖了。货物已被卖,货物被卖了。他将卖,他们将卖。货物将被卖,货物们将被卖。假如他卖,假如他们卖。假如货物被卖,假如货物们被卖。巴利
Bhaṇḍaṃ vikkiṇāti, vikkiṇanti. Vikkīyati, vikkīyanti. Vikkiṇātu, vikkiṇantu. Vikkīyatu, vikkīyantu. Vikkiṇe, vikkiṇeyya . Vikkīyeyya, vikkīyeyyuṃ. Avikkiṇi, vikkiṇi. Vikkīyittha, vikkīyi. Vikkiṇissati, vikkiṇissanti. Vikkīyissati, vikkīyissanti. Avikkiṇissa, avikkiṇissaṃsu. Vikkīyissa, vikkīyissaṃsu iccādi.
词根ji,意为征服,征服烦恼:他征服,他们征服。其被征服,他们被征服。如此,应令他征服。应令其被征服。他应征服。其应被征服。他已征服,他征服了,他们已征服,他们征服了。他使征服,他们使征服。其已被征服。其已被征服,其被征服了。他将征服,他们将征服。他将征服,他们将征服。其将被征服,它们将被征服。若他已征服。若其已被征服等。巴利
Ji jaye, kilese jināti, jinanti. Jīyati, jīyanti. Evaṃ jinātu. Jīyatu. Jineyya. Jīyeyya. Ajini, jini, ajiniṃsu, jiniṃsu. Ajesi, ajesuṃ. Ajinittha. Ajīyittha, ajīyi. Jinissati, jinissanti. Vijessati, vijessanti. Jīyissati, jīyissanti. Ajinissa. Ajīyissa iccādi.
同样地,词根 ci 意为“积聚”:如 cināti(他积聚)、cinanti(他们积聚)等。巴利
Tathā ci caye, cināti, cinanti iccādi.
词根 ñā 意为“了知”,其后接 nā 词缀。巴利
Ñā avabodhane nāpaccayo.
“或”字延续其效力。巴利
‘‘Vā’’ti vattate.
514 词根 ñā 变为 jā、jaṃ、nā。巴利
514.Ñāssa jā jaṃ nā.
也就是说,词根 ñā 有 jā、jaṃ、nā 这些替换形式,或为可选。巴利
Ñāiccetassa dhātussa jā jaṃ nāiccete ādesā honti vā.
在 nā 词缀前替换为 jā,在 ñā 词缀前替换为 jaṃ,在 ti 词缀前则无 nā,此处的规则如此;
这是为了表达确定分别之义,而延续使用“或”字。
了知法,或调伏,或了知。巴利
Jādeso nāmhi jaṃ ñāmhi, nābhāvo timhi evidha; Vavatthitavibhāsattha-vāsaddassānuvattanā; Dhammaṃ vijānāti, vināyati vā, vijānanti.
在业中,被知(单数)、被知(复数)。插入 i 字母并省略前部,依“kvaci dhātū”等规则变为 e,且辅音双写,即 ñeyyati、ñeyyanti。令知(单数)、令知(复数),并缩短元音。知(单数)、知(单数命令式)、知(复数命令式)。我知、我们知。知者(单数业格)、知者(单数业格)。令你知。被知(单数)、被知(复数)。巴利
Kamme viññāyati, viññāyanti. Ivaṇṇāgame pubbalopo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ekāro, dvittañca, ñeyyati, ñeyyanti. Vijānātu, vijānantu, rassattaṃ. Vijāna, vijānāhi, vijānātha. Vijānāmi, vijānāma. Vijānataṃ, vijānantaṃ. Vijānassu. Viññāyatu, viññāyantu.
515 Eyya的替代形式有iyā或ñā。巴利
515.Eyyassañāto iyā ñā vā.
在名为ñā的词根之后,eyya语尾有iyā和ñā等替代形式,或发生元音省略等。vijāniyā。巴利
Eyyassa vibhattissa ñāiccetāya dhātuyā parassa iyā ñāiccete ādesā honti vā, saralopādi. Vijāniyā.
在ñā作替代时,有jaṃ等替代ñā。巴利
Ñādese ñāssa jaṃādeso.
并且‘ñāto, vā’这一句也同样适用。巴利
‘‘Ñāto, vā’’ti ca vattate.
516 nā的消失与变为ya。巴利
516.Nāssa lopo yakārattaṃ.
对于名为ñā的词根,其后的nā词缀或有消失,且变为ya;此处的vā字表示有确定分别的意义。由此——巴利
Ñāiccetāya dhātuyā parassa nāpaccayassa lopo hoti vā, yakārattañca, vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Tena –
在ñā中,nā从不消失,此字并无脱落;
在ajjatanā等韵律下,则有可选变体;
其余情形则不然;
于nāto之后、ti现前之处,方成ya字。巴利
Ñāmhi niccañca nālopo, Vibhāsājjatanādisu; Aññattha na ca hotāyaṃ, Nāto timhi yakāratā.
随韵变为组末音:vijaññā, vijāneyya, vijāneyyuṃ。Vijāneyyāsi, vijāneyyātha。Vijāneyyāmi, vijāneyyāma,或 vijānemu。Vijānetha。Viññāyeyya, viññāyeyyuṃ。巴利
Niggahītassa vaggantattaṃ, vijaññā, vijāneyya, vijāneyyuṃ. Vijāneyyāsi, vijāneyyātha. Vijāneyyāmi, vijāneyyāma, vijānemu vā. Vijānetha. Viññāyeyya, viññāyeyyuṃ.
Samajāni, sañjāni, sañjāniṃsu。非省略形式:aññāsi, aññāsuṃ。Vijānittha。Viññāyittha。Paññāyi, paññāyiṃsu。Vijānissati, vijānissanti。Ñassati, ñassanti。Viññāyissate, viññāyissante。Paññāyissati, paññāyissanti。根据“kvaci dhātū”等规则,ss 变为 h,即成 paññāyihiti, paññāyihinti。Ajānissa。Ajānissatha。Aññāyissatha, aññāyissa 等等。巴利
Samajāni, sañjāni, sañjāniṃsu. Nālope aññāsi, aññāsuṃ. Vijānittha. Viññāyittha. Paññāyi, paññāyiṃsu. Vijānissati, vijānissanti. Ñassati, ñassanti. Viññāyissate, viññāyissante. Paññāyissati, paññāyissanti. ‘‘Kvaci dhātū’’tiādinā ssassa hi ca, paññāyihiti, paññāyihinti. Ajānissa. Ajānissatha. Aññāyissatha, aññāyissa iccādi.
Mā 衡量:依“某些地方词根”等规则,mānta 中的 i 变为 ī —— mināti, minanti。被动语态:mīyati, mīyanti 等等。巴利
Mā māne, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā māntassa ikāro, mināti, minanti. Kamme mīyati, mīyanti iccādi.
Lū 切割:词干中元短音化:lunāti, lunanti。被动语态:lūyati, lūyanti 等等。巴利
Lū chedane, nāmhi rassattaṃ, lunāti, lunanti. Lūyati, lūyanti iccādi.
Dhū 摇动:dhunāti, dhunanti。被动语态:dhūyati, dhūyanti 等等。巴利
Dhū kampane, dhunāti, dhunanti. Dhūyati, dhūyanti iccādi.
‘gaha’表执取义,于诸名中,当条件具足时——巴利
Gaha upādāne, nāmhi sampatte –
517 自‘gaha’等起始的‘ppa-ṇhā’巴利
517.Gahāditoppaṇhā.
即由‘gaha’等词根所成的‘ppa-ṇhā’等诸缘,用于主动语态。此中‘ādi’一词表示为类别。巴利
Gahaiccevamādito dhātuto ppa ṇhāiccete paccayā honti kattari. Ādisaddoyaṃ pakāro.
“gahassa”一词沿用。巴利
‘‘Gahassā’’ti vattate.
518 在 ṇhā 前 h 脱落。巴利
518.Halopo ṇhāmhi.
即此词根 gaha 的字母 h,当接续 ṇhā 时脱落。如 sīlaṃ gaṇhāti,或在短化时作 gaṇhati、gaṇhanti。又如 gaṇhāsi、gaṇhātha。gaṇhāmi、gaṇhāma。巴利
Gahaiccetassa dhātussa hakārassa lopo hoti ṇhāmhi paccaye pare. Sīlaṃ gaṇhāti, rassatte gaṇhati vā, gaṇhanti. Gaṇhāsi, gaṇhātha. Gaṇhāmi, gaṇhāma.
在被动语态中,当有“ye”存在时,依“ha 与 ya 转换,或变为 l”的规则,字母 ha 转变为 ya。如:Gayhati, gayhanti。巴利
Kamme ‘‘ye’’ti vattamāne ‘‘havipariyayo lo vā’’ti hakārassa yakārena vipariyayo hoti. Gayhati, gayhanti.
令彼取,令他们取。汝取,汝取,汝等取。我取,我等取。取者,正在取者。被取者,正在被取者。令彼被取,令他们被取。彼应取,彼应取,他们应取。彼应被取,他们应被取。彼取,彼取,他们取,他们取。巴利
Gaṇhātu, gaṇhantu. Gaṇha, gaṇhāhi, gaṇhātha. Gaṇhāmi, gaṇhāma. Gaṇhataṃ, gaṇhantaṃ. Gayhataṃ, gayhantaṃ. Gayhatu, gayhantu. Gaṇhe, gaṇheyya, gaṇheyyuṃ. Gayheyya, gayheyyuṃ. Aggaṇhi, gaṇhi, aggaṇhiṃsu, gaṇhiṃsu.
当依“某些词根”等规则,在非词根成分中删除变位词缀,且插入音 i 变为 e 时,则有 s 的增入。巴利
Yadā ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā asabbadhātuke vikaraṇapaccayassa lopo, ikārāgamassa ekāro ca, tadā sāgamo.
他执取了,他们执取了。(另作)他执取,他们执取,他们执取。(另作)他以中动态执取,他以中动态执取。他将执取,他们将执取。(另作)他将执取,他们将执取。它将被执取,它们将被执取。(另作)它将被执取,它们将被执取。若他执取,若他执取。若你们执取,若你们执取。若你们被执取,若你们被执取等等。巴利
Aggahesi, aggahesuṃ. Aggahi, aggahiṃsu, aggahuṃ. Aggayhittha, aggayhi. Gaṇhissati, gaṇhissanti. Gahessati, gahessanti. Gahīyissate, gahīyissante. Gayhissati, gayhissanti. Aggaṇhissa, aggahissa. Aggaṇhissatha, aggahissatha. Aggayhissatha, aggayhissa iccādi.
519 词根gaha在pp后缀前,全变为ghe。巴利
519.Gahassa ghe ppe.
此词根 gaha,当 pp 后缀临近时,整体变为 ghe 的替代形式,如 gheppati 等。巴利
Gahaiccetassa dhātussa sabbassa gheādeso hoti ppappaccaye pare. Gheppati iccādi.
词根 tan,意为扩展。如前所述,词根末音被删除,并生起词尾变化。巴利
Tanu vitthāre, pure viya dhātvantalopavibhattuppattiyo.
520 从 tan 等词根开始,有 oyira 等词缀。巴利
520.Tanādito oyirā.
从 tan 等词根类开始,即有 oyira 等词缀,表示主动者。此处的 yira 词缀替代了 kara。巴利
Tanuiccevamādito dhātugaṇato oyiraiccete paccayā honti kattari. Karatovāyaṃ yirappaccayo.
他扩展法,他们扩展法。你扩展,你们扩展。我扩展,我们扩展。巴利
Dhammaṃ tanoti, tanonti. Tanosi, tanotha. Tanomi, tanoma.
“vā”一词,也是如此。巴利
‘‘Vā’’ti vattate.
521 最高元音o。巴利
521.Uttamokāro.
从tan等词根之后,有时采用最高音o。此处的vā字表示确定的选择。而在此处,因论述的是加缀规则,所说的“okāra”是指o加缀。单数:tanute;复数时,依“yavakārā ca”规则继续有效,成为tanvante。tanuse、tanuvhe。tanve、tanumhe。巴利
Tanādito okārappaccayo uttamāpajjate vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Ettha ca vikaraṇakāriyavidhippakaraṇato ‘‘okāro’’ti ovikaraṇaṃ gayhati. Tanute, bahuvacane ‘‘yavakārā cā’’ti vattaṃ, tanvante. Tanuse, tanuvhe. Tanve, tanumhe.
在被动式中,依“kvaci dhātū”等规则,tan词根末音在ya前变为ā音:patāyate、patāyante。patāyati、patāyanti。若无ā音,则为pataññati、pataññanti。命令式:tanotu、tanontu。愿望式:taneyya、taneyyuṃ。过去式:atani、ataniṃsu。atāyittha、patāyi。将来式:tanissati、tanissanti。patāyissati、patāyissanti。条件式:atanissa。patāyissa等等。巴利
Kamme ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā tanudhātvantassa yamhi ākāro, patāyate, patāyante. Patāyati, patāyanti. Ākārābhāve pataññati, pataññanti. Tanotu, tanontu. Taneyya, taneyyuṃ. Atani, ataniṃsu. Atāyittha, patāyi. Tanissati, tanissanti. Patāyissati, patāyissanti. Atanissa. Patāyissa iccādi.
词根 kara,义为“做”。例如:puññaṃ karoti(造作福德)。巴利
Kara karaṇe, puññaṃ karoti.
在复数中,当“vā”字继续有效,且说出“uttamokāro”之后——巴利
Bahuvacane ‘‘vā’’ti vattamāne, ‘‘uttamokāro’’ti utte kate –
“Vā”与“utta”两者也继续有效。巴利
‘‘Vā, utta’’nti ca vattate.
522 词根 kar 的 a 音也是如此。巴利
522.Karassākāro ca.
词根 kara 的 a 音有时会变成最高元音。此处的 vā 字表示特定的选择。根据“yavakārā ca”规则,非词尾的后随 u 音变为 va;根据“kvaci dhātū”等规则,词根中的 ra 在 va 之前脱落;va 重叠后,依“bbo vvassā”规则变成双 ba 音:kubbanti, karonti。karosi, karotha。karomi, karoma。同样地:kurute, kubbante。kuruse, kuruvhe。kubbe, kurumhe。在 yira 词缀中,ra 音脱落:kayirati, kayiranti 等等。巴利
Karaiccetassa dhātussa akāro uttamāpajjate vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, ‘‘yavakārā cā’’ti apadantassa paraukārassa vakāro, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dhāturakārassa vakārasmiṃ lopo, vakārassa dvitte tassa ‘‘bbo vvassā’’ti bakāradvayaṃ, kubbanti, karonti. Karosi, karotha. Karomi, karoma. Tathā kurute, kubbante. Kuruse, kuruvhe. Kubbe, kurumhe. Yirappaccaye rakāralopo, kayirati, kayiranti iccādi.
在被动式 ya 词缀中,根据“ivaṇṇāgamo vā”规则插入 ī 音,ya 音重叠:karīyyate kaṭo tena, karīyyati, karīyyanti。或者 karīyati, karīyanti。没有 ī 音时,根据“tassa cavagga”等规则,词根末音变为 ya 并重叠:kayyati, kayyanti。若插入 i 音,则根据“kvaci dhātu”等经文中 ca 的引用,ra 与 ya 互换位置:kayirati kaṭo tena, kayiranti 等等。巴利
Kammeyappaccaye ‘‘ivaṇṇāgamo vā’’ti īkārāgamo, yakārassa dvittaṃ, karīyyate kaṭo tena, karīyyati, karīyyanti. Karīyati, karīyanti vā. Īkārābhāve ‘‘tassa cavagga’’iccādinā sadhātvantassa yakārattaṃ, dvittañca. Kayyati, kayyanti. Ikārāgame ‘‘kvaci dhātu’’iccādisutte caggahaṇena rayānaṃ vipariyayo, kayirati kaṭo tena, kayiranti iccādi.
同理:kusalaṃ karotu,或作 kurutu,乃至 kubbantu、karontu。又有 karohi、karotha;karomi、karoma;kurutaṃ、kubbantaṃ;kurussu、kurassu 或 kuruvho;以及 kubbe、kubbāmase。巴利
Tathā kusalaṃ karotu, kurutu vā, kubbantu, karontu. Karohi, karotha. Karomi, karoma. Kurutaṃ, kubbantaṃ. Kurussu, kurassu vā, kuruvho. Kubbe, kubbāmase.
被动语态者:karīyatu、karīyantu、kayyataṃ、kayirataṃ、kayiratu。巴利
Kamme karīyatu, karīyantu, kayyataṃ, kayirataṃ, kayiratu.
在第七格(位格)词缀前,词形变为 kare、kareyya、kareyyuṃ;变为 kareyyāsi、kareyyātha;变为 kareyyāmi、kareyyāma。在 u 开头词缀前,则变为 kubbe、kubbeyya。巴利
Sattamiyaṃ kare, kareyya, kareyyuṃ. Kareyyāsi, kareyyātha. Kareyyāmi, kareyyāma. Utte kubbe, kubbeyya.
在 yira 词缀之前——巴利
Yirappaccaye –
yira 词缀之后,āttameyya 于 etha 等、seyyuṃ 等处;
依‘kvaci dhātū’等规则,eyya 音亦被删略。巴利
Yirato āttameyyassa, ethādisseyyumādisu; Eyyasaddassa lopo ca, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā.
经过元音删除等操作后,成为 kayirā、kayiruṃ。成为 kayirāsi、kayirātha。成为 kayirāmi、kayirāma。于为己语态中,智者应行(kayirātha);或成为 kubbetha、karetha;又依“kvaci dhātū”等规则,ku 转为 kru,而成 krubbetha、krubberaṃ。成为 krubbetho、krubbeyyāvho。成为 krubbeyyaṃ、krubbeyyāmhe。于被动语态中,成为 karīyeyya、karīyeyyuṃ。巴利
Saralopādi, kayirā, kayiruṃ. Kayirāsi, kayirātha. Kayirāmi, kayirāma. Attanopade kayirātha dhīro, kubbetha, karetha vā, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā kussa kru ca, krubbetha, krubberaṃ. Krubbetho, krubbeyyāvho. Krubbeyyaṃ, krubbeyyāmhe. Kamme karīyeyya, karīyeyyuṃ.
于过去时中,依“karassa kā”这一规则的分句运用而成为 kā,并经过元音删除等操作。巴利
Hiyyattaniyaṃ ‘‘karassa kā’’ti yogavibhāgena kā hoti, saralopādi.
成为 akā、akarā、akarū。成为 akaro、akattha、akarottha。成为 akaṃ、akaraṃ、akamha、akaramha。成为 akattha。成为 akariṃ、akaramhase。巴利
Akā, akarā, akarū. Akaro, akattha, akarottha. Akaṃ, akaraṃ, akamha, akaramha. Akattha. Akariṃ, akaramhase.
此处“vā”(或者)这一规则继续适用。巴利
‘‘Vā’’ti vattate.
523 在过去时中,词根 kar 变为 kās。巴利
523.Karassa kāsattamajjatanimhi.
此词根‘kar’整体,在过去时词尾前,可选择变为‘kās’。借由‘kāsatta’这一状态性表述,其他词根也可获得 s 增音。或者,当‘kar’变为‘kā’,且在过去时中增入 s 音时,其意为:依‘sattamajjatanimhi’这一分句分解,其他词根亦能成就 s 增音;依‘由分句分解达成所欲’之理,大多变为长音;又依‘karassa kā’这一分句分解,在过去时中也可成就 kā 音。巴利
Kara iccetassa dhātussa sabbasseva kāsattaṃ hoti vā ajjatanimhi vibhattimhi pare. ‘‘Kāsatta’’miti bhāvaniddesena aññasmāpi dhātuto sāgamo. Atha vā yadā karassa kā hoti, sattañcāgamo ajjatanimhi vāti attho, tadā ‘‘sattamajjatanimhī’’ti yogavibhāgena aññasmāpi dhātuto sāgamopi sijjhati, ‘‘yogavibhāgato iṭṭhappasiddhī’’ti yebhuyyena dīghatova hoti, ‘‘karassa kā’’ti yogavibhāgena kābhāvo ca hiyyattaniyaṃ siddho hoti.
可作 akāsi, akāsuṃ。可作 akāsi, akāsittha。可作 akāsiṃ, akāsimha。可作 akāsittha。在不变化为 kās 的情况下,则可作 akari, kari, akariṃsu, kariṃsu, akaṃsu, akaruṃ。可作 akari, akarittha。可作 akariṃ, kariṃ, akarimha, karimha。可作 akarittha。可作 akarīyittha 或 akarīyi。巴利
Akāsi, akāsuṃ. Akāsi, akāsittha. Akāsiṃ, akāsimha. Akāsittha. Kāsattābhāve akari, kari, akariṃsu, kariṃsu, akaṃsu, akaruṃ. Akari, akarittha. Akariṃ, kariṃ, akarimha, karimha. Akarittha. Akarīyittha, akarīyi vā.
‘vā’(或者)、‘lopo’(删除)以及‘bhavissantimhi ssassa ca’(未来时中 ss 的替换)等规则也依然适用。巴利
‘‘Vā, lopo, bhavissantimhi ssassa cā’’ti ca vattate.
524 对于带有词缀的词根 kara,则变为 kāha。巴利
524.Karassa sappaccayassa kāho.
对于在将来时中带有词缀的动词词根 kara(即 kara + iccaya),会发生 kāha 替换,且 ss 脱落。由于将带有额外词缀的 sappaccaya 也纳入考量,对于 vacamucabhujādi 等词根,其 ss 替换为 kha;对于 vasa chidi labhādi 等词根,其 ss 替换为 cha。巴利
Karaiccetassa dhātussa sappaccayassa kāhādeso hoti vā bhavissantimhi, ssassa ca lopo hoti. Adhikabhūtasappaccayaggahaṇena vacamucabhujādito ssassa khādeso, vasa chidi labhādito chādeso ca hoti.
kāhati, kāhanti. kāhasi, kāhatha. kāhāmi, kāhāma. 有 i 音增入时,则为 kāhiti, kāhinti 等。在不发生 kāha 替换的形式中:karissati, karissanti. karissasi, karissatha. karissāmi, karissāma. karissate, karissante. karissase, karissavhe. karissaṃ, karissāmhe. karīyissati, karīyissanti. akarissa. akarīyissā 等。巴利
Kāhati, kāhanti. Kāhasi, kāhatha. Kāhāmi, kāhāma. Ikārāgame kāhiti, kāhinti iccādi. Kāhābhāve karissati, karissanti. Karissasi, karissatha. Karissāmi, karissāma. Karissate, karissante. Karissase, karissavhe. Karissaṃ, karissāmhe. Karīyissati, karīyissanti. Akarissa. Akarīyissā iccādi.
当带有前缀 saṃ 时,依“pura、saṃ、upa、parīhi 与 karoti 连用时,kha 替换为 kharā 或”这一瑜伽拆分规则,在 ti 等语尾变化中,带有前缀 saṃ 的 karoti 亦发生替换为 kharā 的变化。巴利
Yadā saṃpubbo, tadā ‘‘purasamupaparīhi karotissa kha kharā vā’’ti yogavibhāgena tyādivibhattīsupi saṃpubbakarotissa kharādeso.
abhisaṅkharoti, abhisaṅkharonti。abhisaṅkharīyati, abhisaṅkharīyanti。abhisaṅkharotu。abhisaṅkhareyya。abhisaṅkhari,或于词干替换中作 abhisaṅkhāsi。abhisaṅkharissati。abhisaṅkharissa 等。巴利
Abhisaṅkharoti, abhisaṅkharonti. Abhisaṅkharīyati, abhisaṅkharīyanti. Abhisaṅkharotu. Abhisaṅkhareyya. Abhisaṅkhari, khādese abhisaṅkhāsi vā. Abhisaṅkharissati. Abhisaṅkharissa iccādi.
词根 saka 表示“能”,加后缀 o 构成:sakkoti, sakkonti。sakkosi, sakkotha。sakkomi, sakkoma 等。巴利
Saka sattimhi, opaccayo, sakkoti, sakkonti. Sakkosi, sakkotha. Sakkomi, sakkoma iccādi.
词根 apa 表示“到达、获得”,加后缀 pubbo 构成:pappoti, papponti。papposi, pappotha。pappomi, pappoma。pappotu, pappontu 等。巴利
Apa pāpuṇane, papubbo, pappoti, papponti. Papposi, pappotha. Pappomi, pappoma. Pappotu, pappontu iccādi.
dhura 为词根,意为‘欠债’;如同 pure,词尾脱落,产生相应的变尾。巴利
Dhura theyye, pure viya dhātvantalopo, vibhattuppatti.
依‘tathā kattari ca’(于能作者)及‘kattarī’,以狮子回顾法,主动与被动语态的摄义亦得适用;并以蛙行法,使役态(kārita)的摄义亦得适用。巴利
‘‘Tathā kattari cā’’ti ito ‘‘kattarī’’ti ca sīhavilokanena bhāvakammaggahaṇāni ca vattante, maṇḍūkagatiyā kāritaggahaṇañca.
525 第五百二十五条:于 curādi 等词根,加后缀 ṇeṇaya。巴利
525.Curādito ṇeṇayā.
同样地,从 cura 等词根组起,ṇe、ṇaya 等词缀用于主动语态,以及状态语态和被动语态,并置于诸位格词尾之前。依“带 ṇ 标记者如同使役”这一规则,ṇe 与 ṇaya 被称为使役词缀。巴利
Curaiccevamādito dhātugaṇato ṇe ṇayaiccete paccayā honti kattari, bhāve ca kammani, vibhattippaccayesu. ‘‘Kāritaṃ viya ṇānubandho’’ti ṇe ṇayānaṃ kāritabyapadeso.
526 使役词缀的 ṇ 被省略。巴利
526.Kāritānaṃ ṇo lopaṃ.
使役词缀中的 ṇ 字母遭到省略。巴利
Kāritappaccayānaṃ ṇakāro lopamāpajjate.
527 对于非复合词尾的词根,当其后方接使役词缀时,将发生元音增强。巴利
527.Asaṃyogantassa vuddhi kārite.
谓非复合词尾的词根,在使役词缀紧随其后时,发生元音增强;因此 u 转变为 o,这便是元音增强。巴利
Asaṃyogantassa dhātussa kārite pare vuddhi hotīti ukārassokāro vuddhi.
他偷财物,他们偷。你偷,你们偷。我偷,我们偷。加 ṇaya 词缀后:corayati, corayanti。corayasi, corayatha。corayāmi, corayāma。corayate, corayante。corayase, corayavhe。coraye, corayāmhe。巴利
Dhanaṃ coreti, corenti. Coresi, coretha. Coremi, corema. Ṇayappaccaye – corayati, corayanti. Corayasi, corayatha. Corayāmi, corayāma. Corayate, corayante. Corayase, corayavhe. Coraye, corayāmhe.
在被动语态 ya 词缀前,插入 ī 字母,并发生元音省略等变化,例如:corīyate devadattena, corīyati, corīyanti 等。巴利
Kamme yappaccaye īkārāgamo, saralopādi ca, corīyate devadattena, corīyati, corīyanti iccādi.
愿他偷,愿他们偷。你偷(命令式)。愿他偷(使役),愿他们偷(使役)。偷吧(使役),偷吧(使役强调)。巴利
Coretu , corentu. Corehi. Corayatu, corayantu. Coraya, corayāhi.
愿他偷,愿他们偷。愿他偷(ṇaya 词缀),愿他们偷。你偷了,你偷了,他们偷了,他们偷了。他偷了,他偷了,他们偷了,他们偷了,他们偷了,他们偷了。你偷了,你们偷了。你偷了,你偷了。我偷了,我们偷了。我偷了,我们偷了。你们偷了。被偷了,被偷了。巴利
Coreyya, coreyyuṃ. Coraye, corayeyyuṃ. Acoresi, coresi, acoresuṃ, coresuṃ. Acorayi, corayi, acorayiṃsu, corayiṃsu, acorayuṃ, corayuṃ. Acoresi, acoresittha. Tvaṃ acorayi, acorayittha. Acoresiṃ, acoresimha. Acorayiṃ, acorayimha. Acorayittha. Acorīyittha, acorīyi.
corissati, corissanti。corayissati, corayissanti。corīyissate, corīyissante。corīyissati, corīyissanti。acorissa, acorayissa。acorīyissatha, acorīyissa等。巴利
Corissati, corissanti. Corayissati, corayissanti. Corīyissate, corīyissante. Corīyissati, corīyissanti. Acorissa, acorayissa. Acorīyissatha, acorīyissa iccādi.
同样地,词根 cinta(思),因作为复合词末分,故不发生元音增强,这就是区别。巴利
Tathā cinta cintāyaṃ, saṃyogantattā vuddhiabhāvova viseso.
cinteti, cintayati, cintenti, cintayanti。cintetu, cintayatu。cinteyya, cintayeyya。acintesi, cintesi, acintayi, cintayi。cintessati, cintayissati。acintissa, acintayissa等。巴利
Cinteti, cintayati, cintenti, cintayanti. Cintetu, cintayatu. Cinteyya, cintayeyya. Acintesi, cintesi, acintayi, cintayi. Cintessati, cintayissati. Acintissa, acintayissa iccādi.
在“manta guttabhāsane”中,manteti、mantayati 等,与前述相同。巴利
Manta guttabhāsane, manteti, mantayati iccādi purimasamaṃ.
在“pāla rakkhaṇe”中,意为护持法,作 pāleti、pālayati。Pālīyati,被护持。Pāletu、pālayatu 等,表愿他护持。巴利
Pāla rakkhaṇe, dhammaṃ pāleti, pālayati. Pālīyati. Pāletu, pālayatu iccādi.
在“ghaṭa ghaṭane”中,作 ghāṭeti、ghāṭayati、ghaṭeti、ghaṭayati,ghaṭa 等词依规则而有元音增长。巴利
Ghaṭa ghaṭane, ghāṭeti, ghāṭayati, ghaṭeti, ghaṭayati, ghaṭādittā vikappena vuddhi.
“vida”表“知”时,有 vedeti、vedayati。巴利
Vida ñāṇe, vedeti, vedayati.
“gaṇa”表计数义时,依“ghaṭādīnaṃ vā”规则,无元音增长,而有 gaṇeti、gaṇayati 等词形,一切处皆易通达。巴利
Gaṇa saṅkhyāne, ‘‘ghaṭādīnaṃ vā’’ti na vuddhi, gaṇeti, gaṇayati iccādi, sabbattha subodhaṃ.
Bhūvādi类、Rudhādi类、Divādi类与Svādi类等诸类。
Kiyādi类、Tanādi类与Curādi类,在此共有七类。巴利
Bhūvādī ca rudhādī ca, divādī svādayo gaṇā; Kiyādī ca tanādī ca, curādī cidha sattadhā.
词根后缀之方法巴利
Dhātuppaccayantanaya
现在说明词根后缀。巴利
Atha dhātuppaccayantā vuccante.
其中,在词根义中所示的、以khādikārita等结尾的诸后缀,即名为词根后缀。巴利
Tattha dhātvatthe niddiṭṭhā khādikāritantā paccayā dhātuppaccayā nāma.
三种标记、系缚与堪忍之中,含有界想等。巴利
Tija nisāna bandhanakhamāsu, dhātusaññādi.
“由界、相续而来的其他缘”——从此处起,界的摄受随之转起,“其他、缘”亦是主题。巴利
‘‘Dhātuliṅgehi parā paccayā’’ti ito dhātuggahaṇaṃ anuvattate, ‘‘parā, paccayā’’ti ca adhikāro.
528 由 tija、gupa、kita、māna 等词根,可得 kha、cha、sa 等缘。巴利
528.Tija gupa kita mānehi kha cha sā vā.
从词根 tija、gupa、kita、māna,可有词缀 kha、cha、sa,转而成为其他。巴利
Tija gupa kita māna iccetehi dhātūhi kha cha sa iccete paccayā parā honti vā.
tija 于堪忍义中,有 kha 缀;gupa 于讥毁义中,则有 cha 缀;
从 kita 可有 cha 缀,从 māna 可有 sa 缀,依确定分别而说。巴利
Tijato khantiyaṃ khova, nindāyaṃ gupato tu cho; Kitā cho sova mānamhā, vavatthitavibhāsato.
“某些情况中,词首元音的单音转为二音”——此即词根等词首的二音化。巴利
‘‘Kvacādivaṇṇānamekassarānaṃ dvebhāvo’’ti dhātvādissa dvibhāvo.
在陈述“辅音末尾”这一规则时——巴利
‘‘Byañjanantassā’’ti vattamāne –
529 于 kha 前,ko 变为 khe。巴利
529.Ko khe ca.
当kha后缀在后方时,词根末尾的辅音变为ka音。巴利
Dhātvantassa byañjanassa kakārādeso hoti khappaccaye pare.
当titikkha这一形式成立时——巴利
Titikkha iti ṭhite –
他说:由词根所安立的ti等语尾,若非词根则不适用。巴利
Dhātuvihitānaṃ tyādivibhattīnaṃ adhātuto appavattiyamāha.
530 由界与诸缘而有语尾变化。巴利
530.Dhātuppaccayehi vibhattiyo.
在已陈述的界义中,由表示“食”等的使令作用之缘而有tya等语尾变化,应如前文那样,配合现在时等来使用。巴利
Dhātvatthe niddiṭṭhehi khādikāritantehi paccayehi tyādayo vibhattiyo hontīti pure viya vattamānādayo yojetabbā.
他忍受过激之言,他们忍受。于业中,被忍受。同样地,愿他忍受,愿他们忍受。他应忍受,他们应忍受。他忍受了,他们忍受了。他将忍受。他已忍,等等。巴利
Ativākyaṃ titikkhati, titikkhanti. Kamme titikkhīyati. Tathā titikkhatu, titikkhantu. Titikkheyya, titikkheyyuṃ. Atitikkhi, atitikkhiṃsu. Titikkhissati. Atitikkhissa iccādi.
当无 khap 条件时,ap 条件中的 e 音变化,如:tejeti,或 tejati,tejanti 等。巴利
Khappaccayābhāve appaccayassa ekāro, tejeti, tejati vā, tejanti iccādi.
gupa(保护),在 cha 条件中发生重叠,称为“前现起”的重叠想。在“重叠的”现行中,由“重叠末尾为 i 音或 ā 音”之规则,重叠末尾带上 i 音;由“喉音组转为颚音组”之规则,重叠的 g 转为 j。巴利
Gupa gopane, chappaccaye dvibhāvo, ‘‘pubbobbhāso’’ti abbhāsasaññā, ‘‘abbhāsassā’’ti vattamāne ‘‘antassivaṇṇākāro vā’’ti abbhāsantassikāro, ‘‘kavaggassa cavaggo’’ti abbhāsagakārassa jakāro ca.
531 词干末尾辅音在 cha 等条件中变为 c。巴利
531.Byañjanantassa co chappaccayesu ca.
词根末辅音在cha等缘起之前时,转成c音。由此形成语尾变化:如‘他厌恶身体’(kāyaṃ jigucchati)、‘他们厌恶’(jigucchanti)。其余与前述相同。若无cha时:如‘他保护’(gopeti)、‘他们保护’(gopenti)等。巴利
Dhātvanthassa byañjanassa cakārādeso hoti chappaccayesu paresu. Tato vibhattiyo, kāyaṃ jigucchati, jigucchanti. Sesaṃ purimasamaṃ. Chābhāve gopeti, gopenti iccādi.
Kita,表治病义,带cha缘起,且为双重。巴利
Kita rogāpanayane, chappaccayo, dvittañca.
重叠之摄持亦随转。巴利
Abbhāsaggahaṇamanuvattate .
532 māna 与 kita 中,或有 v 与 t 的变化。巴利
532.Mānakitānaṃ vatattaṃ vā.
于重复的 māna 与 kita 等界,可依次发生 v 音与 t 音的变化。此时为 t 音,界末为 c 音,其余相同。如 rogaṃ tikicchati(他治病)、tikicchanti(他们治病)等。若无 t 音,则依“喉音组转颚音组”而有 c 音,如 vicikicchati(他怀疑)、vicikicchanti(他们怀疑)等。巴利
Abbhāsagatānaṃ māna kitaiccetesaṃ dhātūnaṃ vakāratakārattaṃ hoti vā yathākkamanti takāro, dhātvantassa cakāro, sesaṃ samaṃ. Rogaṃ tikicchati, tikicchanti iccādi. Takārābhāve ‘‘kavaggassa cavaggo’’ti cakāro, vicikicchati, vicikicchanti iccādi.
māna(思量、供养),带有缘起、重复、ī 音与 v 音。巴利
Māna vīmaṃsapūjāsu, sappaccayadvibhāvaīkāravakārā.
533 此后,从那些度量或尺寸中,于“maṃ”等词。巴利
533.Tato pāmānānaṃ vā maṃ sesu.
此后,当有具缘词缀于后时,从那些重复的度量或界中,依次产生‘vā’、‘maṃ’等替换。‘Sesū’是词的复数形式,意在表明于用法中亦有数的转换。其义为‘他审察’、‘他们审察’等。巴利
Tato abbhāsato parāsaṃ pāmānānaṃ dhātūnaṃ vāmaṃiccete ādesā honti yathākkamaṃ sappaccaye pare. Sesūti bahuvacananiddeso payogepi vacanavipallāsañāpanatthaṃ. Atthaṃ vīmaṃsati, vīmaṃsanti iccādi.
于别处,‘lopañcetamakāro’指非词缀的‘e’音;‘māneti’、‘mānenti’。巴利
Aññattha ‘‘lopañcettamakāro’’ti appaccayassekāro, māneti, mānenti.
“Bhuja”(弯曲)有保护、交易之义,此处取“想要吃”的意义——巴利
Bhuja pālanabyavaharaṇesu, bhottumicchatīti atthe –
而且,“kha, cha, sa, vā”这条规则也同样适用。巴利
‘‘Kha cha sā, vā’’ti ca vattate.
534 在 bhuja、ghasa、hara、su、pā 等词根之后,加在“想要”的意义中。巴利
534.Bhuja ghasa hara su pādīhi tumicchatthesu.
在‘bhuja’、‘ghasa’、‘hara’、‘su’、‘pā’等词根之后,若表示想要之义,词缀‘kha’、‘cha’、‘sa’可随意出现。所谓‘tumicchatthā’,是指与不定式相应的想要之义,或是与不定式相关联的想要之义。因此,在没有不定式的场合,如‘bhojanamicchatī’等情形中,这些词缀便不出现。依‘已表述之义不再重复使用’的原则,该语句不应使用。当词根等发生重叠后,依照‘第二、第四音变为第一、第三音’的规则,重叠音节中的‘bh’转成‘b’;词根末尾则随‘ko khe cā’的规则变成‘k’。例如‘bubhukkhati’、‘bubhukkhanti’等。巴利
Bhuja ghasa hara su pā iccevamādīhi dhātūhi tumicchatthesu ca kha cha saiccete paccayā honti vā. Tumicchānaṃ, tumantayuttaicchāya vā atthā tumicchatthā, tena tumantarahitesu ‘‘bhojanamicchatī’’tiādīsu na honti, ‘‘vuttatthānamappayogo’’ti vākyassa appayogo, dhātvādissa dvebhāve kate ‘‘dutiyacatutthānaṃ paṭhamatatiyā’’ti abbhāsabhakārassa bakāro, dhātvantassa ‘‘ko khe cā’’ti kakāro, bubhukkhati, bubhukkhanti iccādi.
‘vā’(或)的用意是什么?是为了把‘bhottumicchati’(他想吃)包括在内。‘在想要的意义上’这个限定是什么用意?是为了排除‘bhottuṃ gacchati’(他去吃)这类情况。巴利
Vāti kimatthaṃ? Bhottumicchati, icchatthesūti kimatthaṃ? Bhottuṃ gacchati.
词根‘ghasa’表进食之义。在‘想吃’的意义上,加词缀‘cha’,发生重叠,第三组音转变为‘c’类音,并有‘i’音和‘c’音的替换,如‘jighacchati’、‘jighacchanti’。巴利
Ghasa adane, ghasitumicchatīti atthe chappaccayo, dvittaṃ, tatiya cavagga ikāra cakārādesā, jighacchati, jighacchanti.
词根“hara”意为持取;在表达“想要持取”的意义时,它带有词缀“sa”。巴利
Hara haraṇe, haritumicchatīti atthe sappaccayo.
535 当后面有词缀“se”时,词根“hara”的整体变为“gī”。巴利
535.Harassa gī se.
当词缀“se”随后时,词根“hara”全部变为“gī”。若将“gīse”这一规则拆分解读,也可得到“ji”的替换;并且由于位置借代,替换部分也被称为词根,故而发生重叠,例如“bhikkhaṃ jigīsati”、“jigīsanti”。巴利
Haraiccetassa dhātussa sabbassa gī hoti se paccaye pare. ‘‘Gīse’’ti yogavibhāgena jissapi, ṭhānūpacārenādesassāpi dhātuvohārattā dvittaṃ, bhikkhaṃ jigīsati, jigīsanti.
词根“su”义为“听闻”。表示“想听闻”的形态称为“sussūsati”;至于“sussūsanti”这一形态,则是依“kvaci dhātū”等规则发生元音延长。巴利
Su savaṇe, sotumicchati sussūsati, sussūsanti, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dīgho.
词根“pā”义为“饮”。在表示“想饮”时,通过附加后缀、缩短词干元音、插入īkāra等音变,再依“tato pāmānānaṃ vāmaṃ sesū”规则发生vādesa,遂构成“pivāsati”、“pivāsanti”等形态。巴利
Pā pāne, pātumicchatīti atthe sappaccayadvittarassattaikārādesā, ‘‘tato pāmānānaṃ vāmaṃ sesū’’ti vādeso, pivāsati, pivāsanti iccādi.
词根“ji”义为“征服”。表示“想征服”的形态称为“vijigīsati”等。巴利
Ji jaye, vijetumicchati vijigīsati iccādi.
僧团如山一般行持自身,或取其“如山而行持”之义——巴利
Saṅgho pabbatamiva attānamācarati, pabbato iva ācaratīti vā atthe –
536 于行为义中,从表行为者比喻标准之名词后,加后缀āya。巴利
536.Āya nāmato kattupamānādācāre.
于行为义中,从作为行为者比喻标准的名词后,加后缀āya。所谓“比喻标准”,即以此而比喻他者;“行为者之比喻标准”,即行为者的比喻标准。依据“所说之义不用”的规则,iva词被略去;因属词根加后缀的结构,依“他们之语尾亦被取消”句中以“他们”一词的摄受,而取消格语尾;依“而其以元音结尾者成词基”,成为词基形式,并发生元音消失等;依“于词根后缀后起格语尾”而生起格语尾。例如:僧团如山而行持——pabbatāyati;同样,如海而行持——samuddāyati;声音如cicciṭa而行持——cicciṭāyati。如是,如烟而行持——dhūmāyati。巴利
Ācaraṇakriyāya kattuno upamānabhūtamhā nāmato āyappaccayo hoti ācāratthe. Upamīyati etenāti upamānaṃ, kattuno upamānaṃ kattupamānaṃ, ‘‘vuttatthānamappayogo’’ti ivasaddanivatti, dhātuppaccayantattā ‘‘tesaṃ vibhattiyo lopā cā’’ti sutte tesaṃgahaṇena vibhattilopo, ‘‘pakati cassa sarantassā’’ti pakatibhāvo, saralopādi, ‘‘dhātuppaccayehi vibhattiyo’’ti vibhattuppatti, pabbatāyati saṅgho, evaṃ samuddamiva attānamācarati samuddāyati, cicciṭamiva attānamācarati cicciṭāyati saddo. Evaṃ dhūmāyati.
“从名词”与“在行为义中”这两个主题词,沿用如前。巴利
‘‘Nāmato, ācāre’’ti ca vattate.
537 从比喻标准的名词,也加īya后缀。巴利
537.Īyūpamānā ca.
在行为义中,从作为比喻标准的名词加后缀īya。再次举出“比喻标准”,是为排除“行为者”的摄受,由此也从宾格成立;其余相同。例如:将无伞者当作有伞者而行持,是chattīyati;将无子者当作儿子而行持,如老师对待学生,是puttīyati。巴利
Upamānabhūtā nāmato īyappaccayo hoti ācāratthe. Puna upamānaggahaṇaṃ kattuggahaṇanivattanatthaṃ, tena kammatopi sijjhati, sesaṃ samaṃ. Achattaṃ chattamivācarati chattīyati, aputtaṃ puttamivācarati puttīyati sissamācariyo.
为何说“从譬喻标准”?即:行持法——dhammamācarati。为何说“在行为义中”?即:保护无伞者,如同伞一般。巴利
Upamānāti kiṃ? Dhammamācarati, ācāreti kiṃ? Achattaṃ chattamiva rakkhati.
“īya”这一主题词持续适用。巴利
‘‘Īyo’’ti vattate.
538 从名词,在“欲求此”的意义中加后缀。巴利
538.Nāmamhātticchatthe.
对于名词,当具有“为自己”的愿望之义时,则生起“īya”词缀。如,自己想要获得钵,即为“pattīyati”(乞得);依此类推,为“vatthīyati”(住于衣)、“parikkhārīyati”(受用资具)、“cīvarīyati”(受用衣)、“paṭīyati”(领受)、“dhanīyati”(希求财富)、“puttīyati”(希求儿子)。巴利
Nāmamhā attano icchatthe īyappaccayo hoti. Attano pattamicchati pattīyati, evaṃ vatthīyati, parikkhārīyati, cīvarīyati, paṭīyati, dhanīyati, puttīyati.
为何要说“为自己愿望之义”(atticchatthe)呢?这是为了区别于“想要得到他人的东西”这种情况。巴利
Atticchattheti kimatthaṃ? Aññassa pattamicchati.
即,令精进坚固之义——巴利
Daḷhaṃ karoti vīriyanti atthe –
使役之义亦随顺适用。巴利
Kāritaggahaṇamanuvattate.
539 依词根之义,于名词亦生起ṇaya缘。巴利
539.Dhāturūpenāmasmā ṇayoca.
当应成就词根之性而引生名词时,或当可应用“彼作此”、“以此超越”等场合时,于名词即生起ṇaya缘,且得使役之名。ṇa脱落、作格脱落与sara脱落等完成后,即生变格。如daḷhayati vīriyaṃ(令精进而坚固),如是而有pamāṇayati(使成为量)、amissayati(使不杂)。又如hatthinā atikkamati(以象超越)而成atihatthayati(令以象超越),vīṇāya upagāyati(以琵琶伴唱)而成upavīṇayati(令以琵琶伴唱),visuddhā hoti ratti(夜已清净)而成visuddhayati(使夜清净),kusalaṃ pucchati(问善)而成kusalayati(令问善)等。巴利
Dhātuyā rūpe nipphādetabbe, ‘‘taṃ karoti, tena atikkamati’’iccādike payujjitabbe vā sati nāmamhā ṇayappaccayo hoti, kāritasaññā ca. Ṇalope, vibhattilopasaralopādīsu katesu vibhattuppatti, daḷhayati vīriyaṃ, evaṃ pamāṇayati, amissayati, tathā hatthinā atikkamati atihatthayati, vīṇāya upagāyati upavīṇayati, visuddhā hoti ratti visuddhayati, kusalaṃ pucchati kusalayati iccādi.
540 依诸词根,表因义时,ṇe、ṇaya、ṇāpe、ṇāpaya 即成使役。巴利
540.Dhātūhi ṇe ṇaya ṇāpe ṇāpayā kāritāni hetvatthe.
依一切词根,当表因义时,ṇe、ṇaya、ṇāpe、ṇāpaya 这些后缀即是他缘,亦得使役之名。因本身之义即是因义;而此因,由“能令作者为因”而得名,它是纯粹作者的促使者,亦即促使之因。从实质而言,此处所谓因,即指派遣、敦促等促使作用。巴利
Sabbehi dhātūhi hetvatthe abhidheyye ṇe ṇayaṇāpe ṇāpaya iccete paccayā parā honti, te kāritasaññā ca honti. Hetuyeva attho hetvattho, so ca ‘‘yo kāreti sa hetū’’ti laddhahetusañño suddhakattuno payojako hetukattā, atthato pesanajjhesanādiko payojakabyāpāro idha hetu nāma.
以 ṇe、ṇaya 相随而收 u 音者,末二音节应为 āto;
其余则四或二,随顺 vā 一词而转。
词根本无业格,于使役中则具业格。
有些动词带一个宾语,有些带两个宾语;而在带两个宾语的动词中,又有带三个宾语的。
是故,致使之语于作者与业处皆得生起;
于状态(bhāva)中非纯作者,于致使中则名为业。
引导等词根取主要宾语,挤奶等词根取次要宾语;
在致使语中,纯粹作者成为动词的所及对象。巴利
Ṇe ṇayāva uvaṇṇantā, āto dve pacchimā siyuṃ; Sesato caturo dve vā, vāsaddassānuvattito. Akammā dhātavo honti, kārite tu sakammakā; Sakammakā dvikammāssu, dvikammā tu tikammakā. Tasmā kattari kamme ca, kāritākhyātasambhavo; Na bhāve suddhakattā ca, kārite kammasaññito. Niyādīnaṃ padhānañca, appadhānaṃ duhādinaṃ; Kārite suddhakattā ca, kammamākhyātagocaranti.
其中,若某人对另一人说“你生起吧,你生起吧!”,或以如此方式促使有能力生起的人去生起——即“促使生起”之义——便在此义上添加 ṇe-ṇaya 后缀,并称为致使语态。依“已述之义不再应用”之规,该句不再适用;依“致使语态 ṇ 消失”之规,ṇ 消失;依“非复合词尾于致使语态中增强”之规,ū 变为 o,是为增强。巴利
Tattha yo koci bhavati, tamañño ‘‘bhavāhi bhavāhi’’ iccevaṃ bravīti, atha vā bhavantaṃ bhavituṃ samatthaṃ payojayati, bhavituṃ payojetīti vā atthe iminā ṇeṇayappaccayā, kāritasaññā ca, ‘‘vuttatthānamappayogo’’ti vākyassa appayogo, ‘‘kāritānaṃ ṇo lopa’’nti ṇalopo, ‘‘asaṃyogantassa vuddhi kārite’’ti ūkārassokāro vuddhi.
又,“o、e”的规则继续适用,并且包含对词根的引用。巴利
‘‘O, e’’ti ca vattate, dhātuggahaṇañca.
541 这些 o 与 e,于致使语态中转为 āva 与 āya。巴利
541.Te āvāyā kārite.
那些处于词根末尾的 o 和 e,在致使语态后缀前,转为 āva 与 āya 的替代形式。依‘te āvāyā’的规则分解,对于 jhe 等词根,即便在非致使语态中同样适用。因此,o 转为 āva,随后发生元音省略等变化,再依‘词根及后缀之后有语尾’的规则,加上 ti 等语尾。巴利
Te dhātvantabhūtā okārekārā āvaāyādese pāpuṇanti kārite pare. ‘‘Te āvāyā’’ti yogavibhāgena jheādīnaṃ akāritepi hontīti okārassa āvādeso, saralopādi, ‘‘dhātuppaccayehi vibhattiyo’’ti tyādayo.
他修习禅定的形态:bhāveti, bhāvayati, bhāventi, bhāvayanti。你修习:bhāvesi, bhāvayasi;你们修习:bhāvetha, bhāvayatha。我修习:bhāvemi, bhāvayāmi;我们修习:bhāvema, bhāvayāma。中间语态的“他修习”:bhāvayate, bhāvayante。巴利
So samādhiṃ bhāveti, bhāvayati, bhāventi, bhāvayanti. Bhāvesi, bhāvayasi, bhāvetha, bhāvayatha. Bhāvemi, bhāvayāmi, bhāvema, bhāvayāma. Bhāvayate, bhāvayante.
被动语态中,附以中间语态后缀与 īkāra 的插入,并伴随元音省略等变化。由此构成“禅定被修习”:bhāvīyate samādhi, bhāvīyante。单数“它被修习”:bhāvīyati;复数“它们被修习”:bhāvīyanti。巴利
Kamme attanopadayappaccayaīkārāgamā, saralopādi ca, tena bhāvīyate samādhi, bhāvīyante. Bhāvīyati, bhāvīyanti.
命令式:让他修习——bhāvetu, bhāvayatu;让他们修习——bhāventu, bhāvayantu。你修习——bhāvehi, bhāvaya, bhāvayāhi;你们修习——bhāvetha, bhāvayatha。我修习——bhāvemi, bhāvayāmi;我们修习——bhāvema, bhāvayāma。中间语态的命令式“让他修习”:bhāvayataṃ, bhāvayantaṃ。巴利
Tathā bhāvetu, bhāvayatu, bhāventu, bhāvayantu. Bhāvehi, bhāvaya, bhāvayāhi, bhāvetha, bhāvayatha . Bhāvemi, bhāvayāmi, bhāvema, bhāvayāma. Bhāvayataṃ, bhāvayantaṃ.
于业中,应被修习;令修习;令诸修习。巴利
Kamme bhāvīyataṃ, bhāvīyatu, bhāvīyantu.
他应修习、应修习、应令修习;你应修习、你应令修习,你们应修习、你们应令修习;我应修习、我应令修习,我们应修习、我们应令修习;你们修习、你们令修习,他们修习、他们令修习。巴利
Bhāveyya, bhāvaye, bhāvayeyya, bhāveyyuṃ, bhāvayeyyuṃ. Bhāveyyāsi, bhāvayeyyāsi, bhāveyyātha, bhāvayeyyātha. Bhāveyyāmi, bhāvayeyyāmi, bhāveyyāma, bhāvayeyyāma. Bhāvetha, bhāvayetha, bhāveraṃ, bhāvayeraṃ.
于业中,应被修习,诸应被修习。巴利
Kamme bhāvīyeyya, bhāvīyeyyuṃ.
今日式,以“第七今日语基”的瑜伽分别,即使是致使式,也从长音后增入sakāra。巴利
Ajjataniyaṃ ‘‘sattamajjatanimhī’’ti yogavibhāgena kāritantāpi dīghato sakārāgamo.
他令不生、他令生、他令不生、他令生,他们令不生、他们令生、他们令不生、他们令生、他们令不生、他们令生。你令不生、你令生,你们令不生、你们令生。我令不生、我令生、我令不生、我令生,我们令不生、我们令生。巴利
Abhāvesi, bhāvesi, abhāvayi, bhāvayi, abhāvesuṃ, bhāvesuṃ, abhāvayiṃsu, bhāvayiṃsu, abhāvayuṃ, bhāvayuṃ. Abhāvesi, abhāvayasi, abhāvittha, abhāvayittha. Abhāvesiṃ, bhāvesiṃ, abhāvayiṃ, bhāvayiṃ, abhāvimha, abhāvayimha.
于业中,被令不生、被令不生。巴利
Kamme abhāvīyittha, abhāvīyi.
他将修习,他将令修习,他们将修习,他们将令修习。你将修习,你将令修习,你们将修习,你们将令修习。我将修习,我将令修习,我们将修习,我们将令修习。巴利
Bhāvessati, bhāvayissati, bhāvessanti, bhāvayissanti. Bhāvessasi, bhāvayissasi, bhāvissatha, bhāvayissatha. Bhāvessāmi, bhāvayissāmi, bhāvessāma, bhāvayissāma.
于业中,将被修习,将被诸修习。将被修习,将被诸修习。巴利
Kamme bhāvīyissate, bhāvīyissante. Bhāvīyissati, bhāvīyissanti.
他令不生,他令不生,他们令不生,他们令不生。于业中,你们被令不生,被令不生等等。巴利
Abhāvissa, abhāvayissa, abhāvissaṃsu, abhāvayissaṃsu. Kamme abhāvīyissatha, abhāvīyissa iccādi.
同样地,任何正在煮的人,他人便对他说“煮!煮!”;或是使煮者从事,或是为了使他煮而从事的意思,依已说的方法而有ṇe、ṇaya等,a变为ā,这是增长,其余应知。巴利
Tathā yo koci pacati, tamañño ‘‘pacāhi pacāhi’’ iccevaṃ bravīti, atha vā pacantaṃ payojeti, pacituṃ vā payojetīti atthe vuttanayena ṇe ṇayādayo, akārassākāro vuddhi, sesaṃ neyyaṃ.
他令提婆达多煮饭,他们令煮。你令煮,你们令煮。我令煮,我们令煮。他令煮,他们令煮。你令煮,你们令煮。我令煮,我们令煮。而在ṇāpe、ṇāpaye中,那人令那人煮饭,他们令煮。他令煮,他们令煮。巴利
So devadattaṃ odanaṃ pāceti, pācenti. Pācesi, pācetha. Pācemi, pācema. Pācayati, pācayanti. Pācayasi, pācayatha. Pācayāmi, pācayāma. Ṇāpeṇāpayesu pana so puriso taṃ purisaṃ odanaṃ pācāpeti, pācāpenti. Pācāpayati, pācāpayanti.
在业中,饭被他煮,被令煮,被令煮,被令煮。巴利
Kamme so odanaṃ pācīyati tena, pācayīyati, pācāpīyati, pācāpayīyati.
同样地,“让他煮”“使他煮”“令他煮”“使其令煮”;“应被煮”“应被煮”“应被使煮”“应被使煮”“应被令煮”“应被令煮”“应被使令煮”“应被使令煮”;“他可能煮”“他可能使煮”“他可能令煮”“他可能使令煮”;“它可能被煮”“它们可能被煮”;“他煮了”“他使煮了”“他令煮了”“他使令煮了”;“他将煮”“他将使煮”“他将令煮”“他将使令煮”……“他可能已煮”“他可能已使煮”“他可能已令煮”“他可能已使令煮”等等。巴利
Tathā pācetu, pācayatu, pācāpetu, pācāpayatu. Pācīyataṃ, pācīyatu, pācayīyataṃ, pācayīyatu, pācāpīyataṃ, pācāpīyatu, pācāpayīyataṃ, pācāpayīyatu. Pāceyya, pācayeyya, pācāpeyya, pācāpayeyya. Pācīyeyya, pācīyeyyuṃ. Apācesi, apācayi, apācāpesi, apācāpayi. Pācessati, pācayissati, pācāpessati, pācāpayissati. Apācissa, apācayissa, apācāpissa, apācāpayissa iccādi.
在表达“令行走者行走”或“令前往”之义时,有ṇe、ṇaya等词缀;当发生元音增长时——巴利
Gacchantaṃ, gantuṃ vā payojetīti atthe ṇe ṇayādayo, vuddhiyaṃ sampattāyaṃ –
“对于无结合者,在使役式中发生元音增长”这一规则持续有效。巴利
‘‘Asaṃyogantassa vuddhi kārite’’ti vattate.
542 或者,指ghaṭa等词根。巴利
542.Ghaṭādīnaṃ vā.
对于ghaṭa等不以复辅音结尾的词根,在使役式中,元音可有增长;此处的“或者”一词显示也可无增长,这个“或”正是用来表明有条件的可选性。巴利
Ghaṭādīnaṃ dhātūnaṃ asaṃyogantānaṃ vuddhi hoti vā kāriteti ettha vāggahaṇena vuddhi na hoti, vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo.
他令彼人去村落:gameti, gamayati, gacchāpeti, gacchāpayati。他被彼人令去村落:gamīyati, gamayīyati, gacchāpīyati, gacchāpayīyati 等等。一切处皆当如此配合。往上类推亦然。巴利
So taṃ purisaṃ gāmaṃ gameti, gamayati, gacchāpeti, gacchāpayati. So gāmaṃ gamīyati tena, gamayīyati, gacchāpīyati, gacchāpayīyati iccādi. Sabbattha yojetabbaṃ. Evaṃ uparipi.
Ghaṭa 意为“努力”。他促使努力者:ghaṭeti;依据“或于 ghaṭa 等”的规则,无元音增长:ghaṭayati, ghaṭāpeti, ghaṭāpayati。巴利
Ghaṭa īhāyaṃ, ghaṭantaṃ payojayati, ghaṭeti, ghaṭādīnaṃ vāti na vuddhi, ghaṭayati, ghaṭāpeti, ghaṭāpayati.
“在使役中”这一规则继续适用。巴利
‘‘Kārite’’ti vattate.
543 词根 guh 与 dus 的元音延长。巴利
543.Guha dusānaṃ dīghaṃ.
当后接使役后缀时,词根 guh 与 dus 的元音变为长音;这是对“增长规则”的排除。巴利
Guhadusaiccetesaṃ dhātūnaṃ saro dīghamāpajjate kārite pare, vuddhāpavādoyaṃ.
Guh(隐藏、遮盖)的使役式:guhituṃ payojayati(使隐藏)即 gūhayati, gūhayanti。Dus(不满)的使役式:dussantaṃ payojayati(使不满)即 dūsayati, dūsayanti 等。巴利
Guha saṃvaraṇe, guhituṃ payojayati gūhayati, gūhayanti. Dusa appītimhi, dussantaṃ payojayati dūsayati, dūsayanti iccādi.
同样地,对“希望”的使役:icchāpeti, icchāpayati, eseti, esayati。对“确定”的使役:niyāmeti, niyāmayati。对“坐”的使役:āseti, āsayati, acchāpeti, acchāpayati。对“获得”的使役:lābheti, lābhayati。对“说话”的使役:vāceti, vācayati, vācāpeti, vācāpayati。同样地,对“住”的使役:vāseti, vāsayati, vāsāpeti, vāsāpayati。对“运载”的使役:vāheti, vāhayati, vāhāpeti, vāhāpayati。对“衰退”的使役:jīreti, jīrayati, jīrāpeti, jīrāpayati。对“死”的使役:māreti, mārayati, mārāpeti, mārāpayati。对“显现”的使役:dasseti, dassayati 等。巴利
Tathā icchantaṃ payojayati icchāpeti, icchāpayati, eseti, esayati. Niyacchantaṃ payojayati niyāmeti, niyāmayati. Āsantaṃ payojayati āseti, āsayati, acchāpeti, acchāpayati. Labhantaṃ payojayati lābheti, lābhayati. Vacantaṃ payojayati vāceti, vācayati, vācāpeti, vācāpayati. Evaṃ vāseti, vāsayati, vāsāpeti, vāsāpayati. Vāheti, vāhayati, vāhāpeti, vāhāpayati. Jīreti, jīrayati, jīrāpeti, jīrāpayati. Māreti, mārayati, mārāpeti, mārāpayati. Dasseti, dassayati iccādi.
同样地,对于‘刺’的使役动词,有 todeti、todayati、todāpeti、todāpayati 等形式。对于‘入’的使役动词,有 paveseti、pavesayati、pavesāpeti、pavesāpayati,或说 pavisituṃ。对于‘指示’的使役动词,有 uddisāpeti、uddisāpayati。对于‘能’的使役动词,有 pahāveti、pahāvayati。对于‘卧’的使役动词,有 sāyeti、sāyayati、sāyāpeti、sāyāpayati。此处,e 变为 āya,故有 sayāpeti、sayāpayati;依‘kvaci dhātū’等规则,在词缀 ṇāpe、ṇāpaye 中 āya 替换为短音。对于‘导’的使役动词,有 nayāpayati。对于‘住立’的使役动词,有 patiṭṭhāpayati,或说 patiṭṭhapeti。巴利
Tathā tudantaṃ payojayati todeti, todayati, todāpeti, todāpayati. Pavisantaṃ payojayati, pavisituṃ vā paveseti, pavesayati, pavesāpeti , pavesāpayati. Uddisantaṃ payojayati uddisāpeti, uddisāpayati. Pahontaṃ payojayati pahāveti, pahāvayati. Sayantaṃ payojayati sāyeti, sāyayati, sāyāpeti, sāyāpayati. Ettha ekārassa āyādeso, sayāpeti, sayāpayati, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ṇāpeṇāpayesu āyādesassa rassattaṃ. Nayantaṃ payojayati nayāpeti, nayāpayati. Patiṭṭhantaṃ payojayati patiṭṭhāpeti, patiṭṭhāpayati, patiṭṭhapeti vā.
‘驱使杀’这一意义,乃由 ṇe、ṇaya 等词缀表达。巴利
Hanantaṃ payojayatīti atthe ṇeṇayādayo.
此处延续‘Ṇamhi’之规则。巴利
‘‘Ṇamhī’’ti vattate.
544 544. han(杀)的替换形式为 ghāta。巴利
544.Hanassa ghāto.
此“han”词根,当后接带 ṇa 的使役后缀时,变为 ghāta,如 ghāteti、ghātayati、ghātāpeti、ghātāpayati;或依“vadho vā sabbattha”规则变为 vadha,如 vadheti、vadhāpeti。巴利
Hanaiccetassa dhātussa ghātādeso hoti ṇakāravati kāritappaccaye pare. Ghāteti, ghātayati, ghātāpeti, ghātāpayati, ‘‘vadho vā sabbatthā’’ti vadhādese vadheti, vadhāpeti.
驱使祭祀,即 juhāveti、juhāvayati。驱使舍弃,即 jahāpeti、jahāpayati,或 hāpeti、hāpayati。驱使施与,即 dāpeti、dāpayati。驱使关闭,即 pidhāpeti、pidhāpayati,或 pidahāpeti、pidahāpayati。巴利
Juhontaṃ payojayati juhāveti, juhāvayati. Jahantaṃ payojayati jahāpeti, jahāpayati, hāpeti, hāpayati. Dadantaṃ payojayati dāpeti, dāpayati. Pidahantaṃ payojayati pidhāpeti, pidhāpayati, pidahāpeti, pidahāpayati.
对于“阻碍”的使役:rodheti、rodhayati、rodhāpeti、rodhāpayati。对于“切断”的使役:chedeti、chedayati、chedāpeti、chedāpayati。对于“结合”的使役:yojeti、yojayati、yojāpeti、yojāpayati。对于“受用”的使役:bhojeti、bhojayati、bhojāpeti、bhojāpayati。对于“解脱”的使役:moceti、mocayati、mocāpeti、mocāpayati。巴利
Rundhantaṃ payojayati rodheti, rodhayati, rodhāpeti, rodhāpayati. Chindantaṃ payojayati chedeti, chedayati, chedāpeti, chedāpayati. Yuñjantaṃ payojayati yojeti, yojayati, yojāpeti, yojāpayati. Bhuñjantaṃ payojayati bhojeti, bhojayati, bhojāpeti, bhojāpayati. Muñcantaṃ payojayati moceti, mocayati, mocāpeti, mocāpayati.
对于“游戏”的使役:deveti、devayati。对于“生起”的使役:uppādeti、uppādayati。对于“觉悟”的使役:bodheti、bodhayati。又依“dādhāntato yo kvaci”规则插入ya,而有bujjhāpeti、bujjhāpayati。对于“满足”的使役:toseti、tosayati、tosāpeti、tosāpayati。对于“平息”的使役:sameti、samayati,因属ghaṭādi组故不强化元音。对于“忿怒”的使役:kopeti、kopayati。对于“出生”的使役:janeti、janayati,因属ghaṭādi组故不强化元音。巴利
Dibbantaṃ payojayati deveti, devayati. Uppajjantaṃ payojayati uppādeti, uppādayati. Bujjhantaṃ payojayati bodheti, bodhayati. ‘‘Dādhāntato yo kvacī’’ti yakārāgamo, bujjhāpeti, bujjhāpayati. Tussantaṃ payojayati toseti, tosayati, tosāpeti, tosāpayati. Sammantaṃ payojayati sameti, samayati, ghaṭādittā na vuddhi. Kuppantaṃ payojayati kopeti, kopayati. Jāyantaṃ payojayati janeti, janayati, ghaṭādittā na vuddhi.
对于“听闻”的使役,指听闻法:sāveti、sāvayati。对于“到达”的使役:pāpeti、pāpayati。巴利
Suṇantaṃ payojayati dhammaṃ sāveti, sāvayati. Pāpuṇantaṃ payojayati pāpeti, pāpayati.
驱使售卖者:使售卖、令售卖(vikkāyāpeti,vikkāyāpayati)。驱使战胜者:使战胜、令战胜(jayāpeti,jayāpayati)。驱使了知者:使了知、令了知(ñāpeti,ñāpayati)。驱使执取者:使执取、令执取(gāheti、gāhayati、gāhāpeti、gāhāpayati、gaṇhāpeti、gaṇhāpayati)。巴利
Vikkiṇantaṃ payojayati vikkāyāpeti, vikkāyāpayati. Jinantaṃ payojayati jayāpeti, jayāpayati. Jānantaṃ payojayati ñāpeti, ñāpayati. Gaṇhantaṃ payojayati gāheti, gāhayati, gāhāpeti, gāhāpayati, gaṇhāpeti, gaṇhāpayati.
驱使伸展者:使伸展、使伸展(vitānayati)。任何做者,他人如是说“做吧!做吧!”,即驱使做者,或令做:kāreti、kārayati、kārāpeti、kārāpayati 等等。巴利
Vitanantaṃ payojayati vitāneti, vitānayati. Yo koci karoti, tamañño ‘‘karohi karohi’’iccevaṃ bravīti, karontaṃ payojayati, kātuṃ vā kāreti, kārayati, kārāpeti, kārāpayati iccādi.
驱使偷盗者:令偷盗、令偷盗(corāpayati)。驱使思惟者:令思惟、令思惟(cintāpayati)。驱使供养者:令供养、令供养(pūjāpayati)等等。一切处皆易解。巴利
Corentaṃ payojayati corāpeti, corāpayati. Cintentaṃ payojayati cintāpeti, cintāpayati , pūjentaṃ payojayati pūjāpeti, pūjāpayati iccādi. Sabbattha subodhaṃ.
此外,基于词根及其伴随条件的分析,也可以派生出使役词缀;
在自己的使役形式中,观察 yuṇ、vū 等词缀可得见,这即是其征象。巴利
Dhātuppaccayato cāpi, kāritappaccayā siyuṃ; Sakāritehi yuṇvūnaṃ, dassanañcettha ñāpakaṃ.
因此,让忍耐者发起行动,即说为“令忍耐”“使忍耐”。让治疗者发起行动,即说为“令治疗”“使治疗”“令其治疗”“使其治疗”。同理,“令饥渴”“使饥渴”“令其饥渴”“使其饥渴”,以及让如对山岳般行为者发起行动,即说为“令其如对山岳般行为”。“令其对如对儿子般行为”等用法,也依此得以成立。巴利
Tena titikkhantaṃ payojayati titikkheti, titikkhāpeti. Tikicchantaṃ payojayati tikiccheti, tikicchayati, tikicchāpeti, tikicchāpayati. Evaṃ bubhukkheti, bubhukkhayati, bubhukkhāpeti, bubhukkhāpayati, pabbatāyantaṃ payojayati pabbatāyayati. Puttīyayati iccādipi siddhaṃ bhavati.
为教法之义而开演,依自智而宣说;
诸贤明者,当以多闻之力思惟于此。
“ 有”“住”“卧”“曾有”等,
通达动词特征者,应知为不及物动词。
即使是不及物动词,加上致使义后缀后也成为及物动词;
例如:“比丘修习能断除贪等烦恼之道。”巴利
Sāsanatthaṃ samuddiṭṭhaṃ, ākhyātaṃ sakabuddhiyā; Bāhusaccabalenīdaṃ, cintayantu vicakkhaṇā. Bhavati tiṭṭhati seti, ahosi evamādayo; Akammakāti viññeyyā, kammalakkhaṇaviññunā. Akammakāpi hetvattha-ppaccayantā sakammakā; Taṃ yathā bhikkhu bhāveti, maggaṃ rāgādidūsakanti.
1 2 3